Epiphanius ..

(vr.

Μ᾿

ἢ
Ὗ

' Ἢ ἢν

va

ἐὰ

ἐν vr

ya)

ΜῈ)
ΡΝ

mr;
RAN

RER ἐν ὦ

Ὁ" 2

15,

“Δ᾽ Η
4 τ δ
δὰ

Ὁ]

x
᾽ν

Al AND)
el

iM

€

TERN
VEN;

Ki
ῃ

*
;

5

ur ΟἹ
Fr 52,
μ

ΤΟ

Ὸτ|
‘ Kiel di
‘ ’
‚1.02 % "Ὁ...
ΗΠ ν;
kr

wie “ei u

ha u

SEAT er a
N

75

REFRE

Pe

ες

ΣΝ

an
FR ER

ENDEN:
DRK

ἐδ

.

ΡΥ
} ΨΚ 0 Μ}) {
ἡ ἢ
ἀν ῳ
ἱ ἐν:

N

varlan

(ὩΣ N >

ya ΠΗ

ΓΝ

Deren

%

ἢ

ἣ

VaRIe:
NR

WAS

τος

Ἂς DENT
ESSIZEITERT
FO Be wenig

een:

Ay

er

>

A en en na οἷς mag τὰν

δῶ

“τὼ
τς το

ΣΑΤΟ
Sn SE HRERT ΤΩΝ ΞΣΞΟΣ ΤΕ ΤΑΣ NHL
win =. IE LESEN, rl

zn, ET EEE EEE ESTER ET Te

᾿ 2 ne ee τὸς = ENTE TE TR EEE TEST
Γ) Ω mn | LE Kr u ΡΟΝ x 2 ee Er
ER he N Ei Beck a a a Dr rer, 5 len [&
ζῶ. 5 ? nr u N ale τ -: τὰ ᾿ς £

ὍΝ
ΔΑ δε δ περ NT EIEEERTEE EEE

REN

RE
Zu m

ne

ETF Tun

a Le

EEE ES ER EN
᾿ ον MEN rer Vu LERNT FRE Pr
=. [3 Ἂν “΄

mern?

ὅν

==

ter

En BER See SU 2

EIER

BB

ΠῚ PER
} Ν ΜΠ

BAREIRARRGTNE
BERKER LET EN Ar ΕΝ

ἢ

1 % AO
in Ha
RN IR

rt BIS 5 IT
EN, a‘ τ - "- Τ re!
x Ne ET > Zr

ΔΑΝ

ΣΌΝ

ΛΔΙΝ ΑΙ

LER
dal

7
I, Bet N
RAN

a ον τοῖο τ. x
INT ΤΩΣ, u
Νὴ Se
Z -
ων x

>

SS
RB
SS

FE
ee

ERS

ZSSCHHD

a
eh WU

} RAN
% \
ΧῊ

ΤΑΝ

ὧν
N
’

δὴ IN

ke! 4 [ἂν
ΒΗΝΝ
οὐ τοις Pe)
Ä Dr
Ἷ *
ne
3.5 7
ΗΝ ;
Bayıcı PR ᾿

ΝΥ ΣΧ ΣΛΣΖΌΣΣ

EI
N

a P- &
I Nana Zt
er 4

πος

7,
᾿ fd εἰ 4
N,

{
MON
4

ἐν ἡ
2 4
IM

EANISE
ERS

Er

Sy
2

I
tm
me
>

3 Dr
S

κεν.
LH;

Dass,

Ἔν
ΡΝ
2

ΟΣ

en
ΣΟῪ

ἊΣ

ΞΡ ΟΣ Τα ας ZERN TEEN
ER Ἄς

"

%
I
ἢ

ΠΝ Ὁ)
Ἵ ΠΝ 6) Na N sa
Μη 7 var

” ”
N an LE
N nt a En

Dr FEN ὩΣ ἄν χοῦν,

Se
et

τ
K

>“

RT
EN

SE

RES

De >
st ἀν ας ΤῸ
OSESEEIETE
EEE

a est

a » ν je

1 ἡ

7
’

.
Ἷ,

1 u)

“
ah
f Det .
L BR

τι
ἢ

SL.\, 2 u
Σ : r >
er;

RE,
Eee
Zr

“ὦ

AS

en
τος

ον ΚΣ
in

ENT

ἴ Faß ἫΝ ASK
| 7 \
A

x

1

ΤΟΝ
A

N αὶ
IL

2325
IRERETEENE

Ἀ
τ

τ
+

Nu2sz:

FEN

ER,
NIE
TE 5

TER

Fuer. Dar

NEE ER,
2

25

>:

7-
ΟΝ
DAIERT,

che te
Ὑ,
ERS

RR

=
πῆς

ψ ὅ 2 τι κὐλνος en ον

τ

τ

IN
SER

ZA δ ἢ
ὴ ὙΠ

a

et

ἢ

as

A

EN

HR
σι Δ
ΠΩΣ Ἢ"
ΧὩ
ἡ»

NEE ES

δι
[

ἠδ

5 Eee
Rn Or
EEE
HET:

Er
Sure

ΩΝ

REN rer
w 2
OS,

PREREITE ἧς
RER R ROSE se
“ UT > τὰ Du

Sr
=

RK,
N

Nylon
{π 5 N ᾿
ΝΟ 1.)

ΣΝ. Br

f,

ae
μὴ

5 ᾿

τ
MT

Ra 2a

IE

c

RL
ἊΣ

ὅπη

᾿
«
ἊΝ

READER,

am a“
ἝΞ «-

Tr E
nz

Ps
2

R
. u.
. “.

u * u
“on

"

ar
ei
ἃ
ν
€
ri

| gr er",

ΜΝ.

)
Re

{

TER
%
Ἢ ᾿

Pi
rt

H

i

x

ὙΠ
Ἢ

'

ἽΝ

᾿
.

Η
u

(

{ἢ
ἀν ΤΗΣ

ΤΗΝ
ΤῊΝ

N,

ae
Fer
we
nu ei,
Be
2
er
26
= Ψ
en
4
= ie
wer
nn —r
ge =

ει,

|
' Y%
Nah

ϊ
T
‘

ΗΝ
Ku
Aue

τ

hi
}
ΓΠ

[di
τῇ
Kl u.
]

πῆι
Ra

A
ὲ

ἐν}

ἌΝ,

I

ıE

Hl

ἐϊ
f

Ah

{

)
Hi
“

Digitized by the Internet Archive
in 2011 with funding from
University of Toronto

http://www.archive.org/details/epiphaniusOflepip

DIE GRIECHISCHEN

CHRISTLICHEN SCHRIFTSTELLER

DER

ERSTEN DREI JAHRHUNDERTE

HERAUSGEGEBEN VON DER KIRCHENVÄTER-COMMISSION

DER KÖNIGL. PREUSSISCHEN AKADEMIE DER WISSENSCHAFTEN

SEI?

τὸ

EPIPHANIUS

ERSTER BAND

LEIPZIG
δ. C. HINRICHS’scuhe BUCHHANDLUNG
1915

a
E
=
:
:
Ξ
:
=

ΜΕΤῸΝ

Druck von August Pries in Leipzig.

Eon »"Ὁ

HERMANN UND ELISE GEB. HECKMANN
WENTZEL-STIFTUNG

ὌΨΑ ΧΕΙ En Du PERL AU RERNT REN

δ. ὩΣ ΣΧ Ba “4

-_ EPIPHANIUS

(ANCORATUS uno PANARION)

HERAUSGEGEBEN
IM AUFTRAGE DER KIRCHENVÄTER-COMMISSION

DER KÖNIGL. PREUSSISCHEN AKADEMIE DER WISSENSCHAFTEN
VON

D. Dr. KARL HOLL

ERSTER BAND

ANCORATUS uno PANARION HAER. 1-33

ERIPZIG
J. ©. HINRICHS’scae BUCHHANDLUNG
1915

AOHFARÄT αν. AP TUE
ge OF MEDIAEVAL STUDIES OT -

10 ELMSLEY PLACE
BRRONTS » GANADA,

ae
ἢ τω «" τ οὐ

St BER-- 0 1 Er ᾿

τσ ΟΣ Ξ 2366

FIG UHR,

4

NERE WIE 4:

a ee Eh RE =D Palfeascbiek ἜΝ

es

Vorwort

Nachdem ich die handschriftliche Überlieferung des Epiphanius in
TU XXXV12. Leipzig 1910 dargelegt habe, bleibt mir vorläufig kaum
etwas übrig, was ich dieser Ausgabe vorauszuschicken hätte. Die
Grundsätze, nach denen ich den Text hergestellt habe, sind, denke ich,
so einfach, daß sie unschwer aus dem Apparat abgelesen werden
können; eine eingehende Erörterung wird der Schlußband bringen.

Nur eine Bemerkung sei mir jetzt schon gestattet. Die Mißachtung,
in der Epiphanius als Zeuge und Kritiker steht, hat auch die Behandlung
der sprachlichen Form seiner Schriften schwer beeinträchtigt. Es ist
viel an ihnen herumgebessert worden, wo immer ein Ausdruck dem
meist bloß gelegentlichen Benutzer als unklar oder unzulässig erschien.
Daneben freilich gilt bei dem »konfusen« Epiphanius jeder, auch jeder
sprachliche Unsinn als erträglich. Tatsächlich ist, wie ich dies bereits
in meiner Abhandlung gezeigt habe, die Überlieferung des Epiphanius
schlecht; selbst da, wo sie sich auf alte Handschriften stützt. Aber
der Fall ist trotzdem nicht verzweifelt. Lebt man sich in die eigen-
tümliche Redeweise des Epiphanius — sie ist ein höchst lehrreiches
Beispiel einer gehobenen χοιρή --- etwas ein, so ergibt sich fast immer
eine Möglichkeit, den Schaden, wo wirklich ein solcher vorliest, irgend-
wie zu heilen. Ich konnte es bei dieser Sachlage nicht für meine
Aufgabe halten, alle Besserungsvorschläge, die schon gemacht worden
sind, im Apparat zu buchen. Was ein Blick auf den gesamten Sprach-
gebrauch des Epiphanius oder auf den Zusammenhang sofort ausschloß,
blieb unberücksichtigt. Wie weıt mir selbst die Wiederherstellung
gelungen ist, mag der Kundige beurteilen. Jedoch hoffe ich, dal
meine Indices mich über vieles rechtfertigen werden, was vielleicht beim
ersten Lesen Anstoß erregt.

H. Diels und U. v. Wilamowitz haben die Freundlichkeit gehabt,
die zwei ersten Druckbogen durchzuprüfen, und mich dabei nicht nur
im einzelnen berichtigt, sondern mir auch für die Anlage des Ganzen
höchst wertvolle Winke gegeben. Während des Drucks haben H. Dessau,
H. Greßmann, J. Marquart, H. L. Strack mich mit Rat und Auskunft, so

ἐῶν φρο τ ρον
vl Epiphanius

oft ich dessen bedurfte, unterstützt. Durch den ganzen Band sind
A. Jülicher und E. Klostermann bei der zweiten Correetur mit mir ge-
gangen. Was die Ausgabe ihnen verdankt, konnte der Apparat nicht
voll zum Ausdruck bringen. Ich möchte insbesondere betonen, welche
Ermutigung es für mich immer gewesen ist, wenn Jülicher meinen Ver-
besserungen zustimmte. C. Schmidt hat von der Mitte an die letzte
Correetur mitgelesen; den von ihm gelieferten Nachtrag bitte ich nicht
zu übersehen. — Bei den Irenaeusstücken habe ich bedauert, daß
G. Fieker wegen Geschäftsüberhäufung nicht in der Lage war, die
Handschriften des lateinischen Textes für mich zu vergleichen. Infolge
davon bin ich an einzelnen Stellen über die Lesart des Lateiners im
Unklaren geblieben. Indes ist bei der Güte der Irenaeusüberlieferung
kaum anzunehmen, daß schwerwiegende Mängel dadurch verursacht
worden sind.

In meinen Dank muß ich auch den Verlag und die Druckerei mit
einschließen. Der Verlag hat im August nicht gezögert, das Werk
fortzusetzen, und die Druckerei hat die zweite Hälfte dieses Bandes, die
während des Krieges fertiggestellt wurde, mit nicht geringerer Sorg-
falt erledigt als die erste.

Berlin, den 3. März 1915.
Karl Holl.

Sigelverzeichnis

V --- Vaticanus 503
G = Genuensis 4
M = Mareianus 125
U = Urbinas 17/18
L = Laurentianus VI 12
J = Jenensis mser. Bose 1
v = Vaticanus 1196 s. XV ἢ 2951. 2450
Ὁ = Barberinus 441 5. XIV f. 43T-V
Die übrigen Abkürzungen für benutzte Zeugen sind an Ort u. Stelle erklärt

P am Rand bedeutet die Seitenzahlen von Petavius
D die von Dindorf
Ö die von Öhler

Im Apparat ist Corn. — Üornarius
Op. —= Oporinus
Pet. — Petavius
Dind. = Dindorf
Öh. — Öhler
Jül. = A. Jülicher
Klosterm. — E. Klostermann

Die Verbesserungen des Herausgebers sind mit * bezeichnet

+ = fügt hinzu 7 = Textverderbnis
< — läßt aus [|] = zu tilgen
x = Lücke () = einzusetzen

Epiphaniusl.

>

Nachtrag

Ü. Sehmidt, der während des Drucks der ersten Hälfte von hier
abwesend war, macht mich noch auf zwei Punkte bezüglich der
S, 125, Sff (so, nicht 6ff muß es auf S. 125 heißen) verwerteten saidi-
schen Übersetzung aufmerksam. |

1) zu S. 125, 8 erklärt Schmidt es für unwahrscheinlich, daß neben
Ἴσιδος ein Name ausgefallen sei. Das »jener« des Kopten in Z. 10
stütze diese Vermutung nur scheinbar. Auch der Kopte habe wohl
ἐχείνης gelesen und nur verleitet durch die verschiedenen vorher auf-
geführten Namen an eine Mehrzahl von Göttinnen gedacht. — Leipoldts
Gleichsetzung von A$© mit Hathor sei schon sprachlich völlig aus-
geschlossen.

2) zu S. 130, 10 verweist er mich auf eine Bemerkung von Lemm
(Bulletin de ’Acad&mie Imperiale des Sciences de St. Petersbourg 1909
S. 404). Dort ist überzeugend dargelegt, daß der Kopte statt ὑπόδειγμα
vielmehr ὑπόδημα gelesen hat. Darnach wäre die Stelle so zu ver-
bessern: χαχὸν ὑπόδημα ϑανασίμης ὁδοῦ τὸ ἐν ποσὶ τῶν {ἀπ᾿ ἀρχῆς)
οὕτω προαχϑέντων.

Ὁ ϑεῖος οὗτος χαὶ μέγας πατὴρ ἡμῶν Ἐπιφάνιος ἀπὸ Ἐλευϑεροπόλεως μὲν PII1 DIS3
ὡρμᾶτο τῆς ἐν Παλαιστίνῃ, ἔνϑα καὶ πατὴρ γέγονε μοναστῶν᾽ τὴν δὲ πρώτην
ἄσχησιν * εἰς Αἴγυπτον ἀναχωρήσας, καὶ διατελέσας * ἕως ἐπανόδου ἐν τῷ εἰχοστῷ
ἔτει τῆς ἡλικίας αὐτοῦ εἰς τὴν Ἐλευϑεροπολιτῶν περιοικίδα αὖϑις ἐπανῆλϑεν, οἷ-
χοδομήσας ἐν αὐτῇ μοναστήριον. ᾿Αγχυρωτὸς δὲ χκέχληται ὁ λόγος αὐτοῦ, ὕτι
ἀγκύρας δίκην τὸν περὶ τῆς ζωῆς zul σωτηρίας ἐρευνῶντα νοῦν ἄγει, διὰ τὸ περι-
συλληπτιχὸν τῆς ἐν αὐτῷ συντάξεως περὶ πολλῶν τῆς πίστεως μερῶν, φημὶ δὴ
τοῦ περὲ τῆς πατρὸς καὶ υἱοῦ xal ἁγίου πνεύματος ὁμοουσιότητος, τοῦ περὶ τελείας
τῆς Χριστοῦ ἐνσάρχου παρουσίας. τοῦ περὶ ἀναστάσεως νεχρῶν zul ζωῆς αἰωνίου χαὶ
10 χρίσεως σαρχός τὲ καὶ ψυχῆς ἐπὶ τὸ αὐτὸ καὶ τοῦ κατὰ εἰδώλων τε καὶ αἱρέσεων ἐν

μέρει καὶ Ἰουδαίων καὶ τῶν ἄλλων. περιέχει δὲ χαὶ τῶν ὀγδοήκοντα αἱρέσεων τὰ
ὀνόματα χαὶ τῶν ἐν τῇ ϑείᾳ γραφῇ ἄλλων ζητημάτων τὴν σαφήνειαν. ἐγράφη δὲ
τοῖς ἐν Σουέδροις τῆς Παμφυλίας, αἰτήσασι δι᾿ ἐπιστολῶν τῶν ἐν τούτῳ προτε-
ταγμένων τῆς τοῦ λόγου πραγματείας. ἐπράχϑη δὲ ταῦτα ἐν ἔτει ἐνενηκοστῷ μὲν
15 ἀπὸ Διοκλητιανοῦ, Οὐαλεντινιανοῦ χαὶ Οὐάώλεντος δὲ δεχάτῳ, Γρατιανοῦ δὲ ἕχτῳ.

σι

1—15 Die vorausgeschickte Lebensbeschreibung rührt wohl von dem Ver-
fasser der ersten Gesamtausgabe der Werke des Epiphanius her, vgl. TU Bd. 36
Heft 2 S. 91ff — 5 vgl. die Deutung des Titels bei Epiphanius selbst Panarion h.
69, 27,3 — 14 die Angabe über die Abfassungszeit stammt aus Ancoratus c. 60, 5

L J

1 inJ ist über die Lebensbeschreibung von späterer Hand die törichte Überschrift
περιοχὴ λόγου τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου gesetzt, L hat keine Überschrift 3 κα (ἐποί-
σε) * | κα (ἐχεῖδ * 4 αὖϑις ἐπανῆλϑε»)] zai L 5 vor μοναστήριον + τὸ
προειρημένον L | ὃ λόγος αὐτοῦ <L 6 χαὶ σωτηρίας hinter νοῦν L | ἄγει)
ΧΕΡῚ, ἢ περὶ] τῶν 5.8 τοῦ! τῆς 1, | τῆς Ξ:ῥ᾿ὈᾧὈἁ, | τοῦ «:-1, 9 τοῦ <L
10 τοῦ < L 15 Οὐαλεντινιανοῦ καὶ < 5 | δὲ δεχάτῳ < 1, | Γρατιανοῦ δὲ]
καὶ Γρατιανοῦ L ἕχτῳ <L

Epiphanius I: 1

γι

10

DIE)

25

2 Epiphanius

᾿πιστολὴ γραφεῖσα ἀπὸ Παμφυλίας ἐκ πόλεως Σουέδρων ὑπὸ P2

τῶν περὶ Ταρσῖνον καὶ Maridıov καὶ ἄλλους πρεσβυτέρους πρὸς
᾿Επιφάνιον ἐπίσκοπον Κύπρου πόλεως Κωγνσταντίας περὶ πί-
OTEWS αἰτησάντων πατρὸς καὶ υἱοῦ | καὶ ἁγίου πνεύματος καὶ
ἄλλων μερῶν τῆς αὐτῆς πίστεως.

Τῷ χυρίῳ ϑεοτιμήτῳ ἐπισχόπῳ ᾿Επιφανίῳ Ματίδιος χαὶ Tapoivos καὶ
Νέων χαὲ Νουμεριανός, πρεσβύτεροι τῆς ἐν Σουέδροις χαϑολικῆς ἐκχλησίας,
ἐν χυρίῳ ϑεῷ χαίρειν.

Ποικίλως ὃ ἐχϑρὸς τῷν ἀνθρώπων διάβολος εἴωϑε ταράττειν χαὶ τὰ
εἰν σπέρματα χατὰ τῶν ἁπλουστέρων χαὲὶ μηδέπω εἰς τὴν
γίας τριάδος τελειωϑέντων χαὶ βεβαιωϑέντων. »ὁὃ μέντοι

ce χατὰ τὸ γεγραμμένον »ἕστηχεν ἔχων τὴν σφραγῖδα
ταύτην᾽ ἔγνω γὰρ χύριος τοὺς ὄντας αὐτοῦ.ς« οἱ δὲ πάντα εὐχερεῖς
ρετιχοὶ παρέντες τὴν χατὰ τοῦ ᾿Ιησοῦ βλασφημίαν ἑτέρως εἰς τὸν ϑεὸν
ῦ ἁγίου πνεύματος τὴν ἰδίαν »γλῶσσαν μεγαλύνοντεςε χαὲὶ
os λαλοῦντεςς. ἀλλ᾽ ὅμως καίπερ μυρίων χινηϑέντων
αὐτοὶ χάριτι χυρίου εἰς τὴν ὑγιῆ ἑστήχαμεν πίστιν, ἐν μηδενὶ ὅλως παρα-
ινηϑέντες τῆς ὀρϑῆς καὶ ὑγιοῦς διδασχαλίας. καὶ πολλοὶ τῶν δοχούντων
ἀπατᾶσϑαι ἐπανερρώσϑησαν χάριτι χυρίου, διά τε γραμμάτων τοῦ μνήμης

[4

Sm y . [4 ω [4 N m [4
ἀξίου χαὶ μαχαρίου ἐπισχόπου ᾿Αϑανασίου χαὶ τοῦ ϑεοσεβεστάτου συλ-

παρά τισιν ἔτι περιλείπεται χαὶ χρὴ ταῦτα δι᾿ ὑμῶν τῶν ἐμπείρων γεωργῶν
eis χαλλιέλαιον ἐγχεντρισϑῆναι ἣ τέλεον ἐχχοπῆναι, τούτου χάριν γράφον-
τες τῇ ϑεοσεβείᾳ σου παραχαλοῦμεν χαταξιῶσαι τὴν εὐλάβειάν σου γράμ-
ματα πρὸς τὴν ἡμετέραν ἐχχλησίαν διαχαράξαι χαὶ διὰ πλατυτέρου διηγή-
ματος τὴν ὀρϑὴν καὶ ὑγιῆ πίστιν ἐχϑέσθαι, πρὸς τὸ δυνηϑῆναι καὶ τοὺς
ἁπλουστέρους χαὶ ἔτι περὶ τὴν πίστιν ἐνδοιάζοντας βεβαιωϑῆναι διὰ τῶν

΄ Ἁ >

ἱερῶν σου γραμμάτων al τὸν ἐχϑρὸν τῆς ἐχχλησίας διάβολον διὰ τῶν

9f vgl. Matth. 13, 25 — 11—13 I Tim. 2, 19 --- 14} vgl. Matth. 12, 31 |
15 Psal. 11, 5 — 16 Psal. 72, 8 — 23 vgl. Röm. 11, 17. 22

Ι, 7 τ (8. 2,1 bis 9, 8)

1 ὑπὸ ἢ 22 LJ ἀπὸν 2 Ταρασίνον L | 3 vor Ἐπιφάνιον + τὸν ἅγιον 1,4 |
ἐπίσκοπον Κύπρου πόλεως Κωνσταντίας < 1,6 6 zvoio + μουν | Ταρα-
σῖνος Lv 6f zai Νέων καὶ Νουμεριανός] οἱ (zei L) νέοι LJ 8 ϑεῷ <LJ,
vel.8.3,8u.5,19 Θθτὰ δια hinter ἐπισπείρεινν 10 ἐπισπέρειν L 11 τελειω-
ϑέντων χαὶ βεβαιωϑέντων *] τελειωϑέντων καὶ <L J τελειωϑέντες χαὶ βεβαιωϑέντες ν
11—16 ὁ μέντοι --- χινηϑέντων «2 V 14 παρέντος J 15 μεγαλύναντες L
17f παρακινήματι v 90 zeit <v | ϑεοσεβεστάτου] κυρίου uovv 28 δι᾽
ὑμᾶς 24 τῇ σῆ ϑεοσεβείαν | παρακαλοῦμεν -ἰ- σεν 26 ὀρϑῆϊιν | πίστιν

Ἤ δι᾿ αὐτῶν ν | καὶ «:- ν 27 ἀπενδοιάζοντας V

DS4

\ertoupyoö σου Προχλιανοῦ. ἐπειδὴ δὲ λείψανα τῆς χαχῆς διδασχαλίας 4

10

20

Ancoratus Prooemium 3

ἁγίων προσευχῶν σου χαταισχυνϑῆναι. ἐρρῶσϑιαί σε πολλοῖς χρόνοις xal
μεμνῆσϑαι ἡμῶν ἐν εὐχαῖς ϑεῷ εὐχόμεϑα. |

᾿Επιστολὴ γραφεῖσα παρὰ Παλλασίου τῆς αὐτῆς πόλεως Σουέδρων
πολιτευομένου καὶ ἀποσταλεῖσα πρὸς τὸν αὐτὸν ᾿Επιφάνιον
ἐπίσκοπον Kwvorevries τῆς Κυπρίων νήσου, αἰτήσαντος καὶ
αὐτοῦ περὶ τῶν αὐτῶν.

Τῷ δεσπότῃ μου τῆς ψυχῆς ϑεοτιμήτῳ ἐπισχόπῳ ᾿Επιφανίῳ Παλλά-
διος πολιτευόμενος (ἐν) Σουέδροις ἐν χυρίῳ ϑεῷ χαίρειν.

Οἱ τὴν μεγάλην καὶ εὐρύχωρον διαπλέοντες ϑάλασσαν, ἕως μὲν
γαληνὸν πνεῦμα τὴν ναῦν εὐϑύνῃ, μικρὰ τῶν παραχειμένων ταῖς
λιμένων φροντίζουσιν, οἰόμενοι ἀκμητὶ περαιῶσαι τὸ σχάφος᾽ ἐπει
ἐναντίον χαὶ σφοδρὸν ἐμπέσῃ πνεῦμα, τὰς τριχυμίας εἰς ὕψος ἐπαῖρον
πάντοϑεν χαὶ περιχλύζον τὴν ναῦν, τότε δὴ τὸν εὔδιον ἐπιποθοῦντες
λιμένα καὶ πᾶσαν τὴν ὑποχειμένην ἤπειρον περισχοποῦντες, μηδαμοῦ δὲ
ἐνορμίσασϑιαι δυνηϑέντες, λοιπὸν ἐπὶ τὴν πλησίον χειμένην ἂν οὕτω τύχῃ
γῆσον ἀπαίρουσι, παντὶ τρόπῳ τὴν σωτηρίαν ἑαυτοῖς ποριζόμενοι" ταύτῃ
τε πλησιάσαντες χαὶ ὑπὸ τὴν σχέπην τῶν προβεβλημένων ὑπεισελϑόντες
ἀχρωτηρίων μόλις ποτὲ τῶν περιαντλούντων χακῶν ἀπαλλαγῆναι δεδύνην-
ται. χαὶ ἡμεῖς αὐτοὶ τανῦν, ὦ δέσποτα, τὸν σωτήριον τοῦ ϑεοῦ λόγον
χατηχούμενοι τοῦ τε χοσμιχοῦ σάλου ἑαυτοὺς ἀπαλλάξαι σπουδάζοντες
χαὶ εἰς τὸν ἀσάλευτον τοῦ Χριστοῦ λιμένα τὸ σχάφος ἡμῶν εἰσελάσαι
βουλόμενοι, ἐπειδὴ κενάς τινας nal ἀλόγους ὥς γέ μοι δοχεῖ περὶ τοῦ
ἁγίου πνεύματος κινουμένας ζητήσεις παρά τινων ἔγνωμεν, φασκόντων μὴ

3 neben Palladius schreibt nach S. 5, 11 Severianus, vgl. den Wechsel
von Einzahl (S. 3, 22) u. Mehrzahl innerhalb des Briefs — 4 u. 8 πολιτευόμενος
ἐν würde nach stehender Formel »Bürger in« bedeuten. Aber beachte, daß Palla-
dius nach 5. ὅ, 11 Mönch ist u. vgl. Ps. Epiphanius Physiologus ce. 47; S. 277,8

pP}

Lauchert ὦ ἄνϑρωπε πολιτευόμενε

BudeY

1- 9 ἐρρῶσϑαι — εὐχόμεϑα] ἔρρωσο τιμιώτατε LJ 2 μεμνῆσϑαι + πολ-
λοῖς χρόνοις Υ 8. ἐπιστολὴ + ἑτέρα L παρὰ] ἀπὸν | τῆς αὐτῆς πόλεως «: ν
4 τὸν αὐτὸν] <v, + ἅγιον 1 5 ἐπίσχοπον ---νήσου «: 1 δ χαὶ αὐτοῦ «:γ
7 μου <v 8 πολιτευόμενος (ἐν) Σουέδροις <LJI (ἐνδ Ὁ | ϑεῷ <LJI
10 ἐϑύνει 1, 12 ἐμπνεύση 1 | vor τὰς τριχυμίας + zal ν 18 πάντοϑεν
χαὶ] πανταχόϑεν v | περιχλύζει v 187 λιμένα Enınodoövres v 14 ὑὕὑποχει-
μένην «:ν | οὐδαμοῦ 1, 15 ἐνορμήσασϑαι I 16 αὐτοῖς 5 19 ἡμεῖς <v
| τοίνυν | τὸ σωτήριον τοῦ υἱοῦ ϑεοῦ λόγου L 90 σπουδάζοντες] βου-

λόμενοι J
15

3D85

Ὁ

10

ee en © EIN Ta Zee

4 Epiphanius

δεῖν τοῦτο τῇ ϑεότητι χαὶ τῇ χυριότητι συνδοξάζεσϑαι, ἀλλ᾽ Ev ὑπηρέτου
χαὶ ἀποστόλου τετάχϑαι σχήματι χαὲὶ ἔτι φαυλοτέρας χαὶ ταπεινοτέρας
τὰς περὲ αὐτοῦ δόξας διαλαμβανόντων, διὰ τοῦτο ὥσπερ ἐν ἀστάτῳ σάλῳ
χαὶ χαλεπῷ χλ ὕδωνι: συσχεϑέντες μηδένα (TE) τῶν παρ᾽ ἡμῖν ἱκανὸν εὑρεῖν

a

δυνηϑέντες τὸν διαλύσοντα τὰ ζητούμενα χαὶ τὴν ὑγιῆ πίστιν ἡμῖν ἐχ-
ϑέσϑαι ὃ RR | ἐπὲ τὴν σὴν ϑεο οσέβε ιαν ἀνενέγχαι τὸ πρᾶγμα | ἠπείχϑης-
τὴν φωνὴν ταύτην εἰχότως χαὲὶ αὐτοὶ ἀφιέντες᾽ »ἐπιστάτα, σῶσονε.
nee οὖν τῆς ἀγυποχρίτου σου χαὶ ὀρϑῆς πίστεως; ἣν ENTE
γαϑὴ φήμη χαὶ μάρτυρες ἀξιόπιστοι μαρτυροῦσι Aal ἀναχηρύττουσι" χατα-
ίωσον, εἰς τοῦτο παρὰ τοῦ σωτῆρος τεταγμένος, ἀνεξιχάχως τὴν παρά-
χλησιν ἡμῶν δέξασϑαι χαὶ ϑελῆσαι ἱεροῖς συγγράμμασι διὰ πλατυτέρου
χαὶ σαφεστέρου διηγήματος τὴν τῆς ἁγίας τριάδος ἐχϑέσθϑαι πίστιν χαὲὶ
ταῦτα ἡμῖν ἀποστεῖλαι, πρὸς τὸ καὶ ἡμᾶς ἐν ταύτῃ βεβαιωϑέντας τυχεῖν
τῶν σπουδαζομένων χαὶ τοὺς ἤδη ἐν αὐτῇ εὖ βεβηχότας ἀγαλλιαϑῆναι

“Ὁ oT
nn (ἢ
8» «

“τι

a

>
Ἁ
υ

5 χαὶ τοὺς σφαλλομένους εἰ δυνατὸν ἰαϑῆναι χαὶ »τὸν ϑεὸν ἐν πᾶσι δοξα-

σϑῆνα:ς

2m

7 Luk. 8, 24 Matth. 8, 25 — 15f IPetr. 4, 11

LJ v

1 χυριότητι + τοῦ πατρὸς zal τοῦ vioö v 2 τετάχϑαι σχήματι! τάξει τε-
τάχϑαιν | ἔτι <LJI 8 διαλαμβανόντων Ἶ διαλαμβάνουσι LJv 4 (re) *
Ι ἡμῶν L ὄ τὸν «1,1 | ὑγιῆ] ὀρϑθὴνν ὅδ: ἐχϑέσϑαι ὑμῖνν 6 σὴν + τοῦ
ἐμοῦ χυρίουν ἀνενέγκαι] ἀναπέμψαι v 9 μαρτυροῦσι χαὶ <v | κηρύτ-
τουσιν If χαταξιῶσαι 1,8 19 πίστιν ἐχκϑέσϑαι τ 18 ταῦτα] ταύτην LJ

14 εὖ βεβηχότας) εὐσεβηκότας LJ

DS6 PA

᾿Επιστολὴ γραφεῖσα εἰς Παμφυλίαν τοῖς περὶ τὸν πρεσβύτερον
Meridıiov καὶ Ταρσῖνον καὶ Νέωνα καὶ Νουμεριανὸν Σουέδρων
καὶ Παλλάσιον πολιτευόμενον περὶ πίστεως πατρὸς καὶ υἱοῦ καὶ
ἁγίου πνεύματος καὶ ἄλλων μερῶν τῆς πίστεως, ἀναστάσεώς τε
5 νεκρῶν φημι καὶ ἐνανϑρωπήσεως Χριστοῦ, ἐν ἐνενηκοστῷ ἔτει
Διοκλητιανοῦ ἐν μηνὶ ᾿Ιουλίῳ, περὶ ὧν ἐν ταῖς ἑαυτῶν ἐπιστολαῖς
ἤτησαν, ὡς ἐν αὐταῖς ἐμφέρεται καὶ εἰσὶ προτεταγμένα.

Τοῖς χυρίοις μου καὶ τιμιωτάτοις ἀδελφοῖς καὶ συμπρεσβυτέ-
ooıs, ιατιδίῳ καὶ Ταρσοσίνῳ {καὶ Nemvı) καὶ Νουμεριανῷ καὶ λοι-

10 ποῖς πᾶσι τοῖς σὺν ὑμῖν χαὶ τοῖς ποϑεινοτάτοις τέχνοις ἡμῶν,
Παλλαδίῳ καὶ Σευηριανῷ, τοῖς τὸν ἀγαϑὸν ζῆλον ἐζηλωκχόσι καὶ
τὸν μαχάριον καὶ περιπόϑητον βίον ἕξαυτοῖς ἑλομένοις ὀρϑο-
δόξου τε πίστεως καὶ τελείας συγχαταϑέσεως, τοῖς τὸ 'παρὰ τοῦ
σωτῆρος εἰρημένον πληροῦσι, τό »εἰ ϑέλεις τέλειος εἶναι, πώλησόν

15 σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς πτωχοῖς«ς καὶ τό »ἐπώλουν τὰ ὑπάρχοντα
αὐτῶν καὶ ἐτίϑουν παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλωνε, καὶ ὅσα εἰσὶ
καίρια καὶ ἀγαϑώτατα ἐν ἡμῖν προσπορίσασϑαι ταῖς ἑαυτῶν ψυχαῖς
προστιϑεμέϊνοις, ᾿Επιφάνιος | ὃ ἐλάχιστος τῶν ἐπισχύπων καὶ οἱ σὺν P6 Ὁ87
ἐμοὶ ἀδελφοὶ ἐν χυρίῳφ ϑεῷ χαίρειν.

20 1. "Hdn μὲν οὖν μακαρίσαιμι ἂν ἑαυτόν, ποϑεινότατοι, ὅτι γε μὴ 1,1
ὄντες ἡμεῖς ἱχανοὶ πρὸς τὴν τῶν ἁγίων καὶ σπουδαίων καὶ ζῆλον
ϑεοῦ ἀνειλημμένων ἐνάρετον πολιτείαν καταξιούμεϑα ὑπὸ τῶν αὐ-

5f zu der Angabe über die Abfassungszeit des Ancoratus vgl. c. 60, 5 u. 119,1
— 14 Matth. 19, 21 — 15 Act. 4, 34f

ἀν

1—7 Ἐπιστολὴ --- προτεταγμένα] ἀντεπιστολὴ πεμφϑεῖσα πρὸς αὐτοὺς παρὰ
τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου, ἥτις καὶ πᾶσαν τὴν περὶ τῆς ϑείας πίστεως διδασκαλίαν,
ἣν ἠτήσαντο, ἐν ἑαυτῇ διαλαμβάνει LI 2 Ταρασῖνονν 7 ἐμφέρεται ἐκχ-
φέρεται v 8 roic<v | μου hinter τιμιωτάτοις LI | zait<v ϑ8ῆ πρεσβυ-
τέροις 1 9 (xai Νέων * nach 8.2, 7 u.8.5,2 | Novusoio LJv 10 σὺν
ἡμῖν L 11 Σεβηρίνω LI 15 τὰ ὑπάρχοντά σου v | τὸ] ὕτιν 1 τὰ
ἑαυτῶν ὑπάρχοντα γ 16 ἐτίϑεσαν LJ 17 ἐν ἡμῖν προσπορίσασϑαι < LJ,
hinter προστιϑεμένοις gesetzt v 18 ὁ <v 19 ϑεῷ <v 208 μὴ ὄντες
ἡμεῖς ἱκανοὶ] ἀνίχανοι ὄντες γ 22 vor ἐνάρετον + καὶ L, + τὴν Υ

6 Epiphanius

τῶν ὑπονύττεσϑαι (εἰς TO) τὸν νοῦν διεγείρειν Te καὶ παριστᾶν εἰς
τὸ χρήσιμον. τὸ γὰρ ἐν ἡμῖν ἀεὶ ταπεινὸν φρόνημα ἡσυχῇ καρτερεῖν
σπουδίζον χαὶ μὴ περαιτέρω ἐπεχτείνεσϑαι τῶν ἄγαν σχοπούντων
ἐχεῖνο τὸ παρὰ τῷ ἀποστόλῳ εἰρημένον »ἵνα μὴ ἐπεχτείνωμαι ὑπὲρ
5 τὸ μέτρον τοῦ χανόνος οὗ δέδωκεν ἡμῖν ὃ ϑεὸς μέτρους, ἀφικέσϑαι
πρὸς τοῦτο νῦν ἀναγκάζεται. 2x πανταχόύόϑεν γὰρ αἱ ψῆφοι πρυτα- 3
»εύσασαι ὡς εἰπεῖν τοῦ ἐν ὑμῖν ϑεόϑεν ζήλου τῶν τε ἄλλων ὁμο-
δόξων, φημὶ δὴ τῶν τὴν ὀρϑοδοξίαν ζηλούντων, ἐν οἷς καὶ Ὑπατίου
τοῦ τέχνου ἡμῶν ἀπὸ τῆς Αἰγυπτίων “χώρας πρός us διὰ τοῦτο
10 αὐτὸ ἥχοντος, πᾶσαν μὲν ῥαϑυμίαν πάντα δὲ ὄχνον παρεσκεύασαν
ἀποϑέσϑαι μηκέτι Te στέγειν μήτε ἐν δευτέρῳ τίϑεσϑαι τὰ περὶ
πίστεως γράφειν ὑμῖν, ἐπιζητούντων ὑμῶν χαὶ τῶν ἡμετέρων
ἀδελφῶν τὰ περὶ τῆς ἐν ἡμῖν σωτηρίας ἐκ τῆς ϑείας καὶ ἁγίας
γραφῆς, τὸν στερεὸν ϑεμέλιον τῆς πίστεως περὶ πατρὸς καὶ υἱοῦ
15 χαὶ ἁγίου πνεύματος καὶ τῆς ἄλλης ἁπάσης ἐν Χριστῷ σωτηρίας,
ἀναστάσεώς τε νεχρῶν λέγω καὶ ἐνσάρχου παρουσίας τοῦ μονογενοῦς,
χαὶ περὶ τῆς ἁγίας διαϑήχης παλαιᾶς τε χαὶ καινῆς καὶ τῶν ἄλλων
ἁπαξαπλῶς συστάσεων τῆς τελείας σωτηρίας. ἐγὼ γοῦν λαβὼν τὴν 4
τοιαύτην πρότασιν τῶν αἰτήσεων οὐχ ὀλίγων οὐσῶν παρὰ τῶν περὶ
20 τὸν ἀδελφὸν Κώνωπα τὸν ovu μπρεσβύτερον καὶ τῶν αὐτῷ ἑπομένων,
ἄλλων τε καὶ ὑμῶν τῆς τιμιότητος, τέκνα ποϑεινότατα, οὐ μὴν
ἀλλὰ καὶ τοῦ τέχνου ἡμῶν Ὑπατίου ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου πρός με
διὰ τοῦτο ἥχοντος, τὰς ὁμοφώνους ψήφους πολλὰς ὁρῶν ὁμοῦ, | DSS
δηχϑεὶς τὴν φρένα καὶ τὸν λογισμὸν ἐσχεφψάμην καὶ ἔδοξέ μοι προ-
> ϑύμως ὁρμῆσαι κατὰ τὴν ὑμῶν διὰ γραμμάτων ἀξίωσιν ἀνενδοιάστως

DD
ῷ

1 vgl. Panarion prooem. Π 2,5 — 4 vgl. I Kor. 10, 13f u. Phil. 3, 18 —
6 zu ἀναγχάζεται vgl. Panarion h. 69, 27, 2 — 23 vgl. Panarion prooem. Π 2, ὅ

L J ἮὟ
1 (εἰς to) * | περιϊστᾶν J 3 ἄγαν σχοπούντων] ἀγαναχτούντων L; vermut-
lich ist auch τῶν ἄγαν σχοπούντων verderbt u. etwa zu lesen τῶν ζόρων), {μετὰ

ir 4 ἐχτείνωμεν Υ 5 ξἔδωχεν Υ

τῶν) ἄγαν (ζηλούντων χαὶ μὴ) σχοπούντων
6 πρὸς τοῦτο < Lv | ἀναγχάζομαιν | ἐκ «- 1, 7 ὡς εἰπεῖν <LJ
8 δὴ] δδν | ἐν οἷς -: 1 | χαὶ «21, | ὑπάτουν | Ὑπατίου -ἰ- δ᾽ 5. 10 αὐτὸ
<LJ | παρεσχεύασαν <Lv 11 ὑπερϑέσϑαιν | τὲ «-:ν | στέγειν)
στένων v | τιϑέναι v 12 ὑμῖν] ἡμῖν L | ὑμετέρων) * 18 ἐν ἡμῖν] ὑμετέρας
LJ | τῆς (vor ϑείας) <v 16 λέγω] λόγων | καὶ hinter ἐνσάρχουγ | παρ-
ουσίας + λέγω τ 17 παλαιᾶς διαϑήχης u. < τε τ 19 παρὰ < L
20 Κόνωπα 1 Κόνωνα v 907 ἑπομένων ἄλλων TE] ἑπομένων ἄλλων ἄλλων (ἢ)
τε χαὶ ἄλλοτε v 21 τῆς ὑμῶν I | ποϑεινὰ L 22% ὑπάτου v 98 τὰς

- x - «ς -
«1,2 25 διὰ τῶν γραμμάτων ὑμῶν v ἀνενδοίαστον v

10

20

Ancoratus 1, 1—2, 5 7

(τε), ὅτι οὐ μόνον ἑκὼν ἀλλὰ χαὶ ἄκων διὰ τὴν ὑπερβολὴν (τῆς)
ὑμῶν τε καὶ τῶν καϑ᾽ ὑμᾶς αἰτήσεως, ἐπὶ τὸ γράφειν ταύτην μου
τὴν ἐπιστολὴν ἐμὲ τὸν βραχὺν τῷ ὑμετέρῳ πόϑῳ. |

2. Καὶ σφόδρα μὲν ἐχπέπληγμαι ϑαυμάσας τὴν τοῦ κυρίου καὶ ϑεοῦ
ἡμῶν οἰκονομίαν, ὃς εὐδόκησε τῇ ὑπερβολῇ τῆς αὐτοῦ ἀγαϑότητος ἐν
ἅπασι δοῦναι τὸ ἅγιον αὐτοῦ πνεῦμα τοῖς αὐτὸν ἐν ἀληϑείᾳ ζητοῦσιν.
οὐχ ἀϑεεὶ γὰρ (γενομένας) τὰς ὑμῶν καὶ τῶν καϑ' ὑμᾶς αἰτήσεις
τὰς διὰ τῶν γραμμάτων ἡγησάμην, ποϑεινότατοι, ἀλλὰ τὴν κίνησιν
ἐδοχίμασα ἐκ τῆς τοῦ ϑεοῦ χάριτος ἐν ὑμῖν ἀπάρξασαν. ἐπ᾽ ἀλη-
ϑείας γὰρ οἱ περὶ τοῦ υἱοῦ τοῦ ϑεοῦ ὀρϑοδόξως ἔχοντες καὶ τοῦ
ἁγίου πνεύματος καὶ εἰδότες συνῳδά τε χαὶ σύμφωνα λέγειν τῷ
μακαριωτάτῳ Πέτρῳ τῷ ἀποστόλῳ ὅτι »σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ
ϑεοῦ ζῶντοςς, σαφῶς ὑπ᾽ αὐτοῦ τοῦ κυρίου μακαρισϑήσονται, καϑὼς
καὶ ὁ ἅγιος ἐχεῖνος ἐμακαρίσϑη ἀκούσας (TO) »μαχάριος εἶ Σίμων
βὰρ Ἰωνᾶς τουτέστι υἱὲ Ἰωνᾶ: ὁ γὰρ πατὴρ αὐτοῦ Ἰωνᾶς ἐκαλεῖτο,

ΚΘ ΤΕΥ SR: ΄ > - - tz , er a N

τὸ δὲ Bao ἑρμηνεύεται Ex τῆς Eßocixng διαλέχτου υἷος. αὐτὴ Yao
ἣν ἡ ζωή, ἣν ἔδωκεν ὁ μονογενὴς υἱὸς τοῦ ϑεοῦ τοῖς ἑαυτοῦ μαϑη-
talg λέγων »ἵγα ἔχωσι τὴν ζωὴν» ἐν ξαυτοῖςς, αὕτη δὲ ἔστι». ἢ ζωὴ
ἣν ἔφη" »ἵγα γινώσχωσί ce τὸν μόνον ἀληϑινὸν ϑεὸν καὶ ὃν ἀπέ-
στείλας Ἰησοῦν Χριστόνκ. ἐν τῷ οὐν εἰπεῖν »τὸν μόνον ἀληϑινὸν
ϑεόνς εἰς μοναρχίαν ἡμᾶς ἤγαγεν, ἵνα μηκέτι »νὑπὸ τὰ στοιχεῖα τοῦ
κόσμου ὦμεν δεδουλωμένοις, ἵνα μὴ πολυϑεία ἐν ἡμῖν ἔτι ἡ καὶ ἐπὶ
τὴν πορνείαν τοιαύτην διασχορπίζηται τὰ τῶν ἀνθρώπων νοήματα,
ἀλλ᾽ ἐπὶ ἑνότητα τοῦ μόνου ἀληϑινοῦ ϑεοῦ" »πρώτη γὰρ πορνεία
ἐπίνοια εἰδώλωνςε, φησὶν 7 γραφή. καί φησι »καὶ ὃν ἀπέστειλας

6 vgl. Luk. 11, 31 — 7 vgl. Panarion prooem. I 2, 6 --- 12 Matth. 16, 16

— 14 Matth. 16,17 — 18 vel. Joh. 3, 15f; 17,2 — 19 Joh. 17,3 — 20—24 vgl.
Panarion h. 62, 7,10 — 21 Gal. 4, 3 — 24 Weish. Sal. 14, 12 — 25 Joh. 17, 3

πον
ΤΠ σε ἢ 1f ὕτι οὐ --- αἰτήσεως <J 1 [ὅτι] Diels | οὐ μόνον ἄχων,
ἀλλὰ χαὶ ἑκὼν Klosterm. | (τῆς) * 2 τῶ νχαϑ' ὑμᾶς αἰτήσεως ἢ τῶν χαϑ' ὑμᾶς
ἀνάπαυσιν v τὴν ἀξίωσιν 1, 4 ἐχπλήττομαι LI | ϑαυμαστῶς LI | zei (vor

ϑεοῦ <v ὅ ὃι] ὡς ν [τοῦ τῇ - ἔν 7 ἀϑέους LI | {γενομένας * |
τὰς <JI | χαϑ᾽ ὑμῶν ἃ 8 τῶν <v 9 ὑπάρξασανν 10f οἱ περὶ --- πνεύ-
ματος <LJI 11 σύμφωνα χαὶ ovvoda v 12 τῷ ἀποστόλῳ «: 11} 14 καὶ
<v | ἀχούων LI | {τόν * | εἶ- σὺ 1 15 vor υἱὲ + Σίμωνν 16 τὸ δὲ
βὰρ] βὰρ γὰρ v | υἱὸς hinter ἑρμηνεύεται v | αὕτη γὰρ] χαὶ τοῦτο], 17 δέ-
πο v | toö θεοῦ <J | av 1m<v| ἐν <L 187 αὕτη
— γινὠώσχωσί σε] τὸ γινώσχειν LI 19 ἀπέστειλεν], 7 90 οὐν]γὰρν 22 εἴην
23 τὴν < LI | ἐπισχορπίζηται LI 34 ἀλὰν 25 vor γραφὴ + ϑεία v

E7
2,1

[11

1.

20

Ss Epiphanius

Ἰησοῦν Χριστόνε. Ἰησοῦν Χριστὸν τίνα ἀλλ᾽ ἢ ϑεόν; εἰ δὲ ϑεὸν
Χριστὸν Ἰησοῦν, ὡς λέγει περὶ αὐτοῦ ὁ Ἰωάννης »ὁ μονογενὴς ϑεὸς
ὧν εἰς τὸν κόλ πον τοῦ πατρός, ἐχεῖνος ἐξηγήσατος, εἷς ϑεὸς τοίνυν»
πατὴρ καὶ μόνος ἀληϑινὸς ϑεὸς καὶ ϑεὸς ὁ μονογενής. οὐκ ἄρα
ἀλλότριος ϑεοῦ καὶ τῆς μονάδος" ἀλλ᾽ ἐπειδὴ υἱὸς ἐκ πατρός, διὰ
τοῦτο μόνος ἀληϑινὸς ϑεός. χαὶ οὐ χατὰ τοὺς | ἐφψευσμένους Heovs,
οὺς ἐνόμισάν τινες τῶν Ἑλλήνων ϑεούς, οὐχ ὄντας ϑεούς, ἀλλὰ
μόνος ἀληϑινὸς ϑεός, ἐπειδὴ μόνος ἐκ μόνου ὁ μονογενὴς καὶ μόνον
τὸ ἅγιον πνεῦμα. τριὰς γὰρ ἐν μονάδι καὶ εἷς ϑεὸς πατήρ, υἱὸς καὶ
ἅγιον πνεῦμα.

3. Πτύρει δὲ ὁ λόγος τοὺς μὴ καταξιωϑέντας πνεύματος ἁγίου.
»οὐδεὶς γὰρ δύναται εἰπεῖν κύριος Ἰησοῦς, εἰ μὴ ἐν πνεύματι ἁγίφε.
τὸ μὲν γὰρ Ἰησοῦς ὄνομα καὶ Ἰουδαῖοι λέγουσιν, ἀλλ᾿ οὐ κύριον
ἡγοῦνται. καὶ ᾿Αρειανοὶ λέγουσι τὸ ὄνομα χαὶ ϑεὸν ἃ, ϑετὸν

ν Ὁ, Ὁ»,

989

3,1

τῷ

x -“»; > Ir [4 >
δὲ λέγουσι καὶ οὐκ ἀληϑινον, ἐπειδὴ Ι οὐ μετέσχον “πεύματος PS

ἁγίου. ἐὰν γὰρ μή τις δέξηται πνεῦμα ἅγιον. οὐ λέγει τὸν Ἰησοῦν
κύριον ὄντως χαὶ ϑεὸν ὄντως καὶ υἱὸν ϑεοῦ ὄντως καὶ "βασιλέα
ὄντως αἰώνιον. μάϑωσι γὰρ οἱ τὴν κακὴν ὑπόληψιν ἐσχηκότες ὅτι
πάντα ὃ μονογενὴς υἱὸς τοῦ ϑεοῦ οὐ ϑέλει περὶ ξαυτοῦ μαρτυρεῖν.
οὕτω γὰρ εἶπεν ἐν τῷ εὐαγγελίῳ »ἐὰν ἐγὼ “μαρτυρῶ περὶ ἐμαυτοῦ,
ἡ μαρτυρία μου οὐδέν ἐστιν" ἄλλος ἐστὶν ὁ μαρτυρῶν περὶ ἐμοῦς.
καὶ τίς ἐστιν ὃ ἄλλος ἀλλ᾽ ὃ “φωνήσας ἐξ οὐρανοῦ οὗτός. ἐστιν ὁ
υἱός μου ὃ ἀγαπητός, ἐν © εὐδόκησας; ὃ δὲ αὐτὸς ὁ λέγων

2 Joh. 1, 18 — 12 IKor. 12, 3 — 14 zu ϑεὸν (ὀνομάζουσι) vgl. Panarion
h. 62, 8 — 20 Joh. 5, 31 — 22 Matth. 3, 17

L J v b(von Z.5 ἐπειδὴ bis S. 10,11) 7—10 Siegel des Glaubens S.26 Karapet
(= arm.)

1 ἀλλ᾽ ἢ) ἀληϑινὸν I 1f ϑεὸς Χριστὸς Imooüc? * 1 ϑεὸνΣ < LJ
3 ἐχεῖνος] αὐτὸς LI | εἷς] edv 4 ϑεὸς (hinter ἀληϑινὸς) <L 4-6 zal
ϑεὸς 6— ἀληϑινὸς ϑεός <I 5 ἐπειδὴ) ἐπεὶ L 6 ϑεὸς (hinter ἀληϑινὸς) <L

7 οἵς] oe v | oix ὄντας -- ἐν μονάδι (Ζ. 9) <v | ὄντας + δὲ Ὁ Te ἀλλὰ
μόνος ἀληϑινὸς ϑεός] wenn der Vater u. allein wahrer Gott ist, ist der Eingeborene
auch allein wahrer arm. 8 vor ἀληϑινὸς +öb | uövov + τὸ μόνον J

9 πνεῦμα + wahrer Gott arm. | υἱὸ <v 1]. χατηξιωμένους 1 18 γὰρ
<b | ὄνομα hinter λέγουσιν vb | χύριον] ϑεόνν 14 - etwa (ὀνομάζουσι) *

15 δὲ < LJ 16 μὴ γὰρ LJ_ | nach τὸν + χύριον ἡμῶν, aber getilgt v
17 ϑεοῦ ὄντως, ὄντως ϑεὸς (ἢ) Ὁ ° 18 vor αἰώνιον + zai v 19 vor πάντα
(= in jeder Hinsicht; viell. besser πάντῃ zu schreiben) + τὰ vb 20 οὕτω]

αὐεὸς Ὁ | ἐγὼ <I 21ö<LI 22 M’<LI 23 eisövvb | ὁ δὲ

αὐτὸς οὗτος de LJ

3

4

10

20

Ancoratus 2, 5—4, 2 9

γἐὰν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυτοῦ, ἡ μαρτυρία μου οὐδέν ἐστιν« πάλιν
λέγει »κἂν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυτοῦ, ἡ μαρτυρία μου ἀληϑής ἐστις
καὶ πάλιν »αὐτὰ τὰ ἔργα μαρτυρεῖ περὶ ἐμοῦ ἃ δέδωκέ μοι ὁ πατήρ«
καὶ πάλιν » Movong ἔγραψε περὶ ἐμοῦς« καί » Μωυσῆς μαρτυρεῖ περὶ
ἐμοῦς. τὸ πρῶτον μέν »ἐὰν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυτοῦ, ἡ μαρτυρία
μου οὐδέν ἐστινςε, ἐπειδὴ πολλοὶ ξαυτοὺς δοξάζουσιν καὶ μαρτυροῦσι
περὶ ἑαυτῶν, ἵνα ἐκκόψῃ τῶν καυχωμένων τὴν χαύχησιν καὶ τῶν
ἑαυτοὺς συνιστώντων. ἐπὰν δὲ εἴπῃ »κἂν ἐγὼ μαρτυρῶ περὶ ἐμαυτοῦ,
ἡ μαρτυρία μου ἀληϑής ἐστις, δείκνυσιν ὅτι οὐκ ἀνϑρώπου αὐτοῦ ἡ
μαρτυρία, ἀλλὰ ϑεός ἐστιν ἀληϑεύων (ἐν) τῇ αὐτοῦ μαρτυρίᾳ.

ἀληϑινὸς τοίνυν ϑεὸς ὁ | πατήρ, ἀληϑινὸς ϑεὸς ὁ υἱός, ἀληϑινὸν τὸ
πνεῦμα τὸ ἅγιον, »πνεῦμα. ϑεοῦς ὃν καὶ »πνεῦμα ἀληϑείαςς, τριὰς ἐν
ἑνὶ ὀνόματι ἀριϑμουμένη. περὶ γὰρ τοῦ πατρὸς αὐτὸς ὁ υἱὸς λέγει

ar ’ ’ x ’ > x ’ 2 ’ \ ’
»ἵνα γινωσκῶσί σὲ τὸν uovov ἀληϑινον Heove. aSıonıorog δὲ μάρτυς

(περὶ τοῦ υἱοῦ) ὁ ἐπὶ τὸ στῆϑος αὐτοῦ ἀναπεσὼν μονογενῆ ϑεὸν
αὐτὸν φάσχων. οὐ προσέϑετο δὲ τῷ μονογενεῖ ϑεῷ τὸ ϑεὸς ἀληϑινός,
ἀλλὰ περὶ πατρὸς γέγραπται, (ὅτι ἀληϑινὸς ϑεός, περὶ υἱοῦ δέ, ὅτι
μονογενὴς ϑεός. τὸ δὲ (ἀνά)παλιν περὶ πατρός, ὅτι »φῶς ὁ ϑεός«"
περὶ δὲ υἱοῦ, ὅτι »ἢ ἦν τὸ φῶς τὸ ἀληϑινόνς.

4, Καὶ ὅρα μοι τὴν τῶν γραφῶν ἀκρίβειαν. ἔστι μὲν γὰρ ὁ
πατὴρ φῶς, καὶ οὐ πρόσχειται τῷ περὶ πατρὸς φῶς ἀληϑινόν᾽ ἐπὶ
δὲ τῷ περὶ υἱοῦ εἶπε φῶς ἀληϑινὸν καὶ οὐδεὶς τολμᾷ ἄλλως λέγειν.
τίς γὰρ μεμηνὼς ἢ μᾶλλον φρενοβλάβειαν ξαυτῷ συνάγων τολμήσει

1 Joh. 5, 51 --- 2 Joh. 8, 14 --- 3 Joh. 5, 86 --- 4 Joh. 5, 46 — vgl. Joh.
5,39 — 5 Joh.5,31 — 8 Joh. 8,14 — 12 Röm.8,9 — Joh. 14,17 — 14 Joh. 17,3
— 15 vgl. Joh.13,25 — vgl. Joh. 1,18 — 17 vgl. Joh. 17,3 — vgl. Joh.1,18 —
18 IJoh. 1,5 — 19 Joh. 1,9 — 20ff vgl. Panarion ἢ. 69, 32 u. h. 62,8 —
21 IJoh. 1,5 — 22 Joh. 1,9

LJ v(bis Z. 3 πατήρ) Ὁ 11—13 Siegel des Glaubens S. 26 Karapet (= arm.)

2 yo<v 4 περὶ ἐμοῦ <LJI 6 δοξάζουσιν Eavrovc 1 | δοξάσουσι L
Eavrovg δοξάσουσι zweimal geschrieben L 8 ἐπὰν] ὅταν LI | εἴπῃ + Sub
| χἂν --, τεῦ 9 ἀνθρωπίνη I 10 (ἐν * | ξαυτοῦ 111 11 τοίνυν < am.
| ἀληϑινὸν] wahrer Gott arm. 13 ὀνόματι Ὁ arm., vgl. Anc. c. 22, 7] πνεύματι
LJ 15 {περὶ τοῦ viod) * | τοῦ στήϑους Ὁ 17 vor πατρὸς + τοῦ" | (m)
ἀληϑινὸς ϑεός Ἢ ἀληϑινοῦ ϑεοῦ LJb 18 (ava)narın * 19 vor υἱοῦ + τοῦ Ὁ
90 ἔστι] εἰ Ὁ 911 χαὶ οὐ πρόσχειται τὸ φῶς περὶ πατρὸς καὶ φῶς ἀληϑινὸν
καὶ οὐδεὶς τολμᾷ Ὁ 23 ἢ μᾶλλον] μᾶλλον (< ἢ) hinter φρενοβλάβειαν Ὁ
23f τολμήσει ---- κτήσασϑαι «Ξ Ὁ

D 90

4,1

ID

1

10

20

10 Epiphanius

ϑλασφημία Ξ ὑπόνοιαν ἑαυτῷ κτήσασϑαι, μὴ εὑρὼν ἐπὶ τῷ ῥητῷ προῦ-
xelusvov τὸ ἀληϑενὸν καὶ εἰπὼν περὶ τοῦ πατρὸς ὅτι οὐκ ἔστιν
φῶς ἀληϑινόν; εἰ γὰρ ὃ ἐξ αὐτοῦ] γεγεννημένος γνήσιος υἱὸς φῶς
ἐστι» ἀληϑινόν, ὃ τοῦ υἱοῦ γεννήτωρ ἀναμφιβόλως φῶς ἐστιν
ἀληϑινόν, αὐτὸς [ὁ] γεννήσας αὐτὸν ἀνάρχως καὶ ἀχρόνως φῶς
ἀληϑινόν. καὶ ὥσπερ οὐ τολμητέον ἐπὶ τῷ πατρὶ λέγειν ὅτι οὐχ
ἔστι φῶς ἀληϑινόν, καίτοι γε μὴ προσχειμένου τοῦ ἀληϑινόν, ἀλλ᾽
ἀφ᾽ ἑαυτῶν διὰ τὸ εὐσεβῶς νοεῖν οἴδαμεν, xav τε μὴ ἢ γεγραμμένον,
ὅτι ἔστι φῶς ἀληϑενόν, καὶ οὐχ ἀμφιβάλλομεν, ἵνα μὴ ἀπολώμεϑα,
οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ υἱοῦ γέγραπται ὅτι ϑεὸς ὁ υἷός, καὶ κἂν οὐ 7000-
χειται τὸ ϑεὸς ἀληϑινός, Hana» ἑαυτοῖς ἐπισωρεύομεν, εἰ τολμή-
σομεν βλασφημῆσαι καὶ μὴ εἰπεῖν τὸν υἱὸν ϑεὸν ἀληϑινὸν κἂν τὲ
μὴ ἡ ἡ λέξις προσχειμένη. ἀρκεῖ γὰρ ἐπὶ τῷ ἑνὶ τὸν πάντα σύνδε-
σμον τῆς τριάδος φέρειν χαὶ ἀπὸ τοῦ πατρὸς νοεῖν τὸν υἱὸν ϑεὸν

ἐδ - x x x - > ’ > -
ἀληϑινὸν καὶ τὸ πνεῦμα ἀληϑινον, ἀντιπαρακχειμένων τοῖς EXaTEpoıg

ὀνόμασι τῶν ἰσορρύπων τῆς ἀληϑείας, τῷ μὲν πατρὶ τὸ ϑεὸς
ἀληϑινός, τῷ δὲ υἱῷ τὸ ϑεός, ἀνάπαλιν δὲ τῷ υἱῷ τὸ | φῶς τὸ
ἀληϑινόν, τῷ δὲ πατρὶ τὸ φῶς, ἵνα τὰς δύο δόξας τὰς περὶ ϑεότητος
συζεύξαντες περὶ πατρὸς μὲν (τὸ) ϑεὸς ἀληϑινός, περὶ δὲ υἱοῦ (76)
φῶς ἀληϑινὸν καὶ περὶ πατρὸς τὸ φῶς καὶ περὶ υἱοῦ τὸ ϑεός, ἀπὸ
τοῦ φῶς καὶ ϑεὸς τὴν μίαν ϑεότητα καὶ ἀπὸ τοῦ ϑεὸς ἀληϑινὸς
καὶ φῶς ἀληϑινὸν τὴν μίαν ἑνότητα τῆς δυνάμεως ὁμολογήσωμεν.

ὅ. Ὡσαύτως καὶ ἐπὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος »ἐὰν ἐγὼ ἀπέλϑω,
ἐκεῖνος ἔρχεταις φησί »τὸ πνεῦμα τῆς ἀληϑείαςς καὶ ἔτι περὶ ἑαυτοῦ
»ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήϑειας" καὶ περὶ πατρός »τὸ πνεῦμα τοῦ πατρός

23f Joh. 16, 7 u. 18 — 25 Joh. 14, 6 — Matth. 10, 20

L J Ὁ (018 Ζ. 11) 19—S. 15, 23 Siegel des Glaubens S. 27—29 Karapet (= arm.)

2 τὸ ἀληϑινὸν — περὶ τοῦ πατρὸς) τὸ φῶς τὸ ὁ ϑεὸς φῶς ἀληϑινὸν τολμήσει
περὶ πατρὸς λέγειν b 9} zei εἰπὼν ---φῶς ἀληϑινόν <JI 8 εἰπὼν ἢ einy 1,
(ἀληθινόν, καὶ) εἰπεῖν Klosterm. | ἔστι»)] ἦν 1 ὄὅ [ὁ] ἢ | αὐτὸν] ἡμῖν Ὁ 7 καί-
τοιγε ---τοῦ ἀληϑινόν «-- 1,1 | προσχειμένου προσκείμενον Ὁ | ἀλλ᾽ <, dafür
hinter διὰ -Ε δὲ Ὁ 8 εὐσεβὲς I 10 zur] εἰ χαὶ b <L 11 vor μανίαν + χαὶ
od L 11 εἰ τολμήσομεν <L 198 z&v τε μὴ --- προσχειμένη <I 18 τὸν --
φέρειν verderbt? (τῷ) τὸν πάντα σύνδεσμον τῆς τριάδος φέροντι (αὐτὸ προφέρειν Ὁ ἢ
19 “τὸ u. (τὸ * 20—22 χαὶ περὶ πατρὸς --- ὁμολογήσωμεν] der Vater ist das
wahre Licht, der Sohn das wahre Licht u. aus dem wahren Licht u. aus dem
wahren Gott werden wir die eine Kraft der Gottheit bekennen arm. 21 φῶς ἢ]
φωτὸς LJ 24 (φησὶ < arm. 34—8. 11,11 χαὶ ἔτι — οὐχέτι στερεῶν < ar.

94 &avroö + ὅτι 1

3 P9

φι

6 D91

ὅ,1

10

20

25

Ancoratus 4, 2—5, 9 11

μου τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖνε καὶ περὶ τοῦ πνεύματος »τὸ πνεῦμά μου
ἐφέστηκεν ἐν μέσῳ ὑμῶν«ε. τὸ δὲ πνεῦμα ἀρρήτως συμπρᾶττον τῷ
υἱῷ "ἐκβάλλει αὐτὸν εἰς τὴν EONUOV« reıgacdnvaı ὑπὸ τοῦ διαβόλους
χαὶ αὐτὸς ὁ κύριος »πνεῦμα κυρίου, οὐ εἵνεκεν ἔχρισέ use, τὸ δὲ
πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν προφήταις λαλοῦν »rads λέγει κύριος παντο-
χράτωρ« (χαίΣ »0 λαλῶν ἐν τοῖς προφήταις κύριοςς, »0 στερεῶν βρον-
τὴν καὶ χτίζων πνεῦμας, βροντὴν μὲν τὴν ἐνηχουμένην ἀνϑρώποις,
κτίζων δὲ πνεῦμα εἰς ἐνέργειαν ὑετῶν ἀποστελλομένων ἀπὸ τοῦ
ϑεοῦ τῇ γῇ. καὶ περὶ μὲν χτισμάτων οὕτω φησί »στερεῶν βροντὴν
καὶ κτίζων πνεῦμα«" ταῦτα γὰρ χτιστὰ ὑπάρχει᾽ »ἀπαγγέλλων δὲ τὸν
Χριστὸν αὐτοῦ τοῖς ἀνϑρώποις« οὐχέτι χτίζων οὐκέτι στερεῶν,
ἀλλ᾽ »ἀπαγγέλλων αὐτὸν τοῖς ἀνϑρώϊποιςς, τὸν ἀληϑῶς γεννηϑέντα
ἐξ ἀληθοῦς, τὸν ἄχτιστον, τὸν ἄτρεπτον, τὸν ἀναλλοίωτον, τὸν ἀεὶ
ὄντα ἐχ τοῦ del ὄντος, τὸν διὰ (]ουσέως καὶ) Ἰωάννου χηρυχϑέντα
ἀεὶ ὀντα" "ὁ ὧν, γάρ φῆσιν, ἀπέσταλχέ μες ἐησὶ» ὁ Μωυσῆς καὶ ὁ
Ἰωάννης »ὁ ὧν εἰς τὸν κόλπον τοῦ πατρός, ἐκεῖνος ἐξηγήσατοκ"
ὧν ἐστὶν ὁ πατήρ, ὧν ἐστὶν ὁ υἱός, ὁ νῶν πρὸς τὸν ὄντας, ἐξ αὐτοῦ
Bone, οὐ συναλοιφὴ ὧν τῷ πατρί, οὐχ ἀρξάμενος τοῦ εἶναι,
dei δὲ υἱὸς γνήσιος (ὧν) σὺν πατρί, | ἀεὶ πατὴρ γεννήσας τὸν υἱόν.
οὐχ ἦν γάρ ποτε καιρὸς ὅτε ὁ πατὴρ οὐκ ἢν πατήρ, 00x ἣν ποτὲ
καιρὸς ὅτε [0] υἱὸς οὐχ ὑπῆρχε πατρὶ τῷ μόνῳ. εἰ γὰρ DD, καιρὸς
ὅτε 00% ἣν πατήρ, ἄρα καὶ αὐτὸς ἦν υἱὸς ἑτέρου πατρὸς πρὸ τοῦ
εἶναι αὐτὸν πατέρα τοῦ μονογενοῦς. καὶ δοχοῦντες εἰς τὸν πατέρα
εὐσεβεῖν τελείως ἀσεβοῦσιν. ἐν ϑεῷ γὰρ οὐ χρόνος οὐ καιρὸς οὐ
στιγμὴ χρόνου οὐχ ἄτομον ὥρας οὐ ῥιπὴ ὀφϑαλμοῦ οὐ διανοίας
μετέωρον ἐνδέχεται, ἀλλ᾽ ὅσον dar ἀναβῇ σου ἡ διάνοια υἱὸν κατα-

1 Hagg. 2, 5 --- 9 vgl. Mark. 1, 12 Matth. 4,1 — 4 Luk. 4,18 --- 5 allent-
halben — 6 vgl. Hebr. 1,1 — 6—7 Amos 4, 13, vgl. Resch, Agrapha? S. 208 —
9f Amos 4, 13 — 12 Amos 4,13 — 15 Exod. 3, 14 — 16 Joh. 1, 15 —
17 vgl. Joh. 1, 2 — 20ff vgl. Panarion ἢ. 69, 71, 4 (auch Ancoratus 71, 4)

L J arm.

6 (zai)* 11 τοῖς avgownoıs — τοῖς ἀνϑρώποις am Rand von erster Hand
nachgetragen J 11 χτίζων -[- (φησί) ὃ" 12.042’ <L 19 γεννηϑέντα ἐξ ἀλη-
ϑοῦς ἢ γεννητὸν ἐξ αὐτοῦ LJ den wahrhaft Erzeugten von dem Wahrhaftigen ἄττα.
13 τὸν ἄτρεπτον] den Unverweslichen arm. 14 (Mwvoewg καὶ * 17 πατήρ.
υἱός Ἢ υἱὸς ... πατὴρ LJ arm. 19 υἱὸς < J | (av)* | πατὴρ hinter viov 1,
20 narno? < arm. 21 [0] * 22 ἄρα αὐτὸς --- πατρός] war der Vater viel-
leicht u. der Sohn selbst der Vater eines andern arm. | zei <J 23 αὐτὸν]
τὸν J (gemeint ist der Vater) 26f καταλαμβάνειν καὶ πιστεύειν « arın.

> P10

12 Epiphanius

λαμβάνειν καὶ πιστεύειν, νοεῖ ἅμα καὶ πατέρα. τὸ γὰρ ὄνομα
* ἐστὶ σημαντικόν. ὅταν γὰρ υἱὸν καλέσης, υἱὸν λέγων νοεῖς πατέρα"
ἀπὸ γὰρ τοῦ υἱοῦ πατὴρ νοεῖται, καὶ ὅταν καλέσῃς πατέρα, σημαίνεις
υἱόν" πατὴρ γὰρ πάντως υἱοῦ καλεῖται.

5 6. Πότε οὖν δύνασαι τολμᾶν καὶ λέγειν ὅτι οὐχ ἢν πατὴρ 06,1
πατήρ, ἵνα καὶ υἱὸν τολμήσῃς εἰπεῖν μὴ εἶναι (υἱόν); εἰ δὲ οὐ τολμᾷς
ἀξίαν προσϑεῖναι πατρί (τὸ γὰρ ϑεῖον ἐν ταυτότητι ὑπάρχει καὶ 00%
ἐπιδέεται προσϑήκης, οὐ δόξης οὐ προκχοπῆς), »μάϑε μὴ βλασφημεῖνς,

ὦ ὃ πολεμῶν τὴν πίστιν, μᾶλλον δὲ σεαυτὸν ἀπὸ πίστεως διώκων,

10 ἀλλ᾽ ἀεὶ πίστευε πατέρα ἀίδιον ἀληϑῶς γεννήσαντα υἱόν, τὸν ἀεὶ 3
ὄντως ὄντα πρὸς τὸν ὄντως ὄντα πατέρα. ἀλλὰ γεγεννημένον" υἱὸς 8
γὰρ ἀεὶ (συνὼν) οὐ συναλοιφή ἐστιν τῷ πατρί, οὐ συνάδελφος, ἀλλ᾽

υἱὸς γνήσιος ἐκ πατρὸς γεγεννημένος, φυσικὸς υἱός, οὐ ϑετός, υἱὸς
ὁμοούσιος τῷ πατρί, οὐ συνούσιος, ἀλλ᾽ ὁμοούσιος, τουτέστιν οὐκ

15 ἔξωϑεν τοῦ πατρὸς γεννηϑείς, ὥς τινες εἰρωνείᾳ φέρονται, ϑέσει ,

ϑέλοντες εἶναι τὸν υἱὸν καὶ οὐχ ἀληϑείᾳ. σύνδεσμος δὲ τῆς πίστεοως 4

ὁμοούσιον λέγειν. ἐὰν γὰρ εἴπῃς τὸ ὁμοούσιον, ἔλυσας Σαβελλίου

τὴν δύναμιν" ὅπου γὰρ ὁμοούσιον, μιᾶς ὑποστάσεώς ἐστι | δηλοωτι- ὅ Pı

κύν᾽ ἀλλὰ καὶ ἐνυπόστατον σημαίνει τὸν πατέρα καὶ ἐνυπόστατον τὸν

υἱὸν καὶ ἐνυπόστατον τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον. ὅταν δέ τις | ὁμοούσιον 6 Ὁ 98

λέγῃ, οὐκ ἀλλότριον τῆς αὐτῆς ϑεότητος σημαίνει. ἀλλὰ ϑεὸν ἐκ

ϑεοῦ τὸν υἱὸν καὶ ϑεὸν τὸ ἅγιον πνεῦμα, τῆς αὐτῆς ϑεότητος, οὐ

τρεῖς ϑεούς. οὐδὲ γὰρ ἐὰν εἴπωμεν τὸν υἱὸν καὶ τὸν πατέρα ϑεόν, 7

δύο ϑεοὺς λέγομεν" εἷς γάρ ἐστιν ἡμῶν ὃ ϑεός, ὥς φησιν ὁ μακάριος

>75

-

12 vgl. I Tim. 1, 20
L J arm.

1 ὄνομα sc. υἱοῦ 2 x etwa {σχέσεως *, (οὐχ &vöc)? Klosterm. | νοεῖς
Wilamowitz] νόει LJ arm. 4 πατὴρ γὰρ--- καλεῖται <arm. Hiviov)* 7 ϑεῖον]
υἱὸν 5 8 lies viell. [οὐ] δόξης ἢ προχοπῆς *, vgl. 8. 14,1. 9öo<JI|d+
χαὶ 1 10 υἱόν, τὸν ἀεὶ] τὸν υἱὸν zai 7ἢ 106 τὸν ἀεὶ ὄντως --- ἀλλὰ γεγεννη-
μένον] τι. immer wahrlich den Sohn gexeugt hat arm. 11 ὄντα ἢ συνόντα L | ἀλλὰ
γεγεννημένον <JI 118 υἱὸς γὰρ --- τῷ naroi] denn der Sohn war immer beim
Vater arm. 12 (ovwvov)* | ἐστιν ἢ av LI_13f φυσικὸς --- τῷ πατρί] in Güte,
u. nicht etwa darstellend einen Sohn, wesensgleich ähnlich dem Vater arm. 14 nach
συνούσιος noch einmal + denn nicht gibt es eine Vereinigung (συναλοιφὴ) des

Vaters u. nicht eine Bruderschaft arm. | οὐχ < arm. 15 ἔξωϑεν] ἔξω μὲν Τὶ |
γεγννηϑεὶς τοῦ πατρὸς L 20 τις Ἢ τὸ LJ arm. 22 ϑεὸν (vor τὸ ἅγιον
πνεῖ μαὴ Gott von Gott arm. 23 τρεῖς < arm. 98 ἢ οὐδὲ γὰρ --- δύο ϑεοὺς

λέγομεν] denn nicht ist vielfache Gottheit in Gott arm. 24 dvo <L

10

20

Ancoratus 5, 9—7, 3 13

Μωυσῆς »xUglos ὃ ϑεός σου, κύριος εἷς ἐστινς. οὐ ϑεοὺς λέγομεν
ϑεὸν τὸν πατέρα, ϑεὸν τὸν υἱόν, ϑεὸν τὸ ἅγιον πνεῦμα καὶ καὶ οὐ
ϑεούς᾽ οὐδὲ γὰρ πολυϑεία ἐν ϑεῷ. διὰ δὲ τῶν τριῶν ὀνομάτων ἡ
μία ϑεότης πατρὸς καὶ υἱοῦ καὶ ἁγίου πνεύματος (σημαίνεται). καὶ
οὐ δύο υἱοί μονογενὴς γὰρ εἷς ὃ υἱός, τὸ δὲ ἅγιον πνεῦμα πνεῦμα
ἅγιον, πνεῦμα ϑεοῦ, ἀεὶ ὃν σὺν πατρὶ καὶ υἱῷ, οὐκ ἀλλότριον ϑεοῦ,
ἀπὸ δὲ ϑεοῦ ὃν, νἀπὸ πατρὸς ἐχπορευόμενον« χαὶ »τοῦ υἱοῦ λαμβά-
νγον«. ἀλλ᾽ ὁ μὲν υἱὸς μονογενὴς ἀκατάληπτος καὶ τὸ πνεῦμα ἀκατά-
ληπτον, ἐκ ϑεοῦ δέ, οὐχ ἀλλότριον πατρὸς καὶ υἱοῦ. οὐδὲ συν αλοιφή
ἐστι πατρὸς καὶ υἱοῦ, ἀλλὰ τριὰς ἀεὶ οὐσα τῆς αὐτῆς οὐσίας οὐχ
ἑτέρα οὐσία παρὰ τὴν ϑεότητα οὐδὲ ἑτέρα ϑεότης παρὰ τὴν οὐσίαν,
ἀλλ᾽ ἡ αὐτὴ ϑεότης καὶ ἐκ τῆς αὐτῆς ϑεότητος ὁ υἱὸς καὶ τὸ ἅγιον
πνεῦμα.

x \ x - oO - ς ΤῊ a‘ ct’ \ \ - -
1. Καὶ To μὲν πνεῦμα ayıov πνεῦμα, 0 δὲ υἷος υἷος, TO δὲ πνεῦμα

παρὰ πατρὸς ἐχπορευόμενον καὶ τοῦ υἱοῦ λαμβάνον, »ἐρευνῶν τὰ
βάϑη τοῦ ϑεοῦς, ἀναγγέλλον τὰ τοῦ υἱοῦ ἐν κόσμῳ, ἁγιάζον ἁγίους
διὰ τῆς τριάδος, τρίτον τῇ ὀνομασίᾳ (ἐπειδὴ ἡ τριάς ἐστιν (0) πατὴρ
καὶ ὁ υἱὸς καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα" »ἀπελϑόντεςς« γάρ φησι »βαπτίσατε εἰς
ὄνομα πατρὸς καὶ υἱοῦ καὶ ἁγίου πνεύματος), ἐπισφραγὶς τῆς χάρι-
τος, σύνδεσμος τῆς τριάδος, οὐκ ἀλλότριον τοῦ ἀριϑμοῦ, οὐ διεστὼς
τῆς ὀνομασίας, οὐ ξένον τῆς δωρεᾶς, ἀλλ᾽ εἷς ϑεὸς μία πίστις εἷς
κύριος ἕν χάρισμα μία ἐκκλησία ἕν βάπτισμα. ἀεὶ γὰρ ἡ τριὰς τριὰς
καὶ οὐδέποτε προσϑήχην λαμβάνει, οὕτως ἀριϑμουμένη: πατὴρ |
καὶ υἱὸς καὶ ἅγιον πνεῦμα. οὐ συναλοιφὴ ἡ τριάς, οὐ διεστώς τι ἐν

1 Deut. 6,4 — 4ff vgl. Ancoratus ο. 71,1 — 7 vgl. Joh. 15, 20 u. Joh. 10,14}
— 15 vgl. Joh. 15, 26 u. Joh. 16, 14} — 15f I Kor. 2, 10 — 18 Matth. 28, 19 —
21 vgl. Ephes. 4, 5f

L Jarm. 8--3. 14, 29 fast wörtlich übereinstimmend mit Panarion ἢ. 74, 11,6 ff

ἘΞ

pan.) 14—19 Jos. Bryennios I 376 Bulgaris

1 Μωσῆς LJ 1—3 οὐ ϑεοὺς --- Ev ϑεῷ < arm. 2 x etwa (λέγοντες"
ϑεὸν γὰρ καὶ ϑεὸν zul ϑεὸν λέγομεν» * 4 (σημαίνεται, *, ein Zeichen ist sie
arm. beic<am | d<)J 5f πνεῦμα ἅγιον < arm. 6 ὃν] Gott
arm. 7 τοῦ (vor υἱοῦ) <L 9 vor οὐχ ἀλλότριον + καὶ pan. | vioö-+ u.
des heiligen Geistes arm. 11 vor οὐσία + ἣ J, < Lpan. | vor ϑεότης
+nJ, < Lpan. 12 ἀλλὰ L | ἡ αὐτὴ ϑεότης] αὐτοϑεότης pan. 15 vor
πατρὸς τοῦ Bryenn. | vor τοῦ υἱοῦ + ἐκ LJ Bryenn. < pan. 17 ἐπειδὴ 9

τριάς ἐστι pan.<LJarm. 17f ἐπειδὴ ἡ — ἅγιον πνεῦμα < Bryenn. 17 (ὁ) ἢ
18 γὰρ pan. Bryenn. <LJ | βαπτίζοντες Bryenn. 19 ἐπεὶ σφραγὶς 38 χαὶ
pan. arm. < LJ 24 xal! <J

N )

nen)
—

-..
je

-

7

20

25

14 Epiphanius

» -“ - pr » « ’ > c ’ \ ’ r ς
αὐτῇ τῆς ἰδίας αὐτῆς μονάδος, ἐν ὑποστάσει δὲ τελειότητος τέλειος ὁ

᾽ ᾽ ς ct ’ x - 1x0 x \ ea
πατὴρ. τέλειος ὁ υἱος, τέλειον TO πνεῦμα TO αἀγιον" πατὴρ καὶ | υἷος P12
x σ - x x > ’ -
(zei) ἅγιον πνεῦμα. τὸ δὲ ἀνάπαλιν πνεῦμα χαρίσμασιν ἐνταττό- 4

μενον" ν»διαιρέσεις γὰρ χαρισμάτων εἰσί. τὸ δὲ αὐτὸ πνεῦμα' καὶ
διαιρέσεις διαχονιῶν εἰσιν, ὁ δὲ αὐτὸς κύριος" καὶ διαιρέσεις ἐνεργη-
μάτων εἰσίν, ὁ δὲ αὐτὸς ϑεός, ὁ ἐνεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσις. μὴ
ἐχπέσωμεν τοῦ προχειμένου, μὴ ἀποστῶμεν τῆς ἀληϑείας. ἡμεῖς οὐ
συνηγοροῦμεν ὑπὲρ ϑεοῦ, ἀλλ᾽ εὐσεβῶς νοοῦμεν, ἵνα μὴ ἀπολώμεϑα,
καὶ φϑεγγόμεϑα οὐχ ὡς χαταλαμβάνοντες" ος ἄνϑρωποι γὰρ φϑεγ-
γόμεϑα ἃ κατειλήφαμεν. ἡ γὰρ εἰς ϑεὸν τιμὴ ἄπειρος καὶ μυριοντα-
πλασίως παρὰ τὸν ἡμέτερον νοῦν δεδόξασται (1 τριὰς) καὶ ἔστι δεδο-
ξασμένη. μηδὲν προσλαμβάνουσα δόξης μήτε ἀφαιρουμένη ἰδιότητος.
οὐδὲν γὰρ ἐν τριάδι κτιστὸν ἢ ἐπιγένητον, ἀλλ᾽ ὃ μὲν πατὴρ τὸ» υἱὸν
γεννᾷ, οὐχ ἦν δὲ ποτὲ χρόνος ὅτε οὐχ ἦν ὁ υἱός. οὐδὲ “γὰρ ὃ πατὴρ
ἐν χρόνῳ τινὶ πατὴρ οὐχ ἐκαλεῖτο, ἀλλὰ ἢν ἀεὶ πατὴρ καὶ ἣν ἀεὶ
υἱός, οὐ συνάδελφος, ἀλλὰ υἱὸς γεννηϑεὶς ἀνεκδιηγήτως καὶ ὀνομαζό-
μενος ἀκαταλήπτως, σὺν πατρὶ δὲ ὧν ἀεὶ καὶ μηδέποτε διαλείπων
τοῦ εἶναι. πατὴρ 00V ἀγέννητος καὶ ἄχτιστος καὶ ἀκατάληπτος, υἱὸς
γεννητός, ἀλλὰ καὶ ἄκτιστος καὶ ἀκατάληπτος" πνεῦμα ἅγιον ἀεί,
οὐ γεννητόν, οὐ χτιστόν, οὐ συνόδελφον οὐ πατράδελφον, οὐ προ-
πάτορον 00% ἔχγονον, ἀλλ᾽ ἐκ τῆς αὐτῆς οὐσίας πατρὸς καὶ υἱοῦ
πνεῦμα ἅγιον. πνεῦμα γὰρ ὃ ϑεόςς.

8. Ἕχαστον δὲ τῶν ὀνομάτων μονώνυμον, μὴ ἔχον δευτέρωσιν.
χαὶ γὰρ ὃ πατὴρ πατὴρ καὶ οὐχ ἔχει ἀντιπαράϑετον, οὐδὲ ἑτέρῳ
πατρὶ συνζευγνύμενος, ἵνα μὴ δύο ϑεοί. καὶ 0), υἱὸς μονογενής, ϑεὸς
ἀληϑινὸς ἐχ ϑεοῦ ἀληϑινοῦ, οὐ πατρὸς ἔχων ὄνομα οὐδὲ ἀλλότριος
πα τρός, ἀλλ᾽ υἱὸς πατρὸς ὑπάρχων" μονογενὴς δέ, ἵνα μονώνυμος 7
ὁ υἱός, καὶ ϑεὸς ἐκ ϑεοῦ, ἵνα εἷς ϑεὸς πατὴρ καὶ υἱὸς καλῆται.

4—6 1Kor. 12, 4-6 --- 22 Joh. 4, 24

Ι, J arm. pan. (bis Z. 22)

1 ἐν ὑποστάσει δὲ τελειότητος] in der Vollendung der Persönlichkeit arm.

2 τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον + eine Gottheit in einer Vollendung arm. 2—12 πατὴρ
zal — ἀφαιρουμένη ἰδιότητος < arm. 3 (zul) * 11H τριὰς * 12 ἰδιό-
τητος < ὁ 14 γεννᾷ + allein arm. 18 πατὴρ οὖν + von Natur arm. |
zal? «- 1, 20f προπάτορον + seiend arm. 22 πνεῦμα ἅγιον] und des ἢ.
Geistes arm. 25 συνζευγνύμενος *] συνζευγνύμενον L ζευγνύμενον J und nicht
irgend einen Vater unter dasselbe Joch gespannt (sc. gibt es für ihn) arm. | (o) ἢ
26 ἀλλότριος “ ἀλλότριον LJ 27 υἱὸς Ἢ ἑνὸς LI Sohn arm. 28 καί!

<arm | vor πατὴρ +6öL

σι

10

20

Ancoratus 7, 3—8, 9 15

χαὶ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον. μονογενξς, οὐχ υἱοῦ ἔχον ὄνομα, οὐ πατρὸς mv:

ὀνομασίαν, ἀλλὰ σνεῦμα ἅγιον. οὕτω καλούμενον, οὐκ ἀλλότριον
πατρός. αὐτὸς γὰρ ὁ μονογενὴς λέγει »τὸ πνεῦμα τοῦ πατρός« καὶ
»τὸ ἐκ τοῦ πατρὸς ἐχπορευόμενον«, καὶ »ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεταις, ἵνα
μὴ ἀλλότριον νομισϑείη πατρὸς μηδὲ υἱοῦ, ἀλλὰ τῆς αὐτῆς οὐσίας,
τῆς αὐτῆς ϑεότητος, πνεῦμα ϑεῖον, »τὸ πνεῦμα τῆς ἀληϑείαςς, τὸ
πνεῦμα τοῦ ϑεοῦ, τὸ πνεῦμα τὸ παράϊκλητον, μονωνύμως καλούμενον,
μὴ ἔχον ἀντιπαράϑεσιν, μὴ ἐξισούμενον ἑτέρῳ τινὶ πνεύματι, μὴ
καλούμενον ὀνόματι υἱοῦ ἢ ὀνομαζόμενον ὀνομασίᾳ πατρός, ἵνα μὴ
τὰ μονώνυμα ὀνόματα ὁμώνυμα ὑπάρχῃ" πλὴν ὅτι τὸ ϑεὸς [ἀλλ}} ἐν
πατρί, τὸ ϑεὸς ἐν υἱῷ, [τὸ ϑεὸς) ἐν ἁγίῳ πνεύματι τὸ ϑεοῦ καὶ ϑεός.
πνεῦμα γὰρ ϑεοῦ καὶ πνεῦμα τοῦ πατρὸς καὶ πνεῦμα υἱοῦ, οὐ κατά
τινα σύνϑεσιν, καϑάπερ ἐν ἡμῖν ψυχὴ καὶ σῶμα, ἀλλ᾽ ἐν μέσῳ πατρὸς
καὶ υἱοῦ, ἐκ τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ, τρίτον τῇ ὀνομασίᾳ. »ἀπελ-
Hovrsse γάρ φησι »βαπτίσατε εἰς τὸ ὄνομα πατρὸς καὶ υἱοῦ καὶ
ἁγίου avevuaroge. εἰ δὲ βαπτίζει ὁ πατὴρ εἰς ovoua ἕξαυτοῦ, εἰς
ovoua ϑεοῦ, καὶ τελεία ἡ σφραγὶς ἐν ὀνόματι ϑεοῦ ἐσφραγισμένη ἐν
ἡμῖν, καὶ βαπτίζει Χριστὸς εἰς ὄνομα ἑαυτοῦ, εἰς ὀνομα ϑεοῦ, καὶ
τελεία ἡ σφραγὶς ἐν ὀνόματε ϑεοῦ ἐσφραγισμένη ἐν ἡμῖν, τίς τολ-
μήσει καταπολεμῆσαι τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν, τὸ πνεῦμα ἀλλότριον τῆς
ϑεότητος λέγων; εἰ γὰρ (σφραγίζομεν») εἰς Ovoue πατρὸς xal eig
ὄνομα υἱοῦ καὶ εἰς ὄνομα ἁγίου πνεύματος, μία σφραγὶς τῆς τριάδος"
μία ἄρα δύναμις τῆς ϑεότητος ἐν τριάδι. εἰ δὲ τὸ ἕν ἐστι ϑεός, τὰ
dE ἄλλα κχτιστὰ καὶ οὐ ϑεός, τίνε λόγῳ συνδέδεται τὰ δύο εἰς τὸ ἕν
τῇ σφραγῖδι τῆς τελειότητος; ἄρα γοῦν εἰς βασιλικὸν ovoua ἐσφρα-
γίσϑημεν τὸ ἕν τὸ τοῦ πατρός, καὶ τὰ ἄλλα οὐ βασιλικά, α ἀλλ᾽ ἔτι
στοιχείοις καὶ κτίσμασι δεδουλώμεϑα, καὶ οὐκ ἠδύνατο μόνον τὸ
ὄνομα τοῦ πατρὸς σῴζειν, ἀλλὰ προσελάβετο ἑαυτῷ κτίσας ἀλλα δύο
στοιχεῖα κατὰ τὴν τῶν βλασφημούντων ὑπόνοιαν, ἵνα προσλάβῃ ἢ

3 Matth. 10, 20 — 4 Joh. 15, 26 — Joh. 16, 14 — 6 Joh. 15, 26 —
15 Matth. 28, 19 — 27 vgl. Gal. 4, 3

L J arm. (bis Z. 23 ἐν τριάδ) 14 Cone. Florent. Hardouin IX 360 C/D

1 χαὶ To — μονογενὲς] der Eingeborene u. der ἢ. Geist arm. Sf τῆς
αὐτῆς οὐσίας, τῆς αὐτῆς ϑεότητος] von derselben wesenhaften Gottheit arm.
6 πνεῦμαϊ + δὲ L 10 [ἀλλ᾽ *, ein anderes (ἄλλο) arım.; viell. gehört ἀλλ᾽
nach Z. 11 vor ἐν ἁγίῳ πνεύματι * 11 [τὸ ϑεὸς] * 111 [τὸ ϑεὸς] --- γὰρ ϑεοῦ
καὶ «Ξ τα. 16 δὲ] denn arm. 18 αὐτοῦ 1, 18: χαὶ τελεία --- ϑεοῦ <L
19 & uw <L 21 (opeayisouev) *, siegeln arm. πατρὸς Ausgg.] ϑεοῦ
LJ arm. 26 » etwa (zal οὐκ ἠλευϑερώϑημεν) * 28 προσελάβετο <J

8

9 D96

-

-

10

re ΝΣ REN ha ἢ

16 Epiphanius

᾿ - ’ x “ ’ - - -
αὐτοῦ ϑεότης χαὶ ἄλλας δυνάμεις καὶ δυνηϑῇ σῶσαι τὸν παρ᾽ αὐτοῦ
.. ὅ x ’ > > r « ’ Pr «ς
σφραγιζόμενον καὶ λύτρωσιν δὲ ἀφέσεως ἁμαρτημάτων λάβῃ 6 παρ᾽
> - x
αὐτοῦ χτισϑεὶς ἄνϑρωπος.
- - ᾿ ᾿ 3 - ’ ’
9. Φεὺ τῆς τοιαύτης ληρῳδίας, ὦ τῆς τοιαύτης βλασφημίας.

πόϑεν ὑπεισῆλϑε τὸν βίον ἀλλὴ πάλιν χαινὴ ἀπιστία, μᾶλλον δὲ

εἴποιμι χαχοπιστία; χείρων γὰρ ἡ καχοπιστία τῆς ἀπιστίας. ἡ μὲν
γὰρ ἀπιστία πίστιν λαμβάνουσα διορϑωϑήσεται, ὴ δὲ χαχοπιστία
ἀχατόρϑωτος, δυσχερῶς σῳζομένη, εἰ μή τι ἂν ἄρα τὸ χρῖσμα ἄνωϑεν
ἐπιφοιτήση. φησὶν οὖν ὁ μαχάριος Πέτρος τοῖς περὶ Avaviav | »τί
ὅτι ἐπείρασεν ὑμᾶς 6 σατανᾶς φψεύσασϑαι τῷ πνεύματι τῷ ἁγίῳ; « καί
φησιν κοὐχ ἐφεύσω ἀνϑρώποις. ἀλλὰ τῷ ϑεῷς. ἄρα ϑεὸς ἐκ πατρὸς
καὶ υἱοῦ τὸ πνεῦμα, ᾧ ἐψεύσαντο οἱ ἀπὸ τοῦ τιμήματος »οσφισάμενοι"
og καὶ ὁ Παῦλος συνάδει τῷ λόγῳ τούτῳ λέγων οὑμεῖς δὲ »αὺς τοῦ
ϑεοῦ ἐστε καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ ϑεοῦ olxel ἐν ὑμῖνς. ἄρα οὖν ϑεὸς
τὸ πνεῦμα, ὡς προεῖπον. διὸ ναὸς ϑεοῦ κληϑήσονται χαὶ οἱ ἅγιοι
ἄνϑρωποι. (οἷ) κατοικίσαντες ἐν ἑαυτοῖς τὸ ἅγιον τοῦ ϑεοῦ πνεῦμα"
χαϑὼς μαρτυρεῖ ὁ χορυφαιότατος τῶν ἀποστόλων, ὃ καταξιωϑεὶς
μακαρισϑῆναι ὑπὸ κυρίου, ὅτι ὁ πατὴρ αὐτῷ ἀπεχάλυψε. τοίνυν ὁ
πατὴρ ἀποχαλύπτει τὸν υἱὸν τὸν ἀληϑινὸν αὐτῷ καὶ μακαρίζεται,
χαὶ ὁ αὐτὸς πάλιν ἀποκαλύπτει τὸ ἅγιον αὐτοῦ πνεῦμα. ἔδει * τὸν
πρῶτον τῶν ἀποστόλων, τὴν πέτραν τὴν στερεάν, »ἐφ᾽ ἣν ἡ ἐχκλη-
σία τοῦ ϑεοῦ φκοδόμηται, καὶ πύλαι“ Διδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆςκ«"
πύλαι δὲ “Διδου αἱ αἱρέσεις χαὶ οἱ αἱρεσιάρχαι. χατὰ πάντα γὰρ
τρύπον ἐν αὐτῷ ἐστερεώϑη ἡ πίστις, ἐν τῷ λαβόντι τὴν κλεῖν τῶν
οὐρανῶν, ἐν τῷ λύοντι ἐπὶ τῆς γῆς καὶ δέοντι ἐν τῷ οὐρανῷ. ἐν
τούτῳ γάρ ἐστι πᾶντα τὰ ζητούμενα λεπτολογήματα τῆς πίστεως
εὑρισχκόμενα. οὗτός ἐστιν ὁ τρίτον ἀρνησάμενος καὶ τρίτον ἀναϑεμα-
τίσας πρὶν ἢ τὸν ἀλέχτορα φωτῆσαι: τὴν ὑπερβολὴν γὰρ τῆς αὐτοῦ
πρὸς τὸν ἑαυτοῦ δεσπότην ἀγαπήσεως σημαίνων διϊσχυριζόμενος

8. vgl.IJoh.2, 20; Luk. 24, 49 --- 97 Act.5,3 — 11 Act.5,4 — 13—16 vgl.
Panarion ἢ. 69, 27,6 13f IKor. 3,16 — 16f vgl. I Petr. 2,5 — 18 vgl. Matth.
16, 17 — 21f Matth. 16,18 — 24f vgl. ri 16, 19 27f vgl. Matth. 26, 34

u. 74 Mark. 14, 30 u. 71

LJ

2 δι’ ἀφέσεως <JI | λάβῃ + ἀφέσεως 5 ὄὅ κενὴ L 7 διορϑώσηται I
8 χρῖσμα) χάρισμα J 11 ἀνθρώπῳ L | τῷ (vor eo) <L 16 (oi) *
| χατοικίσαντες Dind.] χατοιχήσαντες 1 | @ «-- 2 17 χαϑὼς + (zal)? *
20 = (δὲ τοῦτο χηρύσσειν) *; gemeint ist unter der durch Petrus erfolgenden
Verkündigung die Ζ. 9 angeführte Stelle Act. 5, 3f 22 χατισχύουσιν L

9,1

or

3 P14

1 97

10

20

L

Ancoratus $, %—10, 2 17

x > > ’ Id \
ἔλεγεν »εἶ καὶ πάντες ἀρνήσονταί σε, ἐγὼ οὐκ ἀρνησομαι«κ, 000v τὸ

ς

ἐπ᾽ ἀνϑρώπῳ λέγω(:)" οὗτός ἐστιν ὁ κλαύσας ἐπὶ τῇ φωνῇ τοῦ
ἀλεκτρυόνος, ἵνα ἀληϑῶς ὁμολογήσῃ τὴν τοῦ υἱοῦ τοῦ ϑεοῦ σύλληψιν

οὐ δοκήσει οὖσαν, ἀλλ᾽ ἀληϑινήν, ἵνα εἴπῃ αὐτὸν ἀληϑινὸν ἄνϑρο.-
πον ἐν τῷ κλαίειν ἐπὶ τῇ αὐτοῦ συλλήψει παραδοϑέντος ὑπὸ τῶν
Φαρισαίων' οὗτος (0) ἀπελϑὼν εἰς τὴν Γαλιλαίαν ἁλιεύειν, ὁ
συγκοινωνὸς τοῦ ἐπὶ τοῦ στήϑους ἀνακλιϑέντος (ὁ μὲν γὰρ παρὰ
τοῦ υἱοῦ μανϑάνων xal ἀπὸ τοῦ υἱοῦ λαμβάνων τῆς γνώσεως τὴν
δύναμιν ἀπεκάλυπτεν, ὃ δὲ παρὰ τοῦ πατρὸς ὠφελεῖτο, τὴν ἀσφάλειαν
τῆς πίστεως ϑεμελεῶν), ὃς ἐν τῇ νηὶ ἐπὶ τῆς Τιβεριάδος ζλίμνης) γυμνὸς

πάλιν μετὰ τὸ κληϑῆναι ἡλίευεν (ὁ δὲ μαϑητής, ὃν ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς x)

ἐπὶ τῷ ὁήματι, ὃ εἶπεν ὃ σωτήρ »παιδία, μή τι προσφάγιον ἔχετε; «
καί (φησὴ "βάλετε εἰς τὰ δεξιὰ τοῦ πλοίου καὶ εὐρήσετες, ἐπὶ δὲ τῷ
γενομένῳ ῥήματι ἐκπλαγέντι τῷ Πέτρῳ φησὶν ö Ἰωάννης. ὃν ἠγάπα

10

11

ὁ Ἰησοῦς, »ὁ χύριός ἐστινς, | ἄνϑρωπος μὲν κατὰ σάρχα, ἀπὸ Μαρίας P15

γεννηϑεὶς ἐν ἀληϑείᾳ οὐ μὴν δοκήσει, ϑεὸς δὲ (κατὰ πνεῦμα
ὥν, ἀπὸ τῶν ἐπουρανίων ἐκ πατρὸς ἐλϑών᾽ (οὗτος) ὁ ἀχούων
παρὰ τοῦ αὐτοῦ »Πέτρε, ποίμαινε τὰ ἀρνία μους, ὃ πεπιστευμένος
τὴν ποίμνην, ὃ καλῶς ὁδηγῶν ἐν τῇ δυνάμει τοῦ ἰδίου δεσπότου. ὃ

ὁμολογῶν περὶ σαρχός, ὁ ἀληϑινῶς τὰ πατρὸς ἀπαγγέλλων περὶ

υἱοῦ, ὁ τὸ πνεῦμα σημαίνων καὶ τὴν αὐτοῦ ἀξίαν ἐν ϑεότητι, ὁ
δεξιὰν διαδοὺς τῷ Παύλῳ χαὶ Βαρνάβα κοινωνίας σὺν Ἰακώβῳ καὶ
Ἰωάννῃ, ira »διὰ τριῶν μαρτύρων σταϑῇ πᾶν ῥῆμας.

10. Οὐδὲν γὰρ ἄνευ τῶν dvo χαὶ τριῶν μαρτυριῶν δύναται εἶναι.
εἰς αὐτὰ(ς) γὰρ ἐβεβαιοῦτο δι᾿ αἰνίγματος (καὶ ἡ πίστις) τῶν ἐν τῷ

νόμῳ, μόνον πατέρα ἐπιγνόντων, εἰ μή τι λάβωσι δύναμιν υἱοῦ καὶ
διὰ τῶν μαρτυριῶν πατρὸς χαὶ υἱοῦ ἐνδυναμωϑῶσι διὰ τε τῆς τρίτης
μαρτυρίας λάβωσι πνεῦμα ἅγιον καὶ πληρωϑώσι, φανερῶς τῶν φῶν DV
τῶν Χερουβὶμ καὶ Σεραφὶμ κραζουσῶν [τὸ] τρίτον τὸ »ayıos ἅγιος

1 Matth. 26, 33 Mark. 14, 29 — 2 Mark. 14, 72 Matth. 26, 75 Luk. 22, 61
— 6 Joh. 21,3; zu ὁ συγκοινωνὸς vgl. Luk. 5, 10 — 10 vgl. Luk. 5, 5 Joh. 21,7 —
22 Joh. 21 9 — 13,J0h. 21,6 — 14° Joh. 21,7 — 18 Joh: 21, 16 u. 17 —

21f vgl. Gal. 2,9 — 23 Deut. 19, 15 29 vgl. Jes. 6, 3
J 27—8.18,10 Doctrina patrum 42,3; 8.316,11 Diekamp (kein Text gegeben)

1.20). τῷ -J 2 Atyolv) * Bf ὑπὸ τῶν — ἁλιεύειν < 1 6 (0) *
10 (λίμνης) * 11» etwa (Av σὺν αὐτῷ) * 14 ἐχπλαγέντι ἢ] ἐχπλαγέντες LJ

15 vor ἄνθρωπος Lücke Wilamowitz | ἀπὸ Μαρίας <L 16 (zarte) *
17 (ovrog) * 24 μαρτυριῶν *, vgl. Ζ. 28 μαρτυρίας] μαρτύρων LI 25 av-
ke, |. {χαὶ ἢ Rlarıc) * 27 μαρτυριῶν ἢ μαρτύρων LJ | re ἢ δὲ LJ
Ὁ 5. πληρωϑῶσι) τελειωϑῶσι 2 ἢ 29 χραζουσῶν *] χραζόντων LJ | [τὸ] *

Epiphaniusl. 2

13

10

0

ο»

1 Epiphanius

ἅγιος«. οὐ γὰρ διὰ δύο φωνῶν ἡ δοξολογία ἐν οὐρανῷ τελεῖται ἃ

»ρι ’ - κ > [73 x [3
οὐδὲ τέταρτον ἐπιφωνοῦσι τὰ αὐτὰ ἅγια καὶ ἀόρατα πνευματιχὰ
» “ 2 m ’ , ) ’ ReN, 2 οι
ζῷα οὐδὲ τετάρτην φωνὴν ἀποδίδωσι τὰ αὐτὰ οὐδὲ μίαν μόνην,

> x x ς ᾿ x σ © o * \ > ‚
alla τρεῖς φωνὰς ErIXas, TO αγίος ayıos ayıog’ καὶ οὐ λέγουσιν 4

ἅγιοι ἅγιοι, ἵνα μὴ τὸ ἑνικὸν πολυώνυμον ἀποφήνωσι μηδὲ τῶν
τριῶν τὸν ἀριϑμὸν ἀποχρύψωσιν, ἀλλὰ τρὶς μὲν διδόασι τὴν ἁγια-
στείαν, μονοειδῶς δὲ καὶ ἑνικῶς ἀποφϑέγγονται τὸν λόγον, ἵνα μὴ
πολυϑείαν ὀνομάσωσιν. εἷς γάρ ἐστι ϑεός, πατὴρ ἐν υἱῷ, υἱὸς ἐν
πατρὶ σὺν ἁγίῳ πνεύματι. καὶ διὰ τοῦτο "ἅγιος ἐν ἁγίοις ἀναπαυό-
μενοςε, πατὴρ ἀληϑινὸς ἐνυπόστατος καὶ υἱὸς ἀληϑινὸς ἐνυπόστατος
καὶ πνεῦμα ἅγιον ἀληϑινὸν ἐνυπόστατον, τρία ὄντα μία ϑεότης μία
οὐσία μία δοξολογία εἷς ϑεός. ονόμασας υἱόν, συμπεριείληφας τῇ
διανοίᾳ τὴν τριάδα ἔσχες πνεῦμα ἅγιον, κατηξίωσαι τῆς δυνάμεως
τῆς πατρῴας καὶ τοῦ υἱοῦ τοῦ ϑεοῦ" ἐδόξασας τὸν πατέρα, ἐσήμανας

Ξ- x ea‘ x x a - > x \ \ ’ »” x
τον υἱον καὶ TO ayıov πνεῦμα. ἄλλα μὴ κατα συναλοιφὴν᾽ ἔστι γὰρ

ὁ πατὴρ πατήρ, ἔστιν ὁ υἱὸς υἱός, ἔστε τὸ ἅγιον πνεῦμα ἅγιον πνεῦμα.
ἄλλ᾽ οὐχ ἠλλοτριωμένη ἡ τριὰς τῆς ἑνότητος καὶ τῆς Tavrorntoc'|
τιμᾶται δὲ ὁ πατὴρ καϑὸ πατήρ ἐστι, τιμᾶται ὁ υἱὸς καϑὸ υἱός ἐστι,
τιμᾶται τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον καϑὸ πνεῦμα ἀληϑὲς καὶ πνεῦμα ϑεοῦ.
οὕτω | λέγει ὃ μονογενής »ὁ τιμῶν τὸν πατέρα τιμᾷ τὸν υἱόν«" ἐν
τῷ γὰρ λέγειν τὸν πατέρα υἱὸν σημαίνεις καὶ υἱὸν τιμᾷς. καί »ὁ
τιμῶν τὸν υἱὸν τιμᾷ τὸν πατέρα«" ἐν τῷ γὰρ ὀνομάζειν σε τὸν υἱὸν
τιμᾷς τὸν πατέρα, οὐκ ἐλάττονα τὸν Χριστὸν φάσχων τοῦ πατρύς.

11. Ei γὰρ ἐν ἡμῖν τοῖς ἀνϑρώποις ἄπεστι τὸ τοιοῦτον φρόνημα
καὶ οὐχ ἥσσονας τοὺς υἱοὺς βουλόμεϑα οὐδὲ ἐλαττουμένους παρὰ τὴν

9. Jes. 57, 15 — 20 vgl. Joh. 5, 28 --- 21f vgl. Joh. 5, 23

LJ 4-17 Sacra Parallela Coisl. 276 f. 25V Rupefue. f. 103 Vatie. Migne 95, 1076B
8—S. 19, 9 Siegel des Glaubens S. 29—30 Karapet (— arm.)

1 τελεῖται ἔν οὐρανῷ L 5 μὴ < LJSaPavat. 6 τρεῖς LSaParup.
8 πατὴρ < arm. 9%» <J 10u. 11 xal < SaPa 12 μία οὐσία hinter
μία δοξολογία SaPa | οὐσία] ἐξουσία L | ὠνόμασας υἱόν Ἢ ὠνόμασας ϑεύν LI
ὀνομάσας υἱὸν SaPac ὀνομαστικῶς Sa Parıp. | τῇ (vor διανοίᾳ) < Sa Pa
14—16 ἐδόξασας --- üyıov πνεῦμα < SaPavar 15 ἀλλὰ μὴ — ὁ πατὴρ πατήρ
«- ἀὐτὰ. | ἀλλὰ μὴ --- ἅγιον πνεῦμα 3 < SaPae u. rup. 18 τιμᾶται + δὲ arm.
19 τιμᾶται + auch arm. | τὸ ἅγιον] der wahre arm. ἀληϑὲς πνεῦμα L
20 ὁ μονογενὴς} der Sohn arm. 20f ἐν τῷ] αὐτῷ J 91 ὁ υἱὸν τιμῶν J
22 ἐν τῷ] αἰτῷ J 221 ἐν τῷ γὰρ ---τοῦ πατρός] indem er nicht niedriger

, - >
den Sohn nennt des Vaters arm. 94 ἔπεστι J arm. 25 οὐκ J

>

6

7

P16

8 D99

11,1

Ancoratus 10, 2—11, 7 19

τῶν πατέρων τιμήν (ἡ γὰρ εἰς τοὺς υἱοὺς ἀτιμία εἰς τοὺς πατέρας
ἀναλογεῖται), πόσῳ μᾶλλον ὁ ϑεὸς καὶ πατὴρ οὐκ ἂν βουληϑείη ποτὲ
ἐλαττωϑῆναι τὸν αὐτοῦ υἱόν; ὃ τοίνυν τὸν ἀληϑῶς οντα τοῦ πατρὸς
υἱὸν ἀποδέοντα τῆς τοῦ πατρὸς δόξης ὑπολαμβάνων μᾶλλον ἀτιμάζει
5 (τὸν πατέρα», ἀντὶ τιμῆς x, ἀγνοίᾳ φερόμενος. οἷς οὖν (ὃ υἱὸς)
ἀποκαλύπτει τὸν πατέρα φάσχων γοὐδεὶς οἶδε τὸν πατέρα εἰ μὴ ὃ
υἱὸς καὶ οὐδεὶς οἶδε τὸν υἱὸν εἰ μὴ ὃ πατήρε, οὕτως τολμῶ λέγειν,
οὐδὲ τὸ πνεῦμά τις οἶδεν εἰ μὴ ὁ πατὴρ καὶ ὁ υἱός, παρ᾽ οὗ ἐκ-
πορεύεται καὶ παρ᾽ οὗ λαμβάνει. πῶς δὲ ἀλλότριον ϑεοῦ τὸ πνεῦμα
10 λέγειν τολμῶσιν οἱ μανίᾳ μᾶλλον κατεχόμενοι καὶ οὐχ ἀληϑείᾳ οἱ
οὐ μανϑάνουσι τὴν ἀληϑινὴν φωνὴν τοῦ ἀξιοπίστου καὶ ἁγίου Παύλου
τοῦ ἀποστόλου, ᾧ δεξιὰν ἔδωχεν ὁ χορυφαιότατος τῶν ἀποστόλων
Πέτρος ὁ κατηξιωμένος ἔχειν τὴν κλεῖν τῆς βασιλείας, τοῦ ἀχούσαν-
τος ἀπ᾿ οὐρανῶν »Σαοὺλ Σαούλ, τί us διώκειςε, τοῦ κατηξιωμένου
15 ἀκοῦσαι »ἄρρητα ῥήματα, ἃ οὐχ ἐξὸν ἀνϑρώπῳ λαλῆσαιε, τοῦ λέγοντος
»οὐδεὶς οἶδε τὰ τοῦ ἀνθρώπου εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ
κατοικοῦν ἐν αὐτῷς«, ἀπὸ τοῦ παραδείγματος τὰ ἄνω βουλομένου
φράζειν, ἵνα μὴ τὸ τοῦ ἀνθρώπου παράδειγμα εἰς τὸν ϑεὸν ἀπεικάσῃ,
ἀλλὰ τῷ παραδείγματι μέρος τῶν ἄνω ἀποκαλύψῃ; ὅλη γὰρ ἡ κτίσις
20 συναχϑεῖσα ἀγγέλων καὶ ἀρχαγγέλων, Χερουβὶμ καὶ Σεραφὶμ σὺν
στρατιᾷ ἐπουρανίῳ, οὐρανοῦ τε καὶ | γῆς, ἐπιγείων οὐρανίων καὶ
καταχϑονίων, φωστήρων TE καὶ ἀστέρων, ξηρῶν τε χαὶ ὑγρῶν καὶ
πάντων ἀπαξαπλῶς τῶν ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ γῆς, οὐ δύναται ἐνδείξα-
σϑαι οὔτε ὑποδείγματι ἀφομοιωϑῆναι τῷ ἑξαυτῶν δεσπότῃ. κατὰ
δῦ χάριν γὰρ τῷ ἀνϑρώπῳ τὴν εἰκόνα χαρίζεται λέγων »ἐποίησεν ὁ

5—9 vgl. Ancor. c. 73, 1; S. 91, 188 — 6 Matth. 11,27 — 12 vgl. Gal.
2,9 — 13 vgl. Matth. 10, 19 — 14 Act. 9, 4 — 15 Il Kor. 12,4 — 16 I Kor. 2, 11
— 21f vgl. Phil.2,10 — 25 Gen. 1, 27
L J arm. (bis 2.9) 5-—9 frei gestaltet Coneil. Florent. Hardouin IX 193D 361 A
610 D= Jos. Bryennios I 275f Bulgaris
2f πόσῳ μᾶλλον ---τὸν αὐτοῦ υἱὸν < arm. ὅ (τὸν πατέρα * | + (ἀτι-
μίαν αὐτῷ προσάπτων) *, entehrt er nicht vielmehr arm. | ὡς οὖν] denn arm.
5f der Anfang lautet im Cone. Flor. χαὶ χαϑάπερ οὐδεὶς ξώραχε 193D ὃν γὰρ
τρόπον οὐδεὶς ἔγνω 361 A 610 D ὥσπερ γὰρ οὐδεὶς ἑώραχε Bryenn. 5 (ὁ υἱὸς *,
der Sohn arm. 7 οὕτως Cone. Flor.] < LJ aber am. [τολμῶ + δὲ 1,
9 nach ἐχπορεύεται fährt das florent. Coneil fort οὔτε τὸν υἱὸν καὶ τὸν πατέρα
εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸ ἀληϑῶς δυξάζον τὸ διδάσχον πάντα ὕπερ ἐστὲ (nur
ὃ < ἐστι 861 Α 610 Ὁ) παρὰ τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ 10 τολμῶσι λέγειν L |
ot *] zul LJ 17 βουλομένου *]| βουλόμενος LJ 21 vor οὐρανίων + καὶ 4
23f ἐγδείξασϑαι] ἀπεικασϑῆναι 78].

φι

D 100

PT?

20 Epiphanius
ϑεὸς τὸν ἄνϑρωπον, κατ᾽ εἰχόνα ϑεοῦ ἐποίησεν αὐτόνε. χαρίσματι

γὰρ ἔχει τὴν εἰχόνα πᾶς ἄνϑρωπος, οὐδεὶς δὲ τῷ ἑαυτοῦ δεσπότῃ 8
ἀπειχασϑήσεται. τὸ μὲν γὰρ ἀόρατον τὸ δὲ ὁρατόν, τὸ μὲν ἀϑάνα-

τον» τὸ δὲ ϑανάτου δεχτικὸν καὶ τὸ μὲν πάσης σοφίας πηγὴ καὶ
πάντα ἔχον ἐν ἑαυτῷ τετελειωμένα, ὁ δὲ ἄνϑρωπος χάρισμα ἔχων

ἀπὸ μέρους λειπόμεν ὃς ἐστι τῶν τελειοτάτων, εἰ μὴ ϑέλει ὁ ϑεὸς
βάλ». κατ᾽ ἀξίαν τοῖς κομιζομένοις τὴν διὰ χαρίσματος τελειότητα.

. Ὅμως ὑποδείγματι κεχρημένος ὁ αὐτὸς ἅγιος, ἀπόστολος 12,1
Rest φησίν "οἶδεν ὁ ar ϑρώπος τὰ τοῦ ἄν ϑρώπου, εἰ μὴ τὸ πνεῦμα
τοῦ ἀνϑρώπου τὸ χἄτοιχοῦν ἐν αὐτῷ" οὕτω καὶ τὰ τοῦ ϑεοῦ οὐδεὶς
ἔγνως" καὶ οὐχ εἶπεν »εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ϑεοῦ τὸ κατοικοῦν ἐν
αὐτῷς, ἀλλὰ »τὸ πνεῦμα τοῦ ϑεοῦς μόνον, ἵνα μή τις σύνϑετον
zei συγχείμενον νοήσῃ τὸ ϑεῖον" "εἰ μής, φησί, »τὸ πνεῦμα τοῦ 3
ϑεοῦς" "τὸ γὰρ πνεῦμα τοῦ ϑεοῦ πάντα ἐρευνᾷ, καὶ τὰ βάϑη τοῦ
ld ϑεοῦς. οὐχ ἀλλότριον τοίνυν τὸ πνεῦμα τοῦ ϑεοῦ τὸ ἐρευνῶν 4

βάϑη ϑεοῦ. εἰ γὰρ ἡμᾶς μέμφεται τὸ ϑεῖον γράμμα λέγον »& προσ-
ετάγη σοι, ταῦτα διανοοῦ, καὶ οὐ χρεία ἐστί σοι τῶν χρυπτῶνςε,
χαί νὐφηλότερά σου μὴ ζήτει καὶ βαϑύτερά σου μὴ ἐξέταζες, ἀρα
εἴπωμεν καὶ περὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος ὅτι μᾶλλον περιεργίᾳ καὶ
20 οὐχὶ μᾶλλον γνησιότητι ἐρευνᾷ τὰ BEIN τιῦ ϑεοῦ; ποῦ γὺὶρ ἐρευνᾷ 5
τὰ βάϑη τοῦ ϑεοῦ; διὰ ποίαν αἰτίαν: λέγε, ὦ ἀνόητε: ὡς περιεργαζό-
μενον; ὡς ἀλλοτριεπίσχοπον; ὡς un ἰδίων ἐπιϑυμοῦν; μὴ γένοιτο.
ἀλλ᾽ ἐπειδὴ | καταξιοῦνται οἱ ἅγιοι. τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον. ἐν ἑαυτοῖς ὁ DI01
κατοικίζειν, ἐπὰν ἐν τοῖς ἁγίοις γένηται τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, χαρί-
25 ζεται αὐτοῖς ἐρευνᾶν τὰ βάϑη τοῦ ϑεοῦ. εἰς τὸ βαϑέως δοξάζειν, ὡς
χαὶ Δαυὶδ τοῦτο ὁμολογεῖ (»ἐκ βαϑέων« γὰρ φησιν »ἐχέχραξά σοι
χύριες), καὶ ἀπειρομεγέϑως καὶ μὴ σμικρῶς καὶ εὐτελῶς. καϑάπερ οἱ
τῆς ᾿ἡρείου αἱρέσεως καὶ αἱ ἔξωϑεν πᾶσαι. καὶ ἐξότε (0) νόμος διὰ
Διωυσέως ἐδόϑη. ai μετ᾽ αὐτὸν σχισϑεῖσαι αἱρέσεις πρὸ τῆς Χριστοῦ
! ἐνσάρχου παρουσίας ἕνδεκα χαὶ μετὰ τὴν ἔνσαρχον παρουσίαν ἄλλαι
ee χωρὶς τῶν πρὸ τοῦ νόμου καὶ πασῶν τούτων πέντε καὶ
ὧν | ἄλλων τεσσάρων Ἑλληνιχῶν αἱρέσεων, αἵτινές εἰσι πρὸ νόμου P18

1

19

1

ww

9—14 IKor. 2, 11 — 14f IKor. 2, 10 — 17 Sir. 3, 22 — 18 Sir. 3, 21 —
"if vgl. II Thess. 3, 11 u. I Petr. 4,15 — 26 Psal. 129, 1 — 28ff die folgende
Aufzählung der Häresen gibt bereits den Entwurf des Panarion

L J

15 ἐρευνοῦ 1: 6 16 ϑεοῦ < 1| λέγων 21 ἀτελῶς 98 αἱ«-:- 7}
ἐξότεου L (δ) * 29 Μωσέως 1,

Ancoratus 11, 7—13, 6 21

ἐννέα" ὁμοῦ δὲ ἅπασαι σὺν ταῖς ἑαυτῶν μητράσι τὸν ἀριϑμὸν ὀγδοή-
χοντα. οὖν εἰσι μητέρες μὲν πέντε οὕτως" Βαρβαρισμὸς Σχυϑισμὸς 8
Ἑλληνισμὸς Ἰουδαϊσμὸς Σαμαρειτισμός. ἐκ τούτων, ἐξ Ἑλληνισμοῦ
μὲν αἱρέσεις τέσσαρες. Πυϑαγορείων Πλατωνικῶν Στωϊκῶν Exrı-

5 χουρείων. ἀπὸ δὲ τοῦ νόμου πρὸ (τῆς) Χριστοῦ παρουσίας τῆς 9
ἐνσάρκου ἕνδεκα ἐκ μὲν Ἰουδαίων ἑπτά" Tpauuariov Φαρισαίων
Σαδδουκαίων Ὀσσαίων Νασαραίων ᾿Πμεροβαπτιστῶν Ἡρῳδιανῶν᾽" ἐκ
δὲ Σαμαρειτῶν τέσσαρες" Γοροϑηνῶν Σεβουαίων 'Eoonvov Δοσιϑέων᾽"
ὁμοῦ ἕνδεκα ἀπὸ νόμου ἐξ Ιουδαίων καὶ Σαμαρειτῶν φύσασαι.

10 13. Πᾶσαι οὖν ai πρὸ τῆς ἐνσάρκου τοῦ Χριστοῦ παρουσίας ἀπὸ 13,1
Adau ἀρξάμεναι καὶ μέχρις αὐτῆς εἴχοσίν εἰσι. μετὰ δὲ τὴν ἔνσαρκον
τοῦ Χριστοῦ παρουσίαν ἕως βασιλείας Οὐαλεντινιανοῦ καὶ Οὐάλεν-
τος χαὶ Ιρατιανοῦ πᾶσαι αἱ αἱρέσεις αἱ φευδῶς ἐπιφημίσασαι τὸ
τοῦ Χριστοῦ ὄνομα ἕαυταῖς ἑξήκοντά εἰσιν, οὕτως ἀριϑμούμεναι"

15 Σιμωνιανοὺ Mevardgıavoi Σατορνῖλοι Βασιλειδιανοὶ Μικολαῖται 9
Γνωστιχοί, οἱ καὶ Στρατιωτιχοὶ καὶ Φιβιωνῖται παρὰ δέ τισι
Σεχουνδιανῖται | παρ᾽ ἄλλοις δὲ Σωκχρατῖται παρ᾽ ἑτέροις δὲ Ζακχαῖοι D102
παρὰ δέ τισι Κοδδιανοὶ λεγόμενοε καὶ Βορβορῖται {καὶ Βαρβη- 3
λίται), Καρποχρατῖται Κηρινϑιανοί, οἱ καὶ Μηρινϑιανοί, ΜΝαζωραῖοι

20 ᾿Εβιωναῖοι Οὐαλεντῖνοι Σεχουνδιανοί, οἷς συνάπτεται Ἐπιφανῆης καὶ
Ἰοίδωρος, Πτολεμαιονῖται Μαρχώσιοι Κολορβάσιοι ᾿Πρακλεοωνῖται 4
Ὀφῖται Καϊανοὶ Σηϑιανοὶ Agyovrıxoi Κερδωνιανοὶ Megxımrıoral
Δουκιανισταὶ ᾿4πελληϊανοὶ Σευηριανοὶ Tarıavoi Ἐγχρατῖται κατὰ 5
Φρύγας, οἱ καὶ Μοντανισταὶ καὶ Τασχοδρουγῖται, Πεπουζιανοί, οἱ καὶ

25 Πρισκιλλιανοὶ καὶ Κυϊντιλλιανοί, οἷς συνάπτονται Agrorvolrtaı, Teo-
σαρεσχαιδεκατῖται, οἱ τὸ πάσχα μίαν ἡμέραν τοῦ ἔτους ποιοῦντες,
᾿Ἄλογοι, οἱ τὸ εὐαγγέλιον καὶ τὴν ἀποκάλυψιν Ἰωάννου μὴ δεχόμενοι,
Adawavor Σαμψαῖοι, οἱ καὶ Ἑ λκεσαῖοι, Θεοδοτιανοὶ Μελχισεδεκιανοὶ
Βαρδησιανισταὶ MNontiavoi Οὐαλήσιοι Καϑαροί, οἱ καὶ Ναυαταῖοι,

80 οἱ καὶ Μοντήσιοι, ὡς ἐν Ῥώμῃ καλοῦνται, ᾿Αγγελικοὶ ᾿Δποστολιχοί,
(οἱ καὶ) Arorazraı, Σαβελλιανοὶ Ὡριγενιασταί, οἱ καὶ αἰσχροποιοί,) 6 Ῥ19
᾿ὡριγενιασταὶ οἱ τοῦ Adauavriov, ἡ Παύλου τοῦ Σαμοσατέως,

N

LJ
Ἱ τῶν ἀριθμῶν I 5 Lens) * 7 σαδδουκίων J | Oooaiwv Ἐσσαίων
LJ | ΜΝασσαραίων 1,4 11 xal (vor usxoıs) < L 12 vo <L 15 σα-
τορνίλιοι L 16 φοβιονίται L 18 (καὶ Βαρβηλῖται) * 19 χορινϑιανοί 1,

κιρινϑιανοί Φ | μιρινϑιανοί LI 90 ἘἘπιφάνιος 11 591 μαρχόσιοι LI 94 πε-
πουδιανοί LJ 25 χυιντελιανοί L χκυϊντιλιανοί J 95 ἢ τεσσαρισχαιδεχατίται J
29 βαλδισιανισταί L βαλσισιανισταί 1 30 ἐκεμοντίσιοι LJ 31 (οἱ καὶ Pet.
32 ἡ (sc. αἵρεσις) Ἢ οἱ LJ

'

1(

ΠΕΡῚ
σι

20

30

22 Epiphanius

Μανιχαῖοι, οἱ καὶ Axovavitaı, 'legaxitaı Μελιτιανοί, οἱ κατ᾽ Alyvr-
τον» σχίσμα ὄντες, ᾿Αρειανοί, οἱ καὶ ᾿ἀρειομανῖται, Αὐδιανῶν τὸ σχίσμα,
all οὐχ αἵρεσις, Φωτεινιανοὶ διαρκελλιανοὶ Ἡμιάρειοι Πνευματο-
μάχοι, οἱ τὸ ἅγιον πνεῦμα τοῦ ϑεοῦ βλασφημοῦντες, ᾿Δεριανοὶ Afrıoı,
οἱ χαὶ ᾿Ανόμοιοι, οἷς συνάπτεται Evvowos, μᾶλλον δὲ 6 ἄνομος,
Διμοιρῖται, οἱ μὴ τελείαν Χριστοῦ τὴν ἐνανϑρώπησιν ὁμολογοῦντες,
(οἱ καὶ ᾿“Ἵπολλιν ιἄριοι, καὶ οἱ τὴν ἁγίαν Μαρίαν τὴν ἀειπάρϑενον
λέγοντες μετὰ τὸ τὸν σωτῆρα γεγεννηκέναι τῷ Ἰωσὴφ συνῆφϑαι,
οὕστινας ἐκαλέσαμεν “Αντιδιχομαριαμίτας, καὶ οἱ εἰς ovoua αὐτῆς
χολλυρίδα προσφέροντες, οἱ καλοῦνται Κολλυριδιανοί, Μιεσσαλιανοί.
οἷς | συνάπτονται Μαρτυριανοὶ (oi) ἀπὸ Ἑλλήνων καὶ Εὐφημῖται καὶ
“Σατανιανοί.

14. Καὶ ἁπλῶς περιεκάχησα καὶ περικαχῶ τοσούτων αἱρέσεων
ὀνόματα εἰς ἀριϑμὸν φέρειν καὶ τὰς ἀϑεμίτους αὐτῶν πράξεις διη-
γεῖσϑαι χαὶ ἔτι τῶν δύο σχισμάτων, τῶν τε κατ᾽ Αἴγυπτόν φημι
προειρημένων Μελιτιανῶν, τῶν διὰ τὴν ἐπὶ τοῦ διωγμοῦ γενομένην
τινῶν πτῶσιν παρὰ δὲ τῶν ἡμετέρων δεχϑέντων ἐν τοῖς αὐτῶν
χλήροις μετὰ μετάνοιαν ἕξαυτοὺς σχισάντων, οὐ μὴν δὲ ἐν αἱρέσει
ὄντων καὶ τῶν κατὰ τὴν Μεσοποταμίαν προειρημένων ὡσαύτως
Αὐδιανῶν, τῶν καὶ (αὐτῶν) σχίσμα ὄντων, ἀλλ᾽ οὐχ ἀλλοτρίαν
πίστιν ἐχόντων, μόνον ἰδιωτικῶς περὶ τοῦ κατ᾽ εἰκόνα φιλονεικούν-
των, οὐ διὰ πίστιν (δὲ) ἀφηνιαζόντων καὶ ἑαυτοὺς ἀφοριζόντων οὐδὲ
διά τι ἕτερον, ἀλλὰ κατὰ ἐϑελοαχρότητα δικαιοσύνης δῆϑεν, διὰ τὸ
μὴ συγχοινωνεῖν ἐπισκόποις καὶ πρεσβυτέροις τοῖς χρυσὸν καὶ ἄργυρον
χεχτημένοις καὶ διὰ τὸ ποιεῖν τὸ πάσχα ἐν ᾧ καιρῷ Ἰουδαῖοι ποιοῦσι,
καὶ σχιζόντων ἑαυτοὺς τούτων χάριν καὶ ἀπαλλοτριούντων τῆς
ἑνώσεως τῆς ὀρϑοδόξου ἐχκλησίας. oi γὰρ μὴ λαβόντες πνεῦμα
ἅγιον 00x ἔμαϑον τὰ βάϑη τοῦ ϑεοῦ καὶ εἰς ταύτας περιεκλάσϑησαν
τὰς αἱρέσεις καὶ εἰς τὰς τῶν σχισμάτων διὰ προφάσεως ἐρεσχελίας.
καταλείψαντες γὰρ τὴν ἀλήϑειαν ἐπὶ πολλὰς τρίβους ἐβάδισαν, ἄλλοτε
ἄλλως καὶ ἄλλα διανοούμενοι. φησὶ δὲ ὁ αὐτὸς ἅγιος ἀπόστολος,
δηλῶν ἡμῖν δι᾿ ἣν αἰτίαν τοῦτο εἶπεν, »ἡμεῖς δὲ τὸ πνεῦμα τοῦ ϑεοῦ

32 1 Kor. 2, 12f

L J

2 Αὐδιανῶν Ἢ Αὐδιανοὶ 115 3 Φωτιανοί 11 4. ἀερινοί LJ ὅ οἱ «-Ἰ,
7 (οἱ zal) * | ἀποληνάριοι 1 ἀπολινάριοι 1, | καὶ οἱ Ἢ oi za 11 9. Ἄντι-
δικομαριανίτας 115 10 χολλυριανοί 1, | μεσαλιανοί 115 11 (ο ἢ 12 σατιανοί
LI 15 ἔτι ἢ περὶ 17 τινῶν ἢ τινα LI . 18 ἀναιρέσει 5 20 (αὐτῶν) * |
σχισματιχῶν 1] ἀλλ᾽ <L 91] τοῦ] οὗ, 528 (δὲν ἢ 96 σχιζόντων *] σχί-
ζοντες LI | ἀπαλλοτριούντων *] ἀπαλλοτριοῦντες LI 28 καὶ + (οὕτως) *
32 τοῦτο] gemeint ist die S. 20, 9 (vgl. 5. 22, 28) angeführte Stelle I Kor. 2, 10

10

20

30

Ancoratus 13, 6—15, 5 23

’ u - Ἁ - ς En [4] \ -
ἐλάβομεν, ὁπῶς γνῶμεν τα &x | ϑεοῦ χαρισϑέντα ἡμῖν. ἃ καὶ λαλοῦμεν, P20

οὐκ ἐν διδαχτοῖς σοφίας λόγοις, ἀλλ᾽ ἐν διδαχτοῖς πνεύματος ἁγίου,
πνευματικοῖς πνευματικὰ συγκρίνοντες« καὶ τὰ ἑξῆς. τὸ πνεῦμα
τοίνυν τοῦ ϑεοῦ 00x ἀλλότριον ϑεοῦ. εἰ γὰρ ἀλλότριον ϑεοῦ ἐστι,
πῶς τὰ βάϑη τοῦ ϑεοῦ ἐρευνᾷ; ἀλλὰ τί ἐρεῖς (μοι, ὦ κενόδοξε, ὁ
πολεμῶν | σεαυτόν, ἵνα μὴ εἴπω τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον τοῦ ϑεοῦ; τί
γάρ, κενόδοξε, πολεμεῖς τὸν ἀκαταπολέμητον; τί μάχῃ τῷ ἀκαταμα-
χήτῳ; »σχληρόν σοι πρὸς χέντρα λαχτίζεινς. σεαυτὸν σκανδαλίζεις
καὶ οὐ τὸν Λόγον, σαυτὸν ἁλίσχεις καὶ οὐ τὸ πνεῦμα, σαυτὸν ἀπαλ-
λοτριοῖς ἀπὸ τῆς τοῦ ϑεοῦ χάριτος καὶ οὐ τὸν υἱὸν ἀπὸ πατρὸς
οὐδὲ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀπὸ πατρὸς καὶ υἱοῦ.

15. Πάντως γὰρ λέγεις κατὰ δεινότητα ἤχουσα γὰρ ἤδη καί
τινας ματαιόφρονας τὴν τοῦ ϑεοῦ καὶ σωτῆρος ἡμῶν ἀλήϑειαν μετα-
τιϑέντας εἰς βλασφημίας καὶ λέγοντας᾽ ν»ἐρευνᾷ μὲν τὰ βάϑη τοῦ
ϑεοῦ, ἀλλ᾽ οὐ καταλαμβάνεις, διὰ τὸ μὴ προσκεῖσϑαι τῷ ῥητῷ τὸν
λόγον τοῦτον, ἀλλὰ μόνον εἰπεῖν τὸν ἀπόστολον »ἐρευνᾷ τὰ βάϑη
τοῦ ϑεοῦς«" καὶ οὐ πρόσκειται τὸ καταλαμβάνει. ῶ πολλῆς ἡλιϑιό-
τητος. χρεία γὰρ ἣν, ὦ ϑεήλατε, μετὰ τὸ εἰπεῖν ἐρευνᾷ εἰπεῖν τὸ
καταλαμβάνει; κατὰ γὰρ τὴν σὴν ἀφυΐαν χωλὸν ἂν ηὐρίσχετο τὸ
πρᾶγμα (un) προστιϑεμένης τῆς λέξεως ταύτης; νῦν δὲ οὐχ ὑπολεί-
πεταί σοι πρόφασις. πανταχόϑεν γὰρ ἡ γραφὴ συνάγει τῷ εὐλαβε-
στάτῳ ἀνδρὶ τὴν ἀλήϑειαν. περὶ γὰρ τοῦ παντοχράτορος ϑεοῦ γέ-
γραπται οὕτως ὅτι »ὁ ϑεὸς δοκιμάζων vepgods« καὶ »ἐρευνῶν
ταμιεῖα χοιλίαοες. εἰ δὲ δοκιμάζει νεφρούς, ἄρα οὐχ οἶδεν ὃ Ο τι δοκιμάζει;
ἢ τὸ πᾶν τῆς γνώσεως Ev τῷ δοχιμάζειν ἀπεφήνατο; γ»ἐρευνῶν
δὲ ταμιεῖα κοιλίας«ς, πάλιν οὐ πρόσχειται τὸ καταλαμβάνων. ou,
ἐὰν μὴ πρόσκειται τῷ ῥητῷ τὸ καταλαμβάνει, ϑάνατον ἐμαυτῷ προ-
ξενήσω παραπλέξας τῷ ῥητῷ τὸ »οὐ καταλαμβάνεις κατὰ τὸν σὸν
λόγον, ὦ ἀνόητε; οὕτως οὖν καὶ περὶ τοῦ πνεύματος τοῦ ἁγίου εἴ-
ρθηται ὅτι ἐρευνᾷ καὶ οὐ χρεία ἦν εἰπεῖν ὅτι καὶ καταλαμβάνει. ἐπ᾽
αὐτοῦ {γὰρ τοῦ) λόγου δηλοῖ ὅτι ἔστιν ἐν τῷ πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἡ
γνῶσις τοῦ ϑεοῦ καὶ τῶν βαϑέων τοῦ ϑεοῦ. κἂν TE μὴ εἴπῃ κατα-
λαμβάνει, τὸ αὐτὸ μοι νόησον | καὶ μὴ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἀπόλλυε.

8 Act. (9, 5); 26, 14 — 12 vgl. Panarion h. 74, 13, 8 — 16 IKor. 2,10 —
23 Jer. 11, 20; 17, 10 — 23f Prov. 20, 21

3:3

5 ἀλλα. «:τί 1, 9: ἀπαλλοτριεῖς 5 14 βλασφημίαν * 20 (ui) Pet. |
ταίτης <JI 25 Sinn: oder steckt in δοχιμάζων alles, in ἐρευνῶν aber nicht?
Wilamowitz 81 (γὰρ τοῦ» ἢ 32 τὲ] σὲ 5 88 ἀπόλυε 1,0

D 104

15, 1

D 105

24 Epiphanius

ὡς γὰρ ἐπὶ τοῦ πατρὸς οὐ τολμητέον | λέγειν TO ἐρευνᾷ καὶ οὐ κατα- ὃ P21
λαμβάνει" (αὐτὸς γὰρ τὸν ἄνϑρωπον ἔχτισε σὺν υἱῷ καὶ ἁγίῳ πνεύ-
ματι" ἀεὶ γὰρ ἡ τριὰς τριὰς καὶ οὐδέποτε προσϑήχην. λαμβάνει),
οὕτω δὴ καὶ περὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος νοητέον. ὅταν γὰρ εἴπῃ ὅτι 1

5 »ποιήσωμεν τὸν ἄνϑρώπονε (»ἐν ἀρχῇ γὰρ ἐποίησεν ὁ ϑεὸς τὸν
οὐρανὸν χαὶ τὴν γῆν), σημαίνει πατρὸς φωνὴν συγχαλοῦσαν εἰς δη-
μεουργίαν χαὶ τὸ ποιήσωμεν λέγων οὐ μόνον εἴποιμι ἂν περὶ τοῦ
υἱοῦ (σημαίνει, ἀλλὰ) καὶ {περὶ τοῦ» ἁγίου πνεύματος. οὕτω) γὰρ 8
λέγει »τῷ λόγῳ κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώϑησαν καὶ τῷ πνεύματι

10 τοὺ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶνς. συνδημιουργεῖ τοίνυν

ὁ Λόγος τῷ πατρί, συνδημιουργεῖ καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα. ὃ τοίνυν 9

ποιήσας τὸν ἄνϑρωπον παντοχράτωρ ϑεὸς οὐχ οἵδε τὰ τοῦ ἀνϑρώ-
που. »ἐρευνῶν ταμιεῖα κοιλίας«; ἀλλὰ τὸ πλεῖστον τῆς τοῦ ϑεοῦ γνώ-
0205 ὁ λόγος ἐπιφέρει τοῦτο λέγων, ἵνα μή τις τῶν ἐν ἡμῖν ἁμαρ-

15 ταρνύόντων νομίσῃ τι ἀπὸ ϑεοῦ κεχρύφϑαι. αὐτὸς γὰρ οἶδε τὸν ἂν-
ϑρώπον καὶ τὰ τοῦ ἀνϑρώπου.

16. Ἐρευνᾷ τοίνυν ὃ πατὴρ ταμιεῖα κοιλίας καὶ οἶδεν, ἐρευνᾷ 16,1
τὸ πνεῦμα τὰ βάϑη τοῦ ϑεοῦ καὶ οἶδεν. ἀποκαλύπτει γὰρ ἁγίοις τὰ
τοῦ ϑεοῦ μυστήρια καὶ διδάσκει βαϑέως τὸν ϑεὸν δοξάζειν καὶ τὴν

20 τούτου ἀχαταληψίαν τοῖς αὐτοῦ ὑποδειχνύει. ἄρα γοῦν 00% ἀλλό- 9
τριον τοῦ ϑεοῦ τὸ πνεῦμα. οὐ γὰρ εἶπε περὶ ἀγγέλων ἐρευνᾶν βάϑη
ϑεοῦ οὐδὲ περὶ ,ἀρχαγγέλον. »οὐδεὶς γὰρ οἶδε τὴν ἡμέραν οὐδὲ τὴν»
ὥρανς, φησὶν ὁ υἱὸς τοῦ ϑεοῦ »οὔτε οἱ ἄγγελοι τοῦ οὐρανοῦ οὔτε ὃ
υἱός, εἰ μὴ ὁ πατήρε. νομίζουσι δὲ οἱ ἀνόητοι, οἱ μὴ κεκοσμημένοι 3
πνεύματι ἁγίῳ, μὴ ἔστι τι ἐν τῷ πατρί, ὅπερ οὐχ ἔστιν ἐν τῇ ϑεό-
τητι τοῦ υἱοῦ. * »ος γὰρ ἔχει ὃ πατὴρ ζωὴν ἐν saure, οὕτως ἔχει ὃ
υἱὸς ζωὴν ἐν ξαυτῷς« καί »πάντα | τὰ τοῦ πατρός μου ἐμά ἐστι« φησὶν D106
ὃ αὐτὸς τοῦ ϑεοῦ ἅγιος Aoyoc. τίνα δέ ἐστι τὰ τοῦ πατρὸς ἀλλ᾽ ἢ 4
ταῦτα: τὸ ϑεὸς τοῦ πατρός ἐστι, τοῦτο χαὶ τοῦ υἱοῦ; ἡ ζωὴ τοῦ
80 πατρός ἐστι, τοῦτο καὶ τοῦ υἱοῦ" τὸ φῶς τοῦ πατρός, δηλονότι καὶ
τοῦ υἱοῦ" τὸ ἀϑάνατον τοῦ πατρός, οὁσαύτως καὶ τοῦ υἱοῦ" τὸ ἀκα-
τάληπτον τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ. πάντα τὰ τοῦ πατρὸς τοῦ υἱοῦ ὅ

DV
or

4f Gen. 1, 26 — 5 Gen. 1,1 — 9 Psal. 32,6 — 15 vgl. Hiob 11, 11 —
99 Mark. 13, 32 Matth. 24, 86 — 26 Joh. 5, 26 — 27 Joh. 16, 15

LJ

1 ἐρευνᾶν L 5 ποιήσωμεν ἢ] ἐποίησε LJ 7 χαὶ <L | od μόνον
<JI | ἂν «1, 8 (σημαίνει ἀλλὰδ " | {περὶ τοῦ" 1ὅ τὶ * ἔτι LI
90 αὐτοῦ + (προσχυνηταῖς) " 21 τοῦ (vor ϑεοῦ) «1 26 » etwa (ἀλλ᾽ εὐϑὺς

ἐλέγχονται) *

10

30

Ancoratus 15, 6—17, 4

IN
Bi

ἐστιν. εἰ τοίνυν τὰ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ ἐστι, καὶ ἡ ἐν τῷ πατρὶ
γνῶσις καὶ ἐν τῷ υἱῷ καὶ ἐν τῷ | ἁγίῳ πνεύματι ὑπάρχει. εἰ δέ τις
νομίζει τὸν υἱὸν ἀγνοεῖν τὴν ἡμέραν, μαϑέτω ὁ ἀμαϑὴς καὶ μὴ
βλασφημείτοω. προτείνω γὰρ αὐτῷ γνῶσιν καὶ γνώσεται. λέγε μοι,
ὦ ἀγαπητέ, -- ἀγαπητὸν γάρ σε καλῶ" οὐδένα γὰρ μισῶ ἢ μόνον τὸν
διάθολον καὶ τὰ ἔργα τοῦ διαβόλου καὶ τὴν κακοπιστίαν" ἐπὶ σοὶ
δὲ εὔχομαι, ἵνα ἔλϑῃς εἰς τὴν τοῦ ϑεοῦ ἀλήϑειαν καὶ μὴ σεαυτὸν
ἀπολέσῃς ἐν τῇ εἰς ϑεὸν βλασφημίᾳ. βαϑέα γάρ εἰσι τὰ ῥήματα τοῦ
ἁγίου ϑεοῦ, πνεύματι δὲ ἁγίῳ (ὴ γνῶσις) διὰ τῶν χαρισμάτων dido-
ται. »ᾧ μὲν γάρ. φ φησί »δίδοται λόγος σοφίας, ᾧ δὲ λόγος διδασχα-
λίας« καὶ τὰ ἑξῆς, »τὸ δὲ αὐτὸ πνεῦπα τὸ διαιροῦν ἑκάστῳ oc βού-
λεταις, ἵνα σοι δείξῃ καὶ τὴν τοῦ ἁγίου πνεύματος αὐϑεντίαν. ὅταν
γὰρ τὸ αὐτὸ πνεῦμα πᾶσι τὰ χαρίσματα δίδωσιν ος βούλεται, τοίνυν
παρακάλεσον τὸν πατέρα, ἵνα ἀποχαλύψῃ σοι τὸν υἱόν, καὶ παρα-

Ὡς ,’ \ ct’ fd} 2 r \ ’ \ ’
καλεσον τον υἵον, ἵνα ἀποχκαλυψῃ σοι τον πατέρα, καὶ παλιν παρα-

r \ ‚ car - \ N A > , \
χαλεσον τὸν πατέρα, ἵνα 001 δῷ τον υἱον καὶ ἀἁποχαλυψφῃ σοι TO
a - \ ’ \ Nr 2 , a \ 2 \ ΝΝ
ayıov πνεῦμα καὶ δῴη σοὶ αὐτο ἔχειν Ev σοί, ἵνα δοϑὲν Ev σοὶ (TO)
[4 - > ‚ \ - - \ τ x S
αγιον πνεῦμα ἀποκαλυψῃ σοι τὴν πᾶσαν γνῶσιν πατρὸς καὶ υἱοῦ καὶ
ς ’ ’ Ω = ΕΞ > > > ;
aylov πνεύματος, ἵνα μαϑῃς ὁτι ἐν τῷ υἱῷ οὐκ Evı οὐδεμία ἀγνωσία

αν λ “2 RE ἢ ΄ x > \ a8 ‚ -
οὐδὲ ἐν τῷ αγίῳ πνεύματι. 17. εἰ Yao καὶ ἀγγελοι λείπονται τῆς 1

μείζονος ἐξουσίας καὶ γνώσεως, μὴ γένοιτο καὶ τὸν υἱὸν τοῦ ϑεοῦ |
καὶ τὸ ἅγιον αὐτοῦ πνεῦμα λείπεσϑαι. πνευματικῶς δὲ λέγει ὁ υἱός,
ὁ ἀπὸ τοῦ πατρὸς ἐλϑὼν πρὸς ἡμᾶς ἅγιος Aoyos’ οἱ δὲ ψυχικοὶ ἀνα-
κρίνονται μὴ νοοῦντες τοῦ υἱοῦ τὴν σοφίαν, μᾶλλον δὲ τῆς σοφίας
τὸν λόγον — ἐπερωτῶ σε, καὶ λέγε μοι" τίς μείζων ἐστὶν ὁ πατὴρ ἢ
ἡ ἡμέρα ἐκείνη περὶ ἧς λέγεβι; οὐ τολμήσεις λέγειν μὴ εἶναι τὸν πα-
τέρα μείζονα. εἰ τοίνυν μείξων ὁ πατὴρ καὶ τῆς ἡμέρας καὶ τῆς
ὥρας καὶ πάντων τῶν ὑπ᾽ αὑτοῦ γεγενημένων καὶ γενηϑησομένο»ν
καὶ οὐδεὶς αὐτὸν ἐπιγεν"ώσκει εἰ μὴ ὁ υἱός, ποῖον ἄρα μεῖζον τὸ τὸν
πατέρα γινώσκειν ἢ &xeivnv τὴν ἡμέραν; εὐδηλον ὅτι τὸ τὸν πατέρα
γινώσκειν. πῶς οὖν ὃ τὰ μείζω εἰδὼς τῶν ἐλαττόνων ὑστερεῖ; εἰ
γινώσχει τοίνυν τὸν πατέρα, γινώσκει πάντως καὶ τὴν ἡμέραν καὶ
οὐδέν ἐστιν οὗ λείπεται κατὰ γνῶσιν ὁ υἱός. ἀλλ᾽ ἐρεῖς ὅτι μείζων

101 Κοι. 12, 8 — 11 IKor. 12, 11 — 23 vgl. I Kor. 2, 14f — 25ff bis
S. 31, 6 vgl. die Ausführung im Panarion h. 69, 43—47 — 33ff vgl. Panarion
5..09,53

ΤῸ

m

ΠΟ ΞΕ ΤΙ 4 die Wiederaufnahme erfolgt erst Z. 25 7 ἔλϑῃς] ἔχης
I (n yvocıc) * 12 τὴν vor αὐϑεντίον L 17 (o)* 18mm ΞΖ 22 αὖ-
todo < J | υἱός. *] Yeöc LJ Io —<)

w

6 P22

«τ

τί

at

En
Ἱ

I

6 Epiphanius

„ < x ᾿ » p- « x x > -
Do» ὁ πατὴρ πάντων ἔχει τὴν γνῶσιν, ὁ δὲ υἱὸς οὐδαμῶς, καϑὼς | P23

χαὶ αὐτὸς λέγει »ὁ πατήρ μου μείζων» μού ἐστιν«. ἀλλὰ τοῦτο τιμῶν
τὸν πατέρα λέγει ὁ υἱὸς ὡς ἔπρεπε, μειζόνως τετιμημένος ὑπὸ τοῦ
πατρός. ἔδει γὰρ ἀληϑῶς τὸν γνήσιον υἱὸν τιμᾶν τὸν ἴδιον πατέρα,
iva δείξῃ τὴν γνησιότητα.. πῶς δὲ σὺ νομίζεις μείζονα εἶναι
αὐτόν; περιφερείᾳ ἢ ὀγκῳ ἢ χρόνῳ ἢ καιρῷ ἢ ἀξίᾳ ἢ ϑεότητι ἢ
ἀϑανασίᾳ ἢ ἀιδιότητι; μὴ ταῦτα νόμιζε, οὐδὲν γὰρ ἐν τῇ ϑεότητι
ἄνισον ὑπάρχει πρὸς τὸν υἱόν, ἀλλὰ καϑὸ πατὴρ ὃ πατήρ ἐστι καὶ
χαϑὸ (ὁ υἱὸς) υἱὸς γνήσιος, τιμᾷ τὸν ἑἕἑαυτοῦ πατέρα. οὔτε γὰρ ὄγκῳ
φέρεται τὸ ϑεῖον, ἵνα ὑπέρογκος τοῦ υἱοῦ ἡ ὃ πατήρ, οὐδὲ χρόνῳ
ὑποπίπτει, ἵνα ὑπέρχρονος ὁ πατὴρ γένηται τοῦ υἱοῦ, οὔτε τῷ ὕψει
μερικῶς τάττεται δ πατήρ (πάντα γὰρ περιέχει, αὐτὸς ὑπ᾽ οὐδενὸς
περιεχόμενος ), ἵνα ὃ υἱὸς ὑπερβεβηκὼς »οοῖτο. ἐχάϑισε γὰρ ἐν δεξιᾷ
τοῦ πατρὸς χαὶ οὐχ εἶπεν, εἰσῆλϑεν εἰς τὸν πατέρα, ἵνα Σαβέλλιον

5 παραλύσῃ καὶ Apsıov καϑέλοι τῆς αὐτοῦ βλασφημίας. |

18. Διὰ τοῦτο μὴ ζήτει τὰ μὴ ζητούμενα, ἀλλὰ τίμα τὸν υἱόν,
ἵνα τὸν πατέρα τιμήσῃς. ἀχούων δὲ περὶ τοῦ ϑεοῦ »οὐδεὶς ἀγαϑὸς
εἰ μὴ εἷς ὁ ϑεόςς μὴ τολμήσῃς διὰ τὸ τὸν υἱὸν ὑπερβαλλόντως τιμᾶν
τὸν πατέρα οὐχ ἀγαϑὸν ἀποφῆναι τὸν υἱόν. οὐδὲ γὰρ ἀρνούμενος
ἑαυτὸν ἀγαϑὸν εἶναι λέγει τὸν πατέρα ἀγαϑόν, ἀλλὰ τοσούτῳ μει-
ζόνως ἑαυτὸν ἀποκαλύπτει ἐν τῷ τὴν τιμὴν παρὰ τῶν ἀνϑρώπων
μὴ βούλεσθαι, ἀλλ᾽ ἀναφέρει(ν) τὴν τιμὴν ἐπὶ τὸν ἴδιον αὐτοῦ πα-
τέρα, ἵνα ἀπὸ τῆς ἀγαϑότητος τοῦ πατρὸς γνωσϑῇ ἡ γνῶσις τῆς
τοῦ υἱοῦ τοῦ ϑεοῦ ἀγαϑότητος, ἀπὸ ἀγαϑοῦ πατρὸς ϑεοῦ γεγεννη-
μένου. πολλὴ γὰρ ἀδράνεια τῶν τολμώντων λέγειν περὶ τοῦ υἱοῦ
τὸ τοιοῦτον, κᾶν τε εἴπῃ » εἷς ἐστι» ἀγαϑὸς ὁ ϑεόςς. ἰδοὺ γὰρ ἐν
πολλοῖς dıdaozeı ἡμᾶς ἡ ϑεία γραφή, ἀγαϑὸν καλοῦσα παῖδα πτωχὸν
καὶ σοφόν, καί "ἀγαϑὸς ἢν Σαμουὴλ μετὰ ϑεοῦ καὶ ἀνϑρώπωνκ« καί
»ἀγαϑὸς ἣν Σαοὺλ υἱὸς Κὶς ἐκ φυλῆς Βενιαμίν, ὑψηλότερος παντὸς
Ἰσραὴλ ὑπὲρ ὠμίαν καὶ ἐπάνως καί »ἀγαϑὸν πορεύεσϑαι εἰς οἶχον
πότους χαί »ἄνοιξον, κύριε, τὸν οὐρανόν, τὸν ϑησαυρόν σου τὸν

2 Joh. 14, 23 --- 13 vgl. Psal. 109, 1 — 11 1 bis S. 27, 13 vgl. Panarion
h. 69, 57 — 17 Mark. 10, 18 — 21f vgl. Joh. 5,41 — 26 Matth. 19,17 —
27 Pred. 4, 13 — 28 I Sam. 2, 26 — 29 1 Sam. 9,2 — 30 Pred.7,3 — 31 Deut. 28,12

L J

9 (ὁ υἱὸς) * | τὸν zweimal geschrieben J 11 γένηται ὁ πατὴρ L
13 ὑποβεβηχὼς "5 91 παρὰ τῶν ἀνϑρώπων --- τὴν τιμὴν«- 7 22 ἀναφέρειζν) *
24 ἀγαϑότητος <L 96 εἴπῃ *] εἴπῃς 1, εἴποις I 99 παντὸς ὑψηλότερος I
511 τῶν ἀγαϑῶν σου 1,

D108
18, 1

τ

3
4

10

20

25

Ancoratus 17, 4—19, 4 27

ἀγαϑόνε καί »ἀγαϑὸς λόγος ὑπὲρ δόμας καί »ἀγαϑὸς ὁ χύων ὁ ζῶν
ὑπὲρ τὸν λέοντα τὸν vexgon« καί »ἀγαϑὸν δύο ὑπὲρ τὸν. ἕνας καί
»ἀγαϑὴ ἐσχάτη λόγων ὑπὲρ ἀρχήν« καί »el ὑμεῖς πονηροὶ οντες
οἴδατε δόματα ἀγαϊϑὰ διδόναι τοῖς τέκνοις ὑμῶν«, περὶ ἰχϑύος καὶ
ἄρτου λέγων. πῶς (ovv) τολμᾶς διανοεῖσϑαι ἀπαρνούμενον τὸν υἱὸν
τὴν ἑαυτοῦ ἀγαθότητα καὶ μὴ δι’ ὑπερβολὴν τῆς τιμῆς (ἐπὶ) τοῦ
πατρὸς φέρειν τὴν ἀγαϑότητα; ἑἕώρα γὰρ τὸν λέγοντα αὐτῷ »διδά-
ὄχαλεὲ ἀγαϑές λέγοντα στόματι καὶ οὐ καρδίᾳ, καὶ ἐλέγξαι αὐτὸν
βουλόμενος, ὅτι οὐ τοῖς χείλεσιν αὐτοῦ ἐπείϑετο, ἀλλὰ τὴν καρδίαν
διήλεγχεν, ὡς καὶ ἐν ἄλλῳ τόπῳ λέγει »τί μοι λέγετε κύριε κύριε,
καὶ οὐ ποιεῖτε τοὺς ἐμοὺς Aoyovss, καὶ οὐδε ἐβούλετο αὐτὸν ἐλέγχειν.
ἔλεγε γὰρ αὐτὸν ἀγαϑὸν | διδάσκαλον καὶ οὐχ ἔμενεν ἐν τῇ αὐτοῦ
πίστει (τοῦ πιστεύειν εἰς τὴν αὐτοῦ ἀγαϑότητα.

19. Αὐτὸς τοίνυν ὁ ἅγιος 4όγος ὁ ζῶν ὁ ἐνυπόστατος, ὁ βασιλεὺς
ὸ ἐπουράνιος, ὁ υἱὸς ὁ γνήσιος, ὁ ἀεὶ (ὧν) σὺν πατρί, ὁ 2% πατρὸς
προελϑών, τὸ ᾿ ἀπαύγασμα τῆς δόξης, ὃ χαρακτὴρ τῆς ὑποστάσεωςς,
"ἢ εἰχὼν τοῦ πατρὸςς ἐν ἀληϑείᾳ, ὃ σύνϑρονος τοῦ φύσαντος, »οὗ

ς
τῆς βασιλείας οὐκ ἔσται τέλος«, »0 κριτὴς ζώντων καὶ νεχρῶνε, ὁ :

σοφία ὧν ἐκ σοφίας, ὁ πηγὴ ὧν ἐκ πηγῆς (»ἐμές, γάρ φησιν »ἐγκατ-
ἕλιπον πηγὴν ὕδατος „ons καὶ ὥρυξαν ἑαυτοῖς λάχκους συντετριμ-
μένους), ὃ ποταμὸς ὁ ἀένναος, ὁ »εὐφραίνων τοῖς ὁρμήμασι τὴν
πόλιν τοῦ ϑεοῦς, ὃ ἐκ τῆς πηγῆς προελϑών, »ἐξ οὕπερ, (ὥς), φῆησι,
ποταμοὶ ἐκ τῆς line αὐτοῦ ῥεύσουσιε, τὸ σχῆπτρον Δαυίδ, ἡ ῥίζα
τοῦ Ἰεσσαί, τὸ ἄνϑος τὸ ἀπ᾽ αὐτῆς, ὁ λέων, ὁ βασιλεὺς ὁ ἐχ φυλῆς
Ἰούδα, τὸ πρόβατον τὸ λογικόν, ὁ λίϑος ὁ ζῶν, ὁ »τῆς μεγάλης
βουλῆς ἄγγελοςς, 6 ἄνϑρωπος ἐν ἀληϑείᾳ γεγονὼς καὶ ϑεὸς ἐν ἀλη-

1 Sir. 18,17 — Pred. 9, 4 --- ὃ Pred. 4,9 — ὃ Pred. 7,9 --- Matth. 7,11 —
7 Mark. 10,17 — 10 Luk. 6,46 — 16 Hebr. 1,3 — 17 Kol. 1,15 — Luk. 1, 33
— 18 Act. 10, 42 u. a. St. — 19 Jer. 2,13 — 21 Psal. 45,5 — 22 Joh. 7,35 —
25 Jes. 9, 6

LJ 14--5. 238,91 Timotheus Aelurus Widerlegung der chalcedonensischen Lehre
5.1

7 Karapet = Siegel des Glaubens S. 266 Karapet (= arm.)

5 (οὖν) * | τολμᾶς διανοεῖσϑαι *] τολμᾶν διανοεῖσϑε LJ 6 (Eni) *
10 λεέγετεῖ λέγεται ὦ 18 {τοῦ * 14 ὁ (vor ἐγυπόστατοῶῦ <J 15 (ὧν) * |
πατρὲ + von dem Vater zeitlos geboren (ὁ ἐχ πατρὸς ἀχρόνως γεννηϑείς) arm.
16f ὁ χαραχτὴρ τῆς ὑποστάσεως, ἡ εἰχὼν τοῦ πατρὸς ἐν dAmYela] die Zeichnung
(χαραχτὴρ) der Wahrheit, indem er ist die Gestalt des Vaters in Wahrheit arm.
17f οὗ τῆς — τέλος < arm. 18 νεχρῶν + Leben vom Leben (ζωὴ ἐχ ζωῆς)
arm. 22 (we) * | (ὥς) φησι < arm.

D 109

19, 1

1

9η

Or

ὮΝ Epiphanius
ϑείᾳ ὑπάρχων, μὴ τραπεὶς τὴν φύσιν, μὴ ἀλλοιώσας τὴν ϑεότητα,
ὁ γεννηϑεὶς ἐν σαρχί, 6 σαρκωϑεὶς Aöyos. ὁ Aöyog σὰρξ γενόμενος,
ὁ ἔχων μεταξὺ τοῦ γενόμενος τὸ σάρξ (»ὁ “όγος« γὰρ οὐκ εἶπεν »ὁ
γερόμενοςς, ἀλλὰ μετὰ τὸ εἰπεῖν ὃ .10γος ἀπαρεμφάτοως τίϑησι τὸ
»σάρξε, μετὰ δὲ τὸ σὰρξ λέγει »ἐγένετος, ἵνα τὸ ἐγένετο ἐκ Μαρίας
δοκιμασϑῇ, ἵνα ὃ Δόγος ἄνοϑεν παρὰ πατρὸς χκατελϑὼν »νοηϑῇ). —
οὗτος ὁ ἅγιος ὃ ὃ ζῶν “όγος, ὁ πρὸς πατρὸς ϑεός, »ὁ μεγάλης βουλῆς
ἄγγελοςς, 6 ἀγγέλλων τὰ τῆς βουλῆς τοῦ πατρός, »(6) πατὴρ τοῦ
μέλλοντος αἰῶνοςς, αὐτὸς εἶπεν »οὐδεὶς οἷδε τὴν ἡμέραν καὶ τὴν
ὥραν οὔτε οἱ ἄγγελοι οἱ ἐν τῷ οὐρανῷ" * καὶ γὰρ 00x οἴδασιν ὅτι
ὁ υἱὸς γοηματικῶς λέγει »εἰ μὴ μόνος ὃ zarmge. | εἰ τοίνυν οἶδεν ὃ
υἱὸς τὸν πατέρα, μείζων δὲ ὁ πατὴρ καὶ τῆς ἡμέρας καὶ τῆς ὥρας,
καὶ οὐδεὶς ἀμφιβάλλει, πῶς ἄρα | ὃ τὸ μεῖζον εἰδὼς τὸ ἧσσον ἀγνοεῖ;
οὐδὲ γὰρ οἶδέ τις τὸν πατέρα εἰ μὴ ö υἱὸς καὶ οὐδεὶς οἶδε τὸν αἱὸν
εἰ μὴ ὁ πατήρ. οὑς γὰρ μέγας ὁ πατήρ. ὅτι οἶδε τὸν υἱόν, οὕτως
καὶ ὁ υἱὸς μέγας, ὅτι οἶδε τὸν πατέρα. εἰ οἶδε τοίνυν τὸν πατέρα,
τὸ μεῖζον, τὸ μικρὸν πῶς ἀγνοεῖ, τουτέστι τὴν ἡμέραν καὶ τὴν ὥραν;
ἐρεύνησον τὰς ϑείας γραφὰς καὶ μάϑε τοῦ ἁγίου πνεύματος τὴν δύ-
νάμιν., χαὶ αὐτὸ τὸ πνεῦμα τὸ γινῶσχον τὸν πατέρα καὶ τὸν υἱὸν
ἀποχαλύψει σοι τὴν τοῦ “όγου τοῦ υἱοῦ τοῦ ϑεοῦ γνῶσιν, ἵνα μὴ
πλανηϑῆς τῆς ἀληϑείας καὶ ἀπολέσῃς τὴν σεαυτοῦ ψυχήν.

20. Δύο γὰρ γνώσεις ἐν τῇ ϑείᾳ γραφῇ, δύο εἰδήσεις. μία κατὰ
ἐνέργειαν καὶ μία κατὰ εἴδησιν. ἵνα δὲ ἀπὸ παραδειγμάτων τὰ ὅμοια
παραστήσω, εἰς τὸ διὰ πολλῶν ἐξομαλισϑῆναι τὴν πεπλανημένην σου

\ -ψ - ’ ’ - ς \
>5 διάνοιαν καὶ τῶν τοῦτο φύονουντιαν; μαϑε τί λέγει ῆ γραφὴ περὶ

τοῦ ᾿Αδάμ᾽ »ἦσανς φησί »γυμνοὶ ἐν τῷ παραδείσῳ χαὶ οὐχ ἠσχύνοντος.
τυφλοὶ δὲ οὐκ noav' ἔβλεπον rag εἰ μὴ γὰρ ἔβλεπον. πῶς εἶδον τὸ
ξύλον, ὅτι »καλὸν εἰς βρῶσιν καὶ ὡραῖον τοῦ χατανοήῆσαι«; »χαὶ λα-
ϑοῦσας φησίν »ἡ γυνὴ ἔφαγε καὶ ἔδωκε καὶ τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς τῷ μετ᾽

2f Joh. 1,14 — 7 Jes. 9,6 — 8 Jes. 9,6 — 9 Mark. 13, 32 -- 11ff vgl.
Panarion ἢ. 69, 43,5 — 14 Matth. 11, 27 — 22ff bis S. 31, 6 vgl. Panarion
h. 69, 45—47 — 26 Gen. 3, 1 — 27f vgl. Clement. Hom. III 42; S. 48, 9ff
Lagarde — 28 Gen. 3, θᾶ — Gen. 3, 6b.

L 1 arm. (bis Z. 21)

4 εἰπεῖν <J 7 6 πρὸς πατρὸς ϑεός)] Gott beim Vater (ϑεὸς ὧν πρὸς
πατέρα Ὁ) arm. 3 (ö)* 9 αὐτὸς -ἰ ὁ Χριστὸς arm. 10 » etwa (el μὴ μόνος
ὁ πατήρ. σφάλλονται δὲ οἱ λέγοντες τὸν υἱὸν διὰ τοῦτο μὴ εἰδέναι τὴν ἡ μέραν *
13 ἀμφιβάλλεί widerspricht (ἀντιλέγει 9) arm. | τὸ μεῖζον] τὸν πατέρα μείζω L
15 γὰρ] nun (οὖν) arm. | οὕτω 18 &yiov<arm. 20 ἀποχαλύψει *, wird dir
enthüllen arın.] ἀποκαλύπτει LI 38 ἀπὸ - τῶν 94 σοι 1, 99 ἡ γυνὴ «-:-.Ἠᾧ'Ἰἥἃὃ

20,1

An
Ca

10

20

Ancoratus 19, 4—21, 1 29

αὐτῆς. ἄρα οὖν οὐχ ἦσαν τυφλοί, ἀλλ᾽ ἠνεῳγμένους εἶχον τοὺς
ὀφϑαλμούς" γυμνοὶ δὲ ὄντες 00% ῃσχύνοντο βλέποντες, καὶ γυμνοὶ
OrTeg ἑαυτοὺς Ἴδεισαν. ηδεισαν δὲ κατὰ εἴδησιν καὶ οὐ κατὰ
πρᾶξιν. μετὰ "γὰρ τὸ ἐχβληϑῆναι τοῦ παραδείσου βεβρωκότας τοῦ
ξύλου, μετὰ πολὺν χρόνον φησίν »ἔγνω ὁ Adau Evav τὴν γυναῖκα
αὐτοῦς. πῶς τοίνυν ἔσται τοῦτο; καίτοι γε ἑώρων ἀλλήλους γυμνοὶ
ὄντες καὶ ἠόῤεισαν ἑἕαυτοὺς τῇ ὁράσει ἀλλ᾽ οὐ τῇ πράξει. τὸ δὲ
ἀλλήλοις συναφϑῆναι γνῶσιν εἶπεν ἡ γραφή. οἷδε δὲ καλεῖν εἴδησιν
καὶ εἴδησιν. πάλιν γὰρ οὕτω λέγει »ἔγνω Ἰακὼβ Λείαν τὴν γυναῖκα
αὐτοῦ καὶ συλλαβυῦσα ἔτεχες χαὶ τὸ πρῶτον μὲν ηδει} αὐτήν᾽ σὺν
αὐτῇ γὰρ ἑπτὰ ἔτη ἦν ποιμαίνων τὰ πρόβατα “αβὰν τοῦ πατρὸς
αὐτῆς. εἴδησιν δὲ τὴν δι᾿ ὁράσεως xal διὰ γνώσεως ἤδει, (00x) ἔγνω
δὲ χαὶ διὰ πράξεως. »καὶ ἔγνω “Ραχὴλ τὴν γυναῖκα αὐτοῦς καὶ
πάλιν (ἐν) ἑτέρῳ τόπῳ »καὶ ἐγήρασε Δαυίδε φησί »καὶ ἔσκεπον αὐτὸν
ἱματίοις. | καὶ οὐχ ἐϑερμαίνετο, καὶ εἶπον τῷ βασιλεῖ ζητηϑήτω παρ-
ἃ , ἤς ἄν» > ν en 3 , er

ϑένος χαλῆς. χαὶ ευρέϑη Aßıoax ἡ Zovuavitıc. καί φησιν »ἠἡνέχϑη
τῷ βασιλεῖ καὶ συνεκοιμᾶτο αὐτῷ καὶ συνέϑαλπεν αὐτόν" καὶ οὐκ
ἔγνω αὐτὴν Δαυίδε, τὴν οὺν αὐτῷ. τὴν σύσσωμον καὶ σύμπλευρον.
ἄρα ποίαν εἴδησιν λέγει; τὴν di’ ὁράσεως ἢ τὴν διὰ πράξεως; χαί
» ξγ}"0) κύριος τοὺ- ὄντας αὐτοῦς" ἄρα οὐν τοὺς οὐκ ὄντας ἀγνοεῖ:
καί "ἀπόστητε ἀπ᾿ ἐμοῦ, ἐργάται τῆς ἀνομίας" οὐδέποτε γὰρ ἐγν ο»
ὑμᾶς «" aoa ἔστιν ayvoıa ἐν τῷ υἱῷ τοῦ ϑεοῦ; καὶ πάλιν »ὑὐμᾶς ἐγνῶν
ἐκ πάντων τῶν ἐϑυῶνςε. ἄρα οὖν τὰ ἐϑνή τὰ λοιπὰ ἀγνοεῖ; μὴ
γένοιτο. ἀλλ᾽ οἷδε yraocıw ἡ ϑεία γραφή, ἄλλην μὲν κατὰ εἴδησιν,
ἄλλην δὲ κατὰ πρᾶξιν.

21. Ἐπεὶ οὖν τοῦ πατρὸς ὁ μονογενὴς πληρῶν τὸ ϑέλημα *, ἀπέ-

> θη. 4,1 — 9 vgl. Gen. 29, 82 --- 13 vgl. Gen. 80, 22 — 14—18 1 Κῦη. 1,
1—4 — 20 Num. 16,5 I Tim. 2, 19 — 21 Luk. 13, 27 — 22 Amos 3,2

TEN ’ScE zusammengefaßt bei Scotus Erigena de divisione naturae Ὁ. 89 Gale 1681
Epiphanius .... in libro, quem de fide seripsit ... . dicens: patrem solummodo

nosse futurum iudicium non solum per praescientiam, sed etiam per experimentum.
pater siquidem per experimentum cognoscit iudicium, iam enim re ipsa omne iudi-
cium dedit filio; omnino enim pater peregit iudicium, dum omne illud dedit filio.
filius vero et seit et nescit iudicium. praescientia namque seit, nondum tamen
experimento, et ideo experimento nescit, quia nondum re ipsa factum est iudicium.

26 <L 4 yao <L 5 Εὔαν <L 8 ἀλλήλους 1 12 (οὐχ *
13 Be <J 14 (ἐν) * 16 Σρουμανίτης I 17 συνεχοιμάτω I 21 ἔγνω 1

22 do L 23 εῶν <J 947 ἄλλην — πρᾶξιν] οἶδε μὲν κατὰ ἐπιφέρειν τῷ
εἰδησιν ἄλλην καὶ ἄλλην χατὰ πρᾶξιν καὶ εἴδησιν L 96.χ etwa «ςχρίσιν ἔμελλεν

ἐπιφέρειν τῷ κόσμῳλ *

0

D111

P26

10

Sr, 1

30 Epiphanius

δειξεν ἤδη τὰ πάντα τετελειωμένα, * ἔγνω γὰρ ὁ πατὴρ τὴν ὥραν
χαὶ τὴν ἡμέραν, ἔγνω αὐτὴν καὶ κατὰ γνῶσιν καὶ κατὰ πρᾶξιν" οἷδε
γὰρ αὐτὸς πάντα καὶ ἐν τῷ εἰπεῖν τὸν υἱόν »ὁ πατὴρ πᾶσαν τὴν
χρίσιν δέδωχε τῷ υἱῷς καὶ μὴ χρίνων διὰ μὲν τοῦ δεδωκέναι τῷ
υἱῷ αὐτὸς χρίνει" οὐ γὰρ ἠλλοτρίωται ὁ ϑεὸς ἀπὸ τοῦ χρίνειν τοὺς
χρινρομένους καὶ ἐν τῷ μὴ κρίνειν τὸν πατέρα ἤδη κέχρικεν. ὁ δὲ
υἱὸς οἷδε πότε ἔρχεται" αὐτὸς γὰρ αὐτὴν φέρει τὴν ἡμέραν καὶ αὐτὸς
ὁρίζει χαὶ ἄγει καὶ τελεῖ. λέγει γάρ »ὡς κλέπτης ἐν νυχτὶ ἔρχεται
ἡ ἡαέρα ἐχείνης καί φησιν »οὐχ ἔστε ἐν νυχτί, ἵνα ἡ ἡμέρα ἐν
10 σχότει ὑμᾶς καταλάβῃ. εἰ οὖν οἱ δοῦλοι τοῦ Χριστοῦ ἡμέρας εἰσὶ
τέχνα, ἄρα αὐτὸς ὁ υἱὸς (6) φέρων τὴν ἡμέραν ἀγνοεῖ, ἵνα αὐτὸν
χαταλάβῃ ἡ ἡμέρα καὶ | οὐχὶ αὐτὸς μᾶλλον τὴν ἡμέραν φέρῃ; τίς
ταῦτα διανοούμενος οὐ βλασφημήσει, τὰ μὴ πρέποντα περὶ πατρὸς
χαὶ υἱοῦ λογιζόμενος; χαὶ ὁ πατὴρ μὲν οἶδε τὴν ἡμέραν καὶ τὴν ὥραν
10 χατὰ δύο τρόπους, κατὰ εἴδησιν καὶ κατὰ πρᾶξιν. οἶδε γὰρ πότε
ἔρχεται καὶ πάλιν ἤδη κέχρικεν ὁρίσας χρίνειν τὸν υἱὸν καὶ ἔγνω
κατὰ πρᾶξιν. ὃ δὲ υἱὸς τοῦ ϑεοῦ οἶδε μὲν πότε ἔρχεται καὶ αὐτὸς
φέρει αὐτὴν καὶ οὐχ ἀγνοεῖ, οὕπω δὲ αὐτὴν ἔπραξε κατὰ γνῶσιν,
τουτέστι (οὕπω ἔγνω) κατὰ πρᾶξιν. ἔτι γὰρ ἀσεβεῖς ἀσεβοῦσι καὶ

ν᾿

ΝΥ Ὑ >» - x ’ - x c ’ > --
950 ἄπιστοι ἀπιστοῦσι καὶ καχοπιστοι βλασφημοῦσι καὶ ὁ διάβολος ἐνεργεῖ

zei ἁμαρτήματα γίνεται καὶ ἡ ἀδικία χρατεῖ | καὶ ἡ κρίσις μαχρο-

ϑυμεῖ, ἕως ἂν ἔλϑῃ καὶ γνῷ αὐτὴν κατὰ πρᾶξιν καὶ ποιήσῃ τὴν

ἐχδίκησιν καὶ σώσῃ τοὺς ἐν ἀληϑείᾳ ἐλπίζοντας ἐπ᾽ αὐτὸν χαὶ μὴ

βλασφημοῦντας αὐτοῦ τὴν ϑεότητα χαὶ πατρὸς καὶ ἁγίου πνεύ-
25 ματος.

22. ἘΞ ἁγίων δὲ ἀγγέλων λείπεται χατὰ δύο τρόπους ἡ τοιαύτη
ἀξία. τίμιοι μὲν γάρ εἰσιν, ἀπὸ πατρὸς καὶ υἱοῦ καὶ ἁγίου πνεύματος
τοῦτο χεχτημένοι᾽ λείπεται δὲ αὐτοῖς τοῦτο" οὐ γὰρ οἴδασι τὰ @gL-
σμένα πότε γίνεται. ἐπὶ μὲν γὰρ τῇ ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ ὁ πατὴρ ἔϑετο τοὺς

) χρόνους. εἰ δὲ ὁ πατὴρ ἐν υἱῷ καὶ ὁ υἱὸς ἐν πατρί, ἄρα οὐ λείπεται
ἡ ἐξουσία ἐξ υἱοῦ ἡ ἐν πατρί. λείπεται dt ἀπὸ τῶν ἀγγέλων" κτιστοὶ
γὰρ ἄγγελοι καὶ ἀρχάγγελοι καὶ δυνάμεις, πατὴρ δὲ ἄκτιστος, υἱὸς

[48]
ω»

3 Joh. 5, 22 — 8 I Thess. 5,2 vgl. Resch, Agrapha? S. 146 — 9 I Thess. 5, 4
vgl. Joh. 12, 35 — 21f vgl. Luk. 18, 71 — 29 vgl. Act. 1, 7

L J
1 » (Lücke von Pet. angezeigt) etwa (pdozwv' ὁ πατὴρ τὴν πᾶσαν xolow
δέδωχεν τῷ vio) * 2 οἷδε Ἢ ζδει LJ 9 ἔσται LJ 10 ὑμᾶς Ἢ
N
ἡμᾶς 1 11 (ὃ) * 12 χαταλάβοι I | φέρει J 19 (οὔπω ἔγνων *

99. ποιήσει LI 24 καὶ πατρὸς ἢ πατρὸς καὶ υἱοῦ LI 81 ἡ ἢ L

D112

P27

22,1

4

Ancoratus 21, 1—23, 1 31

ἄχτιστος, πνεῦμα ϑεοῦ ἄκτιστον. οὐχ οἴδασιν οὖν οἱ ἄγγελοι οὔτε
κατὰ εἴδησιν οὔτε κατὰ πρᾶξιν τὴν ἡμέραν καὶ τὴν ὥραν. οὐκ οἴδασι
γὰρ πότε βούλεται ὁ πατὴρ καὶ ὁ υἱὸς καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα ἐνεγκεῖν
τὴν ἡμέραν, καὶ οὐχ οἴδασι κατὰ γνῶσιν πράξεως" οὐπῶ γὰρ ἐπετά-

ὅ χϑησαν ἐξελϑεῖν καὶ συναγαγεῖν δίκην ζεζανίωον καὶ δῆσαι δεσμὰς

δεσμὰς εἰς τὸ καίειν πυρὶ ἀσβέστῳ. οὐπῷ τοίνυν οὐδὲ ἔπραξαν οὐδὲ
οἴδασιν, ὃ δὲ πατὴρ | οἶδε καὶ ἔπραξεν" ὁ δὲ υἱὸς οἷδε μέν, οὐδέπω
δὲ ἔπραξε. τουτέστιν (TO) »εἰ μὴ ὁ πατὴρ μόνος, οὔτε οἱ ἄγγελοι
οὔτε ὁ υἱός. νοήσωμεν τὴν δύναμιν τῆς γραφῆς, ἵνα μὴ γένηται

10 ἡμῖν τὸ γράμμα ϑάνατος. »τὸ γράμμας, γάρ φησιν »ἀποχτένει, τὸ

20

90

δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖς. λάβωμεν τὸ πνεῦμα, ἵνα ὠφεληϑῶμεν ἐκ τοῦ
γράμματος. οὐ γὰρ τὸ γράμμα ἀποκτένει, ἐν γὰρ τῷ γράμματι ἡ
ζωή" ἀποκτένει δὲ τὸν ἀσυνέτως τῷ γράμματι προσερχόμενον καὶ μὴ
ἔχοντα τὸ φράζον πνεῦμα, τὸ ἀνοῖγον τὸ γράμμα καὶ ἀποχαλύπτον
τὸ ἐν auto. οὗτος οὐν ὃ “πατὴρ ö ἅγιος τὸν μονογενῆ αὐτοῦ υἱὸν
γνήσιον, γεγεννημένον ἐξ αὐτοῦ, καὶ τὸ ἅγιον αὐτοῦ πνεῦμα ἔδωκε
τῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ ἐκκλησίᾳ ἐν μιᾷ γνώσει ὁμονοίας, ἐν ἑνὶ συνδέσμῳ
τελειότητος, ὅπως ἐν ὀνόματι πατρὸς τελείου καὶ ϑεοῦ τὴν σφραγῖδα
χομισώμεϑα καὶ ἐν ὀνόματι υἱοῦ τελείου καὶ ϑεοῦ καὶ ἐν ὀνόματι
πνεύματος ϑείου καὶ τελείου λάβωμεν τὴν σφραγῖδα. ὦ τριὰς ἁγία
ἀριϑμουμένη, τριὰς ἐν ἑνὶ ὀνόματι ἀριϑμουμένη. οὐ γὰρ λέγεται
ἑνὰς καὶ δυὰς | οὐδὲ μονὰς καὶ μονάς, ἀλλὰ μονὰς ἐν τριάδι καὶ τριὰς
ἐν μονάδι, μονοειδῶς μονωνύμοως εἷς ϑεός, πατὴρ ἐν υἱῷ, υἱὸς ἐν
πατρὶ σὺν ἁγίῳ πνεύματι.

23. Κάλει δέ μοι μάρτιρας τῆς ἀληϑείας, κάλει μοι τοὺς παῖδας
τοὺς ἀπὸ τῆς χαμίνου τῆς Βαβυλωνίας σωϑέντας, τοὺς καταξιωϑέν-
τας ἐν πυρὶ καταβληϑῆναι, μὴ ᾿ἀναλωϑῆναι δέ, οὐ σβέσαι τὸ πῦρ,
ἵνα μὴ ὑποληφϑῶσι. καινὰ ἔργα ἀντιμηχανησάμενοι, 1.2: ἐν πυρὶ μὲν
εἶναι, ἐν πυρὶ δὲ μὴ ἀναλωϑῆναι διὰ τὴν ὀρϑὴν πίστιν αὐτῶν, τοῦ
ϑεοῦ δι᾿ αὐτῶν ἡμᾶς διδάσχοντος, τίνα μέν ἐστι τὰ χτιστὰ τίνα δὲ

4—6 vgl. Matth. 13, 80 — 8 Matth. 24, 86 --- 10 Π Kor. 3,6 --- 12 vgl. Joh.
5, 39 — 25 vgl. Dan. 3

L J 20—24 Sacra Parallela Coisl. 276 f. 25Y—26" Rupef. f. 16Y Vat. Migne

9%,

1076 ©

Af ἐπετάχϑεισαν I 8 (to) * 12 γὰρ τὸ < 1 | γράμμα + (αὐτὸν ὃ Ἐ!
γὰρ2 «:-1, 15 οὗτος] οὕτως Pet., Dind. falsch 20 [λάβωμεν τὴν oyoayıda]? *
21 vor ἀριϑμουμένη! + (τριὰς) ἢ; vgl. Panarion ἢ. 62, 3,6 | ἀριϑμουμένη, τριὰς
<SaPa 22 ἕἑνὰς] μονὰς SaPa 29: μονὰς ἐν τριάδι καὶ τριὰς ἐν μονάδι <SaPa

3

D113

{

1

-

15

οι

L

32 Epiphanius

τὰ ἄχτιστα, τίνα ἐστὶ τὰ ποιητὰ τίνα τὰ μὴ γενόμενα, τίνα τὰ ἀεὶ
ὄντα τίνα ὀὲ τὰ ἐξ αὐτῶν ὄντα, γενόμενα δέ. οἱ τοιοῦτοι σωϑέντες
παῖδες ἠϑέλησαν εὐχάριστον ἀποδεῖξαι γνώμην εἰς τὸν ϑεὸν τὸν
σώσαντα αὐτούς, εἰς ὃν ἀπ᾿ ἀρχῆς ἤλπισαν καὶ οὐκ | ἐδίστασαν καὶ
οὐχ ἔχλιναν αὐχένα εἰχόνι καὶ ϑράσει βασιλέως καὶ τυραννίδι. καὶ
ὅτε ἠϑέλησάν τι ἀπονεῖμαι ϑεῷ ἀνερευνήσαντες τὰ βάϑη τῷ ἁγίῳ
πνεύματι ἐν τῇ καρδίᾳ, ἅγιοι ὄντες, διανοηϑέντες τε τὸν οὐρανὸν
καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτῷ, τήν TE γῆν καὶ πάντα τὰ ὑπ᾽ αὐτὴν καὶ
πάντα ὅσα ἔστι μὴ ἄξια εἶναι εἰς προσφορὰν ϑεῷ προσενεχϑῆναι
(οὐ τε γὰρ εἶχον ἐξουσίαν τὰ ὑπὲρ ἑαυτοὺς ϑεῷ προσφέρειν). καὶ κατὰ
τὴν ἀξίαν μὲν καὶ κατὰ τὴν ἐξουσίαν ϑέλοντες μόνον ὕμνοις ὑμνεῖν
τὸν ϑεόν (τοῦτο γάρ ἐστι τὸ γεγραμμένον »ϑύσατε ϑυσίαν αἰνέσεως «
καί εϑυσία αἰνέσεως δοξάσει με«). ἤδη μεταβαλόντες τὴν παλαιὰν εἰς
καινὴν διαϑήκην πνεύματι ἁγίῳ ὑπονυττόμενοι, οὐ ζῴων ϑυσίας
οὐδὲ ὁλοκαυτωμάτων χρείαν ἔχοντες (φασὶ γάρ »οὐκ ἔστι τόπος τοῦ
καρπῶσαι οὐδὲ ϑυσία οὐδὲ ϑυσιαστήριονε, ὡς τῶν πάντων περι-
ληφϑέντων), βουλόμενοι δὲ τὴν» τοιαύτην αἴνεσιν προσφέρειν καὶ ἐά-
σαντες τὴν ἑαυτῶν σμικρότητα ταπεινροφρόνως φέρονται (»πᾶς γὰρ
ὁ ὑφῶν ἑαυτὸν ταπεινωϑήσεται. ὃ δὲ ταπεινῶν ἑαυτὸν ὑψωϑήσεταις«"
μετὰ (γὰρ) τοῦ χαρίσματος τῆς αὐτῶν σωτηρίας λαμβάνουσι καὶ
ταύτην τὴν δωρεὰν τῆς ταπεινοφροσύνης) καὶ βούλονται τὸν αἶνον
ϑεῷ προσφέρειν καὶ μὴ ἐχκαχεῖν. καὶ ἑαυτοὺς δοκιμάσαντες πρὸς τὴν
τοῦ ϑεοῦ ἄρρητον δοξολογίαν ἀξιοῦσι συμπαραλαβεῖν μεϑ'᾽ ἑαυτῶν
τὴν κτίσιν εἰς δοξολογίαν καὶ ἄρχονται λέγειν συμπεριειληφότες
πᾶσαν τὴν ποίησιν. |

24. Διελόντες δὲ τὰ ποιήματα ἀπὸ τοῦ ποιήσαντος καὶ τὰ κτιστὰ
ἀπὸ τοῦ κτίσαντός φασιν »εὐλογεῖτε πάντα τὰ ἔργα κυρίου τὸν
κύριονε. πάντα εἶπον χαὶ οὐδὲν κατέλιπον. ἵνα δὲ τὸ πνεῦμα τὸ
ἅγιον χαραχτηρίσῃ τὴν τελείαν γνῶσιν εἰς τὸ εἰδέναι, ποῖον τὸ ϑεῖον
ποῖα δὲ τὰ ὑπὸ τοῦ ϑεοῦ γενόμενα, ἵνα μὴ συμμίξωμεν τῷ ἀιδίῳ τὰ
ἐξ οὐκ ὄντων γενόμενα. ἵνα μὴ ἀπολέσωμεν | ἑαυτῶν τὴν διάνοιαν,
ἀριϑμῷ μὲν τὰ πάντα συγήγαγεν. ἀπεχάλυπτε γὰρ αὐτοῖς τὸ πνεῦμα
τὸ ἅγιον ὡς καταξιωϑεῖσιν ἅμα ἀγγέλοις εἶναι συνδιαίτοις(τε) γενομένοις

Yr

12 Psal. 106, 22 — 13 Psal. 49, 23 — 15 Dan. 3, 88 — 18 Luk. 18, 14 —

27 Dan. 3, 57

J

282 <JI ἃ τὸν «-: 1 4 καὶ (vor οὐχ ἔχλιναν) <J 18 ἤδη + γὰρ J
14 ϑυσίας ϑυσίαν 1,2 1607 περιλειφϑέντων I 20 (yao) * | αὐτῶν ἢ] αὖ-
τοῦ 1 αὐτῆς 1, 22 χαὶ (vor ἑαυτοὺς) <L | δοχιμάσαντας I 28 χαὶ <J
33 (te) *

P29
24,1

2

D115

10

15

20

30

Ancoratus 23, 1—25, 3 90

ἀγγέλων, τὰ ἐν οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐν τῇ γῇ καὶ τὰ ὑποκάτω τῆς γῆς
καὶ λοιπὸν οὐκ ἠγνόουν. καί φασιν οἱ αὐτοὶ ἅγιοι παῖδες, ὡς προ-
einov' »εὐλογεῖτε πᾶντα τὰ ἔργα κυρίου τὸν κύριον« καὶ ἄρχονται
ἀριϑμεῖν τε καὶ διαιρεῖν ποῖα τὰ ἔργα ποῖα τὰ ποιήσαντα, ποῖα τὰ
ἐργαζόμενα ποῖα δὲ τὰ ἐργασϑέντα' καὶ ἀριϑμοῦσιν οὐρανὸν γῆν
ὕδατα ἐπάνω τοῦ οὐρανοῦ καὶ ἀγγέλους (κτιστοὶ γὰρ οἱ ἄγγελοι) καὶ
ϑρόνους καὶ δυνάμεις (“τιστὰ γὰρ ταῦτα), ἥλιον σελήνην (ποιητὰ
γὰρ καὶ οὐχ ἄκτιστα), νέφη καὶ νιφετούς, ἀνέμους χιόνας ἀστραπὰς
βροντὰς γὴν ϑάλασσαν πηγὰς ἀβύσσους ποταμοὺς πᾶσαν ἄνϑρω-
πότητα 00n πετεινὰ οὐρανοῦ, κτήνη καὶ ζῷα, ψυχὰς ὁσίων πνεύ-
ματα δικαίων, "Avaviav ᾿Αζαρίαν Μισαήλ, ἱερεῖς καὶ δούλους ϑεοῦ.
πᾶντα γὰρ ταῦτα ποιητὰ ἐστι καὶ xtıora, ὑπὸ ϑεοῦ γεγονότα διὰ
τοῦ Aoyov καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος" »τῷ λόγῳ γὰρ κυρίου οἱ οὐρανοὶ
ἐστερεώϑησαν καὶ τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις
αὐτῶνκ«. ὅρα δέ, ἀγαπητὲ ἀδελφέ, πῶς τὰ πάντα ἠρίϑμησαν πνεύ-
ματι ἁγίῳ φερόμενοι καὶ οὐκ ἠρίϑμησαν υἱὸν ἐν τοῖς ποιήμασιν, ἀλλ᾽
οὔτε ἅγιον πνεῦμα, ἀλλ᾽ ἔγνωσαν τὴν αὐτὴν ϑεότητα εἶναι ἐν τριάδι
καὶ τὴν αὐτὴν τριάδα εἶναι ἐν μιᾷ ϑεότητι.. καὶ ἐδόξασαν πατέρα
ἐν υἱῷ καὶ υἱὸν ἐν πατρὶ σὺν ἁγίῳ πνεύματι, μίαν ayıaorsiav μίαν
λατρείαν μίαν ϑεότητα μίαν δοξολογίαν.

25. Alla πάντως καὶ τοῦτο τολμᾷ ὁ διάβολος κινεῖν ἐν τοῖς
ἀνθρώποις, ἀπιστίας τολμηρίαν καταψεύσασϑαι τῶν ἁγίων παίδων
[πλάσαι] καὶ εἰπεῖν" οὐκ ἤδεισαν εἰπεῖν ὄνομα ἁγίου] πνεύματος" Ἰου-
δαῖοι γὰρ | ἦσαν χαὶ οὐδὲ υἱὸν ἤδεισαν, Ἰουδαῖοι ὄντες. εὐϑὺς δὲ οἱ
λόγοι ἐλέγχουσι τῶν κακοδόξων τὴν ἀπιστίαν. φησὶ γάρ »καὶ ἦν τὸ
πρόσωπον τοῦ τετάρτου ὡς πρόσωπον υἱοῦ ϑεοῦς. ἰδοὺ Ovoua υἱοῦ
ϑεοῦ" ἄρα οὐκ ἔστιν ἀγνοιὰα περὶ τούτου x καὶ πρὸ τοῦ χρόνου τοῦ
τῆς καμίνου, ὅτι »ἐπλήσϑη Δανιὴλ πνεύματος ἁγίου καὶ εἶπε καϑαρὸς
ἐγὼ ἀπὸ τοῦ αἵματος αὐτῆς, καὶ ἐπέστρεψαν εἰς τὸ κριτήριον καὶ
ἔχριγνε τοὺς πρεσβυτέρους πνεύματι ἁγίῳ ἐμφορούμενος. ἄρα οὖν
ἤδεισαν τὸν υἱὸν χαὶ ἤδεισαν τὸν πατέρα καὶ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον
καὶ οὐχ ἀγνοίας χάριν οὐχ εἶπον τὰ ὀνόματα, ἀλλ᾽ ἀσφαλείας ἕνεκα.
»εὐλογεῖτε, γάρ (φησιν), πάντα τὰ ἔργα κυρίου τὸν κύριον«ς καὶ οὐχ

3 Dan. 8, 57 --- 3—11 vgl. Dan. 8, 581: — 13 Psal. 32,6 --- 957 Dan.
3, 92 — 28f vgl. Sus. 45—49 (Theod.) — 33 Dan. 3, 57

1
13 τῷ γὰρ λόγῳ. 19 ἁγιαστίαν 98 [πλάσαι] * | ἔδεισαν I 27 « (ἀλλ᾽
οὐδὲ περὶ τοῦ πνεύματος τοῦ ἁγίου" ἤδεισαν γὰρ καὶ τοῦτον * 33 {φη-
ev) * | καὶ οὐχ ---τὸν χύριον (8. 84, 2) von erster Hand am untern Rand

nachgetragen L
Epiphaniusl. 3

S.

«ι΄

25,1

P30
2 D116

34 Epiphanius

εἶπον, εὐλόγει υἱὸς τοῦ ϑεοῦ τὸν κύριον οὐδ᾽ εὐλόγει ἅγιον πνεῦμα

τὸν κύριον, ἀλλ᾽ "εὐλογεῖτε πάντα τὰ ἔργα κυρίου. τὸν χύριονε. καὶ

μή τις τῶν προφάσεις ἑαυτοῖς ϑηρωμένων εἴπῃ" ὅτι οὐκ εἶπον Χερου-

Bun) Σεραφίμ᾽ λοιπὸν οὐδὲ ταῦτά ἐστιν ἔργα τοῦ ϑεοῦ. προέλαβε γὰρ
Ὁ ὁ ϑεῖος λόγος ἀσφαλίσασϑαι τὰ πάντα (κατὰ) τῶν τὰς μηχανὰς ἑαυτοῖς
ἐπινοούντων, προγινώσχων τὴν εἰς αὐτοὺς [καὶ] τοὺς παῖδας λύμην,
τρισσῶς γὰρ τὸν ὕμνον ἐδιπλασίασαν οἱ ἅγιοι παῖδες οἱ αὐτοὶ τὰ
χτιστὰ καὶ ποιητὰ εἰς ὕμνον ϑεοῦ προβαλλόμενοι καὶ πρῶτον φή-
σαντες »εὐλογητὸς εἶ, κύριε ὃ ϑεὸς τῶν πατέρων ἡμῶν, καὶ αἰνετὸν
χαὶ δεδοξασμένον τὸ ὄνομά σου εἰς τοὺς αἰῶναςς, εἶτα μεϑ᾽ ἕτερα
»εὐλογημένος εἶ ὃ καϑήμενος ἐπὶ τῶν Χερουβίμε καὶ πάλιν »εὐλογη-
μένος εἶ ὁ χαϑήμενος ἐπὶ ϑρόνου δόξης τῆς βασιλείας σους καί
»εὐλογημένος εἶ ὁ βλέπων ἀβύσσους, καϑήμενος ἐπὶ Xegovßius' ἵνα
ἀπὸ τοῦ εἰπεῖν τὸν ϑρόνον νοήσῃς Σεραφὶμ καὶ Χερουβίμ, καὶ ἀπὸ
1 τοῦ ὀνόματος τῶν Χερουβὶμ καὶ ἀβύσσων καὶ ϑρόνου ἡγιασμένου καὶ
λοιπῶν πάντων ὀνομάτων νοήσῃς ἀπὸ τοῦ ἀριϑμοῦ πάντων τῶν
ὠνομασμένων ὅτι ἐκ τῶν ἔργων εἰσὶ τοῖς ἄλλοις συν-αριϑμούμενα.
καλέσαντες γὰρ εἰς ὕμνον ταῦτα πάντα εὐϑὺς ἐπιφέρουσι λέγοντες
»εὐλογεῖτε πάντα τὰ ἔργα κυρίου τὸν κύριονε, ἵνα Γαβριὴλ καὶ
Μιχαὴλ εὐλογήσῃ πατέρα καὶ υἱὸν καὶ ἅγιον πνεῦμα.

20. Σεμνοὶ δὲ ἄγγελοι ἐν οὐρανῷ τὸν ἐπινίκιον ὕμνον ἄδουσι,
σὺν Zegapiu καὶ Χερουβὶμ | τὴν τριάδα ᾿ὁμοδόξως καὶ ᾿ὁμοστοίχως
χαὶ ὁμοουσίως δοξάζοντες καὶ λέγοντες τό »ἄγιος ἅγιος ἅγιοες, τρεῖς
φωνὰς ἀποτελοῦντες, ἐν ἑνότητι δὲ λέγοντες καὶ οὐ πολυωνύμος.
>> οὐ γὰρ λέ γουσιν ἅγιος τέταρτον, ἵνα μὴ προσϑῶσι (τι) τῇ τῆς τριάδος
ὀνομασίᾳ" οὐ λέγουσι δὶς τὸ ἅγιος, ἵνα μὴ ἐλλιπὴς εἴη ἡ δόξα τῆς
τελειότητος, ἀλλὰ τρίς, ἵνα πατέρα καὶ υἱὸν καὶ ἅγιον πνεῦμα ἐν
τῇ αὐτῇ τιμῇ ἁγιάσωσι. καὶ οὐ λέγουσιν ἅγιος καὶ ἡμιάγιος, ἀλλ᾽
ἴσως λέγουσι τὸ ἅγιος, μιᾷ φωνῇ καὶ ἑνὶ λόγῳ καὶ μιᾷ τελειότητι
τριάδα δοξάζοντες ὁμοῦ ἐν ἑνότητι καὶ ἑνότητα ἐν τριάδι. ταύτην

nn
==

De

ΩΣ

9

9f Dan. 3, 52 — 11 vgl. Dan. 3, 54 — Dan. 8, 55 — 18 Dan. 3, 54 —
19 Dan. 3, 57 — 23 Jes. 6, 3

L J

8 προφάσει ὄ τὰ πάντα «--:1] (κατὰ ἢ 0 [χαὶ] 51. 10 εἶτα μεϑ᾽ ἕτερα
— Χερουβίμ (Z.11) Glosse? vgl. Z.13 u. die Wiederaufnahme in 2.14f* 15 ϑρόνου]
ναοῦ L 16 ὀνομάτων) νοημάτων L | νοήσας, 17 ὀνομασμένων J 15—17 zai
λοιπῶν — ὠνομασμένων) wohl Vermengung einer Randbemerkung mit einer ver-
derbten Lesart; lies etwa: zal ἀπὸ τοῦ ἀριϑμοῦ λοιπῶν πάντων τῶν ὠνομασμένων
γοήσῃς * 17 τοῖς ἄλλοις <L | συνηριϑμούμενα I 4 δὲ «1 25 (u)*

D117

26, 1
P31

19

10

20

30

Ancoratus 25, 3—27, 2 35

γὰρ τὴν γνῶσιν ἦλϑεν ὃ μονογενὴς (vioc) τοῦ ϑεοῦ ἡμᾶς διδάξαι,
ταύτην τὴν σύνεσιν ἡμῖν ἐκήρυξε τὸ ἅγιον πνεῦμα, ταὕὔτην τὴν
τελειότητα ἀπεχάλυψεν ἡμῖν ὁ πατήρ᾽ ἐν ἀληϑείᾳ ταύτην τὴν ζωὴν
ἐχαρίσατο ἡμῖν σαρκωϑεὶς ὁ Aöyos, ταύτην τὴν οἰκοδομὴν φκοδόμησεν
ἡμῖν τὸ ἅγιον πνεῦμα. »εἴ τις γὰρ ἐποικοδομεῖ ἐπὶ τὸν ϑεμέλιον
τοῦτον χρυσίον ἄργυρον λίϑους τιμίους ξύλα χόρτον zalaunv« {καὶ
τὰ ἑξῆς). οὐ γὰρ ἔστι» ἄλλος ϑεμέλιος" »ϑεμέλιον γὰρ ἄλλον οὐδεὶς
δύναται ϑεῖναι παρὰ τὸν κείμενον, ὃς. ἐστιν Ἰησοῦς Χριστόςς, ὁ υἱὸς
τοῦ ϑεοῦ, »οὗ ἐσμεν οἰχοδομή, καὶ οὐ ἐσμεν γεώργιονς, »olxodoun-
ϑέντες ἐπὶ τὸν ϑεμέλιον προφητῶν τε χαὶ ἀποστόλωνς, τοῦ εἰδέναι
τὴν ἡμῶν οἰκοδομὴν στερεὰν οὐσαν ἐν ἀληϑείᾳ καὶ τὸν ἡμῶν
ϑεμέλιον ἀεὶ ὄντα καὶ μὴ ἀρξάμενον τοῦ εἶνα. ἀλλ᾽ »οὐχ ἐν
πᾶσιν ἡ γνῶσις« κατὰ τὸν ἀποστολιχὸν λόγον, ἀλλ᾽ ἐν τοῖς καταξιο»-
ϑεῖσι πνεύματε ἁγίῳ τὰ τῆς ἀληϑείας εἰδέναι | μυστήρια. αὐτὸς
γὰρ ὃ ἀποχαλύψας ἑαυτὸν χαὶ τὸν ἑαυτοῦ πατέρα καὶ τὸ ἅγιον
πνεῦμα ἐπιμεμφόμενός τινας τῶν ἐν ἀγνωσίᾳ ἔλεγεν »00% οἴδατε
τὰς γραφὰς οὐδὲ τὴν δύναμιν αὐτῶνς χαὶ πάλιν ἀλλαχόϑι 0 ἔχων
ὦτα ἀκούειν ἀχουέτως καὶ πάλιν »el ἤδεις τίς ἐστιν ὁ ζητῶν παρὰ
σοῦ πιεῖν, σὺ ἂν ἤτησαςς τῇ Σαμαρείτιδι ἔλεγε, καὶ πάλιν »οὐχ
οἴδατε οἵου πνεύματός ἐστες. ἄρα οὖν »ἡ γνῶσις οὐκ ἐν πᾶσις"
"χαρίσματα γὰρ ἔχει ἕκαστος ἐκ ϑεοῦ διάφορας. καί φησιν ὃ ἅγιος
λόγος a δίδοται περισσότερον, περισσότερον ἀπαιτήσουσιν αὐτόνς,
os τινῶν μὲν λαμβανόντων βραχύ, τινῶν δὲ οὐδ᾽ ὅλως, ἄλλων δὲ
περισσοτέρως εἰληφότων. |

7 D118

8

P22

© = u IE = 3
27. Καὶ οτι μὲν ταῦτα 0vVToG ἔχει ἐξ αὐτῶν τῶν Ev ταῖς ϑείαις 27,1

γραφαῖς εἰρημένων ἔστιν εὑρεῖν. τῆς γὰρ ϑείας γραφῆς πνευμα-
τικῶς (δια)λεγομένης τὰ πλεῖστα, μάλιστα περὶ τῆς ἡμετέρας ζωῆς,
γνώσεως δέ φημι τοῦ κυρίου, 000 [γὰρ] ἐστὶ βαϑύτερα καὶ περισ-
σοτέρως τὴν ἡμετέραν ψυχὴν ἀπασφαλιζόμενα δήματα, ταῦτα εἰς
πρόσχομμα τοῖς τὴν γνῶσιν ϑεοῦ μὴ κατειληφόσι συμβέβηκεν, ὡς
φησιν Don: ὁ προφήτης »τίς συνετὸς χαὶ συνήσει ταῦτα;« καί »ᾧ

ὅ 1 Kor. 8, 12 — 71 Κον. 8,11 --- 9 1 Kor. 8,9 --- Ephes. 2, 20 — 12 1 Κου.
8, ἡ — 16 Matth. 22, 29 Mark. 12, 24 — 17 Matth. 13, 48 — 18 Joh. 4, 10 —
19 Luk. 9, 55 — 20 IKor. 8,7 — vgl. IKor. 7, 7 — 22 Luk. 12, 48 — 31 Hos.
14, 10 — Hos. 14, 10

L J

ἘΞΙΝ %
Eis)
στιν ὃ

1 (υἱὸς) *, nach stehender Formel 6 ἀργύριον 11 ΘΓ (καὶ τὰ
14 αὐτοῖς I 10 ἀγνωσίᾳ + (övrov)? * 19 πιεῖν] ποιεῖν L 20 ἐστε]
υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου L 21 ἕχαστος <JI 597 (διαγλεγομένης * 298 δέ * τε
LJ | [γὰρ] * 31 συνετὼς J

ς
€

>
€

ἰδ]

9

36 Epiphanius

λόγος γνώσεως κυρίου δίδοται, καὶ γνώσεται αὐτά" ὅτι εὐϑεῖαι αἱ
ὁδοὶ χυρίου, ἀσεβεῖς δὲ προσκόψουσιν ἐν αὐταῖς«. εὐϑεῖαι μὲν γάρ
εἰσι», ἀλλ᾽ οἱ ἀσεβεῖς προσχόπτουσι (Lv) ταῖς ὁδοῖς κυρίου, ἀναιτίων
τούτων οὐσῶν ἂν ϑρώποις προσχόμματος. οἱ γοῦν προσχόπτοντες

5 τῷ Aldo τοῦ προσχόμματος ἀδιαφόρως προσχύπτουσι" "προσέκοψαν

γὰρ τῷ λίϑῳ τοῦ προσχόμματοςς xal ἐσχανδαλίσϑησαν. εὐϑὺς μὲν 4

γὰρ οἱ Ἰουδαῖοι ὁρῶντες τὸν μονογενῆ υἱὸν τοῦ ϑεοῦ ἐν σαρκὶ ἐληλυ-

ϑότα ϑεοσημείας ἐργαζόμενον καὶ μὴ κατηξιωμένοι τῆς γνώσεως τῆς
ἐπουρανίου ἔλεγον "τίς ἐστιν ὃ ἄνϑρωπος οὗτος. ὃς λαλεῖ βλασφη-
μίας: « xal ἄλλοτε »εἰ ἦν ὃ ἄνϑρωπος οὗτος ἐκ ϑεοῦ, οὐκ ἂν ἔλυε

τὸ caßBa Tone. ἄρα οὺν τὴν ϑεότητα ἠγνόουν, ἄνϑρωπον de ψιλὸν D119

μόνον αὐτὸν ἐνόμιζον. οἱ δὲ καὶ ϑεὸν αὐτὸν ἐγνωκότες, ayvon- 5

σαντες (δὲ) τὴν τελείαν αὐτοῦ δόξαν, ἀκούσαντες τὰ ἐν βάϑει περὶ

αὐτοῦ εἰρημένα ῥήματα καὶ κατὰ τὴν εἰς ἡμῶν πραγματευϑεῖσαν σωτη-

10 ρέαν (σαρκὸς) οἰκονομίαν, σφαλλόμενοι εἰς τὴν αὐτοῦ ϑεότητα χαχοδο-
ξοῦσι». ἐσφαλλε γὰρ αὐτοὺς N διάνοια. os γὰρ οἱ Ἰουδαῖοι ἐσφάλησαν 6
ἀκούσαντες, οὕτω καὶ αὐτοὶ ἀκούοντες ἐσφάλλοντο. ἐχεῖνοι γὰρ
ἑώρων τὰ ἐν προφήταις προειρημένα, εἰς δὲ τὴν ἔρσαρχον Χριστοῦ
παρουσίαν πληρωϑέντα ἀγνοοῦντες ἐταράχϑησαν. καὶ οὗτοι πάλιν

20 διὰ τὴν αὐτοῦ οἰχονομίαν τὰ προειρημένα ἀχούοντες, ψιλῶς δὲ
αὐτὰ νοοῦντες ταράσσονται καὶ προβάλλονται εἰς τὴν ἑαυτῶν κατα-
στροφὴν τὰ εἰς τὴν ἡμῶν οἰκοδομὴν (εἰρημένα) καὶ φασίν" ἀλλ᾽
εἶπεν »ἐγὼ ἀπέρχομαι πρὸς τὸν ϑεόν μου καὶ ϑεὸν ὑμῶν καὶ πατέρα
μου καὶ πατέρα ὑμῶν«" ὁρᾷς ὅτι καὶ αὐτὸς ἕν ἐστι τῶν κτισμάτων,

25 βλασφημοῦντες τολμῶσι λέγειν. | P33

28. Βλέπεις τοίνυν ὅτι σφάλλει αὐτοὺς ἡ τῆς ἐνσάρχου παρουσίας 28, 1
οἰκονομία. ἀναλάβωσι γὰρ ἐξ ὑπαρχῆς καὶ ἐρωτήσωσι χρόνους ἢ
καιρούς" »ai γὰρ διέξοδοι αὐτοῦς φησίν »ἀφ᾽ ἡμερῶν αἰῶνοςκ«. ἴδωμεν
τοίνυν τὰ πρὸ τούτων. φησὶν ὃ πατήρ ᾿ποιήσωμεν ἄνϑρωπον χατ

90 εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καϑ' ὁμοίωσινε, καὶ οὐχ εἶπε. ποιήσω ἄνϑρωπον
κατ᾽ εἰκόνα ἐμήν. ἐλέγχϑητι ὁ ἔχων πεπωρωμένην τὴν καρδίαν
κατὰ τὸ γεγραμμένον »ἀλλ ἐπωρώϑη ἡ καρδία αὐτῶνε καὶ μᾶϑε

2

-

{

«1

τῷ

δ Röm. 9, 32 — 7f IJoh. 4, 2 --- 9 Luk. 5,21 — 10 Joh. 9, 16 —
19-- 5. 39, 27 vgl. Panarion ἢ. 69, 55 — 23 Joh. 20, 17 — 28 Mich. 5,2 —
29 Gen. 1, 26 — 89 Mark. 6, 52
L J
3 (Ev) * τῶν ὁδῶν L 8 Yeoonuieag L 12 avröv!] αὐτοί L 18 de) *
| βάϑη L 148 σωτηρίαν (σαρκὸς) Jül.] σωτήριον σωτηρίας L 16 ἔσφαλε J
17 ἐσφέόλοντο J 22 (εἰρημένα) * 27 ἀναλάβωσι Ausgg.] ἀναλάβουσι LI |

ἐρωτήσωσι Ausgg.) ἐρωτήσουσι LJ

10

20

30

Ancoratus 27, 2—29, 2 37

τὸν υἱὸν ovra ἀεὶ πρὸς τὸν πατέρα" τὸ γὰρ εἰπεῖν ποιήσωμεν οὐχ ἑνός
ἐστι σημαντικόν, ἀλλὰ πατρὸς λέγοντος πρὸς τὸν υἱόν. ἐλέγχϑητι
καὶ ὁ λέγων τὸν υἱὸν ἀνόμοιον τῷ “πατρί; ἐν τῷ γὰρ εἰπεῖν αὐτὸν
κατ᾽ εἰχόνα ἡμετέραν οὐ διέκρινεν ὁμοίωσιν υἱοῦ ἀπὸ πατρὸς οὐδὲ
διεῖλέ τε τῆς ταυτότητος τοῦ πατρὸς πρὸς τὸν υἱόν. οὐ γὰρ eine
κατ᾽ | εἰκόνα ἐμὴν ἢ κατ᾽ εἰκόνα σήν, ἀλλὰ τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ
καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος μίαν οὐσίαν ἐδήλωσε καὶ ϑεότητα. φησὶ
γάρ »κατ᾽ εἰχόνα ἡμετέραν καὶ καϑ'᾽ ouolmowe, og εἶναι μὲν μίαν
τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος τὴν ϑεότητα,
ἄνϑρωπον δὲ γεγονέναι κατ᾽ εἰχόνα τῆς μιᾶς ϑεότητος πατρὸς καὶ
υἱοῦ καὶ ἁγίου πνεύματος. ἐλέγχϑητι καὶ σύ, Agsıs, καὶ ἄκουε τὸν
πατέρα λέγοντα τῷ υἱῷ »ποιήσωμεν« συνδημιουργὸν καλοῦντα τὸν
υἱόν. πολλάκις γὰρ ἀκήχοά τινας λέγοντας, ὅτε ὃ υἱὸς ἐποίησεν
οὐδέν, ἀλλὰ »δι αὐτοῦ ἐγένετος τὰ γενόμενα. εἰ di αὐτοῦ δὲ γέγονε,
καὶ αὐτὸς ἐποίησεν, ος σαφῶς ἀποδέδεικται. ὃ γὰρ ἀρχιτέχνης Aoyos
πάντων ἐστὶ ποιητὴς χαὶ dl αὐτοῦ πατὴρ ἐργάζεται. ἀκουέτωσαν
γὰρ αὐτοῦ σαφῶς λέγοντος >60 πατήρ μου ἐργάζεται ἕως ἄρτι, κἀγὼ
ἐργάζομαις«" χαὶ (γὰρ) ode τὸν πατέρα ἑαυτοῦ δυνδημιουργὸν καλεῖ ἐν
τῷ λέγειν τοῦτο. ἀλλὰ πάλιν μή σε ἀπατάτω ἡ διάνοια καὶ προσέλϑῃς
τῷ υἱῷ oc δούλῳ καὶ μὴ ὡς ἀληϑινῷ δεσπότῃ. εἰ γὰρ δοῦλος ἣν
καὶ οὐχ ἀληϑινὸς δεσπότης, πῶς μορφὴν δούλου ἀνέλαβεν ἐλϑὼν ὁ
ἐν μορφῇ ϑεοῦ ὑπάρχων; πῶς δὲ ἐχένου ξαυτόν, εἶ μὴ εἶχε. To
τέλειον; οἧς ϑεῷ οὖν τελείῳ πρόσελϑε τῷ υἱῷ καὶ (ὡς) υἱῷ γνησίῳ
ὄντι παρὰ πατρός.

29. Καὶ μὴ διὰ χακόνοιαν εἴπῃς" ἀλλὰ ὁ πατὴρ εἶπε τῷ υἱῷ
»ποιήσωμενε, ὁ δὲ υἱὸς οὐκ εἶπε τῷ πατρί »ποιήσωμεν« καὶ ὁ υἱὸς
οὐ λέγει ὅτι ἐγὼ ἐργάζομαι καὶ ὃ πατήρ μου ἐργάζεται, ἀλλὰ τὸν
πατέρα τάττει πρῶτον λέγοντα χαὶ ἐργαζόμενον. τοῦτο γὰρ ἢλι-
ϑίως λέγεις καὶ πολλὰς ἀρχὰς ϑέλεις νοεῖν τὸ ϑεῖον. μία δέ ἐστιν
ἀρχὴ καὶ ἡ αὐτὴ μία ϑεότης, οὐδαμοῦ δὲ ἐνταῦϑα ὁ υἱὸς λέγει

8 Gen. 1, 26 — 14 Joh. 1, 8 — 17 Joh. 5, 17 — 21 vgl. Phil. 2, 6f

LJ

2 ἐλέχϑητι 1 ὃ χαὶ <I ὅ τῆς <L | wö<L 7 oöciev] οὖσαν L
ἐδήλωσε Pet.] ἐδήλω EI <L 9 τὴν <L 10 χατ᾿ <L 12 nowoouevL |
vor συνδημιουργὸν + (τουτέστιν ὃ Ὁ 14 ä<L | δὲς. 5 18 (yao)* | χαλεῖ
συνδημιουργὸν L 21 ὁ «-: 1, 22 ἐχένου] ἐχείνου und + συνδημιουργὸν ἐχάλει I
ἐδ Bu] "akoeyi* ΕΠ δες τι ἢ oo <H 27 ἀλλὰ <L 30 ἐν-
ταῦϑα) Ev τῷ ϑεῷ J; der Sinn von ἐνταῦϑα ergibt sich aus dem Folgenden,
vgl. insbesondere S. 39, 98

D120

ὧι

6

P34

29, 1

>

-

38 Epiphanius

»ϑεός μους. οὐχ ἀρνούμενος δὲ τοῦ υἱοῦ τὴν πρὸς τὸν πατέρα τιμὴν
λέγω. ἀλλὰ πῶς ἔχει ἡ τῆς ϑεότητος ἀχολουϑία. καὶ πάλιν νἤκουσεν 3 D121
᾿δάμς φησί »τοῦ ϑεοῦ περιπατοῦντος ἐν τῷ παραδείσῳ τὸ δειλινόν «"
χαὶ οὐδαμοῦ φησιν ὁ υἱὸς ϑεόν μου καὶ ϑεὸν ὑμῶν, ἀλλὰ ϑεὸν
ῦ αὐτοτελῆ ἐνταῦϑα λέγει. καὶ πάλιν »χαὶ ἐλάλησεν ὁ ϑεὸς τῷ Νῶες 4
καὶ οὐδαμοῦ ἐμφέρεται ἡ τοιαύτη λέξις. »χαὶ ὥφϑης φησίν »ὁ ϑεὸς 5
τῷ ᾿Αβραάμ, χαϑεζομένου αὐτοῦ πρὸς τῇ δρυὶ τῇ Maußon' καὶ ἰδοὺ
τρεῖς ἄνδρες, καὶ ἔδραμεν εἰς συνάντησιν καὶ προσεκύνησεν ἐπὶ τὴν
γῆν καὶ εἶπεν" εἰ εὗρον χάριν ἐνώπιόν σους, ἵνα τὸν ἕνα δείξῃ ϑεόν,
τοὺς δὲ συνεπομένους αὐτῷ ἄλλους δύο ἀγγέλους αὐτοῦ. περὶ γὰρ 6
τούτου καί {(φησινὺ »ἀνέβη ὁ ϑεὸς ἀπὸ Aßoaaus‘ αὐτὸς δὲ ὁ ἐλϑὼν
πρὸς αὐτὸν λέγει »μὴ κρύψω τι ἀπὸ τοῦ παιδός μου ᾿Αβραάμ;
χραυγής φησί »Σοδόμων καὶ Γομόρρας πεπλήϑυνται πρός μες καὶ
τὰ ἕξῆς" καὶ οὐδαμοῦ ἐμφέρεται ἐν τοῖς χρόνοις τούτοις τὸ ϑεός
15 μου καὶ ϑεὸς ὑμῶν. »καὶ εἰσῆλϑον οἱ δύο ἄνδρες εἰς Σόδομας, ὡς 7
τοῦ ἀναβεβηκότος ὑπεράνω τοῦ ᾿Αβραὰμ ἀπολειφϑέντος ἀπὸ τῶν
δύο τῶν εἰσελϑόντων εἰς Σόδομα ἐπὶ τῇ καταστροφῇ. περὶ δὲ τοῦ
ἀναβεβηκότος φησὶν ἡ γραφή »xal ἔβρεξε κύριος ἐπὶ Σόδομα καὶ
To ouogpa παρὰ κυρίου πῦρ καὶ delop«‘ καὶ οὐχ ἣν τῆς λέξεως χρεία
20 τοῦ εἰπεῖν ϑεόν μου καὶ ϑεὸν ὑμῶν. καὶ Μωυσῆς φησιν ἐν τῇ φδῇ 8
»χαὶ προσχυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγελοι ϑεοῦς. ἐὰν δὲ εἴπῃ
»ἄγγελοι ϑεοῦς χαὶ »πῦρ παρὰ κυρίους καὶ μὴ εἴπῃ ἄγγελοι μόνον,
ἵνα δείξῃ τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ ὃν βασίλειον, τῶν ἀγγέλων μὴ
μεριζομένων εἰς ἀρχάς, ἀλλὰ ϑεοῦ ὄντων, προσχυνούντων δὲ τῷ υἱῷ
καὶ ϑεῷ" ἄγγελος γὰρ ἀγγέλῳ οὐ προσκυνεῖ. καὶ οὐδαμοῦ ἐνταῦϑα
τὸ ϑεός μου χαὶ ϑεὸς ὑμῶν. | P35
30. Δαυὶδ δέ φησιν »εἶπεν ὃ κύριος τῷ κυρίῳ μου, κάϑου ἐκ 30,1
δεξεῶν μου, ἕως ἂν ϑῶ τοὺς 2490005 σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν
σους. κύριος, φησί, τῷ | κυρίῳ μου" ἡ γὰρ οἰκονομία τῆς σαρκὸς D122
0070 ῆν, ἧς χάριν χρεία ἢν εἰπεῖν αὐτὸν ϑεόν ER καὶ ϑεὸν ὑμῶν.
»οἰδοὺ ἡ παρϑένος ἐν γαστρὶ λήψεται καὶ τέξεται υἱὸν καὶ καλέσεις 3
1 Joh. 20, 17 — 2 Gen. 8, 8 --- ὅ vgl. Gen. 6, 18; 7, 1; 9, 12 — 6—9 Gen.
18, 1ff — 11 vgl. Gen. 18, 33 --- 12 Gen. 18, 17 — 13 Gen. 18, 20 — 15 Gen.
19, 1 — 18 Gen. 19, 24 — 21 Deut. 82, 48 — 27 Psal. 109, 1 — 31—S8. 39, 2 Jes.
7,14 u. Matth. 1, 23
L 2

μιὰ

τῷ
σι

Hl

_

1 ἀρνούμενος *] ἀρνουμένου LJ | δὲ <L | τὸν «1, 5 πάλιν xai<L
7 u@ußol L μανβρῦ I 11 (φησίν) *, vgl. 2. 11 16 ἀποληφϑέντος, 20 Mw-
ons LJ 22 μόνον + λέγει τοῦτο J; aber die Ellipse ist bei Epiph. das Ge-
wöhnliche 23 ἀγγέλων <L . 9ὅ ἄγγελος] ἀγγέλω L | ἐνταῦϑα <L 26 τὸ
<J 89 χύριος + γὰρ J 31 χαλέσει L χαλέσης I

10

20

30

Ancoratus 29, 2—31, 2 39

2,5 Ye , ER ς ἦν »" δὲ. ὦ ς
τὸ ovoua αὐτοῦ μμανουηλ, 0 ἔστιν ἑρμηνευομενγον μεϑ ἡμῶν 0
ϑεόςς«" καὶ οὔπω (χρεία) ἦν εἰπεῖν ϑεόν μου καὶ ϑεὸν ὑμῶν. καί »σὺ
Βηϑλεέμ, οἶχος τοῦ ᾿Εφραϑᾶ, οὐκ ὀλιγοστὸς εἶ τοῦ εἶναι ἐν χιλιάσιν
Ἰούδα: ἐκ σοῦ γάρ μοι ἐξελεύσεται εἰς ἄρχοντα ἐν τῷ Ἰσραὴλ καὶ αἱ
διέξοδοι αὐτοῦ ἀπ᾿ ἀρχῆς ἀφ᾽ ἡμερῶν αἰώνωνςε, καὶ xara ἄλλα
ἀντίγραφα »γχαὶ σὺ Βηϑλεὲμ οὐχὶ ἐλαχίστη ἐν τοῖς ἡγεμόσιν ᾿Ιούδα᾽ ἐκ
σοῦ γὰρ ἐξελεύσεται ἡγούμενος καὶ ποιμανεῖ τὸν λαόν μου τὸν
Ἰσραήλε. χαὶ ὁρᾷς ὅτι οὐδέπω χρεία ἢν εἰπεῖν ϑεόν μου χαὶ ϑεὸν
ὑμῶν. ὅτε δὲ ἡ προφητεία ἐπληροῦτο Ἰερεμίου καὶ Ἠσαΐου οσαύτος,
τὸ ἐκ παρϑένου γεννηθῆναι τὸν “όγον καὶ σάρχα σχεῖν, καϑάπερ
Ἰερεμίας φησί »καὶ ἀνϑρωπός ἐστι. καὶ τίς γνώσεται αὐτόν;«, τότε
μετασχὼν τῆς σαρχὸς καὶ εἰς ἑαυτὸν χωρὶς σπέρματος ἀνδρὸς ἀπὸ
τῆς ϑεοτόχου Μαρίας ἀναπλάσας τὴν αὐτὴν ἁγίαν σάρχα (κατὰ τὸ
εἰρημένον »γενόμενος ἐκ γυναικός) καὶ μετασχὼν τοῦ ἡμετέρου διὰ
τὸ ἡμέτερον φησὶ »ϑεόν μου«᾽ διὰ δὲ τὸ ἀίδιον αὐτοῦ τῆς γνησιότη-
τος κατὰ φύσιν λέγει »πατέρα μους καὶ διὰ τὴν αὐτοῦ πρὸς τοὺς
αὐτοῦ μαϑητὰς χάριν »πατέρα vumve, διὰ δὲ τὸ κατὰ φύσιν αὐτῶν
τῶν μαϑητῶν πρὸς τὴν αὐτοῦ ϑεότητα καὶ τοῦ ἀιδίου αὐτοῦ πατρός
»ϑεὸν vumve. ϑεὸς γὰρ τῶν μαϑητῶν, πατὴρ δὲ τοῦ χυρίου κατὰ
φύσιν, τῶν δὲ μαϑητῶν πατὴρ κατὰ χάριν' ϑεὸς δὲ τοῦ υἱοῦ ἐστιν
ὁ πατὴρ διὰ τὴν σάρκα, πατὴρ δὲ διὰ τὸ ἀίδιον καὶ ἀκατάληπτον
τῆς αὐτοῦ γεννήσεως καὶ γνησιότητος, ὅτι ἐν ἀληϑείᾳ ἐστὶν αὐτοῦ
πατήρ, γεννήσας αὐτὸν ἀχρόνως καὶ ἀνάρχως κατὰ τὴν ϑεότητα.
ϑεὸν δὲ ἐδέησεν εἰπεῖν αὐτοῦ δι᾽ ἣν δι᾽ ἡμᾶς ἐποίησεν οἰκονομίαν,
ὧν ἀεὶ πρὸς τῷ πατρί, γεννηϑεὶς | ἀνάρχως Aoyoc, ἐν σαρχὶ δὲ ἀπὸ
Μαρίας ἐπ᾽ ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν γεννηϑεὶς κατὰ σάρχα, ἐκ Μαρίας
δὲ τῆς αὐτῆς ἁγίας παρϑένου διὰ πνεύματος ἁγίου. |

91. Nositwoav τοίνυν τὰ βαϑέα τῆς τοῦ ϑεοῦ πραγματείας καὶ
μὴ τὴν χάριν εἰς ἀχαριστίαν τρέψωσιν, ἀδοξίαν λογιζόμενοι εἰς τὴν
ἄφραστον χαὶ ἀκατάληπτον τοῦ ϑεοῦ φύσιν τὴν εἰς ἡμᾶς σωτηρίαν.

ἀλλά, φασί, περὶ τοῦ ϑεοῦ γέγραπται »οὐ πεινάσει οὐδὲ διψήσει

2—5 Micha 5, 2 — 6 vgl. Matth. 2,6 — 11 Jerem. 17,9 — 14 64]. 4, 4 ---
15—19 vgl. Joh. 20, 17 — 31ff vgl. Panarion h. 69, 48f — 31 Jes. 40, 28

L J

1 ὅ ἐστιν <L 2 (xosie)* | ἦν <L ϑεὸν beidemale *, vgl. 8. 38, 20. 30
u. 2. 8] ϑεὸς 15 ὃ πὐφραϑᾷ 1, Εὐφρανϑᾷ 1 > χατὰ + τὰ 5 9 ἐν προ-
φητεία L 17 αὐτοῦ] αὐτοὺς L 22 αὐτοῦ ἐστιν L 25 vor ὧν + (6)? *
| πρὸς τῷ πατρὶ] ebenso 8. 47, 4; gewöhnlich heißt es πρὸς τὸν πατέρα oder
σὺν τῷ πατρί 30 φύσιν τὴν eis ἡμᾶς <L ΒΒ φησί 1,

3

6

4

D123

P 36
31,1

10

-

20

40 Epiphanius

οὐδὲ ἔστιν ἐξεύρεσις τῆς φρονήσεως αὐτοῦςε, περὶ δὲ τοῦ υἱοῦ, ὅτι
ἐπείνασεν ἐν τῇ ἐρήμῳ κατὰ τὸν πειρασμόν. καί φησιν »ὁ ϑεὸς
ἡμῶν οὐ κοπιάσεις, ὁ δὲ κύριος. Ἰησοῦς ἐχοπίασεν ἐν τῇ ὁδοιπορίᾳ"
χαί »οὐ »νυστάξει οὐδὲ ὑπνώσει ὁ φυλάσσων τὸν Ἰσραήλε, ὕπνωσε δέ,
φησίν, ὁ κύριος ἐν τῇ νηΐ. 10) μάταιαι ὑπόνοιαι τῶν τὰ τοιαῦτα
λογιζομένων. οὐ μόνον γὰρ τὰ ἡμῶν βάρη ἀνεδέξατο ὑπὲρ ἡμῶν
ἐλϑὼν ὁ ἅγιος “όγος, ἀλλὰ χαὶ ὑπὸ ἁφὴν ἐγένετο καὶ σάρχα ἔλαβε καὶ
ἄνϑρωπος εὐρέϑη καὶ ὑπὸ τῶν γραμματέων συνελήφϑη καὶ * (ὥς φησὼ
»τὸν» νῶτον εἰς μάστιγας ἔδωχα, καὶ τὸ πρόσωπόν μου οὐχ ἀπέστρεψα
ἀπὸ αἰσχύνης ἐμπτυσμάτωνε. ἀλλὰ καὶ »ἔχλαυσες, (ὡς) χεῖται ἐν τῷ
κατὰ Πουχᾶν εὐαγγελίῳ ἐν τοῖς ἀδιορϑώτοις ἀντιγράφοις, - καὶ κέχρη-
ται τῇ μαρτυρίᾳ ὁ ἅγιος Εἰρηναῖος ἐν τῷ κατὰ αἱρέσεων πρὸς τοὺς
δοκήσει τὸν Χριστὸν πεφηνέναι λέγοντας, ὀρϑόδοξοι δὲ ἀφείλαντο
τὸ ῥητόν, φοβηϑέντες καὶ μὴ νοήσαντες αὐτοῦ τὸ τέλος καὶ τὸ
ἰσχυρύτατον - χαὶ "γενόμενος ἐν ἀγωνίᾳ ἵδρωσε, καὶ ἐγένετο ὁ ἱδρὼς
αὐτοῦ ὡς ϑρόμβοι αἵματος, καὶ ὥφϑη ἄγγελος ἐνισχύων αὐτόνς. οὐ
μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ὡς ἄνϑρωπος ἐρωτᾷ »ποῦ τεϑείχατε τὸν
Adlegov;e zei περὶ τῆς αἱμορροούσης »τίς μου ἥψατο; « καὶ περὶ
τῶν ζητούντων αὐτόν »τίνα Inteits;e, ἀλλὰ καὶ τοὺς μαϑητὰς ὡς
ἄνϑρωπος ἐρωτᾷ »τίνα μὲ λέγουσιν οἱ ἄνϑροωποι εἶναι τὸν υἱὸν τοῦ
ἀνϑρώπου;ς, ἀλλὰ καί »πόσους ἄρτους ἔχετε μεϑ᾽ ἑαυτῶν; « ἔλεγε,
καὶ χεχοπιακχὼς ἐκ τῆς ὁδοιπορίας ἐχάϑισε παρὰ τὸ φρέαρ ἐν τῇ
Σαμαρείᾳ, ἀλλὰ καί »τὸ παιδίον ηὔξανε καὶ ἐχραταιοῦτο τῷ πνεύ-
uarıc χαί »προέχοπτεν ἡλικίᾳ καὶ σοφίᾳ ὃ Ἰησοῦςε, ἀλλὰ καί »πρὶν
ἢ γνῶναι τὸ παιδίον καλεῖν πατέρα 7 μητέρα, λήψεται δύναμιν
Δαμασχοῦ καὶ τὰ σκῦλα Σαμαρείαςς, ὃ σοφία ὧν καὶ »διδάσχων
ἀνθρώπους γνῶσιν χαὶ φυτεύσας τὸ οὖς τῷ ἀνϑρώπφ- καὶ
ἐναρϑρώσας λαλιὰν τοῖς υἱοῖς τῶν ἀνϑρώπων »χαὶ ποιήσας γλῶσσαν
τρανὴν μογγιλάλωνε. τὰ τοιαῦτα πάντα ὑπέμεινεν ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα,

1f Matth. 4,2 Luk. 4, 2 --- 2f 765. 40, 28 — 3 Joh.4,6 --- 4 Psal. 120, 4 —
4f Luk. 8, 23 Matth. 8, 24 Mark. 4, 88 — 9 765. 50, 6 --- 10 vgl. Luk. 190, 41;
aber Epiph. meint Luk. 22, 41f — 12ff Irrtum; vgl. Irenaeus adv. haer. III
22, 2; I 122 Harvey (adv. haer. 1 20, 2; 1179 Harvey) — 15 Luk. 22, 4 —
17 Joh. 11, 34 — 18 Mark. 5, 30 Luk. 8, 45 — 19 Joh. 18, 4 — 20 Matth.
16,13 — 21 Mark. 6, 33 — 22 vgl. Joh. 4,6 — 23 Luk. 2,40 — 24 Luk.
2, 52 — 24—26 Jes. 8, 4 — 26f Psal. 93,10. 9 — 28 Jes. 35, 6 Weish. Sal. 10, 21

L J

46 <L 8 .- etwa (ἐνεπτύσϑη) ὁ (ὥς φησ) "Ὁ 9 ἔδωχε!, 10 (ὡς) ἢ
11 εὐδιορϑώτοις L 14 τέλος] τέλειον, ον auf Rasur von erster Hand L | χαὶ2
<L 2370<JI 88 λήψεσϑαι 1,

7 D124

P37

10

2

LO

0

Ancoratus 31, 2—32, 8 41

τὴν πᾶσαν ἀκολουϑίαν τῆς dr ἡμᾶς οἰκονομηϑείσης ἐνανθρωπήσεως
φυλάξας μὴ ἀφανίσῃ τὸν χαρακτῆρα τῆς ἀληϑ είας.

32. A22 ἵνα μὴ τὰς μαρτυρίας, ἃς παρηγάγομεν ος ἀπὸ προσώ-
που τῶν δι ἐναντίας πρὸς τὴν ἀλήϑειαν ἀντιλεγομένας ἐκ ϑείων
γραφῶν συνάξαντες. κακῶς δὲ ὑπ᾽ αὐτῶν »οουμένας, οὕτως ἐάσομεν
ἀνερμηνεύτους, ἑκάστης λέξω τὴν Bemolan τῆς ἐν αὐτῇ δυνάμεως,
δι᾿ ἣν αἰτίαν ὡς ἀνϑρωποπαϑῶς εἴρηται" καὶ αὖὐϑις πάλιν ἐροῦμεν,
πολλὰ (ndn) εἰς τὸ ϑεός μου καὶ ϑεὸς ὑμῶν εἰρηκότες, ὡς ἔχει F τῷ
τὸν νοῦν ἔχοντι γνῶναι ἀπ᾿ αὐτῆς τῆς ἀχολουϑίας εὐλόγως εἰρῆσϑαι.

»ἄνϑρωπος γάρ ἐστι, καὶ τίς γνώσεται αὐτόν;« ἐν ταὐτῷ τὰ δύο
ὑποφαίνει τὸ ϑεῖον γράμμα, ὁρατόν τε καὶ ἀόρατον, διὰ μὲν τὸ
ὁρατὸν εὐλόγως τὸ ϑεός μου εἰρῆσϑαι, διὰ δὲ τὸ ἀόρατον (70) πατήρ
μου λελέχϑαι, μὴ ἀντιλεγομένης οὐδ΄ ὁποτέρας ποιήσεως τῷ λόγφ.
πῶς γάρ, εἰ ἣν ἄνϑρωπος, οὐκ ἐγινώσκετο; ei δὲ οὐχ ἢν ἄνϑρωπος,
πῶς ἄνϑρωπος ἐλέγετο; πάντως γὰρ πᾶς τις ὁ ἐξ ἀνϑρώπων γε-
νόμενος ὑπὸ ἀνϑρώπων γινώσκεται, ἀπὸ τῆς γεννησάσης ἀπὸ τῶν
συγγενῶν ἀπὸ τῶν οἰχείων ἀπὸ τῶν γειτόνων ἀπὸ τῶν συσχήνων
ἢ συμπολιτῶν. καὶ ἀδύνατον τοῦτο πληροῦσϑαι εἰς ἄνϑρωπον ψιλόν"
πληροῦται | δὲ ἐν τῷ ϑεῷ Λόγῳ καὶ υἱῷ ϑεοῦ, ἐν τῷ εἰπεῖν νἀνϑρωπός
ἐστινε, (otı ἀνϑρωπός ἐστιν) ἐν ἀληϑείᾳ {καὶ TO) »τίς δὲ γνώσεται
αὐτόν; « ὅτι ϑεός ἐστι᾿ διότι συμμετέχει ἀνϑρώποις καὶ ϑεός ἔστιν ἄγνω-
στος ἀνϑρώκοις διὰ τὸ ἀκατάληπτον. ἄνϑρωπος δὲ ἀπὸ Μαρίας ἐν
ἀληϑείᾳ δίχα σπέρματος ἀνδρὸς γεγεννημένος" »καὶ ἡ παρϑένος, (φησί,
(τὸ γὰρ μέλλον πρὸ τοῦ χρόνου ἐχήρυττεν ὁ προφήτης) ἐ Ev γαστρὶ ESEL
zul [τὸ] τέξεται viove. el τοίνυν παρϑένος, οὐχ ἐξ ἀνδρῶν ἡ olxovouie
τῆς κυήσεως διὰ τὸ πρὸ τούτου τοῦ χρόνου εἰρῆσϑαι τῷ Ayad γαἴτησαι
σεαυτῷ σημεῖον εἰς βάϑος ἢ εἰς ὕψος«" ὁ δὲ ταπεινοφρονῶν »οὐ μὴ
αἰτήσω οὐδ᾽ οὐ μὴ πειράσω κύριον τὸν ϑεὸν μους φησί, παραιτησά-

8 Joh. 20, 17 — 10 Jerem. 17, 9 — 10—S. 49, 9 vgl. Panarion h. 30, 20
u. ἢ. δά, 4 — 23 Jes. 7, 14 — 26 Jes. 7, 11 — 28 Jes. 7, 12

L J

3 παρήγαγεν L 4 τῶν] τοῦ J 6 λέξω] lies wohl λέξεως u. setze hinter
δυνάμεως (δείξομεν) ein *, δείξω Jül. 7:20 — I 8 δὴ) | ml |
+ lies etwa: ὡς ἔχει {τὴν δύναμιν εἰς) τὸ τὸν νοῦν ἔχοντα {δύνασϑαι) γνῶναι *
9 ἀπ᾿ ἢ ἐπ LI ἀλόγως, 12 (τὸ ὃ 18 ὁπωτέρας1, 18 ἢ] χαὶ L 90 (ὅτι
ἄνϑρωπός ἐστιν) * | (zal ro) * 21 hinter συμμετέχει + χαὶ 1 | ἀνϑρώποις:]
ἄνϑρωπος LI_ | ἐστιν «: 1, 23 {φησί * 24 πρὸ ἢ & Τα | nach
προφήτης noch einmal wiederholt 7 παρϑένος ἐν γαστρὶ ἕξει" μέλλον γὰρ ὁ

25 [τὸ] *

32,1

Su

6
D125

I]

42 Epiphanius

μενος τὸ αἰτήσασϑαι σημεῖον. εὐϑὺς δὲ διὰ τὸ μὴ αἰτήσασϑαι αὐτὸν 9
σημεῖον δύο χαρίζεται ὃ τὰ μεγάλα δωρούμενος ἀνϑρώποις ϑεὸς
δῶρα. ἀπὸ ὕψους τὸν Aoyov ἰδίᾳ ϑελήδει χαὶ αὐτοῦ τοῦ Aöyov ἰδίᾳ
ϑελήσει πέμψας, | ano βάϑους δὲ τὴν σάρχα εὐδοκίᾳ ἰδίᾳ σὺν αὐτῷ P38

5 τῷ .loy® οἰχονομήσας. φησὶ γὰρ ὕστερον »καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα 10
αὐτοῦ Ἐμμανουήλε. καὶ οὐχ εἶπε καλέσω, ἀλλὰ καλέσουσιν" ἀνϑρώ-
ποις μὲν γὰρ ἀπεχαλύπτετο ϑεὸς ὁ ποτὲ παρ᾽ αὐτοῖς ἀγνοηϑείς.
ἀλλ᾽ οὐ προσφάτως λαμβάνει τὸ ὄνομα" οὐ γὰρ εἶπε »χαλέσω τὸ
ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλε, ἀλλὰ καλέσουσι.

10 33. Τὸ δὲ »γενόμενος ἐχ γυναιχόςς, καϑάπερ ἄνω μοι προδε- 33,1
δήλοωται, ἵνα ἐν τῷ ἀπὸ γυναικὸς τὸ “γενόμενος (σὰρξ) πληρωϑῇ.
ὁ δὲ Aoyos ἀίδιος πᾶσι σαφῶς ἀποφανϑῇ. εἰ δὲ καὶ τὸ »οὐ διψήσεις«
περὶ ϑεοῦ λόγος, περὶ δὲ υἱοῦ, ὅτι ἐπείνασε καὶ ἐδίψησεν, ἀναγκαῖον
ἡμῖν τοῦτο φκχονόμηται. πῶς γὰρ εὑὐὑρίσχετο ἡ οἰκονομία ἐν ἀλη- 2

15 ϑείᾳ οὖσα, εἰ μὴ εἶχε τὴν τῆς ἐνανθρωπήσεως. χρειώδη συνήϑειαν;
ἐν τούτῳ ἀπέδειξεν ἡμῖν πάντων τῶν ζητημάτων τῶν αἱρετικῶν
τὰς λύσεις. εὐϑὺς γὰρ ἔλυσεν | ὑπόνοιαν Mavıyaiov' ἐν τῷ γὰρ εἰπεῖν 3 Ὁ 196
ἐσθίειν χαὶ πίνειν σάρχα ἀληϑινὴν ὑποδείχνυσιν. ἔλυσε Λουχιανι-
στῶν τὸν τρόπον καὶ ᾿Δἀρείου τὴν δύναμιν" Δουκιανὸς γὰρ καὶ πάντες 4

20 Aovzıevıoral ἀρνοῦνται τὸν υἱὸν τοῦ ϑεοῦ ψυχὴν εἰληφέναι, σάρκα
δὲ μόνον φασὶν ἐσχηχέναι, ἵνα δῆϑεν προσάψωσι τῷ ϑεῷ Λόγῳ
ἀνθρώπινον πάϑος, δίψαν καὶ πεῖναν καὶ κάματον καὶ κλαυϑμὸν
καὶ λύπην καὶ ταραχὴν καὶ ὅσαπερ ἐν τῇ ἐνσάρχῳ αὐτοῦ παρουσίᾳ
ἐμφέρεται. εὐηϑες δ᾽ ἂν εἴη ταῦτα εἰς τὴν ϑεότητα τοῦ υἱοῦ τοῦ ϑεοῦ

25 λογίζεσϑαι. ἀλλά, φασί, σὰρξ καϑ᾽ ξἕξαυτὴν οὖσα οὔτε ἐσϑίει οὔτε 5
πίνει οὔτε κάμνει οὔτε (τὰν ἄλλα πράττει. καὶ αὐτὸς σύμφημι σάρκα
καϑ' ἑαυτὴν μὴ ἔχειν ταῦτα. ἔσχε δὲ πᾶσαν τὴν οἰκονομίαν ἐλϑὼν 6

ὁ Μόγος, καὶ σάρχα καὶ ψυχὴν καὶ ϑσαπέρ ἐστιν ἐν ἀνϑρώπφ᾽ τῆς

δὲ 1} υχῆς zal τῆς σαρχὸς nv μέρη ἡ πεῖνα καὶ ὃ χάματος, ἤ τε δίψα

30 χαὶ ἡ λύπη καὶ τὰ ἄλλα. δακρύει μὲν γάρ, ἵνα ἐλέγξῃ τὴν πλάνην ἴ
Μανιχαίου, ὅτι οὐ δοκήσει ἠμφίεστο τὸ σῶμα, ἀλλ᾽ ἀληϑείᾳ" καὶ διψᾷ
δέ, ἵνα δείξῃ μὴ μόνον τὴν σάρχα ἔχειν, ἀλλὰ καὶ τὴν ψυχήν. οὐ

-

1f Jes. 7,14 — 5 Jes.7,14 — 10 Gal. 4, 4; γε]. 8.39,14 --- 12 165. 40, 28; vgl. oben
6. 31; S. 39, 51 — 13 Matth. 4, 2 Luk. 4, 2 — 17 vgl. Acta Archelai 8, 4; S. 12, 10
Beeson = Panarion ἢ. 66, 26,5 — 19 vgl. Panarion ἢ. 69,19, 7 u. ebenda 48, 1ff

L J
6 χαὶ οὐχ] οὐ γὰρ J | καὶ οὐχ εἶπε καλέσεις (so) a. R. v. 1. Hd. nach-
getragen L 7 ποτὲ «--ξ1ἡ 8 λαμβάνων L Σκχααλέσαι 1, 11 (σὰρξ) *
18 λόγος] λέγεται * 14 εὑρίσχεται I 451 δὲ] μὲν I | μόνην L 96 {τὰ
gemäß Z. 0 71. 99 ἡ: -- 7 ᾿

Ancoratus 32, S—34, 5 43

γὰρ ἡ αὐτοῦ ϑεότης ἐδίψησέ που, (ἀλλὰ τῇ σαρκὶ) χαὶ τῇ ψυχῇ
ἐδίψησε καὶ κεχοπίακεν ἀπὸ τῆς ὁδοιπορίας διὰ τὴν τῆς σαρκὸς καὶ
ψυχῆς ἀκχολουϑίαν. |
84. Ὅτι δὲ σῶμα ἔχων καὶ ψυχὴν ἦλϑεν ὃ Aoyos, πεισάτω-
5 σαν αὐτοὺς ᾿αἱ ϑεῖαι γραφαὶ παλαιᾶς TE καὶ καινῆς. εὐϑὺς γὰρ
Δαυὶδ περὶ αὐτοῦ λέγει καὶ Πέτρος τῷ Δαυὶδ συνῳδὰ x »ν»οὐκ
ἐάσεις τὴν ψυχήν μου εἰς “Αιδην οὐδὲ δώσεις τὸν ὁσιόν σου ἰδεῖν
διαφϑοράνε, ἵνα τὸ σύνϑετον τοῦ κυριακοῦ ἀνθρώπου νοοῖτο καὶ
σαφῶς περὶ τούτου γνῶσις ἡμῖν γένηται, ἵνα συστήσῃ φυχὴν μὲν
10 σὺν ϑεότητι τῷ τριημέρῳ * συγκατατεϑεῖσϑαι, ἵνα τὴν σάρχα ὁσίαν
ἀποδείξῃ, καὶ τὴν ϑεότητα σὺν τῇ ψυχῇ ἀκατασχέτως ἐν “Διδῃ τὸ
μυστήριον τετελειωχέναι. ἔχει γάρ που καὶ ἄλλην μαρτυρίαν οὕτω
λέγουσαν »ἐν | νεχροῖς ἐλεύϑερος«" τὸ ἐλεύϑερος τοῦ μὴ κυριεύειν
αὐτοῦ τὸν Audnv σημαντιχόν, τῇ δὲ ἰδίᾳ ϑελήσει ἕως “Αιδου χατα-
15 βεβηκέναι σὺν τῇ Ψυχῇ. φησὶ δὲ ὁ Πέτρος »χαϑότι οὐχ ἣν δυνατὸν
χρατεῖσϑαι αὐτὸν ὑπ᾽ αὐξοῦς, τουτέστιν ὑπὸ τοῦ “Αιδου. καὶ αὐτὸς
δὲ ὁ σωτήρ φησιν »ἐξουσίαν ἔχο λαβεῖν τὴν ψυχήν μου καὶ ϑεῖναι
αὐτήνε καί »ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός, ὁ τιϑεὶς τὴν ψυχὴν ὑπὲρ
τῶν προβάτων«ς καί »ἡ ψυχή μου τετάρακται« φησί »xal τί εἴπω;
20 (ὡς ἐπ᾿ aupıBoAm λέγων »τί εἴπω;«.) πάτερ, σῶσόν με ἀπὸ τῆς
ὥρας ταύτης" ἀλλὰ διὰ τοῦτο ἦλϑον εἰς τὴν ὥραν tavınve, ἵνα δείξῃ
ὅτε ἑκοῦσα ἡ αὐτοῦ ϑεότης εἰς τοῦτο ἐλήλυϑε᾽ τὸ δὲ »τετάρακταις,
ἵνα τὸ εἶδος τῆς ἀληϑείας τῆς ἐνσάρχου αὐτοῦ παρουσίας μὴ παρα-
(χαρα)χϑῇ. οὐ γὰρ δοχήσει ἣν ἡ Evoapxos παρουσία, ἀλλὰ δίκην βασι-
25 λέως μεγάλου πόλεμον ἔχοντος πρὸς ὑποδεέστερον καὶ γινώσκοντος
ὅτι ὁ ἐχϑρὸς αὐτοῦ, εἴπερ ἴδῃ αὐτὸν ἐν δυνάμει ἐρχόμενον καὶ ἰσχύϊ
πολλῇ, παραιτήσεται καὶ τραπήσεται πρὸς φυγὴν καὶ πολλὰς χώρας

4ff vgl. zur Deutung der folgenden Bibelstellen Panarion ἢ. 69, 66 —
6—8 Psal. 15, 10 Act. 2,27 — 13 Psal. 87, 6 — 15 Act. 2, 24 — 17 Joh. 10, 18
— 18 Joh. 10, 11. 15 — 19—21 Joh. 12, 27

LJ 16-8. 44, 18 Siegel des Glaubens 5. 308 Karapet (= arm.)

1 (ἀλλὰ τῇ σαρκὶ) ἢ 2 τῆς «Ὁ 4 ἦὖλϑεν + ἔχων L 6 περὶ αὐ-
τοῦ Δδ L | τῷ - 1 | - etwa {προφέρει *; συνῳδᾷ ist unmöglich,
da Epiphanius dieses Wort nicht kennt 10 » etwa {μετὰ τῆς σαρχὸς) ἢ

13 ἐλεύϑερος 3 ἢ ἐλεύϑερον LI 17 λαβεῖν u. ϑεῖναι vertauscht arm. 18 ψυχὴν]
meine Seele arm. 20 λέγων ti] λέγοντι J 24 παρα(χαρα)χϑῇ Ἢ ταραχϑῆ 4

παραχϑῆ L nicht mangelhaft erscheinen möge arm. 261 ὁ ἐχϑρὸς αὐτοῦ --- ἰσχύϊ

πολλῇ] jener am. 27 τραπῇ L | vor πολλὰς + nach der Flucht arm.

P 39
4,1

D127

4

So

44 Epiphanius

τῶν ὑποχειρίων ἀφανίσει, καὶ διὰ τοῦτο σχηματιζομένου τῇ ἰδίᾳ
σοφίᾳ προφάσεις καὶ νῶτα διδόντος καὶ ἀποδιδράσχοντος, ἕως
ὁ ἐχϑρὸς λαβὼν ϑάρσος κατεπιϑῆται ὡς δειλοῦ καὶ ἀδυνάτου
τοῦ βασιλέως καὶ διώξῃ αὐτόν, ὃ δὲ βασιλεὺς στραφεὶς αἰφνιδίως
5 μετὰ τῆς αὐτοῦ δυνάμεως ὅλον ὑποχείριον δέξηται τὸν ἀσϑενῆ καὶ
ὑπεναντίον, οὕτως καὶ ὃ κύριος ἡμῶν οὐχ ἐφοβήϑη τὸν ϑάνατον, ὁ ὃ
πρὸ τοῦ ἐλϑεῖν αὐτὸν εἰς τὸ παϑεῖν σημάνας ἐν τῇ ὁδοιπορίᾳ ὅτι
μέλλει ὃ υἱὸς τοῦ ἀνϑρώπου παραδίδοσϑαι καὶ σταυρωϑῆναι καὶ τῇ
τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστῆναι καὶ τοῦ Πέτρου λέγοντος | »ἵλεώς σοι, κύριε" Ῥ40
οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτος ἐπιτιμήσας. »ὕπαγε ὀπίσω μου, σατανᾶς εἰπών
»ὗτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ ϑεοῦ; ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνϑρώπωνι. 6 οὖν 7
ταῦτα προλέγων καὶ διὰ τοῦτο αὐτὸ ἥκων πῶς | ὕστερον εὔχεται D128
παρελϑεῖν τὸ ποτήριον, ἵνα μὴ πίη; ὁ εἰπὼν πρὸ τοῦ ϑανεῖν περὶ '
τοῦ ϑανάτου χἂν διὰ τὸ μὴ ὑποληφϑῆναι ψεύστην αὐτὸν οὐχ
15 ἠδύνατο εὐξασϑαι παρελϑεῖν τὸ ποτήριον ἀλλὰ προχαλεῖται διὰ 8
τοῦ τοιούτου προσώπου τὸν ἀντίδικον, ἵνα ἐχείνου ὑπολαβόντος
δεδιέναι τὸν σωτῆρα τὸν ϑάνατον ἐπαγάγῃ αὐτῷ τὸν ϑάνατον εἰς
σωτηρίαν τοῖς ϑνήσκουσι διὰ τῆς οἰκονομίας. ἀλλὰ κἂν ἀκούσῃς ὅτι 9
τέϑνηκεν ὁ κύριος, ‚rvadı τὸ πᾶϑος τοῦ ϑανάτου ποῦ πεπλήρωται.
20 ἑρμηνεύει γάρ σοι ὃ κορυφαιότατος τῶν ἀποστόλων Πέτρος τὴν περὶ
τοῦ ϑανάτου αὐτοῦ ὑπόϑεσιν λέγων »ϑανατωϑεὶς σαρχί, ζωοποιηϑεὶς
δὲ πνεύματις. ἡ γὰρ αὐτοῦ ϑεότης ἀναδεξαμένη τὸ ἐν σαρκὶ παϑεῖν
ἀπαϑής ἐστι καὶ ἀπαϑὴς ἦν καὶ ἀπαϑὴς διέμεινε, μὴ τραπείσης τῆς
ἀπαϑείας μηδὲ ἀλλοιωϑείσης τῆς ἀιδιότητος.
35. Πάλιν τε ἐὰν εἴπωσιν οἱ χκενόδοξοι᾽ οὐκ ἀπὸ τῶν τοιούτων 39,1
ῥημάτων δύνασαι ἡμᾶς πεῖσαι τὸν Χριστὸν ψυχὴν ἐσχηκέναι. εὑρήκα-
μεν γὰρ ἄνω ἐν ταῖς ϑείαις γραφαῖς, ὥς φησιν Ἡσαΐας ἀπὸ προσώπου

1

Γῷ
οι

1---11 vgl. Matth. 16, a — 19 Matth. 26, 39 Mark. 14, 36 Luk.
22, 42 — 21 1 Petr. 3, 18 — 25—S. 46, 21 vgl. Panarion ἢ. 69, 50f

- —_s

L J arm. (bis Z. 18)

1 ἀφανήσει J 2 διδοῦντος L διδότος J 3 ὁ ἐχϑρὸς] jener arm. Bf χατ-
επιϑῆται --- τοῦ βασιλέως} vermutend, daß der große König aus Furcht sich zur
Flucht gewandt habe arm. 3 χατεπόϑηται 5 4 διώξῃ] διώξει LI ὅ δέξηται ἢ)
δέξεται LI ἢ εἰς τὸ nd9oc? * 11 ὁ οὖν --- αὐτὸ ἥχων < arm. 187 πρὸ
τοῦ --- ϑανάτου)] vor der Stunde des Todes arm. 16 προσώπου] τρόπου J arm.
17 τὸν (vor Iavarov?) < 7 17f εἰς σωτηρίαν --- οἰκονομίας) daß aus seinem
Tode Erlösung werde u. Unsterblichkeit arm. 22 τὸ ἐν] τοῦτον L 24 ἀλλοιω-

ϑείσης] ἀχρειωϑείσης L 27 γὰρ «1,

a

10

20

25

30

Ancoratus 34, 5—36, 2 45

τοῦ ϑεοῦ καὶ πατρὸς περὶ τοῦ μονογενοῦς »οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου
ὃ ἀγαπητός. εἰς ὃν ἐγὼ εὐδόκησα, ὃν ἠγάπησεν ἡ ψυχή μους. τί
νοήσομεν περὶ πατρός, ψυχὴν εἰληφέναι ἐν ἑαυτῷ ἢ ψυχὴν ἔχειν;
τίς δὲ ληρῶν τοῦτο νοήσει περὶ τοῦ πατρός; τί οὖν φασι; τροπικώ-
τερον εἰρῆσϑαι τὸ ῥῆμα δηλονότι. εἰ τοίνυν περὶ πατρὸς τροπικώ-
τερον εἰρῆσϑαι λέγουσιν, ἄρα καὶ περὶ υἱοῦ τὸ αὐτὸ λαμβάνειν χρή.
κἂν TE γὰρ εἴπῃ ὅτι »ἡ ψυχή μου τετάρακταις καί »(ἐξουσίαν ἐχὼω)
τὴν ψυχήν μου δοῦναι xal λαβεῖν αὐτήνε, οὐχ εἶχε, φασί, ψυχήν,
ἀλλὰ τροπικώτερον εἴρηται. καὶ δοκεῖ τὸ συλλογιστικὸν αὐτῶν
φρόνημα λέγειν τι, x τῆς ἀληϑείας αὐτοσυστάτου οὔσης ἐκ πολλῶν
τεχμηρίων. ἀπὸ γὰρ τοῦ εἴδους λαμβάνεται ἕκαστος τρόπος. ἐπὶ
μὲν γὰρ τῷ πατρὶ οὐ τολμητέον ἐστίν, διότι οὐδὲ | σάρχα ἐφόρεσεν.
ὁμολογουμένης δὲ τῆς σαρχὸς παρὰ τοῖς ΜΛουχιανισταῖς εἴτουν
“Ἱρειανοῖς, οὐχ ἕνι ἀμφιβολία. ἀλλά, φησίν" »0 Aoyos 0008 ἐγένετος,
| καὶ οὐχ εἶπεν »0 Δόγος σὰρξ καὶ ψυχὴ ἐγένετοςκ. πρὸς δὲ τὴν
αὐτῶν ἀμαϑῆ οὖσαν ἀντιλογίαν κἀγὼ λέγω ὅτι »ἔπλασεν ὁ ϑεὸς
τὸν ἄνϑρωπον, χοῦν λαβὼν ἀπὸ τῆς γῆςς, ἀπὸ δὲ τοῦ ἔπλασε τὰ
πάντα συμπεριείληφε καὶ ἀπὸ τοῦ »ὁ 4όγος σὰρξ ἐγένετος τὰ πάντα
περιέχει. κατὰ γὰρ τὸν αὐτὸν λόγον ἀνϑυποφέρομεν αὐτοῖς καὶ
αὐτοὶ λέγοντες" ἰδοὺ λέγει »ἔπλασεν ὁ ϑεὸς τὸν ἄνϑρωπονς, καὶ
οὐχ einev' ἐποίησεν αὐτῷ ἧπαρ ἢ πνεύμονα ἢ καρδίαν ἢ φλέβας ἢ
»εῦρα ἢ τὰ ἄλλα ὅσαπέρ ἐστι» ἐν τῷ σώματι. παρὰ τοῦτο »νοήσομεν
ἕν τι εἶναι ὁλοσφύρητον τὸν ἄνϑρωπον, διὰ τὸ μὴ λεπτομερῶς τὴν
σύνϑεσιν τοῦ παντὸς ζῴου τὴν γραφὴν λεπτολογῆσαι; οὐ πάντος.
ος γοῦν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς εἴδους τὰ ὅλα συμπεριείληφεν, οὕτω καὶ ἀπὸ
τῆς σαρχὸς τὴν ψυχὴν εἰληφέναι τὸν σωτῆρα εὑ ἐστι δῆλον.

90. Ei τοίνυν ψυχὴν εἴληφε καὶ σῶμα, καϑάπερ ἀποδέδεικται,
ἄρα οὐχ ἡ ϑεότης mv ἠλαττωμένη τῆς τοῦ πατρὸς οὐσίας, εἴσω
παϑῶν περιεχομένη, ὅπως διψήσῃ καὶ κοπιάσῃ καὶ πεινάσῃ καὶ
ὅσαπερ τῷ ἀνϑρώπῳ εἰσὶ χρειώδη. καὶ ὅτι (0 ϑεὸς) »οὐ κοπιάσει
οὐδ᾽ ἔστιν ἐξεύρεσις τῆς φρονήσεως αὐτοῦς, χκεχοπιαχὼς δὲ ὃ σωτὴρ

1f Jes. 42, 1 (verbunden mit Matth. 3, 17) — 7 Joh. 12, 27 — Joh. 10, 15
— 14 Joh. 1, 14 — 16 Gen. 2, 7 — 30f£ Jes. 40, 28

LJ

2 ηὐδόχησα 5 4 περὶ τοῦ πατρός ἢ] περὶ τὸν πατέρα LI 1 (ἐξουσίαν ἔχω)
Ausgg. 8 μον «1, 9 αὐτῶν ἢ αὐτοῦ 17 [10 * etwa (ἀλλ᾽ οὐ πείσουσιν
ἡμᾶς) * 12 τολμητέον ἐστὶν sc. εἰπεῖν ὅτι ψυχὴν ἔχει * 18 περὶ I | εἴτουν
Pet.] εἰ τοίνυν LJ 19 αὐτῶν 1, 22 παρὰ τοῦτο + (οὖν) Ὁ * 26 τὴ»]}
τὸ * | εὖ ἐστι] ἔνεστι 1; lies wohl ἔστιν εὔδηλον * 80 (ὁ ϑεὸς *

τεῷ

P4l

6

36, 1

46 Epiphanius

< > \ - > » > - - x >
ευρέσχεται, οὐ παρὰ τοῦτο οὐχ ἔστιν EX τῆς τοῦ πατρὸς οὐσίας
» x c ’ > x ” ᾿ ) )
ανῶϑεν κατελϑῶν ὁ Λογος. οὐ γὰρ ἄγω κεχοπίαχεν, ἀλλ ἐν σαρχί.
” N x En. ’ Ο x ’ ’ > - up ) τ
ἔδει γὰρ τὴν σαρχὰ χοπιᾶσαι, ἵνα μὴ δοκήσει νομίζηται, ἀλλ ἀληϑείᾳ

Μ x » ο ’ »” ’ x ’ x c m
χαὶ τὰ ἀλλα ὁσαπεὲερ τοιαύτην ἔχει δυναμιν, TO νυσταξαι TO ὑπνῶσαι, ὃ

-- > [2 > x « x x x c x c x Ὺ x - x
ἀνϑρώπου ἐστὶν ὑποφαντικὰ καὶ TO ὑπὸ ἀφὴν x. Eiaße γὰρ ταῦτα καὶ

ἄνϑρωπος εὐρέϑη. »εὐρήχαμεν, γάρ (φησιν), ΜΜεσσίαν, ὃν ἔγραψε Mov- 4
σῆς«. οἱ δὲ εὑρόντες αὐτὸν κα διὰ τῆς ἀχαταλήπτου φύσεως, κα του-
τέστι τῆς ἐνσάρ᾽χου. ἐπειδὴ γὰρ ἐπὶ τῇ ἀκαταληψίᾳ οὐχ ηὐρίσκετο, διὰ D130
τοῦτο ὑπὸ γραμματέων συλλαμβάνεται καὶ »τὸν νῶτον αὐτοῦ ἔδωχεν

’ x x ’ - > > > ’
10 εἰς μάστιγας καὶ TO πρόσωπον αὐτοῦ οὐχ AnElo)Tgewev ἀπὸ αἰσχύνης

» ’ Ὺ ı o ” x 2 - % N
ἐμπτυσμάτῶνςε, EXIAVOE καὶ ὁσαπερ ἄλλα περὶ αὐτοῦ ᾳδεται. τίς ὃ

x > ’ \ \ ’ > > - ᾿, ὋΝ ς ᾿ ὋΝ
δὲ ἡδύνατο τὸν ϑεὸν Aoyov ἐν οὐρανῷ μαστίζειν ἢ ῥαπίζειν ἢ

’ - ’ > ’ x > , >) x -

χαταπτύῦειν τοῦ τοιούτου ἀφράστου καὶ ἀκαταλήπτου; εἰ δὲ ταῦτα

᾿ «ς > \ - - ’ DJ} x LA ’ >
πέπονϑεν ὁ anadng τοῦ ϑεοῦ Aoyos, ἀρὰ τὸ παϑος σωματικὸν ἔστιν, P42

ὡν 5 x - > - > ᾿ x > > x ’ \ \ 2 - 4
15 &xtos τῆς αὐτοῦ ἀπαϑείας καὶ οὐχ ἔχτος παλιν διὰ TO εὐδοκῆσαι

καίτοι γε μὴ πάσχοντος αὐτοῦ εἰς ἑαυτὸν τὸ πᾶάϑος λελόγισται. καὶ 6
χκαϑάπερ ἐν ἱματίῳ σπῖλος τὸ σῶμα τοῦ φοροῦντος οὐ φϑάνγει, ὁ δὲ
σπῖλος τοῦ ἱματίου εἰς τὸν φοροῦντα λογίζεται, οὕτως ὁ ϑεὸς
πέπονϑεν ἐν τῇ σαρχί, τῆς ϑεότητος αὐτοῦ μηδὲν παϑούσης. εἰς δὲ

80 τὴν ϑεότητα τὸ πάϑος τῆς σαρχὸς ὑπὸ τῆς ϑεότητος φορουμένης

ἐλογίσϑη, ἵνα ἐν τῇ ϑεότητι ἡμῖν ἡ σωτηρία γένηται.

37. Μέμνημαι δὲ τοῦ ῥητοῦ τοῦ κατὰ Πουκᾶν εὐαγγελίου καὶ οὐ 31,1
βούλομαι αὐτὸ ἐᾶσαι ἀνερμήνευτον, τὸ γεγραμμένον ὅτι »γενόμενος
ἐν ἀγωνίᾳ ἵδρωσε καὶ ἐγένετο αὐτῷ ὃ ἱδρὼς ὡς ϑρόμβοι αἵματος.

“ὦ ” x ’ > ’ \ ’ x -
25 ὥφϑη δὲ ἄγγελος κυρίου ἐνισχύων αὐτόνε. τὰ βαϑύτερα δὲ τῶν 2

λόγων ὧς εἰώϑαμεν λέγειν καὶ τὰ ἀναγκαῖα οἱ μὴ τὴν δύναμιν
γοοῦντες, ἀντὶ ἀγαϑῶν τῇ κακίᾳ * ἀνατρέπουσιν ἑαυτοὺς" οὐδὲν
γὰρ τούτου χαιριώτερον. ἐν τῷ γὰρ εἰπεῖν »γέγονεν ἐν ἀγωνίᾳς 3
τὸν χυριαχὸν ἄνϑρωπον ἀληϑινὸν ἄνϑρωπον ovra δείκνυσι. καὶ ἵνα

EN: nu G \ 3 \ > >! - ’ ΚΣ
30 δείξῃ ὅτι ἀληϑινὸς ἣν ἄνϑρωπος χαὶ οὐκ ἀπὸ τῆς ϑεότητος ἡ ἀγω-

L

’ ’ ’ [dj x > ’ > - PR x ς ’
via γέγονε, φησίν »εἵδρωσε καὶ ἐγένετο αὐτῷ 0 ἱδρὼς ος ϑρομβοι

6 Joh. 1, 41.45 --- 9—11 765. 50,6 — 17---91 vgl. unten c. 93,5 u. Panarion
ἢ. 77, 33 — 22—8. 47, 22 vgl. Panarion ἢ. 69, 61f — 23—25 Luk. 22, 44
J

ΕΟ <L 5 ἀνθρώπου] καὶ νοῦ L | + ergänze nach S. 40, 7ff etwa
(πίπτειν καὶ συλλαμβάνεσϑαι zal κλαίειν ὡσαύτως) * 6 {φησινὴ * 7 ἃ (οὐχ
εὗρον αὐτὸν) * | ε (αλλὰ διὰ τῆς χαταληπτιχῆς) * 14 Aöyog + (σὰρξ γενό-
uevoc δι᾿ ἡμᾶς) } Ὁ 17 poovooövros L 98 ἐν ἀγωνίᾳ γενόμενος 5 37 * etwa
(προσεδρεύοντες παρατρέπουσιν" ἀγνοοῦντες de) * 1 δϑου

10

20

DD
or

30

Ancoratus 36, 2—38, 2 47

αἵματος«. σωματικόν ἐστι TO εἶδος καὶ οὐχὶ πνευματικόν. νὥφϑη
δὲ ἄγγελος κυρίου ἐνισχύων αὐτόνε, οὐχ ὅτι τῆς ἰσχύος τοῦ ἀγγέλου
ἐπεδέετο ὁ μείξων ἀγγέλων, »ᾧ χάμπτει πᾶν γόνυ ἐπουρανίων καὶ
ἐπιγείων | καὶ καταχϑονίωνς«, ϑεῷ ὄντι ἀεὶ Πόγῳ καὶ πρὸς τῷ πατρὶ
ὄντι ἀεὶ καὶ ἐξ αὐτοῦ γεγεννημένῳ, ἀλλ᾽ ἵνα πληρώσῃ τὸ ἐν τῇ
φόῇ τῇ μεγάλῃ Μωυσέως ἐν τῇ ἐρήμῳ ἀσϑείσῃ, ἐν ἢ ἔλεγε »προσχυ-
γνήσουσιν αὐτῷ πάντες υἱοὶ ϑεοῦ, καὶ ᾿ἐνισχυσάτωσαν αὐτὸν ἄγγελοι
ϑεοῦς. τό »ἐνισχυσάτωσαν αὐτόνε, οὐχ sg παρέχοντες αὐτῷ ἰσχύν"
ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ἴσχυεν ἡ δοξολογία ἐν τούτοις δοξάζειν τὸν ϑεόν, [ὑπὸ]
ἀγγέλων μὲν εὐϑὺς ἄνω καὶ πνευματικῶν ζῴων βοώντων καὶ
λεγόντων »σή ἐστιν ἡ δύναμις, σόν ἐστι τὸ χράτος, σή ἐστιν ἡ
ἰσχύςς, ἐν τούτῳ δείκνυσι τὸ προσχυνεῖν καὶ ἐνισχύειν, τουτέστι
διδόναι αὐτῷ τὸ ἴδιον τῆς ἰσχύος κράτος, ος καὶ ὁ ἄγγελος ὥφϑη
ἐνώπιον τῶν μαϊϑητῶν προσκυνῶν τὸν αὐτοῦ δεσπότην" μὴ ἀγνοῶν

5 τὴν ὑπερβολὴν τῆς αὐτοῦ φιλανϑρώπου οἰχονομίας, ϑαυμάζων δὲ

τὴν τοσαύτην ἐν αὐτῷ γεγενημένην πραότητος πραγματείαν, τὴν
τὸν διάβολον ἡττήσασαν, τὴν τὸ κέντρον τοῦ ϑανάτου συντρίψασαν,
τὴν τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας ϑριαμβεύσασαν, τὴν τὴν ἁμαρτίαν
ϑραύσασαν. καὶ διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῆς ϑαυμασιότητος ἐν τῇ δοξο-
λογίᾳ ὁ ἄγγελος ἔλεγε προσχυνῶν᾽ σή ἐστιν ἡ ἰσχύς, δέσποτα" σὺ γὰρ
ἴσχυσας κατὰ ϑανάτου καὶ κατὰ Αιδου καὶ κατὰ διαβόλου, συντρῖψαι
τὸ χέντρον αὐτοῦ καὶ ἐχβαλεῖν ἀπὸ τῆς ἀνϑρωπότητος.

38. Ἐὰν δὲ πάλιν εἴπῃ »ποῦ τεϑείχατε Δάξαρον;-« ἀνϑρῶπο-
παϑῶς (λέγων) καὶ περὶ τῆς αἱμορροούσης »τίς μου ἥψατο; « ἢ »τίνα
ξήκεῖτε;ε: 7 »τίνα μὲ λέγουσι» οἱ ἄνϑρωποι εἶναι τὸν υἱὸν τοῦ ἀν-
ϑρώπου;« N »τὸ παιδίον ηὐξανε καὶ ἐχραταιοῦτος ἢ »προέχοπτεν
ἡλικίᾳ καὶ σοφίᾳς ἢ »πρὸ τοῦ γνῶναι τὸ παιδίον καλεῖν πατέρα ἢ
μητέρας, οὐχ ὁρᾷς ἀπ᾿ αὐτῆς τῆς ὑποϑέσεως τὸ ὑπερβάλλον τῆς
γνώσεως, ὅτι ἐκ σαρκὸς καὶ ἀνϑρωπότητος τὰ διηγήματα; ὅσα γὰρ
ἐν τῇ παλαιᾷ διαϑήκῃ ἀπὸ προσώπου τοῦ ϑεοῦ καὶ πατρὸς ὑπο-

1f Luk. 22, 48 --- 3f Phil. 2, 10 — 5ff erwähnt bei Leontius ὁ. Nest. et
Eutych. III 37; Migne PG 86, 1, 1376 A — 6 Deut. 32,43 — 11 vgl. Apok. Joh.
5,12 u. 13 — 17 vgl. I Kor. 15,55 — 18 vgl. Kol. 2, 15 — 23—3. 48, 27 vgl.
Ancoratus ec. 108f — 23 Joh. 11, 34 — 24 Mark. 5, 30 Luk. 8,45 — 24f Joh.
18, 4—25 — 25 Matth. 16, 13 — 26 Luk. 2, 40 — Luk. 2, 52 — 27 Jes. 8, 4

LJ 23—S. 48, 11 Siegel des Glaubens S. 265 Karapet (= arm.)

5 ἀεὶ ὄντι 1 6 ἀσϑείση] οὐ σϑείσῃ 7 lt τὸ Berti
9 [ὑπὸ] "ἢ 12 δείχνυσι ἢ] δειχνύουσι LI | τὸ * (vor nooozwew)] zo LJ 18 oc]
ὅτι * οὕτως Klosterm. 16 γενομένην 5 24 (λέγων) * 27 χαλεῖν < arm.

D131

Φι

6 P43

„I

38,1

΄
γ᾿

4

“

Epiphanius

χατερχόμενά εἰσιν εἰς πειϑὼ | τῶν ἀνϑρώπων, ἀγνωσίας ἐχόμενα, D132
οὐχ ὄντα δὲ ἄγνωστα τῷ ϑεῷ, ταῦτα ἐλϑὼν ὁ Aoyos πεπλήρωκεν,
ἵνα πληρώσῃ τὸ εἰρημένον »ὃ πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάζεται, κἀγὼ
ἐργάζομαις. »ποῦ τεϑείκατε τὸν Πάζαρον;« ἠρώτα ἐγγὺς τοῦ τόπου ὃ
5 γενόμενος" πρὸ δὲ τοῦ ἐλϑεῖν εἰς τὸν τόπον ὑπὸ μηδενὸς ἀκούσας
ἔλεγε τοῖς μαϑηταῖς αὐτοῦ »Πάζαρος ὃ φίλος ἡμῶν κεχοίμηται«. ὃ
τοίνυν ἀπὸ τοσούτων τῆς ὁδοιπορίας διεστὼς τοῦ τόπου γνοὺς ὅτι
τέϑνηχε Λάζαρος, παρὼν ἐν τῷ τόπῳ ἠγνόει; οὔχουν, ἄλλ᾽ ϑελε 4
δεῖξαι ὅτε ταῦτα πάντα ἐποίει, ἐπεὶ οὕπω οὐδεὶς τελείως αὐτῷ
ἐπίστευεν, ἵνα ἐνδείξηται τῆς αὐτοῦ πρὸς ἡμᾶς φειδοῦς τὴν πολλὴν
φιλανϑρωπίαν. ἔδει γὰρ ἐχείνας μὴ εἰπεῖν »τεταρταῖός ἐστιν, ἤδη
ὄζεις μηδὲ ἀπελϑεῖν χαὶ δεῖξαι, ἀλλ᾽ εἰπεῖν. πάντα οἶδας καὶ ἐὰν
ϑέλῃς, ζήσεται. διόπερ καὶ ἐδάκρυσεν ἐπὶ τῇ τῶν ἀνϑρώπων πωρώσει͵
οὐχ ἀγνοῶν τοίνυν ἠρώτα, ἀλλ᾽ ἐλέγχει πειράζων καὶ φιλανϑρω-
15 πεύεται. καί »τίς μου ἥψατο;« φησίν, οὐχ ὅτι οὐκ ἤδει τίς | αὐτοῦ 6 P44
ἥφατο. ἀλλ᾽ ἵνα μὴ εἴπῃ δι᾿ ἑαυτοῦ τὸ γενόμενον ϑαῦμα, ἀλλ᾽ ὅπως
ἐχείνη ἀκούσασα προσελϑοῦσα εἴπῃ τὴν εἰς αὐτὴν γενομένην χάριν
καὶ ὁμολογήσασα ἀκούσῃ" »ἡ πίστις σου σέσωκέ σες, ὅπως προτρέψη-
ται καὶ ἄλλους πιστεύειν, ἵνα ἰαϑῶσι. »τίνα μες φησί »λέγουσιν
20 εἶναι τὸν υἱὸν τοῦ ἀνϑρώπου;« ὡς καὶ ἐν τῇ παλαιᾷ ἀπὸ προσώπου
τοῦ πατρὸς λέγει » Adau, ποῦ εἶ;« ἤδει δὲ αὐτὸν ποῦ ἐστιν" διὸ καὶ
ἐλέγχει αὐτὸν μετέπειτα λέγων »ἐκ τοῦ ξύλου ἔφαγεςς. καὶ τῷ Kaiv 8
»ποῦ Αβελ ὁ ἀδελφός 00V; χαὶ οὐχ ἀγνοῶν ἠρώτα. λέγει γὰρ
»ἐπιχατάρατος σὺ ἐπὶ τῆς γῆς, ἢ ἔχανε δέξασϑαι τὸ αἷμα τοῦ ἀδελφοῦ
σου ἐκ τῆς χειρός σου. ἰδοὺ γὰρ τὸ αἷμα αὐτοῦ βοᾷ πρός με«. οὐκ
ἠγνόει τοίνυν ὁ λέγων ὅτι τὸ αἷμα βοᾷ, ἀλλ᾽ ὅπως δῷ αὐτῷ τόπον
μετανοίας εἰς ἀπολογίαν, διὰ τοῦτο ἠρώτα. | D133

1

[11

“ι΄

iD
οι

3 Joh. 5, 17 — 4 Joh. 11, 84 — 6 Joh. 11:11 — 11 Joh. 11,39 — 18 vgl.
Joh. 11,35 — 15 Mark. 5, 30 Luk. 8,45 — 18 Mark. 5, 34 Luk. 8, 48 — 19 Matth.
16, 13 — 21 Gen. 3, 9 — 22 Gen. 3, 11—23 — 23 Gen. 4, 9 — 24f Gen. 4, 11
— 26f vgl. Hebr. 12, 17

L J arm. (bis Z. 11 φιλανϑρωπίαν; zwischen ἐργάζομαι u. ποῦ τεϑείχατε Z. 4 ist
ein Stück aus Ancoratus c. 108, 3f eingeschoben)

3 ἕως ἄρτι < arm. 4 vor ποῦ + denn der, welcher sagte zu den Martha-
leuten (τοῖς περὶ τὴν άρϑαν) arm. | vor ἠρώτα + war nahe beim Grabe arm.
56 πρὸ δὲ τοῦ ἐλϑεῖν — χεχοίμηται < arm. 6 ὑμῶν 1, 7 ἀπὸ τοσούτων
— τοῦ τόπου] aus der Gegend der Galiläer aus der Ferne arm. | vor γνοὺς
+ aus sich selbst arm. 8 οὔχουν < arm. 9 ἐπεὶ χαὶ LI 10 ἐνδείξηται
+ ἡμῖν arm. 17 εἴποι J 96 δοὺς J

οι

10

186)

Ancoratus 38, 2—39, 8 49

’ \ ’ > \ - > , ’ ,
39. Σ τρέφονται δὲ παλιν εἴς τὴν τῆς ἀμαϑίας φιλονεικίαν καί

>» - -- εἰ ’ \ \ - , \

φασιν αὐτοῦ τοῦ υἱοῦ εἶναι ταῦτας Tag povag Ev τῇ παλαίϊᾷ. εὐϑὺς
Η 3 - \ ’ ς \ - - ’
δὲ ἐλέγχεται αὐτῶν τὸ ἐπιτηδευμα. ὁ γὰρ εἰπὼν τῷ Μωυσῇ »τί

- x - > \ «ς ”
τοῦτο τὸ ἐν τῇ χειρί σου;« αὐτὸς ἔλεγεν »Eyn εἰμι ὁ wve. καί φη- 9

ς ’ 2 ’ \ > ’ [2 o
σιν ὁ κύριος τοῖς Σαδδουχαίοις περὶ ἀναστασεῶς διηγούμενος »OTL
\ , ef «ς ER ς \ > \ ἄν Ὁ \
δὲ ἐγείρονται οἱ νεχροί, εἶπεν ὁ ϑεος᾽ ἐγὼ ὁ ϑεὸς Αβραὰμ καὶ ὁ ϑεὸς

> \ \ ς \ > ’ \ 3 > ’ \ > -
Ισαακ χαὶ 0 ϑεὸος Ιακοῶβ. ϑεὸς ovv ἔστι ζώντων καὶ οὐ νεκρῶγκ«.
καὶ πάλιν πολλὰ ἔστι δεῖξαι ὅτι ἐχ προσώπου τοῦ πατρός ἐστιν ἐν
τῇ παλαιᾷ διαϑήκῃ εἰρημένα" ἀλλὰ καὶ ἐκ προσώπου τοῦ υἱοῦ πολ-
Ἂν ’ -- «ς« ’ ‚ -
λάκις καὶ ἐκ προσώπου πάλιν τοῦ ἁγίου πνεύματος. καί »ποῦ Σάρρα
« ’ wi.) Ἁ ᾿ ς > \ »” \ > x
ἢ γυνή σου;ς τῷ Αβρααμ ἔλεγεν 0 ἐλϑὼν ανῶϑεν συν τοῖς δυσὶν
ἀγγέλοις υἱὸς ϑεοῦ. εἰ γὰρ nyvosı. ποῦ ἐστιν, 00% ἂν ἔλεγεν ᾿ Σάρρας.
* "ἐγέλασεν οὺν ἡ Σάρρα ἔνδον ovoa« βούλεται αὐτῆς ὑποδεῖξαι τὴν
σεμνότητα ὑπογραμμὸν τῶν ϑελουσῶν εὐσεβεῖν ἐν ἀληϑείᾳ, ἵν᾿ ὅτε
«ς N ; « - \ x
ὑποδέχονται ξένους ἐξ ἰδίων καμάτων ὑπηρετῶσι μέν, διὰ δὲ τὴν
’ ’ > _ ἄς, > ’ « ’
σεμνότητα TO πρόσωπον αὐτῶν τοῖς ἀνδράσι μὴ ὑποδεικνύοσιν.
\ ς ’ , ’
ἐχείνη γὰρ ἡ μαχαρία πάντως ἐξήρτυσε καὶ ἐξαρτύσασα εἰς πρόσωπον
> ’ 3 Bl ’ ς c ’ = \
ἀγγέλων οὐχ ὠφϑή, πε πητῆτος ὑπογραμμὸν υποβαλλουσα ταῖς μετὰ
ταῦτα γενεαῖς. ἀλλὰ καὶ ἵνα δείξῃ ὁ παρὼν τίς ἐστιν, (TO) ὄνομα
[4
τῆς γυναικὸς ἐχάλει ὁ ἐπιξεϊνωϑεὶς πρὸς τὴν ὥραν, * ὅτι οὔτε τὸ
ὄνομα αὐτὸν λέληϑεν οὔτε πλάσμα οὔτε διανόημα ἀνϑρώπου. »τίγνα
us« φησί »λέγουσιν εἶναι οἱ ἄνϑρωποι τὸν υἱὸν τοῦ ἀνϑρώπου;«
\ > I ’ c -
χαὶ τὸν μὲν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου αὐτὸς φράζει ὁμολογῶν, ἵνα μὴ
-. > “« > x
γνομίσωσι περὶ τοῦ ἀοράτου αὐτὸν ἐρωτᾶν. οἱ δέ φασιν Πλίαν καὶ
> , > ’ c sc
Ἱερεμίαν καὶ Ioavvnv. »vuels δὲ τίνα μὲ λέγετε;«" »σὺ εἶ ὁ Χριστὸς
ς x - - - - \ 3 2 x
0 υἱὸς τοῦ ϑεοῦ τοῦ ζῶντος« φησὶ καὶ εὐϑὺς μαχαρίζεται. οὐ γὰρ
2 - > ’ Dia ee ’ o ’ > ς ,
ἀγνοῶν ἡρῶτα, ἀλλα δεῖξαι βουλομενος οτι | πατρὸς ἐστιν ἡ διδαχὴ
« x x -- > x > L 7
n τὸν υἱὸν τῇ ἐκκλησίᾳ ἀληϑινὸν (HE0v) κηρύττουσα, ἵνα ἀναγχασϑῇ

c

ὁ Πέτρος λέγειν ἃ παρὰ τοῦ πατρὸς ἐδιδάχϑη.

3 Exod. 4, 2 — 4 Exod. 3, 14 — 5 Mark. 12, 26 Luk. 20, 37 — 10 Gen.

18,9 — 13 vgl. Gen. 18, 12 — 21 Matth. 16, 13 — 24 Matth. 16, 14 —
25 Matth. 16, 15f

LJ

1 ἀμαϑείας J 2 φησὶν L 12 υἱὸς Pet.] υἱσῖς LI | Σάρρα < J; zum
Sinn vgl. 2.19 13 * (Lücke von Pet. angezeigt, jedoch hinter οὖσα vermutet)
etwa (ἐν δὲ τῷ εἰπεῖν) * | ἀποδεῖξαι L 15 ὑποδέχωνται L 18 ὑπολαμβέ-
vovoa L 19 (To) * 20 * (δεικνύς) 591 αὐτῆς 26 φησὶ + (6 Πέτρος) ὁ Jül.

| μακαρίζεται Ἢ μακαρίζει 15 27 διαδοχὴ L 28 (Yen) * 99 ἃ] χαὶ L
Epiphaniusl. 4

39, 1

I)

4

Su

οὔ „Epiphanius

40. Καὶ un ϑαυμάσῃς ἐὰν εἴπῃ ὅτι »dı ἐμοῦ εἰσέρχονται πρὸς 40,1
τὸν πατέρας χαὶ ἠλλοιωμένον τῆς τοῦ πατρὸς οὐσίας ὑπολάβῃς.
αὐτὸς γὰρ πάλιν διδάσχει ῥούδεὶς ἔρχεται πρός us, ἐὰν μὴ ὁ πατὴρ
αὐτὸν ἑλκύσῃς. ὡς γοῦν ὁ πατὴρ πέμπει πρὸς τὸν υἱόν, καὶ ὁ υἱὸς
εἰσφέρει πρὸς τὸν πατέρα, ἵνα δείξῃ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν εἶναι ϑεό-
τητα. τὸ δέ »προέχοπτεν ἡλικίᾳ καὶ σοφίᾳςε, εἰ σοφία ἐστὶ τοῦ ϑεοῦ, 2
οὐχ ἐνδέεται σοφίας. ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ἐχένωσεν ἑαυτὸν μορφὴν δούλου
λαβών, οὐ τὸ πλήρωμα ἃ ἡλαττώϑη" » ἀλλ᾽ ἵνα δείξῃ ἀπ᾿ οὐρανοῦ
μεταχενωϑέντα εἰς ἀνθρωπότητα τουτέστιν εἰς ἐργαστήριον Μαρίας.

10 »μύρον γὰρ ἐκκενωϑὲν ονομά σοις, φησίν" οὐχ εἶπεν ἐχχυϑέν, ἀλλ᾽ 8

ἐκχενωϑὲν ar οὐρανοῦ εἰς γῆν, ἵνα ἀπὸ γῆς εἰς Μαρίαν (ἐκκενωϑῇν.
καὶ ἀπὸ Μαρίας σὰρξ γενόμενος κυΐσκεται, εἰς Βηϑλεὲμ γεννᾶται, ἀπὸ
Βηϑλεὲμ εἰς Ναζαρὲτ μεταβαίνει, ἀπὸ Ναζαρὲτ εἰς Καπερναούμ, ἀπὸ
Καπερναοὺμ εἰς Ἱερουσαλὴμ καὶ ϑάλασσαν ἐν τῷ βαδίζειν αὐτὸν

> ἐπὶ τῶν ὑδάτων καὶ τὰ μέρη Τύρου καὶ Naiv καὶ τὴν Ἰουδαίαν καὶ

Ἱεριχὼ καὶ εἰς Βηϑφαγὴ καὶ Βηϑανίαν, εἰς Ἱερουσαλήμ τε τὸν ναὸν
καὶ τὸ 0005 τῶν ἐλαιῶν zal Τ εϑσημανῆ, εἰς οἶχον Καϊάφα εἰς τὸ
πραιτώριον καὶ πρὸς Ἡρῴδην, εἰς τόπον [Γολγοθᾶ εἰς τὸ μνῆμα καὶ
ἕως τοῦ Διδου, εἰς γῆν μετὰ τὴν ἀνάστασιν καὶ εἰς οὐρανούς. μύρον 4

50 γὰρ ἐχκενωϑὲν ἀπὸ ἄγγους εἰς ἄγγος πάντα τὰ ἄγγη μυρίζει καὶ
Χριστοῦ ἡ παρουσία ἀπ᾽ οὐρανοῦ ὅλην τὴν γῆν ἡγίασε, τοὺς αὐτὸν
λαμβάνοντας ἐν ἀληϑείᾳ. ὃ ὅρος [Ὁ] ὦν, ὡς ἐν τῷ Δανιὴλ (λέγεται, 5
καὶ μέγα ὅρος, »λίϑος (δὲ) τεμνόμεννος ἄνευ χειρῶν«ε ἃ ἄνευ σπέρ- P46
ματος ἀνδρὸς ὑπαινιττόμενος, τὸ μεῖζον αὖϑις μιχρὸν εὑρισκόμενον"

25 λίϑος (δὲ) πάλιν ἀναλαμβάνων [τὸ] | μέγεϑος καὶ γινόμενος αὖϑις D135
000% μέγα χαὶ (δηλονγότι [τὸ] 0008 00% (ὃν Ev) ἑνὶ τύπῳ, ἀλλὰ
πληρῶν ἅπασαν τὴν οἰκουμένην, οὗτος ὁ σοφία ὧν καὶ γενόμενος 6
ἄνϑρωπος, ἐπεχτείνων ξαυτοῦ τὴν δύναμιν τῷ κόσμῳ, ἵνα πληροσῃ
τὴν οἰκουμένην χάριτος, »προέχοπτεν ἡλικίᾳ καὶ σοφίᾳς. ἐπεὶ σοφία 7

ὦ Τ᾿

4

1 vgl. Joh. 14, 6 (10, 9) — ὃ Joh. 6, 44 — 6 Luk. 2,52 — 7 vgl. Phil. 2,7
— 10 Hohel. 1,3 — 19} zu der eigentümlichen Aneinanderreihung der Örtlich-
keiten vgl. die breiteren Ausführungen in Panarion ἢ. 51,7ff u. 201 — 23 Dan.
2, 4 — 29 Luk. 2, 32

L J
6 nach σοφίᾳ wohl Lücke (ἐὰν ἀχούσῃς, ἀληϑῶς λέγουσιν Ou)* 8 * etwa
(τῆς ϑεότητος ἀποβαλὼν) * | » etwa (ἐχένωσε δὲ ἑαυτόν, φησί, οὐχ ὅτι τὴν φύσιν
ἡλλοίωϑη,, * 11 (ἐχκενωϑῇ) * 12 χιΐσχηται I | vor εἰς Βηϑλεὲμ + καὶ L
17 γεϑσιμανὴ L 19 τὴν <L 921 ἡγίασε + (τουτέστιν) ἢ 22 δι ἢ, vgl. die Wieder-
aufnahme mit οὗτος inZ.27]8J<L | [ὁ] * | (λέγεται) * 23 (δὲ) * | + etwa (τουτέστιν
γεννηϑεὶς) " 25 (δὲ) " | [τὸ] " 26 (dnAov)orı* | [τὸ] "Γ| (ὃν &v)* | ἑνὶ] ἔνι J

u

10

20

Ancoratus 40, 1—41, 6 9.1

ὧν τοῦ πατρὸς καὶ »διδάσκων ἀνϑρώπουςς λαλεῖν καὶ ἀνϑρώποις
διαρϑρώσας γλῶσσαν Kal »φυτεύσας τὸ οὐος« τοῖς ἀκούουσι, πῶς οὐχ
ηδει καλεῖν πατέρα ἢ μητέρα; x »λήψεται δύναμιν Jauaoxov χαὶ τὰ
σκῦλα Σαμαρείας« καὶ τὰ ἑξῆς; ἀλλ᾽ ἐπειδή, γεννηθεὶς ἀπὸ κοιλίας
EUFUG λαλῶν εἰ ἐδείκνυτο καὶ χαϑαρῶς οἷα δὴ ἀρτίπαις ἐφϑέγγετο,
φαντασία ἂν ἐνομίσϑη xal 00% ἀληϑὴς (ἀλλ᾽) ἢ μᾶλλον δύχησις ἡ ἔν-
σαρκος αὐτοῦ κύησις, διά τοι τοῦτο ὑπομένει τὸ ὀλίγον τῆς ἡλικίας,
ἵνα μὴ ἀφανίσῃ τὸ ἀληϑὲς τῆς ἀχολουϑίας.

41. Ἑτέρας δὲ πάλιν δ θῶνται * ματαίας ὑπολήψεις παραπλέ-
χοντὲς τοῖς ϑείοις λόγοις καὶ ἐναντίως διανοοῦνται καί „yaoıw' πῶς
οὖν γέγραπται »δέξασϑε τὸν ἀρχιερέα τῆς ὁμολογίας ἡμῶν πιστὸν
ὄντα τῷ ποιήσαντι αὐτόνε καί »γνωστὸν ὑμῖν ἔστω πᾶς οἶχος ᾿Ισραήλ,
ὅτι τοῦτον τὸν ᾿Ιησοῦν, ὃν ὑμεῖς ἐσταυρώσατε, κύριον καὶ Χριστὸν
αὐτὸν ὁ ϑεὸς ἐποίησε. καὶ ϑαῦμα μοι μέγα ἐπέρχεται πῶς οἱ τῶν
ἀκολουϑιῶν ἐφαπτόμενοι τὴν ἐν αὐταῖς φραζομένην δύναμιν ἀγνοοῦσι.
τὸ γὰρ εἰπεῖν »δέξασϑε τὸν ἀρχιερέα πιστὸν ὄντα τῷ ποιήσαντι αὐ-
τόνε οὐ περὶ τῆς ϑεότητος εἴρηται. ὁ ϑεὸς γὰρ ἦλϑε * καὶ εἰς πάντα
ἡμῖν σαφηνίζουσιν αἱ ϑεῖαι γραφαί. οὐδὲν γὰρ ἐν αὐταῖς ἐστὶ σκολιὸν
ἢ στραγγαλιῶδες, »navra δὲ ἐνώπια τοῖς συνιοῦσι καὶ ὀρϑὰ τοῖς
εὑρίσκουσι γνῶσιν. »λάβετες γὰρ φησι »παιδείαν καὶ μὴ ἀργύριον«"
ἐὰν γὰρ μή τις λάβῃ παιδείαν παρὰ ϑεοῦ τουτέστι τὴν πίστιν τῆς
ἀληϑείας, σκολιὰ αὐτῷ πάντα καὶ διεστραμμένα, τοῖς δὲ συνιοῦσιν
ὀρϑῶς καὶ εὑρίσκουσι γνῶσιν | ὀρθὰ πάντα καὶ ἀδιάβλητα. ἵνα δὲ
αὐτοὺς ἐλέγξῃ, ὁ ἀπόστολός φησι »πᾶς γὰρ ἀρχιερεὺς ἐξ ἀνϑρώπων
λαμβανόμενος τὰ (πρὸς ϑεὸν) ὑπὲρ ἀνθρώπων καϑίσταται, εἰς τὸ
προσφέρειν δῶρα καὶ ϑυσίαςκ«. ,διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς ὁ μονογενής,
ἐπειδὴ ὑπὲρ ἀνϑρώπων ἀρχιερεὺς ἦλϑε γενέσϑαι, ἔλαβεν ἐξ ἡμῶν
τὴν σάρχα, ἵνα ὑπὲρ ἡμῶν 0 ἀφ᾽ ἡμῶν γενόμενος προσφορὰ τῷ ἰδίῳ
πατρὶ ϑεῷ τοὺς μαϑητὰς »ἀδελφοὺς χαλέσῃ«. ποῦ οὖν τὸ γενόμενος

1 Psal. 93, 10 — 2 Psal. 93,9 --- 2f Jes. 8,4 — 9ff—S. 52, 2 vgl. Panarion
ἢ. 69,37 u.42 — 11 Hebr. 3, 1 — 12 Act. 4,10 — 19f Prov. 8, 9} — 24 Hebr.
5,1 — 29 Hebr. 2, 11

LJ

3 ἔδει L | κ (Lücke von Pet. angezeigt) ergänze etwa {ὁ περὶ οὗ ἐπιφέρει
ὅτι) * 6 (ἀλλ᾽ * | δοχήσει I ἴ γέννησις L 9 * (noopdasıc) * If παρα-
πλέχειν ὁ 11 δέξασϑαι J 15 αὐταῖς ἢ αὐτοῖς 11 17 ϑεὸς] υἱὸς ἢ - ἐν
σαρχὶ ἀληϑινῶς) Ὁ 19 vor ἐνώπια - τὰ 1, | συνοῦσι J 21 περὶ, 32 δὲ
«:- 1 23 ὀρϑῶς ἢ ὀρϑὰ1} 244 φησι-«:ἴ, 25 (πρὸς ϑεὸν) ΓΛ 27 ἀρ)
αὐτός I 99 γενόμενος *| γενόμενον 1,1

5
N
οι-ἄ
m
de)
mn
Ξ
>
u

4*

41,1

4

> D136

P47

a

10

30

52 Epiphanius

πληροῦται; οὐχ ἄλλοϑεν, ἀλλὰ πρὸς τοῦ ἀρχιερέως. »δέξασϑε, γάρ
(pnow), τὸν ἀρχιερέα πιστὸν ὄντα τῷ ποιήσαντι αὐτόνε.

Ἵνα δὲ χαὶ παραδείγματι περισσοτέρῳ χρήσωμαι ἐρωτήσειέ τις
βασιλέα περὶ τοῦ ἰδίου υἱοῦ καὶ λέξει αὐτῷ τολμήσας" τίς οὗτός ἐστιν;
ἀχούσας δὲ παρὰ τοῦ πατρὸς δικαίαν ὁμολογίαν" υἱός μού ἐστι, πάλιν
ἔροιτο" υἱός 00V κατὰ φύσιν; καὶ ναί τοῦ βασιλέως εἰπόντος αὐὖϑις
ἐπάξει ὁ ἐρωτῶν" τί οὖν αὐτὸν ἐποίησας; πάντως ἂν ἐρεῖ" βασιλέα
αὐτὸν ἐποίησα. apa τὴν ἀξίαν εἰπὼν τὴν γνησιότητα ἠρνήσατο;
ἐὰν τὸ δεύτερον εἴπῃ, τὸ ἀρχαῖον ἠφάνισεν; οὐδαμῶς. οὕτως γοῦν
χαὶ ὁ ϑεὸς καὶ πατὴρ ἐγέννησε τὸν υἱὸν ἀνάρχως καὶ ἐν σαρκὶ πε-
πλήρωται TO »ἐποίησεν αὐτὸν ἀρχιερέας.

42. ᾿4λλά, φασί, γέγραπται »κύριος ἔχτισέ μὲ ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ
εἰς ἔργα αὐτοῦς. καὶ πρῶτα μὲν ἀγνοοῦσιν οἱ κενόδοξοι τὸ OVou«.
τῆς βίβλου. ἡ γὰρ βίβλος παροιμίαι χαλεῖται Σολομῶντος. πᾶν δὲ
τὸ παροιμιαζόμενον οὐ ταυτόν ἐστι τῇ τοῦ λόγου δυνάμει. ἰδοὺ γὰρ
ἐν παραβολαῖς ἐλάλησεν 6 κύριος ἡμῶν ᾿Ιησοῦς Χριστὸς καὶ ὁρῶμεν
τὰς παραβολὰς οὐχ οὕτως ἐχούσας πρὸς τὴν ὑπόϑεσιν ἡμῶν. ν»ὁμοία
γάρ ἐστις φησίν »ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κόχχῳ σινάπεως«" καὶ εἰ
κατὰ τὸν ἡμέτερον νοῦν ϑελήσομεν διανοήσασϑαι τὸ ἀπὸ μέρους,
δῆλον ὅτι βασιλεία οὐρανῶν εὐρυχωρίας ἐστὶ τόπος. εἰ ἄρα δεῖ λέγειν
τόπον, ἐν ἧπερ βασιλείᾳ ἐστὶ βασιλεὺς | ὁ ϑεὸς καὶ πατὴρ καὶ ὁ ϑεὸς
“όγος zei υἱὸς τοῦ ϑεοῦ χαὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα τοῦ ϑεοῦ, ἀγγελοί τε
χαὶ ἀρχάγγελοι, στρατιαὶ πνευματικαί, Apgaauı καὶ ᾿Ισαὰκ καὶ Ἰακὼβ
καὶ πάντες δίχαιοι, ποῦ τοίνυν τὰ τοσαῦτα ἐν κόχχῳ σινάπεως χωώρη-
ϑήσεται; τὸ δὲ τροπικὸν τοῦ λόγου αἰνιγματωδῶς λέγεται. ἄρα οὐ
ταυτόν ἐστι τὸ παροιμιαζόμενον. ἀλλὰ καὶ γυναικὶ ἐχούσῃ δέχα
ὁραχμὰς καὶ ἀπολεσάσῃ μίαν καὶ λύχνον ἁψάσῃ καὶ εὑρούσῃ αὐτήν,
ἀλλὰ χαὶ σαγήνῃ βληϑείσῃ ἐν τῇ ϑαλάσσῃ, ἀλλὰ καὶ σπόρῳ σπειρο-
μένῳ ἐπὶ τῆς γῆς *. ταῦτα δὲ πάντα αἰνιγματωδῶς (λέγεται), οὐ
ταυτὸν | δέ ἐστι τῇ δυνάμει. καὶ οὐχ οἴδαμεν ὄντως τὸν παροι-

1 Hebr. 3,1 — 3—11 vgl. Panarion ἢ. 69, 89 --- 12ff—S. 55,9 vgl. Pana-
rion h. 69, 20 — 12 Prov. 8, 22 — 17 Matth. 13, 31 — 26 Luk. 10, 8 —
28 Matth. 13, 47 — Matth. 13, 24

L J

1 οὐχ ἄλλοθεν <L | πρὸς Corn.] πρὸ LI 2 (pnow) * 5 παρὰ) περὶ 1,
9 οὖ 5 12 φησί I 14 παροιμία J | καλοῦνται L 21 ἐστὶ <L 26 ne-
ροιμιαζόμενον + (τῇ δυνάμει) 2 *, nach Z. 30 u. Pan. ἢ. 69, 21,3. 27 δραγμὰς 1, |
ἀπολέσασα J λύχνους L 29 κα {(ὁμοιοῦται ἣ βασιλεία τῶν οὐρανῶν) * |

(λέγεται *

«ι΄

gr
a
[3%
-]

6 P48

1

DD

-

(

bl

Ancoratus 41, 6—43, ὃ 53

μιαστὴν Σολομῶντα, εἰ περὶ τοῦ υἱοῦ τοῦ ϑεοῦ εἴρηκε τοῦτον τὸν
λόγον. ἔστι γὰρ σοφία καὶ σοφία. οἶδεν οὖν ὃ ἀπόστολος λέγειν
»οὐχ ἔγνω ὁ κόσμος διὰ τῆς σοφίας τοῦ ϑεοῦ τὸν Heov« καί »ἐμώ-
ρανεν ὁ ϑεὸς τὴν σοφίαν τοῦ κόσμους καὶ πάλιν λέγει »οὐκ ἐν σοφίᾳ
σαρκικῇ, ἀλλ᾽ ἐν δυνάμει ϑεοῦς, καὶ οἷδε Σολομὼν καλεῖν σοφίαν
λέγων »ἠράσϑην τοῦ κάλλους αὐτῆς καὶ νύμφην ἠγαγόμην ἐμαυτῷς,
καὶ Ἰὼβ οἶδε σοφίαν καί φησιν »ἡ δὲ σοφία πόϑεν εὐρέϑη; ποῖος δὲ
τόπος ἐστὶ τῆς φρονήσεως;« καί »σοφία τοῦ πένητός ἐστιν ἐξουδενω-
μένη« καί ναὐτὸς τῆς σοφίας ἐστὶ διορϑωτήςς« καί »σοφία πατρὸς ὁ
μονογενήςκς. |

43. Ti οὖν λέγομεν; ei σοφία πατήρ ἐστι καὶ ὁ υἱὸς δὲ χατὰ τὸν
ἐκείνων νοῦν οὐ προῆλϑεν ἐξ αὐτοῦ, Λόγος καὶ ϑεὸς ὧν καὶ σοφία
ὦν, ἄρα ö πατὴρ λείπεται σοφίας ἐν ἑαυτῷ. πῶς οὖν »ϑεῷ μόνῳ
σοφῷ ἀοράτῳς * χαὶ ταῦτα πάντα ἐστὶν ἀκατάληπτα καὶ ἄπειρα
ἀνϑρώποις; ἔδωκεν ὁ ϑεὸς σοφίαν τῷ Σολομῶντι καὶ ἐνέπλησε σοφίας
τὸν Βεσελεὴλ καί »σοφοὶ ἄνϑρωποι χρύπτουσιν αἰσχύνηνς. καὶ περὶ
σοφίας πολλὰ ἔστι λέγειν. ἐκείνη δὲ ἢ σοφία τοῦ πατρὸς μονοειδής
ἐστι, μὴ ἔχουσα ἀντιπαράϑεσιν ἄλλην. ὅμως δὲ εἰ καὶ περὶ αὐτῆς ἣν
ὁ | λόγος ἀδόμενος, οὔτε συντίϑεμαι οὔτε ἀποτάσσομαι, ϑεῷ δὲ συγ-
χωρῶ τὸ εἰδέναι βεβιασμένως δὲ ὁρῶ ἀντιπαράϑετα τὰ λεγόμενα.
»ἔχτισε, γάρ φησιν »ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ, πρὸ τοῦ di-
ὥνος ἐϑεμελίωσέ με πρὸ δὲ πάντων βουνῶν γεννᾷ με«. πῶς οὖν
τὸ γεννώμενον ϑεμελιοῦται; πῶς δὲ τὸ χτιζόμενον γεννᾶται; εἰ γὰρ
κτιστόν, οὐ γεννητὸν ὄντως. ἡμεῖς γὰρ ἃ γεννῶμεν οὐ κτίζομεν
καὶ ἃ χτίζομεν οὐ γεννῶμεν" ἐσμὲν γὰρ κτιστοὶ καὶ τὰ ὑφ᾽ ἡμῶν
γεννώμενα κτιστά. ἐν ϑεῷ δὲ τῷ ἀκτίστῳ τὸ γέννημα οὐ κτιστόν.
εἰ γὰρ ἐγέννησεν, οὐχ ἔχτισεν" εἰ δὲ μετὰ τὸ κτίσαι πάλιν γεγέννηκε,
πῶς ἄρα τὸ πρῶτον κτισϑὲν ὕστερον γεννᾶται; εἰ τοίνυν περὶ αὐτοῦ
ἐστι τὰ λεγόμενα, εἰς τὴν Evoaoxov οἰχονομίαν πληροῦται. χαὶ διὰ

3. IKor. 1, 21 =--3f1Kor. 1, 20 — 4 IKor. 2, 5-— 6 Weish. Sal. 8, ὃ —
7 Hiob 28, 12.20 — 8 Pred. 9, 16 — 9 Weish. Sal. 7,15 — vgl. Prov.29, 3 IKor.
130° 18 1 Tim. 117. 15 IKön. 4, 25 — Exod. 31,3 — 16 Prov. 10,14 —

21f Prov. 8, 22

LJ

2 yoiv?* 5 ἀλλ᾽ ἐν] χαὶ I 6 ἠράσθη 1 | νύμφη 7 φησιν) φρόνησιν L
9 διορϑοτὴς I 11 σοφία + (οὐχ δδ᾽΄ * | ὁ (vor υἱὸς) «-- 7 12 ἐχείνου L
14 * etwa {γνωστὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ ἀπ᾽ αἰῶνος) * 18 περὶ αὐτῶν L 20 Be-
βιασμένος 1 | ὁρῶ + αὐτὰ I 22 δὲ «:1, | γεννᾷ με] γεννῶμαι L 24 ὃν-
τως ἢ τοῦ ὄντος L<JI 28 περὶ αὐτοῦ] περὶ τοῦ υἱοῦ *

45,1

54 Epiphanius

τοῦτο τὰ ἐγγύτερα πρῶτον λέγει καὶ τὰ ἀρχαιότερα ὕστερον διηγεῖται.
πεῖσαι γὰρ ἀνϑρώπους τοὺς ἐγγυτάτω | βουλόμενος ἀπὸ σαρχὸς ἄρ- 9 P49
ΉΡ (ἀρχὴ γὰρ ὁδῶν τῆς δικαιοσύνης τοῦ εὐαγγελίου ὅτι σὰρξ ἡμῖν

40 γος ἐν Magie ἐγένετο ψυχή τε ἐν τῇ αὐτῆς σαρχὶ τεϑεμελίωται),

5 ἵνα τὰ ἀνώτερα ὕστερα δείξῃ. λέγομεν δὲ ἐκ κόλπων πατρῴων ἀπὸ 10
τῶν οὐρανῶν γενέσϑαι ἐπὶ τὴν γῆν, ἐπεὶ ἦλϑεν ἡμῖν ὕστερον τὴν
πᾶσαν οἰχονομίαν τελέσας. οὐκ ἄρα τοίνυν χτιστὸς ὃ Aöyos (μὴ
γένοιτο) καὶ οὐδὲν ἡμῖν σχολιὸν ἐνεγέννησεν ἡ ϑεία γραφὴ εἰς οὐδὲν
τὸ παράπαν.

10 44. ᾿Αλλὰ καὶ φύσει καὶ παρὰ τοῖς ἑρμηνευταῖς οὐχ οὕτως ἐχδέ- 4,1
δοται 2 λέξις. ᾿Ακύλας μὲν γάρ φῆσι "κύριος ἐκτήσατό μες, ἐπειδήπερ
ἐν τῷ Ἑβραϊχῷ λέγει »ἀδωναὶ χανανί" ὅπερ τοῦτο ἑρμηνεύεται ὕπερ
εἰρήκαμεν. χαὶ ἡμεῖς δὲ χατὰ τὴν συνήϑειαν λέγομεν περὶ τῶν γεν-

νωμένων »ἐχτήσατο τέχνας. ἀλλ᾽ οὐδὲ οὕτω τὴν δύναμιν τῆς ἕρμη-

15 γείας ἐσφράγισε. τὸ γὰρ ἀδωναὶ κανανὶ καὶ οὕτω δύναται &ounvev-
εσϑαι »χύριος ἐνόσσευσέ uses. χαὶ διὰ τοῦτο ὁ Πέτρος σαφῶς δια-
γορεύει λέγων »τοῦτον τὸν | Ἰησοῦν, ὃν ὑμεῖς ἐσταυρώσατες. οὐκ D139
εἶπε τὸν ἄνωϑεν ϑεὸν Aoyov, ἀλλὰ »τοῦτον τὸν Ἰησοῦνε (τουτέστιν)

τὴν σάρχα τὴν σὺν τῷ ἄνωϑεν “όγῳ ἐν γαστρὶ διαρίας συνειλημμένην,

20 τοῦτον δὲ λεγομένην διὰ τὸν ἀπὸ Μαρίας κυριαχὸν ἄνϑρωπον. ἐν 3
τούτῳ γὰρ καὶ τὸ T ἀποχτιζόμενον πληροῦται, ὥς φησι Πέτρος
᾿ϑανατωϑεὶς σαρχί, ζωοποιηϑεὶς δὲ πνεύματις καὶ πάλιν » Χριστοῦ
οὖν ὑπὲρ ἡμῶν παϑόντος σαρχίς καὶ πάλιν »ἐξ ὧν ὁ Χριστὸς τὸ
κατὰ σάρχας, ὥς φησι Παῦλος. zei αὐτὸς ὁ σωτὴρ ἔλεγεν ἐν τῷ 4

25 εὐαγγελίῳ »νῦν δέ με ζητεῖτε ἀποχτεῖναι ἄνϑρωπον, ὃς τὴν ἀλήϑειαν
ὑμῖν λελάληχα, ἣν ἤκουσα παρὰ τοῦ πατρόςς, ἵνα δείξῃ τὸ πάϑος
ἀπὸ τῆς ἀνϑρωπότητος καὶ (τῶν) κατωτέρω, αὐτὸν δὲ εἶναι φυσικὸν
υἱὸν τοῦ πατρὸς ἀπὸ τῶν ἄνωϑεν. συνάδει δὲ καὶ τούτῳ τῷ λόγῳ 5
Παῦλος ὁ ἅγιος ἀπόστολος φάσχων »εἷς ϑεός, εἷς καὶ μεσίτης ϑεοῦ

19

3 vgl. Prov. 16, 7 — Joh. 1, 14 — 11 Prov. 8, 22 — 17 Act. 2, 36 —
99 I Petr. 3,18 — I Petr. 4,1 — 23 Röm. 9,5 — 25 Joh. 8,40 — 29 I Tim. 2,5

L J

3 ὅτι ἢ] τὸ 1} 4 τε] δὲ L 6 ἐπὶ τὴν γῆν, ἐπεὶ] ἀπὸ τοῦ ἀεὶ L 8 ἐνε-
γέννησεν *, ἐγγενήσειεν ἐγέννησεν 1, 10 zai? <J 11 ἐχτίσατο LJ
12 χαναΐ J 13 δὲ] γὰρ * 13f γενομένων 4 15 χαναΐ J 16 ἢ διαγο-
ρεύη 1 18 Ἰησοῦν] ὄντα 1 | (τουτέστιν) * 19 σὺν «-: 1 | συνειλλημένην L
90 λεγομένην *] λεγόμενον, 91 τ ἀποχτιζόμενον)] ἀποχτενόμενον 5" 26 ἣν]
zei J 27 χαὶ (τῶν *) κατωτέρω] <JI | eivaı] εἰδέναι 1 29 Παῦλος u.

φάσκων vertauscht J

10

20 ἃ

30

Ancoratus 43, S—45, 5 55
ep. ‚ a > ς \ CC #
καὶ ἀνϑρώποων, ἄνϑρωπος Ἰησοῦς Χριστός, 205 οὐχ ἀρπαγμον ἢγῆη-
σατο τὸ εἶναι ἴσα ϑεῷ, ἀλλ᾽ ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβώνκ«.
= «ς U > > ’ > > > ’ \ ’
ὁρᾷς ὡς ἄνϑρωπον αὐτὸν ἀπεφήνατο, ἀλλ᾽ οὐ ψιλόν. τὸ γάρ
, - \ 2 N = ‚ ’ \
»μεσίτης ϑεοῦ καὶ ἀνϑρώποωνκ, ἐπειδὴ τοῖς ἑκατέροις μεσιτεύει, πρὸς
’ > P- N ’ x x
τὸν πατέρα αὐτοῦ ϑεὸς ὧν φύσει γνήσιος γεγεννημένος, πρὸς δὲ τοὺς
ἀνθρώπους ἄνϑρωπος φυσιχὸς | γνήσιος ἐκ Μαρίας δίχα σπέρματος
\ >
ἀνδρὸς γεγεννημένος. οὕτω γάρ ἐστι μεσίτης ϑεοῦ καὶ ἀνϑρώποων,
> \ \
ϑεὸς ὧν καὶ ἄνϑρωπος γεγονώς, οὐ τραπεὶς τὴν φύσιν, ἀλλὰ κατὰ
ἑχάτερα πρὸς τὰ ἀμφότερα μεσιτεύων.
45 ᾿4λλὰ : \ ’ > 9 , ’ Ε ς - oO 2 ς \
Ὁ. Alla καὶ παλιν ἁἀμαϑαίνοντές φασιν 0005 OTL 200% ἀρπαγμον
c [4 \ 5 - \ Ion - ’
ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα ϑεῷ«. καὶ οὐδὲ τὴν κλῆσιν οἴδασιν οἱ φιλονειίκχοι.
> x 5 A > > ,ὔ ’ Υ - > c - > >
οὐ γὰρ εἶπεν" οὐχ ἡϑέλησξε BEREITEN ἴσος ϑεῷ δι αἀρπαγμοῦ, ἀλλ
"οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα ϑεῷς, τὸ ϑεὸς εἶναι φύσει, ὅτι ἢν.
εἰ μὴ γὰρ ἢν, πῶς μορφὴν δούλου ἔλαβε; καὶ (γὰρ τῷ λαβὼν) τὸ πρόοσ-
φατον ἐσήμαινε καὶ ἐκ τούτου τὴν ὑπερβολὴν * | ϑαυμάζων ἐδείκνυε,

. ’ 7” - \ ’
τι καίπερ ὧν ἴσος ϑεῷ Lavrov ἐχένωσε, μορφὴν δούλου λαβών,

οὐχ ἵνα τὸ ἐλεύϑερον δουλώσῃ, ἀλλ᾽ (ἵνα) ἐν ἧ μορφῇ ἔλαβε τοὺς
ὑπακούοντας δούλους ἐλευϑερώσῃ. ὡς καὶ μαρτυροῦσιν Ἰουδαῖοι ὅτι
00x ἡἠδεῖτο λέγειν ζξαυτὸν) ἴσον ϑεῷ οὐδὲ ἐδίσταζεν, ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ
ϑαρραλεώτερον * οὕτω δεικνύειν ἐν τῷ λέγειν »ἐὰν μὴ εἴπο»,
ἔσομαι καϑ᾽ ὑμᾶς ψεύστηςς«" xal διὰ τοῦτό φασι πρὸς αὐτόν »δι᾽
ἀγαϑὸν ἔργον οὐκ ἀποκχτένομέν σε, ἀλλ᾽ ὅτε ἄνϑρωπος ὧν σεαυτὸν
ποιεῖς ἴσον ϑεῦῷ. ἀλλᾶ φασιν: ὀφείλομεν τὰ τροπικὰ (περὶ) αὐτοῦ

ς ΕΥ̓ \ \ \ \ 2 - ς \ 2 =
ὁμολογεῖν. καὶ πολλὰ τροπικὰ περὶ αὐτοῦ εἴρηκεν N γραφὴ καὶ οὐ δεῖ

ἀρνεῖσϑαι τὰ εἰς αὐτὸν αἰνιγματωδῶς εἰρημένα, ὅτι καὶ ϑύρα κχέκλη-
ται καὶ λίϑος εἴρηται καὶ στῦλος καὶ νεφέλη καὶ λέων καὶ πρόβατον
καὶ λύχνος καὶ λαμπὰς καὶ ἥλιος καὶ ἄγγελος καὶ σκώληξ καὶ πέτρα
καὶ ἀχρογωνιαῖος καὶ ὁδὸς χαὶ ταῦρος καὶ μόσχος καὶ τὰ τοιαῦτα.
δηλονότι χαὶ ἡμεῖς οὐκ ἀρνούμεϑα τὰ εἰς αὐτὸν αἰνιγματωδῶς πε-
πληρωμένα. οἴδαμεν δὲ δι᾿ ἣν αἰτίαν ταῦτα γέγραπται" ὁδὸς ὅτι

1 Phil. 2, 0 — 20 Joh. 8, 55 — 21—23 Joh. 10, 33 — 23ff vgl. Panarion
2269, 24,5

L J

5 γνήσιος + (ἐκ τοῦ πατρὸς) 71. 10 ἀμαϑῶς 7 | φησίν, 18 ϑεὸς ἢ

ϑεοῦ 5 δὲ L 14 {γὰρ τῷ λαβὼν) * 15 τὴν ὑπερβολὴν] εἶναι ὑπερβολὴ L |

* (τῆς φιλανθρωπίας) * | ἐδείκνυε ὅτι ἢ ἐδείκνυτο 1,1 17 (ivo) * 18 ὡς
| 19 (Eavrov) ἴσον Ἢ ἰσος 15 20 κ etwa {πρώτου Aöyov) * | * etwa
(ἔτι ἐφέρετο &uvröv) * 23 φησίν L | vor ὀφείλομεν + εἰ J; lies ναί ἘΠῚ

(περὶ * 84 περὶ αὐτοῦ <JI 28 ἀχρογονιαῖος LJ

0

P50

45, 1

D 140

Su

10

20

56 Epiphanius

δι᾿ αὐτοῦ «βαδίξομεν πρὸς τὴν βασιλείαν, πρὸς αὐτὸν καὶ τὸν πατέρα"
ϑύρα δὲ ὅτι δι᾽ αὐτοῦ εἰσερχόμεϑα" στῦλος ὅτι αὐτός ἐστιν ἑδραίωμα
τῆς ἡμετέρας πίστεως" πέτρα διὰ τὸ ἀμετακίνητον" λίϑος {διὰ τὸ
τεϑεμελιωμένον" ἥλιος δικαιοσύνης ὅτι καταυγάσας τὰς ἡμετέρας
σχοτισϑείσας διανοίας.

46. Eit@ φασιν ὅτι (el) γέγραπται περὶ αὐτοῦ ὅτι κτίσμα ἐστίν,
ὁμολογεῖν δεῖ καὶ τὸ κτίσμα. ἰδοὺ κἀγὼ διηγησάμην μέρος τι τῶν
χρήσεων τῶν διὰ τῶν αἰνιγμάτων αὐτοῦ εἰς ἡμᾶς πεπληρωμένων. |
εἴπωσιν (δὲ) ἡμῖν ἐν τῷ λέγειν αὐτὸν κτίσμα τί «ἀρησιμεύει; ϑύρα
εἰχότως εἴρηται τροπικῶς, ἵνα γένηται εἴσοδος ἡμῶν καὶ ὠφέλεια,
καὶ ὁδός, ἵνα δι᾿ αὐτοῦ βαδίζοντες μὴ πλανηϑῶμεν" κτίσμα {δὲ διὰ
τί ἡμῖν γίνεται; τί ἡμᾶς ὠφελεῖ; ναί, φησὶν ὃ κενόδοξος φιλονεικῶν"
εἰ μὴ γὰρ αὐτὸν | εἴπῃς κτίσμα, τῷ πατρὶ πάϑος περιτίϑης. πᾶς γὰρ
γεννῶν πάϑει περιβέβληται" ἢ “γὰρ συστέλλεται ἢ πλατύνεται ἢ
ἁπλοῦται 7 ἀπορρέει ἢ ὀγκοῦται ἢ τι τῶν τοιούτων (πάσχει). φεῦ
γε καὶ τῆς τοιαύτης διανοίας πονηρᾶς οὔσης καὶ οὐκ ἀληϑεστάτης.

2 “«- x - ’ " x «ς ’ -
τίς ταῦτα περὶ ϑεοῦ διανοηϑήσεται; ποία δὲ ὑπονοιὰα τοιαῦτα τολ-.

μήσει; δηλονότι οὐδεὶς οὐδὲ τῶν δαιμόνων τοιοῦτόν τι διανοηϑήσεται.
zav τις ὁμολογῇ τὸν πατέρα, πιστεύει αὐτὸν τὸν υἱὸν ἐν ἀληϑείᾳ
γεγεννηκέναι. * οὐ γὰρ ὄγκοις περιφέρεται τὸ ϑεῖον οὐδὲ σῶμά ἐστιν
ἔγκυον, ἵνα ὑπομείνῃ τὰ προειρημένα. πνεῦμα γὰρ ὁ ϑεόςς, πνεῦμα
δὲ ῥύσιν οὐχ ὑφίσταται οὐ τομὴν οὐ (συγστολὴν οὐ μείωσιν οὐχ
ἅπλοσιν οὐδέ τε τῶν τοιούτων. καϑὸ τοίνυν ὃ πατὴρ πνεῦμά ἐστι,
τὸν υἱὸν ϑεὸν Λόγον γεγέννηχε πνευματικῶς ἀχρόνως ἀκαταλήπτως
καὶ ἀνάρχοως.

47. Ἵνα δὲ τούτους πείσωμεν τοὺς ταῦτα νοοῦντας, οὐχ ὅμοια
μὲν φάσκοντες, ἀφ᾽ ὁμοίων δὲ τὴν αὐτῶν ἀποστρέφοντες χακχὴν
ἀπολογίαν εἴπωμεν" κτίσμα ἐστὶ [τὸ] ἀπείρως καὶ μυριονταπλασίως
τοῦ αὐτοῦ δεσπότου ἀποδέον. καὶ πολλοί τινες ἐν ἐρήμῳ ἐνδεόμενοι

6—25 vgl. Panarion ἢ. 69, 36 — 21 Joh. 4, 24

L J

1 πρὸς αὐτὸν χαὶ] αὐτοῦ καὶ πρὸς * 2 ἐδρέωμα hinter πίστεως 1
8 δὰ " 4 δει ἢ 611. 6 5 * 8 πεπληρωμένον 5 9 (δὲ) * | vor
ϑύρα - οὖ 1] (δὲ * 12 ὁ <L 18 περιτίϑεις 5 14 πάϑει ἢ πάϑη
(zweimal geschrieben) LJ_ 15 ἀπορρύει 1, ἀπορροίη 1 {πάσχει * 16 καὶ!
<J 18 u <J 19 za] ἐὰν * | ὁμολογεῖ J | πιστεύει <L 20 κα etwa
(πνευματιχῶς δέ) * 22 (ov)oroAnv Pet. 23 οὔτε | ὁ <L 26 vo///loör-
τας, ein Buchstabe, wohl o ausradiert L | ὅμοια + τῷ ϑεῷ L 27 τὴν] τῶν ὁ
28 ἐστὶ] ἐπὶ L | [τὸ] *

D141

47,1

19

>) |

10

Ancoratus 45, 5—48, 4 57
r 33 u > ” c ‚ ı 0 ’
πυρὸς, γεμίσαντες υδῶρ Ev ἄἅγγει υελίνῳ καὶ VAND προσενέγκαντες
’ ’ ὋΝ ’ ᾿ > \

εὐϑυφλόγιστον, ἐχ λίνου ἡ ἐκ στυπείου πεποιημένην, ἵστανται ἀντικρὺ
- « ’ - -» > Α - cr

τοῦ ἡλίου τῆς μαρμαρυγῆς ἀπὸ τῆς ὑέλου καταυγαζούσης εἰς τὴν

ὑποκειμένην ὕλην καὶ εὐϑὺς ἀπὸ τοῦ πυρὸς τοῦ ἡλίου λαμβάνεται

χαὶ ἐξάπτει τὸ πῦρ. ἀρα τέτμηται ὃ ἥλιος διὰ τῆς μετοχῆς ng
> 2 3 ’

οὐσίας; ἀρα ἐνέλειψεν; apa μεμείωται; οὐχί, φασίν. εἰ τοίνυν κτίσμα

7 2 ’ -" ς \ > \

ὧν οὐκ ἐμειώϑη, πόσῳ γε μᾶλλον ὁ ἄπειρος καὶ ἀκατάληπτος καὶ

, ὟΝ ’ - ’ - ὟΝ ’

ἄχραντος ὧν ϑεὸς, ἐξ ξαυτοῦ γεννήσας πνεῦμα ὧν ϑεὸν A0oyov

ἢ \ > ’ \ > ’ ,

ἄφραστον χαὶ ἀκατάληπτον καὶ ἄφϑαρτον Ev ἀφϑαρσίᾳ ἐγέννησεν,
> x ’ υ 2 Ἁ - > 2 N > \ r ’

οὐ δια παϑους οὐ δια τομῆς οὐ δι ἐλλείψεως, ἀλλα τέλειος τέλειον

m ’
ἐν τελειοτητι. καὶ ἡ μὲν τοῦ πυρὸς φύσις | πολλοὺς λύχνους ἅπτει
ἀπὸ ἑνὸς | καὶ ὁ πρῶτος ὑπάρχων 00% Zueuodn" πάλιν δὲ δύναται ἡ
IE,

αὐτὴ οὐσία ἐκ πολλῶν μερικῶν εἶναι, φημὶ δὲ λύχνων ἢ λαμπάδων.

) 2 2 “ἤ x = \ , = > ’ \ > - ς ’

ἀλλ οὐχ ουτῶ το ϑεῖον, μη γένοιτο" οὐ πάλιν γαρ «εἰσγῆλϑεν 0 Aoyos

5 xal συναλοιφὴν τῷ πατρὶ εἰργάσατο, ἀλλ᾽ ὁ πατὴρ πατήρ ἐστι καὶ ὃ

υἱὸς υἱὸς καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα πνεῦμα ἅγιον.

48. Moo0ov γὰρ τὸ παρὰ τοῖς Μανιχαίοις εἰρημένον στὶ' &v Τ᾿ τῷ
νοὶ τοῦ Μάνη αἱ ψυχαὶ ἀπὸ τοῦ στύλου τοῦ φωτὸς γενόμεναι ἕν
σῶμά εἰσι καὶ Δυόμεναι ἀπὸ τῶν σωμάτων αὐὖϑις ἀναπλάττονται
τῇ μιᾷ οὐσίᾳ, ὡς εἰς τὸν ἕνα στῦλον (συναγόμεναιΣ κατὰ τὸ μυϑῶδες
αὐτῶν τοῦ πλάσματος. ἀλλ᾽ οὐχ οὕτως ἔδειξε τὸ εὐαγγέλιον, ἀλλ᾽
ἔχλασεν ἀπὸ πέντε ἄρτων καὶ ἐχόρτασε πεντακισχιλίους καὶ οὐχ
ἀφῆκεν αὐτῶν τὰ περισσεύματα, ἀλλά »συναγάγετες φησί »καὶ μηδὲν
ἀπολίπητε τῶν κλασμάτων, καὶ συνήγαγον δώδεχα χοφίνους" καὶ εἰς
τὰς μὲν ϑήκχας ὁμοῦ συνήγαγον, τὰ δὲ κλάσματα αὖϑις οὐχ εἰς συνά-
φειαν ἄρτων ος ἦσαν ἐποίησε. συνήγαγον μὲν τὸ πλῆϑος, ἀλλ᾽ εἰς
πολλὰ χλάσματα, εἰς μίαν δὲ συναγωγὴν ἔδειξε κοφίνοων. καὶ οὐ
καϑ' ὑπόϑεσιν ϑεωρίας ἡμεῖς τοῦτο ἠλληγορήσαμεν καὶ τὸ προειρη-

17—21 vgl. Acta Archelai 8, 4; S. 12, 7ff Beeson = Epiph. Eye
h. 66, 26, 4; vgl. auch ἢ. 66, 22, 4 — 22—24 vgl. Joh. 6, 9ff — 23 Joh. 6, 12

L J

1vervoI 2. ἵστανται -"- χαὶ 1, τέμνεται 5 6 φησίν 1, 1Π|ὀ ἐν -Ἐ τῇ 1
12 ὁ πρῶτος <L 18 &<L | uswv?* | eva «Ξ Τὶ [δὲ] δὴ 7. 14 (eio)-
ἤλϑεν *, vgl. S. 26, 14 170 Ὁ τῷ νοὶ] νοὶ ist jedenfalls unmöglich, da Epipha-
nius immer νῷ sagt; lies vielleicht τῷ &&oı nach Act. Arch. 8,7; S. 13,11 Beeson
παραμένουσιν ἐν τῷ στύλῳ τῆς δόξης, ὃς zuhstraı ἀὴρ ὁ τέλειος. ὁ δὲ ἀὴρ οὗτος
στῦλός ἐστι φωτός, ἐπειδὴ γέμει ψυχῶν τῶν χαϑαριζομένων u. Act. Arch. 10, 8;
5, 17,948 Beeson ὅ χινῶν τὴν χεῖρα βλάπτει τὸν ἀέρα, ἐπειδὴ ὁ ἀὴρ ψυχή ἐστι
τῶν ἀνθρώπων * 18 μανὶ LI_ 19 ἐστι I 90 {συναγόμεναι) * 21 οὕτω J
7 καὶ οὐ “1

4 0) 142
P32

Qi

48,1

2

3

-

1(

ἱμεὰ

9ῃ

58 Epiphanius

μένον τοῦ ἡλίου ὑπόδειγμα. οὐ γὰρ τοὺς ἄρτους ψυχὰς λέγομεν οὔτε
τὰ κλάσματα. μὴ γένοιτο, οὔτε τὸν ϑεὸν ἐξισοῦμεν τῷ ἡλίῳ (τῷ) ὑπ᾿
αὐτοῦ ἐχτισμένῳ οὔτε τὸν μονογενῆ αἴγλῃ τῇ ὑπὸ τοῦ ἡλίου εἰς τὸ
στυπεῖον πεμπομένῃ. κατὰ δὲ τὸ ὅμοιον καὶ (al) ψυχαὶ αἱ γεννη-
ϑεῖσαι οὐ συνάπτονται εἰς μίαν συναλοιφήν, μὴ γένοιτο, ἀλλ᾽ εἰς τὰς
τοῦ ϑεοῦ μονὰς τὰς γεγραμμένας ὅτι »πολλαὶ μοναὶ παρὰ τῷ πατρίκ«"
οὐχ εἰς ἕνα δὲ βουνὸν γινόμεναι, ἀλλ᾽ ἑχάστου ἰδιαζόντως ἀριϑμου-
μένου. οὐδὲ ἐν τῷ λέγειν γεγεννηχέναι τὸν ϑεὸν τὸν μονογενῆ αὖ-
τοῦ υἱὸν πάϑος αὐτῷ προσάπτομεν κατὰ τὴν ἐκείνων κακὴν BAco-
φημίαν. πᾶς | γὰρ γεννῶν ἐμπαϑῶς κάμνει καὶ οὐ χρὴ οὔτε κτίσμα
λέγειν οὔτε γέννημα κατὰ τὸν ἐκείνων λόγον, ἵνα μὴ δῶμεν ϑεὸν
κάμνοντα ἢ πάσχοντα. πόϑεν οὖν εὕρομεν τὸν υἱὸν ἢ διὰ τί ὄνομα
υἱοῦ ἔχει; οὗτοι δὲ συλλογισμοὶ ἀνϑρώποων καὶ ἀπὸ γηΐνων φρονη-
μάτων ὁρμώμενοι. τὰ γὰρ ἡμῶν πάϑη τῶν ἀνϑρώπων εἰς ϑεὸν

> ἀϑέμιτόν ἐστι λογίζεσθαι, σαφῶς τοῦ ϑεοῦ λέγοντος »οὐχ ὡς αἱ διά-

νοίαι ὑμῶν ἡ διάνοιά μοὺς χαὶ πάλιν »οὐχ ὡς ἄνϑροωπος, οὕτω καὶ
ϑεός«. |

49. Τοίνυν παυσάσϑωσαν ἀπὸ τῆς βλασφημίας χαὶ μαϑέτωσαν
παρὰ τοῦ πατρὸς τοῦ λέγοντος λοὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός.
ἐν ᾧ εὐδόκησας" πάλιν (δὲ) ος ἐπὶ μελλόντων λέγει »σὺ γὰρ ὁ
υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ὃν ἐξελεξάμην, καὶ τότε ἐν τοῖς ᾷοσμασιν
»ἐχλελοχισμένος ἀπὸ μυριάδωνε. πόϑεν οὖν ἐχλογὴ γίνεται λεγέτω-
σαν. νομίζουσι γὰρ οἱ ληρώδεις ἐν τῷ eineive »ἐξελεξάμηνε κατὰ
χάριν αὐτὸν υἱὸν καλεῖσϑαι χαὶ οὐ κατὰ φύσιν. δειξάτωσαν τίς
αὐτῷ ὅμοιος, ἵνα τοὺς πάντας δοκιμάσας ἐκεῖνον ἐκλέξηται. εἰ γὰρ
οἷός ἐστι «μονογενῆς, οὐχ ἔστι τις ἴσος αὐτοῦ οὔτε ἀντιπαράϑετος,
νὅμοιος ὧν τῷ υἱῷ ἐν υἱοῖς ϑεοῦς. τούτους γὰρ οἶδε κατὰ χάριν,
ἐχείνῳ δὲ μὴ δυνάμενόν τινα ἐξισοῦσϑαι τῷ εἶναι αὐτὸν φυσικῶς
υἱόν. φανερὸν γὰρ πόϑεν ἐκλελοχισμένος χαὶ πόϑεν ἐχλογή" ὅτι
πολλαὶ μυριάδες ἐπὶ τῆς γῆς ἦσαν καὶ Μαρία μόνη »εὗρε χάριν«ς καὶ

6 Joh. 14,2 — 847 vgl. Panarion h. 69, 36,6 — 15 765. δῦ, 88 — 16 I Sam.
15,29 — 19 Matth. 3,17 — 20 vgl. Jes. 42,1; 44,1 (Mark. 1, 11) — 22 Hobel.
5, 10 — 27 Psal. 88, 7 — 30 Luk. 1, 30

L J

2 (τὰ) | (τῷ) * 4 πεμπομένους 1 | (ei) * 4 γενηϑεῖσαι J 7 vor
ἰδιαζόντως -"- καὶ L Τῇ ἀριϑμουμένου Pet.] ἀριϑμουμένους LJ 8 οὐδὲ] εἰ δὲ 1,
10 ἐμπαϑῆ L 12 εὕραμεν 5 | διὰ τῆ διότι L 18 υἱοῦ] ϑεοῦ J 1 τοῦ
ϑεοῦ σαφῶς J 90 ηὐδόχησα 1 | (δὲ) "| σὺ ἢ εἶ, 92. ἐχλελοχημένος L
ἐχλελογισμένος J 27 υἱῷ] κυρίῳ * 99 ἐχλελοχησμένον 1, ἐκλελογισμένον I

D143

-1

ri
49, 1

τῷ

10

30

Ancoratus 48, 4—50, 6 09

ἐν αὐτῇ ἐξελέξατο τὴν ἁγίαν σάρχα. διὰ τοῦτο ἔφη εὐδόχησα, ὡς καὶ
Δαυὶδ λέγει ἐκ προσώπου τῶν ἀποστόλων τῶν εἰς τὸν κύριον πεπι-
στευκότων καὶ μετὰ χαρᾶς τοῖς ἔϑνεσι τὴν αὐτοῦ χάριν ὑποδεικνυ-
ὄντων, ὅτι »ὑπέταξε λαοὺς ἡμῖν καὶ ἔϑνη ὑπὸ τοὺς πόδας ἦρε
(ἐξελέξατο ἡ ἡμῖν τὴν κληρονομίαν αὐτοῦ,» τὴν καλλονὴν Texoß, ἢ
ἠγάπησες, τουτέστι τὸ ἀχραιφνὲς τῆς χαλλονῆς αὐτοῦ, ὅλου τοῦ
Ἰακὼβ τὴν χαλλονήν, τὴν σάρκα τὴν ἀπὸ Μαρίας διὰ πνεύματος
ἁγίου ἐκλελεγμέϊνην. * τὸ γενόμενον τῆς οἰχονομίας τῆς σαρκὸς πρὸς
Ἰωάννην τὸν βαπτιστὴν ἔδειξεν ἄνωϑεν ὃ πατήρ. εὐδόκησε γὰρ ὁ
πατὴρ ἐν τῇ ἐνσάρχῳ τοῦ Χριστοῦ παρουσίᾳ, ἡ δὲ ϑεότης ἀπείρως
ἔχει τῆς φύσεος.

50. “έγει δὲ αὐτὸν ὁ ἀπόστολος καὶ »υἱὸν ἀγάπηςς, »ὃς ἐρρύσατο
ἡμᾶς« φησίν »ἐκ τῆς ἐξουσίας τοῦ σχότους καὶ μετέστησεν εἰς τὴν
βασιλείαν τοῦ υἱοῦ τῆς ἀγάπης αὐτοῦς. xal οἱ ληροῦντες ἐνταῦϑα
μὴ νοοῦντες τὴν λέξιν, κατὰ προχοπὴν ἀγάπης ϑεοῦ εἶναι τὸν υἱόν
φασι. καὶ οὐχ ἴσασιν οἱ ἀμαϑεῖς τὴν ἀντιπαράϑεσιν τοῦ λόγου" ἐν
ἄλλῳ γὰρ τόπῳ φησὶν ὃ ἀπόστολος ὅτι "ϑεὸς ἠγάπησεν ἡμᾶς ἐν
Χριστῷς. “ἀληϑῶς γὰρ υἱὸς ἀγαπητὸς ὁ “μονογενής, ἐπειδὴ ἀγάπη ὃ
πατήρ, ἀγάπη ὁ υἱός, ἐπειδὴ ἀγάπη ἐξ ἀγάπης ἐστίν. υἱὸς ou» ἐστιν
ἀγάπης δι᾿ ἡμᾶς καὶ δι᾿ ἑαυτόν, ὅτι ἐν αὐτῷ ἠγάπησεν ἡμᾶς καὶ
τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ παρέδωχεν ὑπὲρ ἡμῶν. οὔτε οὖν
κάμνει ἐργαζόμενος οὔτε | πάσχει γεννῶν. καὶ μὴ μάτην ἐπισωρεύ-
ὦσιν ἕαυτοῖς βλασφημίας. εἰ γὰρ κτιστός ἐστιν ὁ υἱός, οὐ προσκχυ-
νητὸς χατὰ τὸν ἐχείνων λόγον. μωρὸν γάρ ἐστι κτίσιν προσκυνεῖν
καὶ ἀϑετεῖν τὴν πρώτην ἐντολὴν τὴν λέγουσαν »ἄχουξ Ἰσραήλ, κύριος
ὁ ϑεός σου κύριος εἷς ἐστινκ«. οὐ κτιστὸς τοίνυν ὃ ἅγιος 4όγος, ὅτι
προσχυνητός. προσεχύνησαν αὐτῷ οἱ μαϑηταί, προσκυνοῦσιν αὐτῷ οἱ
ἄγγελοι ἐν οὐρανῷ᾽ (φησὶ γὰρ) »χαὶ “προσχυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες
ἄγγελοι ϑεοῦς καί "προσκυνήσω σε, κύριξ ἡ ἰσχύς μους. ἕν δὲ πρᾶγμά
ἐστι ῥητὸν καὶ σύντομον καὶ ἀναντίϑετον, © τις ἀντειπεῖν οὐ δύνα-
ται εἰ ἔχουσι μαρτυρίαν οἱ ἐχϑραίνοντες τῷ υἱῷ τοῦ ϑεοῦ δεῖξαι,

4—6 Psal. 40, 4 -- 12—14 Kol. 1,13 — 17 vgl. I Kor. 5,19 I Jeh. 4, 10.

11 — 20f vgl. Joh. 3,16 — 25 Deut. 6,4 — 26ff vgl. Panarion ἢ. 69, 31,4. —
28 Psal. 96,7 — 29 vgl. Psal. 17,1

LJ

1 ἔφη Ἢ ἐφ᾽ ἣν LI | ηὐδόχησεν I 5 (ἐξελέξατο --- αὐτοῦ * 8 Exde-
λεγμένης I | * (ἐν δὲ τῷ εἰπεῖν᾽ οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδό-
xnoa) * | σαρχὸς -ἰ τῆς 1, 14 οἱ «-:1, | ληροῦντες Ἢ νοοῦντες LI 15 εἶναι
τὸν υἱὸν] γενόμενον υἱὸν * 0. οὐ ξι I 28 (φησὶ γάρ) * 99 προσχυ-
γήσω ἢ] προσχυνησάτω 1,4

se

D 144

Φι

Hr>

+4,

90

60 Epiphanius

ποῦ εἶπεν ὁ πατὴρ ὅτι ἔχτισά μοι υἱὸν ἐν παλαιᾷ καὶ ἐν καινῇ
διαϑήχῃ ἢ ποῦ εἶπεν ὁ υἱὸς ὅτι ἔκτισέ με ὃ πατήρ. τέσσαρα εἰσὶν
εὐαγγέλια χεφαλαίων χιλίων ἑκατὸν ἑξήκοντα δύο καὶ ἀπ᾽ ἀρχῆς
ἕως τέλους ἐλάλησεν ὁ υἱὸς καὶ πρὸς αὐτὸν ὃ πατὴρ καὶ οὐδαμοῦ
εἶπεν" ἔχτισέ μὲ ὁ πατήρ μου, οὐδὲ ὁ πατήρ᾽ ἔκχτισά μοι υἱὸν ἢ ἔχ-
τισα τὸν υἱόν μου.

51. ᾿4λλά φησιν ὃ φιλόνειχος καὶ φιλόδοξος" τί οὖν λέγεις τὸ
σῶμα; ἀπὸ Μαρίας δηλονότι ἀνειλημμένον. Magie δὲ τί; φησίν.
ἄχτιστος ἢ κτιστή; χτιστὴ δηλονότι καὶ αὐτοὶ λέγομεν, γεννηϑεῖσα
ἐξ ἀνδρὸς καὶ γυναικός. τὸ ἀπὸ Μαρίας οὖν τί λέγεις; προσκυνεῖς
τὸν σωτῆρα ἐν σώματι ἢ οὐ προσχυνεῖς; πῶς οὺν μὴ προσχυνήσο;
ἐὰν γὰρ μὴ προσχυνήσω, οὐχ ἔχω ζωήν. ἰδοὺ οὖν, κτίσμα προσχυ-
νεῖς τὸ σῶμα. πολλὴ δὲ φρενοβλάβεια τῶν τὰ τοιαῦτα λεγόντων.
καὶ γὰρ βασιλεὺς πορφύραν ἐνδεδυμένος ὑπὸ πάντων προσχυνεῖται.
ἀρα ἡ πορφύρα προσκυνεῖται ἢ ὁ βασιλεύς: εὔδηλον ὅτι ὃ βασιλεύς.
συμπροσκυνεῖται δὲ αὐτῷ καὶ ἡ πορφύρα φορουμένη᾽ ἐχδυσαμένου δὲ
ταύτην τοῦ βασιλέως καὶ εἰς τόπον ϑεμένου οὐχέτι προσχυνεῖται ἡ
πορφυρίς. καϑέζεται καὶ ἐν ναῷ πολλάκις βασιλεὺς ἐπὶ ϑρόνου ἰδίου
zei οἱ προσκυνοῦντες προσχυνοῦσι τὸν βασιλέα ἐν τῷ ναῷ τῷ ἰδίῳ

x - ’ ‚ \ - , Ion a” x
20 χαὶ ἐν τῷ ϑρονῳ, ἐξεγερϑέντος δὲ τοῦ βασιλέως οὐδεὶς ovVTE τον

ναὸν οὔτε τὸν ϑρόνον προσχυνεῖ. οὐδεὶς δὲ μεμηνὼς ϑέλων προσκυ-
νῆσαι τὸν βασιλέα ἐν τῷ ναῷ αὐτοῦ (ovra) λέγει τῷ βασιλεῖ" ἔξελϑε
ἐκ τοῦ ναοῦ σου, ἵνα | σὲ προσχυνήσω. οὕτω γοῦν οὐδεὶς εἴπῃ τῷ
μονογενεῖ" ἄφες τὸ σῶμα, ἵνα σε προσχυνήσο, ἀλλὰ προσχυνεῖ σὺν
τῷ σώματι τὸν μονογενῆ, (τὸν) ἄκτιστον σὺν ναῷ τῷ ἁγίῳ, ὃν
ἔλαβεν ἐλϑών. καὶ οὐδεὶς λέγει τῷ βασιλεῖ" ἀνάστα ἐκ τοῦ ϑρόνου
σου, ἵνα σὲ προσκυνήσω δίχα τοῦ ϑρόνου, ἀλλὰ προσχυνεῖ τὸν βασιλέα
σὺν τῷ ϑρόνῳ. καὶ γοῦν καὶ ὁ Χριστὸς προσχυνεῖται σὺν τῷ σώματι
τῷ ταφέντι καὶ ἐγηγερμένῳ.

52. ᾿4λλά, φασί, τί οὖν λέγεις; ϑέλων ἐγέννησεν ὃ πατὴρ τὸν
υἱὸν ἢ μὴ ϑέλων; ἐπειδὴ λέγει(ς), ἣν ἀεὶ (ὃ) Λόγος καὶ οὐχ ἔν
χρόνος πρὸ τοῦ 4όγου; καίτοι ‚re χαὶ αὐτῶν τῶν ᾿Αρειανῶν πρὸςι
ἀπάτην τινῶν ἀχρόνως τὸν υἱὸν τοῦ ϑεοῦ φασχόντων γεγεννῆσϑαι,
μὴ βουλομένων δὲ αὐτὸν ἀίδιον λέγειν, ἀλλὰ λεγόντων, ἣν ποτε ὅτε

3 die Zahl nach Eusebius; vgl. Nestle, Einf. in d. griech. N. Test,3 S. 64
— 30—S. 61,23 vgl. Panarion ἢ. 69, 26,5 u. h. 69, 7

LJ

1 πατὴρ] σωτὴρ J 9 χτιστὸς beidemale J_ | αὐτοὶ] αὐτὴ L 19 οἱ
(vor προσχυνοῦντες) < L 22 (ὄντα) * 25 (τὸν) * 81 Asyelc) * (ὁ) *

D145

ὧι

D146

10

τῷ

Ancoratus 50, 6—53, 1 61

οὐχ nv" νομίζουσι δὲ τὸ ποτὲ μὴ εἶναι χρόνον. ἀνεταζομένης δὲ
τῆς λέξεως ἐλέγχεις τοὺς ἀμαϑεῖς. τὸ ποτὲ γὰρ λεξικῶς λεγόμενον
χρόνου ἐστὶ σημαντικόν. καὶ λέγοντες ζαὐ)τὸ μὴ λέγειν χρόνον εἰς
ἀτοπίαν ἐμπίπτουσι τοῦ αὐτῶν φρονήματος ἐν xaxonıoria. εἰρωνείᾳ
γὰρ ταῖς λέξεσι χέχρηνται, τῷ φρονήματι δεινῶς κατὰ τοῦ υἱοῦ τοῦ
ϑεοῦ ἐστρατευμέργοι, ἀλλότριον παντάπασι τῆς τοῦ πατρὸς ϑεότητος
ἀπηρυϑριασμένως δοξάζοντες. ϑέλων 00V ἐγέννησεν ἢ) μὴ ϑέλων;
ἐὰν εἴπωμεν μὴ ϑέλοων, ἀνάγκῃ ᾿περιβάλλομεν τὸ ϑεῖον, καὶ ἐὰν
εἴπωμεν ὅτι ϑέλων, διδόαμεν ὅτι ἢν τὸ ϑέλημα πρὸ τοῦ Aöyov κἂν
τε ἄτομον καὶ ῥιπὴ (ζὀφϑαλμοῦ 7) πολλοστημόριον ὥρας ein, τὸ
πολλοστημόριον χρόνου ἐστὶ σημαντικὸν πρὸ Aoyov καὶ πάλιν παρεμ-
πίπτομεν τῷ λόγῳ αὐτῶν. καὶ ἐὰν εἴπωμεν ὅτι οὐ ϑέλων ἐγέννησεν,
ἄρα ἀνάγκῃ φύσεως ἤχται τὸ ϑεῖον καὶ οὐχ ἐλευϑεριότητι ϑελήματος.
οὐχ ἔστι δὲ τούτων οὐδὲν εἰς ϑεόν, ὡς ὑπολαμβάνεις, ὦ χενόδοξε.

5 παρὰ ϑεῷ γὰρ ταῦτα οὐχ ἔστιν. οὔτε ϑέλων τοίνυν ἐγέννησεν οὔτε

μὴ ϑέλων, ἀλλ᾽ ὑπερβολῇ φύσεως. ὑπερβαίνει. γὰρ ἡ ϑεία φύσις
βουλὴν καὶ οὐχ ὑποπίπτει χρόνῳ οὔτε ἀνάγκῃ ἄγεται. ἐν ἡμῖν γὰρ
οὐδέν ἐστιν ἕτοιμον, ὅτι 00% ἡμέν ποτε χαὶ πρῶτόν τι βουλευόμεϑα,
ἔπειτα ποιοῦμεν ὁ πράττομεν, ἢ μὴ βουλευσαμένων ἡμῶν οὐχ ἔστιν
ὃ μηδέπω παρ᾽ ἡμῶν πέπρακται" παρὰ δὲ ϑεῷ | πᾶντα τέλεια καὶ
λεῖα καὶ πάντα ἐν αὐτῷ πεπλήρωται, καὶ (οὐτε Helm) οὔτε μὴ
ϑέλων ἐγέννησε τὸν ἀιδίως ovra, γεγεννημένον ἐξ αὐτοῦ ἅγιον Aoyov
καὶ ϑεόν, ἀλλ ἐν τῇ ὑπερβολικῇ καὶ ἀφράστῳ αὐτοῦ φύσει.

53. Θαῦμα {δέν μοι μέγιστον ἐπέρχεται, ὦ υἱοὶ τῆς πίστεως καὶ
ἐχχλησίας, πῶς τὰ ἀληϑινὰ ἐξέστρεψαν οἱ φιλόνειχοι εἰς ἀλληγορίαν
καὶ τὰ τροπικῶς εἰρημένα εἰς ] τὰ ἀληϑινὰ λαμβάνουσι σφαλλόμενοι.
τὸ μὲν γὰρ γεγεννῆσϑαι, ὅπερ ἐστὶν (Ev) αὐτῷ κατὰ φύσιν, ἀρνοῦνται,
λέγοντες οὐχ ὡς ἕν τι τῶν γεννημάτων" τὸ δὲ ἐχτίσϑαι, ὅπερ ἐστὶν
ἀλλότριον τῆς αὐτοῦ ϑεότητος, εἴ γε καὶ ἐν ἀλληγορίᾳ ποτὲ εἴρηται,

LJ 16--91 (bis πεπλήρωται; die beiden mit ὑπερβαίνει u. mit ἐν ἡμῖν γὰρ be-
ginnenden Sätze jedoch umgestellt) Sacra Parallela Coisl. 276 f. 121Y u. 156Y
Rupef. f. 1197

3 (αὐγτὸ * | λέγειν] εἶναι * nach Z. 1 4 ἐν «-:-1, 7 ἀπηρυϑριασμέ-
vog Ἢ ἀπηλλοτριωμένως 11 10 re] u I | (ὀφθαλμοῦ 7) *, nach 8. 11, 25 |
ὥρας < 1, 14 οὐδὲν <L 1ὅ παρὰ γὰρ ϑεῷ 1, 20 nao’] ἐξ SaPa |
δὲ < L | παρὰ ϑεῷ de SaPa 20f χαὶ λεῖα < SaPa 21 (οὔτε ϑέλων»
Pet. 24 (δὲ * 25 ἐξήστρεψαν I | ἀλληγορίαν] ἀλλότριαι 5 9588 χαὶ vor
εἰς ἀλληγορίαν ἃ, 27 (ἐν *

ὧι

3°)
OL
(er)

62 Epiphanius

> > x er x x ’n x > ’ > - \
ἐκεῖνο ἀληϑέροὸν λέγουσι, τὸ δὲ ἀληϑινον ἀφανίζουσιν. ἐν τῷ γὰρ 9

» .- > w\ > x EZ
εἰπεῖν Hociav νεἶδον τὸν κύριον σαβαώϑε καί »ὥφϑη κύριος τῷ
= > » ᾿ > ’ N _ [4] ὍΣ
Μωυσῆς za νὠφϑὴ κύριος Adoaaus χαί »εἰδὲν ορασιν Δανιήλ,
- x ς - x x - x ” > \
παλαιὸν ἡμερῶνε καὶ τὰ τοιαῦτα, καὶ ὠφϑὴ κύριος Τεζεχιὴλ καὶ
εἶπεν »εἰδον εἰδος ϑεοῦς, φασὶ ταῦτα μὴ εἶναι, ὡς τῶν προφητῶν
χκαταψευδομενοι" δῆϑεν ἀπὸ τοῦ ῥητοῦ τοῦ εὐαγγελίου, οὗ εἶπεν ὁ
’
σωτὴρ διδάσχων ὅτι »ϑεὸν οὐδεὶς πώποτε ἑἕώραχεςε. καί φασιν" εἰ
᾽ ς 5 o > x - x
τοίνυν ὁ μονογενὴς εἶπεν, ὅτε οὐδεὶς ξώραχεν, προφῆται δὲ λέγουσιν

ς

3

᾿ > ’ ’ ” x KR N ’ x
ἑωραχέναι. ἀνάγκη φεύδεσϑαι ἢ τὸν μονογενῆ ἢ τοὺς προφῆητας. za 4

x x - u - [4 x - x
10 χατὰ τὸν λόγον τῶν οὕτω λεγόντων καὶ τῶν Mavıyaiov ἔσται Ta
’ - x > - an) >
ἐν προφήταις ψευδῆ. εἰ δὲ οὐ φεύδονται οἱ προφῆται, ἀλλ ἀληϑεύ-
κ᾿ x - - Po} ao c - -
OVOL, κατὰ τὸν τοῦ σωτῆρος λόγον ὅτι »ὁ λαλῶν ἐν προφήταις, ἰδοὺ

’ 2 κ πὶ Ἢ Ψ ἃ νὰ ᾿ ᾿ x
πάρειμις, νοήσεώς ἐστι TO πρᾶγμα καὶ ἀλληγορίας χρεία. καὶ γὰρ 5

οὕτω πολλάκις τοῦτο πληροῦται" ὁρῶμεν τὴν ϑάλασσαν ἐκ μέρους
15 τεὸς (ἐξ) ὄρους ἢ πεδιάδος χαὶ ἀληϑεύομεν ἐν τῷ (λέγειν) & ἑωρακέναι.
χἂν δέ τις εἴπῃ ὅτι οὐχ ἑώραχεν, οὐ ψεύδεται, ἀλλ᾽ ἀληϑεύει. οὐχ
οἶδε γὰρ ποῦ τὸ βάϑος ποῦ τὸ μῆκος. οὐχ οἶδε τὸν Ογκον οὐκ οἶδε
τὸ κύτος. καὶ ἀπὸ ὀπῆς τινος ϑεωροῦμεν οὐρανόν, τὴν δὲ ἐπέκτασιν
οὐκ ἐπιστάμεϑα. κἂν εἴπῃ τις εἶδον, εἶδεν" zav ἄλλος εἴπῃ οὐχ
20 εἶδον, οὐχ εἶδεν. εἴδομεν γὰρ ἀληϑῶς οἧς χωροῦμεν. 00% | εἴδομεν
δὲ χαϑό ἐστιν. οὕτω καὶ οἱ προφῆται os di ὀπῆς (διὰ) τοῦ
στενωποῦ τοῦ ἰδίου σώματος κατηξιώϑησαν. ἰδεῖν χαὶ (Ev) ἀληϑείᾳ
εἶδον, (ἀλλὴ οὐχ ὡς ἔχει τὸ ἄπειρον τῆς ϑεωρίας. καὶ οὕτω
πεπλήρωνται ee πρὸς ἀλλήλας αἱ ϑεῖαι γραφαί, TO TE τοὺς
25 προφήτας λέγειν imgazevar | (εἶδον γὰρ ἐν ἀληϑείᾳ) καὶ τὸ τὸν
σωτῆρα λέγειν »ϑεὸν οὐδεὶς πώποτε τεϑέαταιςε᾽ (οὐκ εἶδον δὲ καϑό
ἐστι»). ἀλλὰ ἱκαὶ) αὐτὸς εἶδεν ἀοράτως τὴν φύσιν, δέδωχε δὲ τῷ

-

1—S. 63, 2 vgl. Panarion ἢ. 70, 7—8 — 2 165. 6, 1.5 — 3 Gen. 12,7 --
Dan. 7, 9 — 47 vgl. Ezech. 1, 968 — 7 Joh. 1, 18 — 10 zu Mavıyaiov vgl. Pa-
narion ἢ. 66, S2—S5 — 12 Agraphon, vgl. Resch Agrapha? S. 207 — 21 vgl. Plato
Respubl. VII1 — 26 I Joh. 4, 12

L J
1 γὰρ <JI 3 oidev 1 4 χαὶ τὰ τοιαῦτα wohl hinter εἶδος ϑεοῦ (Z. 5)
zu setzen * 6 χαταψενδόμενοι χαταψεύίδεσϑαι LI δῆϑεν ἢ μηδὲν 1
7 πύποτε J TE zal φασιν --- ἑώρακεν < 1 12 ἐδ <J 15 ἐξ * |
λέγειν) * 16 εἴποι J 18 ϑεωροῦμεν] ὁρῶμεν J οὐρανόν) ἄνϑρωπον J
19 εἴποι (im ersten Fall) J | χἂν] ἂν 90 eidwuer! 1 | ᾿ 6] εἶ, 21 {διὰ *
22 (ἐν) ἀληϑεία, (ἐν) * nach Ζ. 25] ἀλήϑειαν I 98 (a) * 26 nönore] |

τεϑέαται] ἑώραχεν J 97 [zei] *

D14S

Ν
u

10

20

Ancoratus 53, 1—54, 6 63

\ ’ δ ἂν ’ ’ > Νὰ Ἢ \ ’ »
un δυναμένῳ ορᾶν δύναμιν χαρίσματος εἰς τὸ ἰδεῖν τὴν δύναμιν τῆς
ϑεωρίας.

54. ᾿4λλὰ μὴ πάλιν ὃ ὃν λέγῃς" εἶδον μὲν οἱ 7
. “4λλα μὴ παλιν δραματουργῶν λέγῃς" εἶδον μὲν οἱ προφῆται
> > ᾿Ξ 2 x , ‚ an ς -
οὐκ ὀφϑαλμοῖς, ἀλλὰ διανοίᾳ, συνιέντες μονονουχὶ χαὶ (um) ὁρῶντες.

\ - \ > - > ıR ». ’ Ω
δια τοῦτο γὰρ ἀχριβῶς λέγει Hociag »ταλας ἐγώ, ὁτι κατανένυγμαι,
o ” Ὺ 2 ’ ’ - - > ’ A
oTı ἀνϑρῶπος ὧν καὶ axadapra χείλη ἔχων Ev λαῷ ἀκχάϑαρτα χείλη

- ’ x 5 > = ne nn

ἔχοντι ἐγὼ οἰκῶ καὶ κύριον σαβαῶϑ' eidov«' καὶ οὐχ εἶπεν, εἶδον τῇ
’ TE. * 3 . En = 3 > 5, ἘΞ
διανοίᾳ, ἀλλὰ »τοῖς ὀφϑαλμοῖς μου«. εἶδον οὐν καὶ οὐχ εἶδον, ἀλλ᾽

«ς > ’ > >= N \ τῇ > = \ c Ὑ \ Ὺ
os ἠδυνατο, ἐν ἀληϑείᾳ δὲ εἰδον, οὐκ εἶδον δὲ ὡς ἔχει τὸ ἄπειρον

- > ΕΞ f vo A IAar »
τῆς ἀκαταληφψίας. οὑτῶς καὶ περὶ παραδείσου πολλοὶ ἀλληγοροῦσιν,
«ς ς ’ 6) n Ν > N , A Αἰ (Αἱ Ὑ > N;
ὡς ὁ ϑεήλατος 2gıyEevng ἡϑελησε φαντασία» μᾶλλον nnE0 ἀληϑειαν
τῷ βίῳ συνεισενέγχασϑαι. καί φησιν᾽ οὐχ ἔστε παραδεισος ἐπὶ τῆς

- - > \ - ς - - \ - © > ın
γῆς δῆϑεν ἀπὸ τοῦ ῥητοῦ τοῦ παρὰ τοῦ αγίου ἀποστόλου εἰρημένου :

Ω Ξ yr \ > = ’ yr > ’ >
ὁτι »οἰδαὰ ἀνϑρῶπον πρὸ ἐτῶν δεχατεσσαρῶν, εἴτε ἐν σώματι οὐκ

ΒΞ 5 γ} > N en ’ 2 5 ς N 5 c ,
οἰδα, εἴτε ἔχτος τοῦ σώματος οὐχ οἶδα, ὁ ϑεὸς οἶδεν, αἀρπαγέντα

τὸν τοιοῦτον ἕως τρίτου οὐραγτοῦς. ἀλλὰ μὴ παρα(ζνα) γίνωσκε καὶ
λέγε ὅτι τὸ τρίτον τοῦ ἀέρος (σημαίνει) οὐ γὰρ εἰπὼν »ἕως τρίτου
οὐρανοῦς περὶ μέρους τρίτου λέγει, ἀλλὰ περὶ τριῶν ἀριϑμῶν. καί
φησιν »οἴἶδα τὸν τοιοῦτον ἄνϑρωπον ἁρπαγέντα εἰς τὸν παράδεισον
καὶ ἀχούσαντα ῥήματα ἃ οὐκ ἐξὸν ἀνϑρώπῳ εἰπεῖνκ. δόξα τῷ
παντοχράτορι ϑεῷ, τῷ κατὰ πάντα τρόπον διατρανοῦντι χαὶ λεπτο-
λογοῦντι, ἵνα οἱ ἀληϑινοὶ κα μὴ σφάλλωνται. οὐ γὰρ ἐν μιᾷ συντομίᾳ
τὸν οὐρανὸν καὶ τὸν παράδεισον συνῆψεν, ἀλλὰ »οἶδα avIomrov«
φησίν ν»ἁρπαγέντα ἕως τρίτου οὐρανοῦς καὶ πάλιν »ἀρπαγέντα εἰς τὸν
raoadsıoov«. τὸ δὲ μετὰ τοῦ ἄρϑρου ἑτέρου προσώπου ἐστὶ δια-
ληπτικὸν καὶ ἑτέρου τόπου μετα) στατιχόν. as εἴ τις ἔχοι 0005
καὶ πεδιάδα, τὴν δὲ πεδιάδα ἐγκυχλεύουσαν τὸ 0006, βουληϑείη δὲ
εἰς τὸ πέραν τοῦ 00005 ἐν τῇ αὐτῇ πεδιάδι παραγενέσϑαι, χαὶ ὅτε
μὲν ϑελήσει διὰ τῆς πεδιάδος τὴν ὁδοιπορίαν ποιήσασϑαι εἰς τὸν

ὅ--8 065. 6,5 — 10. vgl. Pan. ἢ. 04,4, 11 u. Epiph. ep. ad Joh. episc. Hieros.
— Hieronymi ep. 51,5,5 (CSEL 54,1 S. 404, 5ff Hilberg) — 12ff Methodius de resurr.
1 c.55 Bonwetsch (—Panarion ἢ. 64,47); vgl. ep. ad Joh. episc. Hieros. = Hieronymi ep.
51,5, 7 (CSEL 54,1 S. 405, 8ff Hilberg) — 14—16 II Kor. 12,2 — 19 II Kor.12,3

Ag

3 λέγῃς λέγεις LJ 4 ὀφθαλμῷ I | (μὴ) *, μόνον, οὐχὶ καὶ ὁρῶντες
Klosterm. 6 vor λαῷ -- ῳῴῷῷᾧῷ I 7 ἔχοντα 1 9 ὡς ἠδύνατο —= wie es möglich
war* 10 αἀχαταλήψεως L | πολλοὶ hinter οὕτως und + οἱ 14 oida] εἶδον J
16 τὸν <L | neuoa(ve)yivwoxe *, vgl. Ancoratus ὁ. 75,1 17 (σημαίνει) ἢ
21 παντωχράτορι | διατρανοῦντι] δευτεροῦντι L 22 αὶ etwa {προσχυνηταὶ, *

26 τόπου Ἢ τρόπου LI | μεταϑετιχόν I | ἔχει L 98 αὐτοῦ 0͵

94,1

19

or

D149
6 P58

64 Epiphanius

τύπον, ὕπου δὰν ἐϑέλοι (ἐπέχεινα) τοῦ ὄρους ἀπελϑεῖν, δυνατὸν ἔσται

αὐτῷ, τοῦτο" εἰ δὲ ϑελήσει πρῶτον μὲν ἐμβῆναι εἰς τὸ 0005 χαὶ ἀπὸ

τοῦ ὄρους πάλιν εἰς τὸν τύπον τῆς πεδιάδος τῆς ἐπέχεινα τοῦ ὄρους

γερέσϑαι, καὶ οὕτως αὐτῷ δυνατόν. οὕτω μοι νόει καὶ τὸ παρὰ τοῦ ἴ
5 ἀποστόλου εἰρημένον" πρῶτον μὲν εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναβεβηκέναι,
(ἔπειτα δὲ εἰς τὸν παράδεισον καταβεβηκέναι), κατὰ τὸ εἰρημένον
᾿κατέβη ὃ ἀδελφιδοῦς μου εἰς κῆπον αὐτοῦς. * καὶ ὁ σωτήρ φῆσι
»σήμερον μετ᾽ ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσφε.

55. Εἰ δὲ οὐχ ἔστιν ἐπὶ γῆς ὁ παράδεισος καὶ οὐχ ἀληϑινὰ τὰ 55,1
ἐν Γενέσει γεγραμμένα, ἀλλὰ ἀλληγορεῖται, οὐδὲν ἀληϑεύει τῆς ἀκο-
λουϑίας, ἀλλὰ πάντα ἀλληγοροῦνται. »ἐν ἀρχῇ, γάρ φησι, ἐποίησεν 2
ὃ ϑεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν«" καὶ οὐκ ἔστιν ἀλληγορούμενα,
ἀλλ᾽ ὁρατά. καὶ στερέωμα, φησί, καὶ ϑάλασσαν, βλαστήματά τε xal
ξύλα χαὶ βοτάνας χόρτον ζῷα ἰχϑύας ὄρνεα, πάντα τὰ δρώμενα ἐν
15 ἀληϑείᾳ γεγονότα, ἄνϑρωπον (Te) ἐν ἀληϑείᾳ ὄντα ἐποίησεν. ἔϑηκε 3

τοίνυν τοῦτον ὃν ἔπλασεν ἐν τῷ παραδείσῳ, κατ᾽ εἰχόνα ποιήσας
τὸν αὐτὸν ἀνϑρώπον, κατ᾽ εἰχόνα ϑεοῦ de. μὴ περιεργάζου δὲ τὰ 4
τοῦ ϑεοῦ δωρήματα τὰ χατὰ χάριν τῷ ἀνϑρώπῳ δεδομένα. οὐχ
ἀρνούμεϑα γὰρ πᾶντας ἀνϑρώπους εἶναι κατ᾽ εἰκόνα ϑεοῦ. τὸ δὲ ὅ
20 πῶς οὐ περιεργαζόμεϑα τοῦ κατ᾽ εἰκόνα. οὔτε γὰρ τὸ πλάσμα γοοῦμεν
κατ᾽ εἰχύόνα οὔτε τὴν ψυχὴν οὔτε τὸν νοῦν οὔτε τὴν ἀρετήν. πολλὰ

1

7 Hohel. 6,1 — 8 Luk. 23,43 — 11 Gen. 1,1 — 17ff vgl. Panarion ἢ. 70, 3
u. ep. ad Joh. episc. Hieros. = Hieronymi ep. 5l, 7, 2 (CSEL 54, 1 S. 409, 10ff
Hilberg)

LJ 9-- 18 — Anastasius Sin. quaest. 23; Migne 89, 540C 15 ebenda 540 C/D
15—S. 65, 17 Sacra Parallela Vat. 1553 f. 36"-Y Rupef. f. SY (S. 65, 1—3 hier aus-
gelassen); S. 65, 9—17 noch einmal Rupef. f. 279Y

1 298201] ἔλϑη L | (enexeıwe) * 4 περὶ J 6 (ἔπειτα δὲ εἰς τὸν
παράδεισον χαταβεβηχέναι) ἢ 7 vor χῆπον + τὸ J | καὶ ausgefallen ist
wohl eine längere Bemerkung über die Lage des Paradieses auf Erden * 9 εἰ
δὲ] ὅτι Anast. Sin. | ὁ - 1.1 | ovx?< Anast. Sin. | ἀληϑῆ Anast. Sin.
10 ἀληϑείει Anast. Sin.] ἔνε LJ 11 ἀλλὰ < Anast. Sin. | ἀλληγορούμενα
Anast.Sin. | φησι <LJI 18 ὁρώμενα Anast. Sin. | ϑαλάσσας L 15 (te) * |
ὄντα Anast. Sin] ὃν 15 16 τῷ <LSaPa 17 xar’ εἰχόνα < SaPa | de?
<SaPa 187 οὐχ ἀρνούμεϑα — Yeoo<SaParıpr. 19 yao <JI 19f ro δὲ
πῶς --- εἰχόνα] zul τὸ πῶς zur’ εἰχόνα ϑεοῦ οὗτος SaPa 90 τοῦ ἢ τὸ LJ
20—21 τοῦ zar’ εἰχόνα ---τὴν ψυχὴν < SaPaY 21 οὔτε τὴν ψυχὴν — ἀρετήν]
οὔτε τὴν ἀρετὴν οὔτε τὴν καρδίαν SaParup.

Ancoratus 54, 6—56, 2 65

γάρ ἐστι τὰ κωλύοντά με οὕτως λέγειν. ar οὔτε λέγομεν τὸ σῶμα 6
μὴ εἶναι κατ᾽ elxova οὔτε τὴν ψυχήν. πιστῶν γὰρ᾽ τὸ ὁμολογεῖν τῇ»
γραφὴν καὶ μὴ ἀρνεῖσϑαι, ἀπίστων δὲ τὸ | X ϑετεῖν τὴν χάριν. ἔστιν D150
οὖν ἐν τῷ ἀνϑρώπῳ τὸ κατ᾽ εἰχύόνα, αὐτὸς δὲ οἶδεν ὁ ϑεὸς πῶς

5 ἐστιν. ἐὰν γὰρ εἴπῃς τὸν ἄνϑρωπον ἐποίησε κατ᾽ εἰκόνα καὶ νομίσῃς 7
εἶναι τὸ σῶμα, ὁ δὲ ϑεὸς ἀόρατος ἀκατάληπτος ἀπερινόητος, πῶς
τὸ ὁρατὸν καὶ χκαταληπτὸν καὶ ὑπὸ ἁφὴν ἐμπῖπτον εἰκὼν ἔσται τοῦ
ἀοράτου καὶ ἀκαταλήπτου; καὶ ἐὰν εἴπῃς, οὐχ ἔστι τὸ σῶμα κατ᾽ 8
εἰχόνα, φησί »χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς καὶ ἔπλασε τὸν ἀνϑροώπονκ«. P59

10 χαὶ ἄνϑρωπον καλεῖ τὸ χοϊχόν, καὶ ἄνϑρωπον καλεῖ τὸ φυχιχόν᾽
»ἐνεφύσησες γάρ φησιν »εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς καὶ
ἐγένετο ὁ ἄνϑρωπος εἰς ψυχὴν ζῶσανκ«. χτιστὴν δὲ τὴν ψυχὴν καὶ 9

“ ‚

τὸ σῶμα νοοῦμεν. πῶς κτιστην; »ἐνεφύσησες γάρ φησιν καὶ οὔτε
μέρος ϑεοῦ λέγομεν εἶναι τὴν ψυχὴν οὔτε ἀλλοτρίαν τοῦ ἐμφυσή-

15 ματος. πῶς δὲ x κατὰ λεπτὸν τοῦτο νοεῖται, ϑεῷ μόνῳ ἔγνώσται.

56. Ἡμεῖς δὲ ἀπεριέργως καὶ ἀκακουργήτως πιστευόμεν ϑεῷ to 56,1
ἀληϑεύοντι ἐν πᾶσι. καὶ ἐὰν εἴπῃς ὅτι ἡ ψυχή ἐστι τὸ κατ᾽ εἰχόνα,
(ἀχοῦε) λέγοντος τοῦ ἀποστόλου ὅτι »ζῶν ὁ λόγος τοῦ. ϑεοῦ καὶ
ἐνεργὴς al τομώτερος ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον καὶ διικνού-

20 μένος ἄχρι μερισμῶν φυχῆς«. εἰ τοίνυν μερισμοὺς ἔχει ἡ ψυχή, ὁ ϑεὸς 3
δὲ ἀμέριστός ἐστι, πῶς δύναται ἡ ψυχὴ εἶναι τὸ κατ᾽ εἰχόνα; οὐ γὰρ
οἶδε τὸ μέλλον ἡ ψυχή, ὁ ϑεὸς δὲ πάντως οἶδε. καὶ βλέπομεν τὰ

3 vgl. Gal.:2, 21 — 9 Gen. 2, 7 — 11 Gen. 2, 7 — 18 Hebr. 4, 12

L J SaPa (bis Z. 17 ἐν näsoı)

1 οὕτως < LJSaPaY 2 γὰρ] δὲ LJ Sa Parup. 4 ὁ ϑεὸς οἷδεν SaPa
| vor πῶς + τὸ 7 5 εἴποις J 6 ὁ δὲ]: δ: usv SaPaY ἀλλ᾽ ὁ SaParup. |
ἀόρατος + ἀσίνϑετος SaParup. | vor ἀχατάληπτος u, ἀπερινόητος + χαὶ SaPaY
πῶς] < J πῶς οὖν SaPaY θῇ πῶς τὸ] τὸ δὲ σῶμα τοῦ ἀνθρώπου Sa Parup,
7 vor εἰχὼν + πῶς οὖν SaParup. | ἔσται εἰχὼν SaPaY 8. ἀοράτου καὶ <SaPaY
| τὸ σῶμα οὐκ ἔστι SaPa 9. ξϊχόνα + γέγραπται ὕτι Sa Parup.; dafür φησί -- |
γῆς -ἰ ὁ ϑεὸς SaParup.; vielleicht (ἀλλ᾽) vor ἔλαβε einzusetzen * 10 χαὶ ἄνϑρωπον]
ἄνϑρωπον δὲ SaPaY | τὸν χοΐκ. ἃ. τὸν ψυχικ. Sa Parap. 11 φησιν < SaPa
| πνοὴν ζωῆς <LI »ὃ12 ὁ <LJI | χειστὴν ---ψυχὴν < SaPaY | χτιστὴν δὲ
+ εἶναι Sa Parup. 13 πῶς χτιστὴν — φησιν < SaPa 14 λέγομεν εἶναι τὴν
ψυχὴν] τὴν ψυχὴν λέγομεν SaPa | ἀλλότριον LI 15 χατὰ ἢ τὸ LJISaPa |
λεπτὸν] ἄληπτον SaPaY 16 ϑεῷ τῷ SaPa] τῷ ϑεῷ LI 18 (&xove) * | τοῦ
ἀποστόλου λέγοντος L 19 τομώτερος + ἐστὶν J 21 εἶναι <L | nach χατ᾽
εἰχόνα wohl ein oder mehrere Sätze ausgefallen ἢ 22 πάντως] τὰ navra L

Epiphaniusl. 7

66 Epiphanius

ἔμπροσϑεν τοῦ σώματος, τὰ κατόπιν ἀγνοοῦντες. καὶ ἐὰν εἴπῃς ὅτι
οὐχ ἔστιν ἡ uw χή; . πάντως ὅτι καὶ τὴν» φυχὴν ἄνϑρωπον κέκληκεν, καὶ
u υχὴ χαὶ σῶμά ἐστιν ἄνϑρωπος. ἀλλ᾽ εἴποις τὸν νοῦν εἶναι τὸ κατ᾽ 3
εἰκόνα. λέγει (SE) ἡ γραφή »ὁρῶ νόμον ἕτερον ἀντιστρατευόμενον ἐν
τοῖς μέλεσί μου καὶ αἰχμαλωτίζοντά us ἐν τῷ νοΐ μου τῷ νόμῳ τῆς
ἁμαρτίας τῷ ὄντι ἐν τοῖς μέλεσί μους. πῶς οὖν αἰχμαλωτιζόμενος
(0 νοῦς) ἔσται κατ᾽ εἰχόνα: κα ὅτε ψαλῶ τῷ νοΐ, ψαλῶ τῷ πνεύματις.
καὶ ἐὰν εἴπῃς ἀρετὴ». εἶναι | τὸ κατ᾽ εἰχόνα, ἐρῶ σοι" εἰπέ μοι περὶ 4 Ὁ 101
τοῦ Adau, ποίαν «ἀρετὴν εἰργάσατο πρὸ τοῦ αὐτὸν πλασϑῆναι; οὐ
γὰρ ἦν (ἀρετὴν iv ἀρχῇ. ar ἀρχῆς δὲ ἐπλάσϑη κατ᾽ εἰχόνα. καὶ ἐὰν
εἴπῃς μὴ εἶναι τὴν ἀρετήν, οὐ καλῶς λέγεις. τίνι γὰρ πρέπει εἶναι
κατ᾽ εἰχόνα ἀλλ᾽ ἢ τῇ ἀρετῇ; πρὶν δὲ ἀρετῆς κατ᾽ εἰκόνα ἐπλάσϑη
ὁ ἄνϑρωπος. οὕπω γὰρ ἦν ὁ Αδὰμ ἐν ἀρετῇ πολιτευσάμενος, δηλον-
(ότι) οὔτε ἐχτισμένος. καὶ ἐὰν εἴπῃς τὸ βάπτισμα εἶναι κατ᾽ εἰκόνα,
15 ἀρα οἱ μὴ λαβόντες βάπτισμα δίχαιοι οὐκ ἦσαν κατ᾽ εἰχόνα; ἀπὸ γὰρ
Διωυσέως καὶ ϑαλάσσης ἤρξατο ὁ τύπος, ἀπὸ Ἰωάννου ἠνοίγη ἡ χάρις,
ἐν δὲ Χριστῷ ἐτελειώϑη τὸ δῶρον. | P60
57. Ἔ) govow οὖν πάντες τὸ κατ᾽ εἰκόνα, ἀλλ᾽ οὐ χατὰ φύσιν. δϊ,1
οὐ γὰρ κατὰ ἰσότητα ϑεοῦ ἔχουσιν οἱ ἄνϑρωποι τὸ κατ᾽ εἰκόνα.
20 ὁ ϑεὸς γὰρ ἀκατάληπτος ἀπερινόητος, πνεῦμα ὧν καὶ πνεῦμα ὑπὲρ
πᾶν πνεῦμα καὶ φῶς ὑπὲρ πᾶν φῶς. ἃ δὲ αὐτὸς ἐδωρήσατο οὐκ ἀπο- 3
στεροῦμεν (τὸν ἀνϑρώπον)" ἀληϑὴς γάρ ἐστιν ὁ μετὰ χάριτος τὸ κατ᾽
εἰχύνα τῷ ἀνϑρώπῳ δωρησάμενος. καὶ νοῆσαί ἐστιν ἀπὸ τῶν ὁμοίων"
ὁρῶμεν γὰρ ὅτι ἔλαβεν ὁ σωτὴρ εἰς τὰς χεῖρας αὐτοῦ, ὡς ἔχει ἐν 3
25 τῷ εὐαγγελίῳ, ὅτε ἀνέχειτο ἐν τῷ δείπνῳ καὶ ἔλαβε τάδε καὶ εὐχα-
ριστήσας εἶπε »τοῦτό μοὺ ἐστι τάδες χαὶ ἔδωχε τοῖς αὐτοῦ μαϑηταῖς
καὶ εἶπε »τοῦτό μού ἐστι τάδε.« χαὶ ὁρῶμεν ὅτι οὐχ ἴσον ἐστὶν 4

σι

_

ὧι

4 Röm. 7, 23 — 7 IKor. 14, 15 — 24 vgl. Matth. 20, 26ff Mark. 14, 22
Luk. 22, 14ff

L J 221 (ἀληϑὴς — δωρησάμενος) Sacra Parallela Rup. f. SY

1 vielleicht nach ἀγνοοῦντες ausgefallen: (ö ϑεὸς δὲ τὰ πάντα ὁρᾷ) ἢ 2 ὅτι
a | 3 einns 1, 4 (de) * 7 (ὁ voöc)* | * ergänze etwa (ἐὰν δὲ εἰ:
πῇς, μὴ εἶναι τὸν νοῦν zar' Eixöva, ἄκουε τοῦ ἀποστόλου λέγοντος) ἢ ὅτι] ἔτι 1,
| ψαλλῷ beidemale J ψάλλω 1, 8 zai<L 10 (ἀρετὴ * 11 χατ᾽ εἰχόνα
εἶναι J 187 δηλον(ότι ἡ, «:1 15 δίκαιοι βάπτισμα L 16 ἡ χάρις] ὁ τύ-

πος J 90 ὁ γὰρ ϑεὸς I πνεῦμα <JI "91 ἐδωρήσατο ἢ διώρισεν LJ
99 (τὸν ἄνϑρωπον) * 23 νοῆσαι] ὅσα J 94 σωτὴρ) πατὴρ J 25 ὅτε ἢ

ὅτι 1,2 | ἀνέχειτο ἀνέστη J 96 τάδε] τόδε 5 967 καὶ ἔδωχε --- τάδε < 5

10

20

Ancoratus 56, 2-58, 2 67

οὐδὲ ὅμοιον οὐ τῇ ἐνσάρχῳ εἰχόνε οὐ τῇ ἀοράτῳ ϑεύότητι οὐ τοῖς
χαρακτῆρσι τῶν μελῶν. τὸ μὲν γάρ ἐστι στρογγυλοειδὲς x καὶ ἀν-
αἰσϑητον. * ὡς πρὸς τὴν δύναμιν καὶ ἠϑέλησεν χάριτι εἰπεῖ» »τοῦτό
μού ἐστι τάδες καὶ οὐδεὶς ἀπιστεῖ τῷ λόγῳ. ὁ γὰρ μὴ πιστεύων
εἶναι αὐτὸν ἀληϑινὸν ἐν ᾧ εἶπεν, ἐκπίπτει τῆς χάριτος καὶ τῆς σωτη-
ρίας. ὅταν δὲ ἀκούσωμεν, καὶ πιστεύσωμεν" πιστεύομεν ὅτι ἔστιν
αὐτοῦ *, τὸν δὲ κύριον ἡμῶν οἴδαμεν ὅλον αἴσϑησιν ὅλον αἰσϑητικὸν
020» ϑεὸν ὅλον κινοῦντα ὅλον | ἐνεργοῦντα ὅλον φῶς ὅλον Λόγον,
ἀκατάληπτον, ἀλλὰ μετὰ χάριτος ἡμῖν τοῦτο δεδωρημένον.
58. Οὗτος τοίνυν ὁ Adau ἐν τῷ παραδείσῳ ἐτέϑη καὶ ἔφαγεν
ἀπὸ τοῦ ξύλου. ὁ δὲ παράδεισος, φησίν »ἐν Ἐδὲμ κατὰ ἀνατολάς"
»πηγὴ δὲ ἀνέβαινεν ἐξ Ἐδέμε, καὶ οὐχ εἶπε »κατέβαινενς, ἵνα μὴ νομί-
σωμεν ἐν οὐρανῷ εἶναι, τὴν Ἐδέμ. εἰ γὰρ ἐν οὐρανῷ ἤν, ἄνωϑεν ἂν
εἶπε ᾽κατέρχεταις πηγή. ἀλλὰ (zal) φῆσι »ποταμὸς ἐχπορεύεται ἐξ
Ἐδέμε" καὶ οὐχ εἶπε κατέρχεται. οὗτος »ἀφορίζεται εἰς τέσσαρας
ἀρχάς. ὄνομα τῷ Evi Φεισώνε, καὶ ὁρῶμεν τὸν Φεισὼν ἐπ᾽ ὄψεσιν
ἡμῶν. καὶ Φεισὼν μέν ἐστιν ὁ Γάγγης παρὰ τοῖς Ἰνδοῖς καλούμενος
καὶ Αἰϑίοψιν, Ἕλληνες δὲ τοῦτον καλοῦσιν Ἰνδὸν ποταμόν. »πᾶσαν
γὰρ τὴν Εὐιλὰτ περικυκλοῖς, τὴν μικρὰν Αἰϑιοπίαν καὶ τὴν μεγάλην,
τὰ μέρη τῶν Εὐιλαίων, διαπερᾷ δὲ τὴν μεγάλην Αἰϑιοπίαν καὶ πίπτει
εἰς τὸν νότον καὶ δύνει ἔσωϑεν Γαδείρων εἰς τὸν μέγαν ᾿Ωχεανόν.

10ff vgl. ep. ad Joh. episc. Hieros. = Hieronymi ep. 51, 5,5 (CSEL 54, 1
S. 404, 15ff Hilberg) — 11 Gen. 2,8 — 12 Gen. 2,6 — 14—16,Gen. 2, 10f —
17—21 vgl. de duod. gemmis 16 u. 25 (CSEL 35H ὃ. 747, 27 u. 750, TE
Günther) — 18f Gen. 2, 11

L J 10—S. 69, 2 Anast. Sin. quaest. 23; Migne 89, 540 D—541B

1 οὐδὲ] οὐχ L 2 * etwa {τὸ δὲ ἄπειρον) * 3 κ etwa (ἀλλ᾽ Quoıd
eiow)* | ἠϑέλησεΣ 4 τόδε 5 ἐν ᾧ ἢ ὡς 1.9 6 ὅταν] ὅτι 5 7x (σῶμαλ *
8 λόγον «: J 10 οὕτω Anast. Sin. | vor ὁ Ἀδὰμ + χαὶ Anast. Sin. |

τεϑεὶς ἐν τῷ παραδείσῳ τῆς τρυφῆς ἔφαγεν Anast. Sin. 12f vouiowusv] νοήσωμεν

Anast.Sin. 18 ἐν οὐρανῷ) ἐξ οὐρανοῦ 18 ἂν εἶπε] εἶχεν εἰπεῖν ὅτι Anast.Sin,

14 πηγὴ < Anast. Sin, | (zei) * 15 οὐχ εἶπε --- οὗτος < Anast. Sin. | ἀφο-
oiteı LJ dividitur ep. ad Joh. episc. 16 zo] de J 16f χαὲ ὁρῶμεν — μέν
ἐστιν < Anast. Sin. 16 ὁρῶμεν] ξωρῶμεν Ὁ *, vgl. die zu S. 68,1 angeführte Stelle
aus der ep. ad Joh. ep.; doch beachte ὁρῶμεν ὃ. 69, 3 17—18 freier gestaltet
bei Anast. Sin. 19 Αἰθιοπίαν « ὦ 20 Εὐιλαίων *, nach de duod. gemmis 20
(CSEL 35U 5. 148, 217 Günther)] Ἐλλυμαίων LI Εὐιλέων" Εὐιλ ars δέ φησιν εἶναι
τοὺς ἐσωτόώτους Ἰνδοὺς Anast. Sin. 21 δύνει Ausgg., vgl. 5. 68, 8] δύει LJ
δύσιν Anast. Sin. | Ὠχεανὸν + τὸν χυχλοῦντα πᾶσαν τὴν γῆν Anast. Sin.

ΚΞ

Ὁ

ὧι

0
D152

ὅδ, 1

19

1

68 Epiphanius

᾽ x ” x » x ς - x \ \
δεύτερος ποτᾶμος ν»]Ἱεῶνςε. καὶ αἰσϑητον ὁρῶμεν τὸν ποταμὸν καὶ
> Imn ᾿ τ x ς \ \
οὐχ ἀλληγορούμενον" οὗτος γὰρ ὁ κατὰ τὴν Aldıoriav κατερχόμενος
Μ = x x ’ > [4
καὶ διαπερῶν τὴν wxoav Aldıoriav, Avovßitiv τε χαὶ Βλεμμύαν

3

nd » 2 x mn Pa ’ «fr x
χαὶ ἀξωμῖτιν καὶ ἐπικλύζων τὰ μέρη Θηβαΐδος | καὶ Αἰγύπτου εἰς P61

τὴν ϑάλασσαν ταύτην ἐχπίπτει. εἰ δέ τις ἀπιστεῖ, ἀκουέτω τοῦ Ἱερεμίου
λέγοντος τἵνα τί ὑμῖν καὶ τῇ γῇ «Αἰγύπτου τοῦ πιεῖν ὕδωρ Γεὼν τὸ τεϑο-
λωμένον«; »Toitoge φησί »ποταμὸς Τίγρης, ὁ πορευόμενος κατέναντι
τῶν ᾿Ασσυρίων«" διατέμνει γὰρ τὰ μέρη τῆς Avaroing καὶ δύνει ὑπὸ
τὴν γῆν καὶ ἀνίσχει ἀπὸ τῆς ᾿Αρμενίας κατὰ μέσον Καρδυαίων καὶ
᾿Ἡρμενίων καὶ ἀναπηγάζει πάλιν καὶ διατέμνεται εἰς τὴν τῶν ᾿Ασου-
ρίων γῆν. ἀλλὰ χαὶ ὃ ποταμὸς ὁ τέταρτος Εὐφράτης, ὡσαύτως
ὁμοίως τῷ αὐτῷ τρόπῳ δύνων ὑπὸ τὴν γῆν ἀνέρχεται ἀπὸ τῆς
"dousvias καὶ οὕτως ἐπικλύζει τὴν Περσίδα. εἰ τοίνυν οὐχ ἔνι παρά-
ὄεισος αἰσϑητός, οὐκ ἔνι πηγή εἰ οὐχ ἔνι πηγή, οὐκ Evı ποταμός"
εἰ οὐχ ἔνι ποταμός, οὐχ εἰσὶ τέσσαρες ἀρχαί" εἰ οὐχ ἔνι Φεισών, οὐχ
ἔνε Γεών, οὐκ ἔνι Τίγρης" εἰ οὐχ ἔνι Τίγρης, οὐκ ἔνι Εὐφράτης" εἰ
οὐχ ἔνε Εὐφράτης, οὐκ ἔνι συχῆ, οὐχ ἔνι φύλλα, οὐχ ἔνι ᾿Αδάμ, 00%
ἔνε (TO) φαγεῖν, οὐχ ἔνε Eva‘ εἰ οὐκ ἔνε Eva, οὐκ ἔφαγεν ἀπὸ τοῦ
ξύλου" εἰ οὐχ ἔφαγεν ἀπὸ τοῦ ξύλου, 00x ἔνι Adau‘ εἰ οὐκ ἔνι Adau,

1 Gen. 2, 13; zu ὁρῶμεν vgl. ep. ad Joh. epise. Hieros. — Hieronymi ep.
51,5, 6 (CSEL 54, 1 S. 404, 1588 Hilberg) ego, ego vidi aquas Geon, aquas quas his
oculis carnis aspicerem — 6 Jerem. 2, 18 — 7 Gen. 2,14 — 11 vgl. Gen. 2,14 —
13ff vgl. ep. ad Joh. episc. Hieros. = Hieronymi ep. 51, 5, 6 (CSEL 54, 1 S. 405, 1ff
Hilberg)

L J Anast. Sin.

1 Γεών + ὁ καὶ Νεῖλος Anast. Sin. 1f χαὶ αἰσϑητὸν --- οὗτος γὰρ ὁ
- Anast. Sin. 1 ἑωρῶμεν * vgl. zu S. 67, 16 3 Ἀνουβίτην 1 Anast. Sin.
[Α]νουβίτιδα Marquart; jedenfalls ist Nubien gemeint | Βλεμενίαν J Βλεμ-
μίαν 1, 4 ᾿Αξωμῖτιν Ἢ αὐζωμίτιν 1, ἐζωμίτιν I ᾿Δξονίτην Anast. Sin. Azo-
mitorum de duod. gemmis 20 (CSEL 5511 S. 748, 25 Günther) | vor ect χαὶ LJ
5 ἐχπίπτων J | roö<Anast. Sin. 6 ἡμῖν 1. | ro<Anast. Sin. 7 gnai] de
Anast. Sin. | ποταμὸς < Anast.Sin. | 6<L 8 διατέμνει γὰρ) καὶ διατέμνων Anast.
Sin. | δύνων Anast.Sin. 9 Kaodvalwov] Καρδιέων LI 10 διατέμνεται) ἀνατέμνε-
ται 1 ἀνατέλλεται * 11 γῆν « Ἀπαβί. Sin. | ἀλλὰ zal ὁ ποταμὸς < Anast. Sin.
11f ὡσαύτως -- τρόπῳ] ὁμοίως χαὶ οὗτος Anast.Sin. 19 ὁμοίως] ὁρατὸς Ὁ Klosterm.
13 zul οὕτως ἐπιχλύζει) ἐπικλύζων Anast. Sin. 14 αἰσϑητὸς + ἐπὶ γῆς Anast.
Sin. 14—17 οὐχ ἔνι πηγή --- οὐχ ἔνι Addu bei Anast. Sin. zusammengezogen:
πάντως οὐδὲ πηγὴ οὐδὲ ποταμός, οὐ τέσσαρες ἀρχαί, οὐδὲ συκῇ, οὐδὲ ξύλον. εἰ
οὐχ ἔνι ξύλον, οὐχ ἔνι Εὔα ἡ ἐξ αὐτοῦ φαγοῦσα. εἰ οὐκ ἔνι Εὔα, οὐδὲ ᾿Αδάμ
16 οὐχ ἔνι Tiyons' <I 18 «τὸ * | εἰ-- Εὔα <JI 19 εἰ--- ξύλον <J

4

φι

6 D153

Ancoratus 58, 3—59, 4 69

οὐκ εἰσὶν ἄνϑρωποι, ἀλλὰ μῦϑος λοιπὸν ἡ ἀλήϑεια καὶ ἀλληγορεῖται
τὰ πάντα. ἔστι τοίνυν ᾿Αδάμ᾽ ἔσμεν γὰρ ἐξ αὐτοῦ, τὸ γένος αὐτοῦ
ὄντες πάντες χατὰ διαδοχήν, χαὶ ὁρῶμεν αὐτὸν διὰ τοῦ πλήϑους
ἐν τῇ διαδοχῇ.
59. Adau γὰρ γεννᾷ κατὰ τὴν ἰδέαν αὐτοῦ καὶ κατὰ τὴν εἰχόνα ὅ9,1
αὐτοῦ τὸν Σήϑ. ἵνα (γὰρ) μή τις νομίσῃ τὸν πεπλασμένον ἄλλον
καὶ τοὺς γεγεννημένους ἄλλους, διὰ τοῦτό φησιν ἡ γραφή »κατὰ τὴν
ἰδέαν αὐτοῦ χαὶ κατὰ τὴν εἰχόνα αὐτοῦς. Σὴϑ' δὲ γεννᾷ τὸν 'Evos,
Ἐνὼς τὸν Καϊνάν, Καϊνὰν τὸν Μαλελεήλ, Μαλελεὴλ τὸν Ἰάρετ καὶ
10 Ἰάρετ τὸν Ἐνώχ, Ἐνὼχ τὸν Μαϑουσάλα, Μαϑουσάλα τὸν Λάμεχ,
Aausy τὸν Νῶε, καὶ γέγονε κατακλυσμός, οὐκ ἀλληγορίᾳ ἀλλ᾽ ἀληϑείᾳ,
καὶ ἀπώλετο πᾶσα φυχή, ἔμειναν δὲ »ὀχτὼ ψυχαὶς ἀνϑρώπων. ψυχὰς
πάλιν ἐὰν ἀκούσῃς, μὴ νομίσῃς πλάσματα μὴ ἔχειν. ἀπὸ γὰρ τοῦ ἑνὸς
εἴδους ὁ ἄνϑρωπος ὅλος καλεῖται. »κατεβης, γάρ φησιν ἡ γραφή, » Ἰακὼβ

15 eis Αἴγυπτον € Ev φυχαῖς ἑβδομήκοντα πέντες, οὐχ ὅτι αἱ ψυχαὶ εἵποντο
ἄνευ σωμάτων, ἀλλὰ σὺν σώμασι" ὅλον Ἐν τὸν ἄνϑρωπον φυχὰς
κέκληκεν. καί "ἦμεν ἐν τῷ πλοίῳ ὡς ὀγδοήκοντα ψυχαίς, - Φησὶν
ὁ Aovxas, ὃ συγγραψάμενος τὰς πράξεις τῶν ἀποστόλων. καὶ ἡ συνή- 3
ϑεια τοὺς δούλους σώματα εἴωϑε καλεῖν. δεσπότης ἐστί, φησίν, ἑκατὸν

20 σωμάτων" ἀλλὰ καὶ ψυχὰς ἐχόντων. ἐπειδὴ δὲ ἡ δεσποτεία τῶν P62
ἀνθρώπων σωμάτων κυρίεύει ἀλλ᾽ οὐ ψυχῶν, διὰ τοῦτο τοὺς δού-
λους εὐλόγως σώματα ἐχάλεσαν σὺν φυχαῖς, ἵνα δείξῃ τὴν χρῆσιν
τῶν σωμάτων. ἐξῆλϑε δὲ Νῶε ἐκ τῆς κιβωτοῦ γεννήσας τὸν Σὴμ 4
τὸν Χὰμ τὸν Ἰάφεϑ. Σὴμ δὲ γεννᾷ τὸν | ᾿ἀρφαξαδ, ᾿ἀρφαξὰδ γεννᾷ D154

σι

19

5 vgl. Gen. 5, 3 — 8—11 Gen. 5, 6ff; vgl. Luk. 3, 36—38 — 12—23 vgl.
Ancoratus c. er 1f — 121 Petr. 3,20 — 14} Act. τ, 14f — 15 ἑβδομήκοντα πέντε
nach Act. 7, 14; ebenso Panarion h. 8, 4, 5, En z.d. St. — 17 Act. 27,37 —
23—S. 70, : (bis τὸν Aßoadu) Gen. 11, 108; vgl. Luk. 8, 34—36

L J Anast. Sin. (bis 2.2 τὰ πάντα) 5—8. 10f. 12—17 Sacra Parallela Rupef. f. 8.

2 πάντα + χατὰ τὸν ϑεήλατον Roıyevnv Anast. Sin. 5f χαὶ κατὰ τὴν
εἰκόνα αὐτοῦ < LI 6 (γὰρ) * 7 διὰ <LI 8 καὶ κατὰ τὴν εἰχόνα αὖ-
tod < LJ 10 Ἰάρετ <JI | ΜαϑουσάλαΣ < 1 11 ἀλληγορία + οὖν
τὰ λεγόμενα SaPa 12 πᾶσα ψυχὴ <L 18 πάλιν ἐὰν SaPa] δὲ ἂν LJ |
πλασμακαϊ. vgl. 8. 73,9 | μὴ ἔχειν SaPa] < 1.7 14 ὁ (vor ἄνϑρωπος)
<SaPa | φησιν ἣ γραφή <LJI 15 ψυχαῖς hinter πέντε SaPa | εἵποντο
< SaPa 16 ἄνευ] δίχα Sa Pa 16f ὅλον — χέχληχεν < LJ 16 (οὖν) *
17 ὀγδοήκοντα] ἑβδομήκοντα S. 97,19; die Zahl 5 fehlt beidemale 18 ὁ beide-
male « 1, 181 συνήϑεια + (de)? * 19 ἐσείι - 3} 22 ψυχῆ I | ἐκχάλε-
σαν σὺν ψυχαῖς] ἐχάλεσεν συνήϑεια 2 * 98 σωμάτω»] δούλων *? | de] γὰρ 2

οι

--

1

20

70 Epiphanius

τὸν Keivav, Καὶϊνὰν τὸν Σάλα, Σάλα τὸν Ἔβερ, ‚EBeo τὸν Φαλέχ,
-κ x «ς -
Φαλὲχ τον Ραγαῦ, Ῥαγαῦ τὸν Σερούχ, Σεροὺχ τὸν Ναχώρ, Διαχὼρ
τὸν Θάρρα, Θάρρα τὸν “Αβραάμ, Ἀβραὰμ τὸν Ἰσαάκ, ᾿Ισαὰκ τὸν Ἰακώβ,
Ἰακὼβ τὸν Ἰούδαν, Ἰούδας τὸν Φαρές, Φαρὲς τὸν Ἐσρώμ, Ἐσρὼμ
τὸν Apau, Apau τὸν Auıvadau, Auwvadauı τὸν Νιαασώμ, Neacou
τὸν Naluov, Σαλμὼν τὸν BooL, BooL τὸν Ἰωβὴδ ἐκ τῆς Ῥούϑ,
% x > f} > x x x x x
Io3nd τὸν Ἰεσσαί, Ἰεσσαὶ τὸν Δαυὶδ τὸν βασιλέα, Δαυὶδ τὸν Σολο-
μῶντα ἐκ τῆς τοῦ Οὐρίου, Σολομῶν τὸν Ῥοβοάμ, Ῥοβοὰμ τὸν ᾿Αβιά,
> x x > γε, > x \ > ’ > N hi) > ’ > \
Adıa τὸν Ασαφ, Ασὰφ τὸν Ἰωσαφάτ, Ἰωσαφὰτ τὸν Ἰωράμ, Ἰωρὰμ
x > ἜΣ > ’ \ > ’ > \ \ > = > ; \
τον Oyoliev, Οχοζίας τὸν Imas, Imas τὸν Ausoiav, Αμεσίας τὸν
Inst x ᾿ - ‚ ‚ N ᾽
Ὀζίαν, τὸν κληϑέντα ᾿Αζαρίαν, Ὀζίας τὸν Ἰωάϑαμ, Ἰωάϑαμ τὸν "Αχαζ,

” "» x > - ᾿ ) - ᾽ N er / a x
Axel τὸν Elexiev, 'Elexies τὸν Μανασσῆ, Μανασσῆς τὸν Auws, Auods

τὸν Ἰωσίαν, Ἰωσίας τὸν 'Ieyoviev, Ἰεχονίας πάλιν τὸν Σαλαϑιήλ,
Σαλαϑιὴλ τὸν Ζοροβάβελ, Ζοροβάβελ τὸν ᾿Αβιούδ, ᾿Αβιοὺδ τὸν Ἐλια-

* ῳ . a \ > > \ > 5
zeiu, Ἐλιακεὶμ τὸν ᾿Ασώρ, Acog τὸν Σαδώκ, Σαδὼκ τὸν Aysiu,

᾿Αχεὶμ τὸν Ἐλιούδ, Ἐλιοὺδ τὸν Ἐλεάζαρ, Ἐλεάζαρ τὸν Ματϑίαν,
Ματϑίας τὸν Ἰακώβ, Ἰακὼβ τὸν Ἰωσήφ.

60. Ἰωσὴφ γέρων ὧν (καὶ χῆρος μετὰ τὸ λαβεῖν πρώτην γυ-
ναῖχα χαὶ ποιῆσαι ἐξ αὐτῆς παῖδας ἄρρενας μὲν τέσσαρας, Ἰάκοβον
τὸν ἀδελφὸν τοῦ χυρίου καλούμενον διὰ τὸ συνανατραφῆναι αὐτῷ
καὶ Σίμωνα καὶ Ἰούδαν καὶ Ἰωσῆν, δύο δὲ ϑυγατέρας, 7 ᾿άνναν καὶ
Σαλώμην, οὗτος ὁ Ἰωσὴφ γέρων ὧν καὶ χῆρος κατὰ ἀνάγκην τῶν
κλήρων βαλλομένων ἐπὶ χήρους καὶ ἀγάμους καϑ' ἑκάστην φυλὴν

3 (von ᾿Αβραὰμ3 an) —17 Matth.1,2—16 — 13 Ἰεχονίας πάλιν —= Jechonja II;
vgl. darüber Panarion h.8,7u.8 — 18—2. 71,3 Protev. Jacobi 9,1. 2 (17, 1. 2)
Tischendorf ev. apoer.? u. für die Namen der Söhne Mark. 6, 3 Matth. 13, 55; vgl.
Panarion h. 28, 7, 6; h. 78, 7—-9 (dazu die weiteren im Index unter Ἰωσὴφ auf-
geführten Stellen) — 19ff die Reihenfolge der Söhne nach dem Alter lautet Pan.
78, 8, 1 in Übereinstimmung mit Matth. 13, 55: Jakobus, Joses, Symeon, Judas;
dagegen zählt h. 28, 7, 6 im Anschluß an Mark. 6, 3 auf: Jakobus, Joses, Judas,
Symeon — 21 Panarion h.78, 8,1 u. 78, 9, 6 heißen die Töchter Maria u. Salome
(die Reihenfolge an beiden Stellen verschieden); der Name Maei« ist dort auch
durch Anastasius Sinaita quaest. 153 gesichert

L J

2 ῥαγὰβ beidemale J 3 ϑάρα beidemale L 4 τὸν (vor Ἰούδαν) < J
7 τὸν νΟΥ ἰεσσαί «-: 1 | ἰεσαί beidemale J 18 τὸν vor TIegoviav<JI 18 (za) *;
vgl. 2.22 19 Ἰαχὼβ 5 21 Ἰωσῆν *, nach Pan. h. 28, 7, 6; h. 78,8, 1 u. Mark.
6, 3 Matth. 13, 55] Ἰωάννην 15 | Tr Avvar] lies wohl Magiav *, vgl. die

Anm. zu 21

60,1

Ancoratus 59, 4—60, 4 Tr

δι \ ἂν τὰν - , \ δι. - > - - \
εἰς τὰς ἀπὸ ναοῦ παρϑένους (δια τὸ ἀφιεροῦσϑαι Ev τῷ ναῷ ToVS
Ἔν a” ’ 4 ’ A r .8 -
πρωτοτόκους παῖδας, ἄρρενὰς τε καὶ ϑηλείας) ἔλαβε κατὰ κλῆρον
\ ς, , ‚ > τ \ FE ὟΣ FO. ς ᾿ ’ D155
τὴν ἁγίαν παρϑένον Μαρίαν, »ἐξ ἧς« κατὰ σαρχα »ἐγεννήϑης« ὁ κυριος | D155
-» > - \ \ ’ ser > > x
ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς διὰ πνεύματος αγίου, οὐκ ano σπέρματος
͵ - ’ c ’ - ς
ἀνδρὸς οὐτε συναφείᾳ σώματος. | γεννᾶται τοίνυν ὁ κύριος ἐκ φυλῆς 3 P63
) ’ > ’ A Id u] \ a \ ’ ΗΑ Ω. \ Bl > -
Ἰούδα, ἐκ σπέρματος Δαυὶδ καὶ Αβραὰμ κατὰ σάρκα, ϑεὸς ὧν, ἐν τῷ
- ! - ’ > σὰ
τεσσαρακοστῷ (δευτέρῳ) ἕτει τῆς βασιλείας Avyovorov.
” Ἢ δ ἢ λὦ ἢ - c
Avyovorog δὲ ἐβασίλευσεν πεντήκοντα ἕξ ἕτη καὶ μῆνας ἕξ 4
) a" \ > > - Τ ‚ N x x > Ἂ \ yr ne
μετ αὑτὸν δὲ παῖς αὐτοῦ Τιβέριος διαδέχεται τὴν ἀρχὴν Ern ΧΥ

[bi

a ” - c ’ / x

10 μετὰ Τιβέριον Γαϊΐος Ern τρία καὶ μῆνας 9 καὶ ἡμέρας x? μετὰ

--- x ’ U --Ὁ x

Γάϊον Κλαύδιος ἔτη {7 μετὰ Κλαύδιον Νέρων ἕτη (7 μετὰ

, Zu N > N N c x

Νέρωνα Οὐεσπασιανὸς ἔτη % μετὰ Οὐεσπασιανὸν Τίτος ὁ υἷος

- Π = x x c > x > »" γ} u

αὐτοῦ ἔτη β μετὰ Τίτον Δομετιανὸς ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ ἕτη (i)E

- _ \ ’ - - γ x

καὶ μῆνας μετὰ Δομετιανὸν Νερούας ἔτος ἃ μῆνας ὁ μετα

£ # \ SE \ & \ > \ ᾽ ἘΤ Η

15 Neoovev Τραΐανος ἔτη εϑ' era Tociavov Αδριανὸς ἔτη χα μετα
0 N ἢ
> \ > Ἐν > x bJ] Fern \ > Ἂς ’

Αδριανον Αντωνῖνος εὐσεβὴς ἕτη χβ μετὰ Αντωνῖνον Maoxog

3 vgl. Matth. 1, 16 — 6 vgl. Röm. 1, 4 — 8--5, 72, 12 vgl. dazu die
ΕΞ der mene. ae pond. 13, 24 16, 38 17, 1-18, 28 20, If 20, 68; 5: 165, 6
168, θ᾽ 169, 26f 170, 71 172, 388 193, 501 Lagarde Symmikta II; außerdem
verstreute Angaben im Panarion u. für den letzten Teil Pan. h. 66, 20, 4. Die
Liste beruht auf der Chronik des Eusebius |

L J
1 est()L | ἀφιερωϑῆναι 5 7 τεσσαραχοστῷ {δευτέρῳ *, nach der
ständigen Angabe des Epiph. vgl. Index unter Augustus S πεντήχοντα ἕξ *,
nach de mens. ac pond. (u. Euseb.)] &&7xovra ἕξ 1 10 καὶ (vor ἡμέρας) <JI |
ἡμέρας #3] ἡμέρας κϑ' de mens. ac pond. 11 ἔτη 17} + μῆνας δύο παρ᾽ ἡμέρας

--

δύο de mens. ac pond. | ἔτη 1702 + μῆνας 5 ἡμέρας κί de mens. ae pond.
12 zwischen Nero u. Vespasian + Γάλβας μῆνας Ὁ ἡμέρας 7 Ὄϑων μῆνας Υ
ἡμέρας € Βιτέλλιος μῆνας ἢ ἡμέρας ıB de mens. ac pond. | ἔτη $ + μῆνας &
ἡμέρας ıB de mens. ac pond. 13 ἔτη 8 + μῆνας δύο ἡμέρας δύο de mens. ac
pond. | ὁ Δομετιανὸς ἀδελφὸς αὐτοῦ L | ἔτη (ı)e Dind. 14 ἔτος ἃ μῆνας ὃ
Dind., so auch de mens. ac pond.] ἔτη τέσσαρα 1 15 Κα“, nach de mens. ac pond.
(u. Euseb.)] x® J zeL 16 Ἀντωνῖνος εὐσεβὴς] Ἀντωνῖνος ὁ ἐπιχληϑεὶς Πίος &oun-
vevöuevog εὐσεβὴς de mens. ac pond. 16f μετὰ Ἀντωνῖνον — Κόμοδος 17] zwei-
fache, das erstemal verworrene Angabe in de mens. ac pond.: τοῦτον διαδέχεται
Καράχαλλος ὁ zal Γέτας, ὃς καὶ Maoxos Αὐρήλιος Οὐῆρος ἐλέγετο, καὶ βασιλεύει
ἔτη C. ἐν τοῖς αὐτοῦ χρόνοις καὶ Λούχιος Αὐρήλιος Κόμοδος βασιλεύει τὰ αὐτὰ
ἑπτὰ ἔτη 10, 47; 3. 168, 00—3 μετὰ Ἀντωνῖνον τὸν Πίον βασιλεύει Μάρκος Αὐρή-
λιοςεΑντωνῖνος, ὃ καὶ αὐτὸς Οὐῆρος ἔτη ιϑ. ἐλέγετο δὲ ὁ αὐτὸς Κόμοδος Δούχκιος
... μετὰ τοῦτον Κόμοδος ἄλλος βασιλεύει ἔτη iy 18, 3—6; 8. 170, 73—171, 77

1

72 Epiphanius

Fer > ς 4 Im . ᾿ u
Avoniwoz Avtovivos, ὁ καὶ Ovngos, ἔτη ιϑ Kouodog ἔτη 7.0 Περ-
᾿ - -- = Ὕ - , —_ > « x > - ’
τίναξ μῆνας < Σευῆρος ἔτη τὴ Αντωνῖνος ὁ υἷος αὐτοῦ ἔτη

- οὐ ΕἾ ᾽ > u:
ξ Mexoivos ἔτος ἕν Αντωνῖνος ἄλλος ἔτη ὃ ᾿Αλέξανδρος, οὐχ
ε 4 »
o Maxedoov, ἔτη VY Meg ξιμῖνος ἔτη Y Γορδιανὸς ἔτη ς Φί-
- ν - ᾿ < x
λιππος EN ς Δέκιος ἔτος α Γάλλος ὁ « καὶ Οὐολουσιανὸς
» _ ee‘ x -- .. . >
ἔτη 7 Γαλί(λιδηνὸς ἔτη ı€ Κλαύδιος ἄλλος ἔτος ἕν Avon-
RER. ” γ Ὁ τ᾽ - = ’ a = ς \
Aravos ἕτη (ud Ἴάχιτος μῆνας ς IIgoßos ἕτη ς οἱ περὶ
-“- Μ > r x Fe x ’
Kaoov χαὶ Καρῖνον καὶ Νουμεριαγὸν ἔτη β Διοκλητιανὸς ἔτη
-- x = x x ᾿ ’
x μετὰ Διοχλητιανὸν Masınavos Arzivvıos Κωνστάντιος Κωνσταν-
» φις- . ’ x = = > \ > x
tivos Kovotes Κωνσταντιος καὶ Κωνσταντῖνος ἰουλιανὸς Joßtevos
Οὐαλεντιενιανὸς Οὐάλης Γρατιανὸς ἕως τοῦ ἐνιαυτοῦ τούτου μετὰ
τὸ τελευτῆσαι Διοκλητιανὸν ἔτη 0. τὸ ἔτος γὰρ τοῦτό ἐστιν

12 daß hier das Jahr 304 als Todesjahr Diokletians bezeichnet wird,
beruht wohl nur auf augenblicklichem Versehen: de mens. ac pond. 20, 12;
S. 173, 58 heißt es, freilich auch nicht ganz richtig παυσαμένου δὲ τοῦ διωγμοῦ
(der nach 173, 57 volle 12 Jahre gedauert hat! richtiger wäre ἀρξαμένου statt
παυσαμένου) βασιλεύει Διοκλητιανὸς ἄλλον Eva ἐνιαυτὸν χαὶ παύεται τῆς βασιλείας
οὐετρανίσας — 15. 8. 18, ὃ vgl. Ancoratus c. 119, 1 u. die Vorbemerkung 8. 1,14.
Zur Berechnung Zahn, Gesch. d. neutest. Kanons II 1,220 Anm. 1; doch beachte, daß
nach der Überschrift des Ancoratus 8. 5,6 das Buch im Juli (374) verfaßt wurde

L J

1 Αὐρίλιος L Αὐριλιανὸς 1 | τ] ιδ J 2 μῆνας Dind., so auch de mens.
ac pond.] ἔτη LJ | Σευῆρος ἔτη τη] τοῦτον διαδέχεται Σευῆρος καὶ βασιλεύει σὺν
τῷ υἱῷ αὐτοῦ Ἀντωνίνῳ τῷ χαὶ Γέτᾳ ἔτη τὴ de mens. ac pond. | Ἀντωνῖνος ὁ
υἱὸς αὐτοῦ ἔτη ζ] τελευτήσαντος δὲ Σευήρου διαδέχεται τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ ᾿Αντωνῖνος
Γέτας ὁ υἱὸς αὐτοῦ, ὁ χαὶ Καράκαλλος ἐπικληϑεὶς καὶ ποιεῖ ἔτη Ὁ de mens. ac
pond. 3 ἔτη ὃ L, so auch de mens. ac pond.] ἔτη 8 J 4 (ı)y Dind., so
auch de mens. ac pond. | Mea&ıuavös de mens. ac pond. | ἔτη ξὲ] Eni ἔτεσιν
ἑπτὰ de mens. ac pond. 5 ἔτη 2] ἐπὶ ἔτεσιν ἑπτὰ de mens. ac pond. | ἔτος ἃ]
ἐνιαυτὸν Eva χαὶ μῆνας Ὑ de mens. ac pond. | Γάλλος ὁ » *] γαλοσόφϑων L γα-
λοσοφών J Γαλιηνὸς de mens. ac pond. 18,19 α. 20,1; S. 171, 97 u. 172, 38, dagegen
Pan. ἢ. 66, 20,2 richtig Γάλλος; hinter ὁ ist ein Beiname zu ergänzen, der in dem
verderbten φϑων, gwv stecken muß; γέρων Ὁ | Οὐολοσιανὸς, 6 ἔτη γ] ἐπὶ ἔτεσι

δύο zei μησὶ τέσσαρσι de mens. ac pond. | Γαλ(λιδηνὸς ἔτη τε] Οὐαλεριανὸς zei
Γαλίηνος ἐπὶ ἔτεσιν ιβ de mens. ac pond. ἔτος ἕ»] ἐνιαυτὸν ἕνα zei μῆνας $

de mens. ac pond. 6f Αὐρηλιανὸς *, nach sonstigem Gebrauch des Epiph.]
Αὐρίλιος 1, Αὐρίλλιος I 7 ἔτη [δ * ἔτη Ἑ χαὶ μῆνας ἕξ de mens. ac pond. |
ἔτη ἕξ + χαὶ μῆνας ὃ de mens. ac pond. 9 Μαξιμῖνος L | Κωνστάντιος *
nach Pan. ἢ. 69, 1, 4 u. de mens. ac pond.] Κώνστας LJ 10 Kovorag ζίων-
στάντιος zal Kovoravrivogs<J 11 τούτου «:- 12 Διοκλητιανὸν]) Γρατιανὸν J

10

15

20

)7

ir

Ancoratus 60, 4-61, 9 73

=. Jar, = ᾿ Sr >
ἐνενηκοστὸν Διοκλητιανοῦ, Οὐαλεντινιανοῦ καὶ Οὐάλεντος τ, Toc-
= Ἢ = < - > \ . \
τιανοῦ δὲ ἔτος 5, ὑπατείᾳ Γρατιανοῦ Avyovorov τὸ τρίτον καὶ
\ ἡ ἢ
᾿Ἐχουιτίου λαμπροτάτου, ἰνδικτιῶνος β.
c = ’ > x - ’ > | ' ’ \
61. Husis τοίνυν ἀπὸ τοῦ προειρημένου Αδαμ) παντὲς κατα
> > c ΑΞ Ion \ ς \ - ’
ἀχολουϑίαν᾽ καὶ οὐκ ἀπώλετο ἢ ταξις οὐδὲ τὰ ὑπὸ ϑεοῦ γινόμενα
- ’ > x \ - - \ -
ἀλληγοροῦνται. ἔστι τοίνυν Adau καὶ ἔστι φύλλα συκῆς καὶ συχῆ
καὶ ξύλον τοῦ εἰδέναι γνωστὸν καλοῦ χαὶ πονηροῦ καὶ ξύλον ζωῆς
᾿ a], \ BR: \ \
ἐν μέσῳ τοῦ παραδείσου καὶ οφις καὶ παρακοὴ καὶ ὑπακοὴ καὶ εἰσὶ
\ 3 Ἠ \ ’ he ’ \ - -
ποταμοὶ χαὶ ἔστιν Eva καὶ τὸ πλασμα᾿ »πᾶντα γὰρ δυνατὰ τῷ ϑεῷς«
x ᾿ re r? \ x \ “« Id -
καὶ τὰ φϑαρτὰ μεταβαλεῖν εἰς ᾿ἀφϑαρσίαν καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς ποιῆσαι
> ΕΞ x - ἐπ - Ἁ 3 x
Ev ἀφϑαρσίᾳ διατελεῖν. καὶ un ϑαυμαζέτοω τις τοῦτο γὰρ ἡλϑὲ καὶ
γ} & \ ’ x 0 ’ 2 - , An Ὁ
ἔδειξε λαβὼν σαρχα φϑαρτὴν καὶ ἐνδυσάμενος ἐν τῇ ϑεοότητι καὶ ἀπο-
ἡ ” »
δείξας ἄφϑαρτον. »τίς γὰρ ἐγκαλέσει« ϑεῷ;
\ , > ’ r -
ἴδωμεν δὲ καὶ ἄλλην ϑεωρίαν. ἐξέβαλεν αὐτούς, φησίν, ἔξω τοῦ
x \ \ \ vr -
παραδείσου καὶ ἔϑετο τὰ Χερουβὶμ καὶ τὴν φλογίνην ῥομφαίαν τηρεῖν
\ ar - ’ = - “> ’ ς \ N 2 x
τῇ» εἴσοδον τοῦ ξυλου τῆς ζωῆς. καὶ ἐξελϑόντες οἱ περὶ τὸν Αδαμ
> > “- : ’ ) ’
ᾧκησαν ἀπέναντι τοῦ παραδείσου. μηδεὶς μύϑοις ἀπατάσϑοω κενοῖς.
\ c \ - = ς \
»δύναται γὰρ ὁ ϑεὸς ἐκ τῶν λίϑων ἐγεῖραι τέκνας« καὶ δύναται ὁ ϑεὸς
\ \ > S = > -
καὶ τὰ φϑαρτὰ μεταβαλεῖν εἰς ἀφϑαρσίαν καὶ δύναται ἐπὶ γῆς ποιῆσαι
> ’ o > > \ c - ᾽] - κ
ἀνάπαυσιν παραδείσου, ὁτε ἡϑέλησεν. οὐ γὰρ ἢ γῆ ἄλλου ϑεοῦ καὶ
«ς > N ” > x [2 - > 7 ὁ Ὁ 4 « 7) N
0 ovgavog ἄλλου, ἀλλὰ παντα του αὐτοῦ ἔστι χαὶ Os ϑέλει Bas nur
ἑχάστῳ τὴν ἀφϑαρσίαν. καὶ γὰρ καὶ τὸ σῶμα τοῦ Adau οἴδαμεν ἐκ
τῆς γῆς πεπλασμένον, ἐξ ἤσπερ καὶ ἡμῶν τὰ σώματα, καὶ ἐλπίδα
ἔχομεν ζωῆς αἰωνίου καὶ ἀφϑάρτου κληρονομίας. καὶ γὰρ τοῦ σωτῆρος
τὸ σῶμα ἀπὸ Μαρίας ἦν καὶ συνήνωται πνευματικῶς τῇ τοῦ Aoyov
ἐν οὐρανῷ ἀφϑαρσίᾳ. ταῦτα δὲ πάντα συνηγάγομεν χαὶ ἐνταῦϑα
\ = - |
παρεϑέμεϑα μηδὲν παραρρῖψαι τῶν γεγραμμένων ϑέλοντες, ἀλλα

9 vgl. Matth. 19, 20 — 13 Weish. Sal. 12,12 — 14f Gen. 8, 24 --- 16f vgl.
Gen. 3, 24 liber Jub. 3, 32 Littmann — 18 Matth. 3, 17

LJ 4--Ὁ Sacra Parallela Rupef. 8Y (bis 2.6 ἀλληγοροῦνται)

2 za <JI 3 Ἰνδικτιῶνος) Ἴνδικτος (so ausgeschrieben) LJ_ 4 τοίνυν] οὖν
SaPa | ἀπ᾽ ἐχείνου τοῦ εἰρημένου SaPa | πάντες < 1,7 > ἀχολουϑίαν
+ (ἐγεννήϑημεν) ὃ * | ἀπώλλυτο SaPa | γινόμενα] λεγόμενα ὅδ Ῥὰ 6 ἀλλη-
γορεῖται SaPa 7 ξύλων J | γνωστὸν ist nicht in γνῶσιν zu ändern IT
πλάσμα] man erwartet noch xai ἔστιν ὃ παράδεισος enirigyns* 10 μεταβάλλειν L
μεταβαλλεῖν I | τῆς <I 12 ἔδειξε + (ö vioc)?* 14 φησίν «:1]1 15 ἔϑη-
zev L 17 ἀπατάτω 1. 19 ra <L 20 öre Ἢ ὅτε LI 241 ἄλλου + ϑεοῦ 7
23 τῆς «-: 1 | ἐξ οὗπερ L 26 ἀφϑασία 1 | δὲ πάντα] ἅπαντα 1, | καὶ «: 1

RE

74 Epiphanius

μᾷλλον ἁπλότητι φέρεσϑαι πιστοί TE εὐρίσχεσϑαι πρὸς τὸν ϑεόν, | P65
ἐν οἷς ἐν ἀληϑείᾳ ἔγραψεν ἡμῖν καὶ ἐδωρήσατο τὴν τῆς ἀληϑείας
ὁδὸν εἰς “ἡμῶν σωτηρίαν" συγχωρεῖν (di) αὐτῷ μόνῳ πρέπον ἐστὶν
εἰδέναι τὰ ἀκατάληπτα. | D157
5 62. All δὲ πάλιν μυϑώδη ϑεωρίαν οὗτος ὁ Ὠριγένης, © ὁ 62,1
ϑεὸς συγχωρήσειε φαντασίας τοῖς ἀνϑρώποις ἀλληγοροῦντι, παρεισή-
yayE φάσχῶν ovg εἶπεν ἢ ϑεία γραφὴ χιτῶνας δερματίνους πεποιὴ-
κέναι τὸν ϑεὸν τοῖς περὶ τὸν Adau μὴ εἶναι χιτῶνας δερματίνους"
ἀλλὰ τοῦτό φησι χιτῶνα δερμάτινον τὸ σαρχῶδες τοῦ σώματος ἢ 3
αὐτὸ τὸ σῶμα" μετὰ γὰρ τὴν» παρακοῆν, φησίν, καὶ μετὰ τὸ βεβρο-
χέναι τοῦ ξύλου ἐνέδυσε τὰς ψυχὰς ταῦτα τὰ σώματα τουτέστιν
ταύτην τὴν σάρκα. καὶ ἔστιν εὔηϑες τὸ ὅλον εἰπεῖν. σοφίζεται γὰρ 3
αὐτὸς ὁ ᾿Ὡριγένης δῆϑεν καὶ φησί" μὴ γὰρ ὁ ϑεὸς βυρσοδέψης ἦν, ἵνα
βυρσεύσας δέρματα χιτῶνας ἐργάσηται τῷ Adau καὶ τῇ Evg; πολὺ
15 δὲ κτηνωδέστερον τὸ τοιοῦτον. τί εὐχερέστερον ἦν, οὐρανὸν καὶ 4
γῆν ἐξ οὐχ ὄντων ποιῆσαι τὸν ϑεὸν ἢ χιτῶνας δερματίνους; πότε
γὰρ τὰ ϑαυμάσια αὐτοῦ ϑέλων οὐχ εἰργάσατο καὶ ἄψυχα εἰς ἔμψυχα
μεταβαλεῖν πότε οὐ “δεδύνηται; τὴν μὲν ῥάβδον Μωυσέως, ξηρὰν
οὖσαν καὶ ξυλίνην, ὄφιν ἔμψυχον ἐποίησε Μωυσέα καταδιώκοντα,

1

Sr

ὅ--1ὅ vgl. εὐα τροχοὶ h. 64,63,5ff und ep. ad Joh. episc. Hieros. = Hieronymi
ep. 51, 5, 2 (CSEL 54,1 S. 403, 11ff Hilberg) u. Methodius de resurr. I ὁ. 29, ΤῈ
— 18 vgl. Exod. 4, 3 — 19f vgl. Ancoratus c. 96, 2f; S. 117, 13#

L J ὅ-, 75, 23 Sacra Parallela Vat. 1553 ἢ, 36’—37Y; nur bis Z. 16 Rupef.
f. 8SY—9T

2 ἐν οἷς -ἰ ὡς 1 | zei<L ᾷ εἰς χαὶ LI | (δὲ) Ὁ SL εἰδέναι ἐστίν L
5 μυϑώδη ϑεωρίαν)] μύϑου ἀλληγορίαν SaParup. | Yewoiav] μωρίαν J | οὗτος
ὁ] αὐτὸς ὃ SaPaVY ὁ ϑεήλατος Sa Parup. Bf ᾧ --- συγχωρήσειε < Sa Parup.
6 συγχωρήσει JSaPaY φαντασίας --- ἀλληγοροῖντι] φαντασιάσας τοὺς ἀνθρώπους
ἀλληγορῶν SaPaY ἐφαντάσϑη τοὺς ἀνθρώπους SaParup. | φαντασίαν J | ἀλλη-
γοροῖνται ὦ Τῷ οἵὗς εἶπεν --- περὶ τὸν ᾿Αδὰμ < SaParıp. ΘΓ ἀλλὰ — To σῶμα
< SaParıp. 9 τοῦτο + τὸ σῶμα SaPaY If χιτῶνα — αὐτὸ τὸ σῶμα] τὸ
σαρκῶδες εἶναι τοὺς χιτῶνας τοὺς δερματίνους Sa PaY 10 γὰρ < I | φησὶν
ZIUEI δ α΄. ΤΠ < LI 111 ταῦτα τὰ --- σάρκα SaPaY] τὰ σώματα Sa Parup.
τοῖς σώμασιν L «: 1 12 εὔηϑες SaPa] σύνϑετον 15 | τὸ «10 18 ὁ
αὐτὸς SaPaY βυρσοδέψης SaPa] βυρσοδεύσης L βυρσοδεύτης 5 | ἵνα + καὶ
Sa Parup. 14 βυρσείσας 7 15 εὐχερότερον Sa ῬαΥ͂ 16 ἐξ οὐχ ὄντα 1 |
ποιήσας J | δερματίνους + ποιῆσαι SaPaY 18 μεταβαλὼν J | μὲν] γὰρ SaPa

ΠΡ ὙΌΣ a Eon

19 χαὶ < SaPa | ξύλιν ἦν I | ξυλίνην + ῥδιφεῖσαν ἕρπειν SaPa | ἐποίησε
+ zal SaPa 19f χαταδιώχειν dp’ οὗ προσώπου Sa Pa

10

20

Ancoratus 61, 9—63, 2 79

dp οὗ Μωυσῆς eis φυγὴν ἐτρέπετο, ἵνα δείξῃ ὅτι οὐκ ἢν φάντασμα,
ἀλλ ἀληϑὲς τὸ γενόμενον. πῶς δὲ τεσσαράκοντα ἔτη τοῦ λαοῦ τὰ
ἱμάτια οὐκ ἐρρικνώϑη καὶ τρίχες οὐκ ἐχόμων καὶ τὰ ὑποδήματα
οὐκ ἐπαλαιοῦντο; εἰπάτωσαν δέ μοι οἱ ἠλίϑιοι οἱ τῇ φρενοβλαβείᾳ
᾿Ὡριγένους κατὰ τοῦτο τὸ μέρος ἀχολουϑήσαντες" ἀναστάντος τοῦ
σωτῆρος ἐκ τῶν νεκρῶν καὶ καταλείψαντος τὰς ὀθόνας ἐν τῷ
μνήματι, ὡς γέγραπται, γυμνὸς ἄρα ἐφαίνετο τοῖς μαϑηταῖς ἀνα-
στὰς ἐκ τῶν νεχρῶν σὺν σώματι καὶ ψυχῇ; ὁπηνίκα δὲ ἐδείκνυε τοῖς
περὶ τὸν Θωμᾶν τὰ ὀστᾷ αὐτοῦ καὶ τὰς σάρκας χεῖράς TE καὶ τὴν
πλευράν, δηλονότι οὐκ ἦν γυμνός. τοίνυν τὰ ἱμάτια τίς αὐτῷ ὕφανε
τὰ μετὰ τὴν ἀνάστασιν; ἀλλ᾽ ἐρεῖς μοι πάντως, ἐνδύματα ἣν πνευμα-
τικά, (ἃ ἦν ϑελήματι ἰδίῳ) ἑαυτῷ ποιήσας. καὶ εἰ τοιαῦτα ἐνδύματα
ἠδύνατο ξαυτῷ ποιεῖν, ἐχείνους τοὺς δερματίγνους χιτῶνας | οὐχ
ἠδύνατο ποιῆσαι τοῖς περὶ τὸν ᾿Αδὰμ οἰχείῳ ϑελήματι; ὄντως (68)
ἐκπίπτει τοῦ Ὡριγένους ἡ ἀλληγορία. | εἰ γὰρ μετὰ τὸ βεβρωκέναι
τοῦ ξύλου ἐχτίσϑη τῷ Αδὰμ ἡ σάρξ, πόϑεν ἄρα ἔλαβεν ὁ ϑεὸς τὴν
πλευρὰν πρὸ τοῦ αὐτὸν βεβρωχέναι; ὡς διεγερϑεὶς ἀπὸ τῆς ἐκσταάσεώς
φησιν νὐστοῦν ἐκ τῶν ὀστῶν μου καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρχός μου τοῦτος.

63. »Τοῦ λοιποῦ τοίνυν μηδεὶς ἡμῖν κόπους παρεχέτω.« οὕτω
γὰρ δοξάζει ἡ ἁγία τοῦ ϑεοῦ ἐκκλησία ἀπὸ τῶν ἀνέχαϑεν᾽ οὐ παρα-
στήσεται γὰρ ἡμῖν ἸὩριγένης ἐν ἡμέρᾳ χρίσεως. ᾿ ϑαυμάζω γὰρ ὡς
ἀληϑῶς, πῶς τινες ἀνέχονται τοῦ βλασφημήσαντος τὸν ἕαυτοῦ
δεσπότην. ἀναγνώτωσαν Ὡριγένους τὰ περὶ ἀρχῶν οἱ τοιοῦτοι καὶ

2 vgl. Deut. 29,5 — 15—18 vgl. Epiph. ep. ad Joh. episc. Hieros. = Hiero-
nymi ep. 51,5, 3 (CSEL 54, 1:8. 403, 18 Hilberg) — 18 Gen. 2, 23 —
19 Gal. 6, 17

L J Sacra Parallela (bis Z. 23 δεσπότην)

ὃ ἐρικνώϑη 1,4 ἐρυπάνϑη SaPa | 2xwuwv SaPa 4 oi?<SaPa 5 Qxo-

λουϑήσαντος SaPa 6 σωτῆρος] Χριστοῦ J | καταλήψαντος I | τὰ ὀϑώνια
SaPa 7 hinter ἀρὰ ein οὐκ von Pet. fälschlich eingefügt 8 δὲ < SaPa
9 τὸν < SaPa | ὐὑστέα ξαυτοῦ SaPa 11 τὰ < SaPa | ndvrws ἐρεῖς μοι

SaPa | w<LJI 12 (ἃ ἣν ϑελήματι ἰδίῳ» *, z. T. nach SaPa, wo Ζ. 12 so
lautet: (πνευματικά) ὁ τοίνυν ταῦτα ϑελήματι ἰδίῳ ξαυτῷ ποιήσας zdxelvovg τοὺς
xte. | &avro] ὁ αὐτὸς J 13 ξαυτῷ <L 14 ὄντως] < SaPa, dafür &x-
πίπτει + γὰρ; οὕτως statt ὄντως Petavius falsch | (d&) * 17 πρὸ τοῦ αὐτὸν
βεβρωχέναι «Ξ 111 | ὡς] ὃς LJ; lies wohl ἢ πῶς * | ἐχστάσεως + τοῦ ὕπνου
Sa Ρὰ 18 vor ὀστοῦν + τοῦτο τὸ SaPa | ὀστέων SaPa | τῶν σαρχῶν SaPa

τοῦτο < SaPa 19 ὑμῖν L 90 παρασταϑήσεται SaPa 21 ὡς < SaPa

“οι

65,1

0)
_

1(

I

76 Epiphanius

μαϑέτωσων οἱ δοκοῦντες εἶναι υἱοὶ τῆς ἐκκλησίας τῆς καϑολικῆς x
καὶ μὴ τὸν υἱὸν ἀπὸ τῆς τοῦ πατρὸς ϑεότητος χωρίζειν τολμάτωσαν᾽"
* πῶς οὐ κατηξίωσεν ᾿Ὡριγένης εἰπεῖν κἂν ὅτι ὁρᾷ τὸν πατέρα ὁ υἱός,
ἀλλά φησιν" ν»ὡς οὐ δύναται ἰδεῖν τὸν πατέρα ὁ υἱός, καὶ τὸ ἅγιον
πνεῦμα οὐ δύναται ἰδεῖν τὸν υἱόν« καὶ πάλιν »οἱ ἄγγελοι οὐ
δύνανται ἰδεῖν τὸ ἅγιον πνεῦμα καὶ οἱ ἄνϑρωποι οὐ δύνανται ἰδεῖν
τοὺς ἀγγέλους.-« καὶ ἐφαντασίασεν ἑαυτὸν μᾶλλον καὶ οὗς ἠπάτησεν,
ἀλλ᾽ οὐ τὸν συνετὸν καὶ πιστὸν καὶ πιστεύοντα τῇ ἀληϑείᾳ καὶ τῇ
πνευματικῇ διδασχαλίᾳ. παῦσαι τοίνυν, ᾿ΘΩρίγενες, καὶ παύσασϑε οἱ
τοῦ Θριγένους μαϑηταί: ἀληϑεύουσι γὰρ οἱ ἀπόστολοι καὶ οἱ προ-
φῆται ἥπερ ὑμεῖς καὶ ὁ ὑμῶν διδάσκαλος: παυσάσϑωσαν οἱ Γνωστιχοί,
κατάγνωστοι δὲ ὄντες τὸν τρόπον, χαὶ παυσάσϑωσαν Θὐαλεντινιανοὶ
καὶ Μανιχαῖοι καὶ Διαρκιωνισταὶ οἱ κατὰ πάντα πεπλανημένοι καὶ
παυσάσϑωσαν ᾿Αρειανοὶ καὶ ᾿Ανόμοιοι καὶ Σαβέλλιοι καὶ Πνευματῖται,
οἱ καὶ Πνευματομάχοι, καὶ Διμοιρῖται οἱ ἀνοήτως τὸν νοῦν παρεκχ-
βάλλοντες. πάντα γὰρ ἀληϑεύει ἡ Bela γραφή" συνέσεως δὲ χρεία
ἐστὶ τοῦ εἰδέναι (ἀληϑεύειν) τὸν ϑεὸν πιστεύειν (te) | αὐτῷ καὶ
τοῖς αὐτοῦ λόγοις καὶ (γνῶναι) τὰ ὑπὸ τοῦ ϑεοῦ χεχαρισμένα καὶ
δεδομένα χαὶ ἐσόμενα καὶ εἰδέναι κατὰ τὴν ὑπόσχεσιν τὴν τῶν

ὧι

0

- > ’ A ’ - x ’ x
γεχρῶν ἀνάστασιν ἐν τελειότῆτι. πᾶσα γὰρ αἵρεσις ψεύδεται μὴ

λαβοῦσα πνεῦμα ἅγιον χατὰ τὴν παράδοσιν τῶν πατέρων ἐν τῇ
ἁγίᾳ τοῦ ϑεοῦ καϑολικῇ ἐκκλησίᾳ.

64. Καὶ περὶ τούτων πάντων αὖϑις πάλιν ἐροῦμεν κατὰ τὸ
ἡμέτερον ἀσϑενές" ἀλλ᾽ ἐκ ϑεοῦ καταξιωϑέντες τῆς ἁγίας τοῦ ϑεοῦ
καϑολικῆς ἐκκλησίας οἱ ἐλάχιστοι καὶ ταπεινοὶ ἔχειν καὶ ταύτης | τὸ
ἑδραίωμα κατὰ τὸ δυνατὸν τῆς ἡμῶν βραχύτητος παρατιϑέμεϑα
ἀπὸ μέρους περὶ πάντων τοῖς βουλομένοις τῆς ἑαυτῶν ζωῆς ἐπιμε-
λεῖσϑαι. καὶ ἤρχει μὲν ἱχανῶς τὰ περὶ πατρὸς καὶ υἱοῦ καὶ ἁγίου
πνεύματος εἰρημένα ἵνα δὲ περισσότερον εἰς εὐφρασίαν καὶ περι-

3—7 vgl. Origenes περὶ ἀρχῶν 1 8; 25, 16ff Kötschau; dazu Panarion
ἢ. 64,4, 3ff u. ep. ad Joh. episc. Hieros. = Hieronymi ep. 5l, 4, 1ff (CSEL 54, 1
S. 401, 1ff Hilberg) — 18 IKor. 2, 12

L J

1 » etwa (πόσα ἐβλασφήμησεν) * 3 x etwa (ἀναγνώτωσαν) * | οὐκ ἀπη-
ξίωσεν I | zur ὅτι] ὅτι οὐ. 2 Α ἰδεῖν] ὁρᾶν J | svios<L 12 χατάγνωστοι *
nach Pan. ἢ. 3, 7,2] χαταγνωστιχοὶ 1,1 | Οὐαλεντιανοί J (gewöhnlich Οὐαλεντῖνοι)
14 ἀνόμιοι und+oiL 1 παρεχβαλόντες 1, παρεχβάλοντες Ὁ 17 (ἀληϑεύειν) *

(te)* 18 (yyravaı)* 98 ἔχειν χαὶ] (μετέχειν) καὶ ἔχειν) Ὁ 29 εὐφραξίαν 7

04.1

P67

19

Ancoratus 63, 2—65, 3 77

ποίησιν καὶ πληροφορίαν τῶν πιστῶν σαφηνίσαι σπουδάσωμεν,
πανταχόϑεν συνάγοντες τῆς ϑείας γραφῆς τὰς μαρτυρίας εἰς πλάτος
εὐωχίας καὶ ἀγαλλίασιν τοῖς ἐντυγχάνουσι πιστοῖς πάλιν οὐχ ὀκνήσαι-
μεν ὑποδεῖξαι ὡς ἀσφαλῆ καὶ βεβαίαν ἐν ϑεῷ τὴν ἡμετέραν ἐλπίδα,
ὅτι οὐδὲν παρήλλακται ἐν πατρὶ καὶ υἱῷ καὶ ἁγίῳ πνεύματι, ἀλλ᾽
ὁμόστοιχος καὶ ὁμοούσιός ἐστιν ἡ ἁγία τριάς. οὐκ ἀλλαχόϑεν δέ
ποϑὲν οὐδὲ ἀπὸ ἰδίων διανοημάτων ποιούμεϑα τὴν διδασκαλίαν,
ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς ἡμετέρας ζωῆς τουτέστιν ἐκ προφητῶν καὶ ἐκ τῆς τοῦ
σωτῆρος ἡμῶν παρουσίας καὶ τῆς αὐτοῦ φιλανϑρο)πίας. ἦλϑε γάρ,
10 ἦλϑεν ἡ ζωὴ ἡμῶν χαὶ τὸ φῶς αὖϑις ἡμῖν ὑπέδειξεν εὐρὼν ἡμᾶς
πεπλανημένους. nuev γάρ, nusv ἐν ὑπερηφανίᾳ καὶ βλασφημίαις,
εἰδώλων ὁμοιώσεσι. πνευμάτων ἀϑείαις, κακῶν πάντων ἐπιταγαῖς
βεβαπτισμένοι. τούτων τοίνυν προσόντων μοι ἀκουσίως (»οὐ γὰρ ὃ
ἤϑελον ἔπραττον, ἀλλ᾽ ὁ ἐμίσουν ἠπειγόμην ποιεῖν«ε, ἁμαρτίας δια-
15 χορούσης μοι οὕτως), ὁ ἅγιος πατὴρ τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν ἅγιον ἀπέ-
στειλε καὶ ἐν τῷ αὐτοῦ ἐλέει ἔσωσέ με καὶ ἐκ πασῶν τῶν διαφϑορῶν
μου ἐρρύσατό με. 65. »ἐπεφάνη γὰρ ἡ χάρις τοῦ χυρίου ἡμῶν καὶ
σωτῆρος, διδάσκουσα ἡμᾶς ἵνα ἀρνησάμενοι τὴν ἀσέβειαν καὶ τὰς
κοσμικὰς ἐπιϑυμίας σωφρόνως καὶ εὐσεβῶς καὶ δικαίως ζήσωμεν ἐν
20 τῷ νῦν αἰῶνι, προσδεχόμενοι τὴν μακαρίαν ἐλπίδα καὶ ἐπιφάνειαν
τῆς δόξης τοῦ μεγάλου ϑεοῦ καὶ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ" ὃς
ἔδωκεν ἑαυτὸν ὑπὲρ ἡμῶν, ἵνα λυτρώσηται ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἀνομίας,
καὶ καϑαρίσῃ ἑαυτῷ λαὸν περιούσιον, ζηλωτὴν καλῶν ἔργωνκ" γέξα-
λείψας τὸ καϑ' ἡμῶν χειρόγραφον, τοῖς δόγμασιν ὃ ἦν ὑπεναντίον
25 ἡμῶν, ἤρκεν ἐκ μέσου προσηλώσας αὐτὸ τῷ σταυρῷ, ἀπεχδυσάμεγος
τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας, ἐδειγμάτισεν ἐν παρρησίᾳ, ϑριαμβεύσας
αὐτοὺς ἐν αὐτῷ«᾽ »πύλας χαλκᾶς συντρίψας καὶ μοχλοὺς σιδηροῦς
συνϑλάσαςς« τὸ φῶς αὖϑις ὑπέδειξε τῆς ζωῆς, χεῖρα ὀρέγων, ὁδοποιῶν,
ὑποβάϑρας οὐρανῶν ὑποδεικνύς, παράδεισον αὖϑις | οἰχεῖν ἀξιῶν.

σι

9

-

ὧτ

D 160

6,1

ID

P68

,ὔ ’ 2 ΟΞ \ x ν ’ - ’ \ z
30 τοίνυν »χατῴχησεν Ev ἡμῖν« καὶ »τὸ διχαίωμα τοῦ vouov« dovs ὃ

13 vgl. Röm. 7, 19f — 17—23 Tit. 2, 11--14 — 23—27 Kol. 2, 14} —
27f Jes. 45, 2 — 30 vgl. Joh. 1, 14 — Röm. 8, 4

Lg 17—S. 93, 7 wiederholt Panarion haer. 74 ὁ. 2—10 (= pan.)

3f ὀχνήσαιμι L 8 &2<J 13 μοι] ἡμῖν J 17 γὰρ < par.
17f χαὶ σωτῆρος] Ἰησοῦ Χριστοῦ pan. 19 χαὶ δικαίως pan.] <LJI 25 ἦρχεν
pan.] ἄρας LI | προσηλώσας αὐτὸ pan.] χαὶ προσηλώσας LI 96 ἐδειγμάτισεν
pan.] παρεδειγμάτισεν Τι J 97 αὐτὰς I | πύλας] ϑύρας pan. 98 χεῖρας
pan. 29 ὑποβάϑρους 1, ὑποβάϑραν pan. | οὐρανὸν LJ

©

10

15

0

25

78 Epiphanius

«ς - ’ >) x - > x ὟΝ co x x > -
ἡμῖν τοῦ πνευμᾶτος εἰς τὸ γνῶναι αὐτον (zal) ὁτε τὰ περὶ αὐτοῦ
> ᾿ x r -- - 2 ’ c «ὦ ’
ἐστιν ἀρχὴ καὶ τέλος ζωῆς, »VOuoSs δικαιοσύνης« γέγονεν ἡμῖν, »νομος
A 2 ‚ ’ \ ς
πίστεως »γ᾽ύμος πνεύματοςς, ἐλεύϑερος ἐκ »νόμου σαρχὸς Auagriase.

x ᾽ - [2 - - \ x v ” p)}
dio »συνηδομαι τῷ νομῳ τοῦ ϑεοῦ χατὰ τὸν E00 avdomrov«' ἔσω 4

δὲ ἡμῶν ὁ Χριστός, εἴπερ οἰχεῖ ἐν ἡμῖν. αὐτὸς γὰρ ϑανὼν ὁδὸς
ζωῆς ὑπὲρ ἡμῶν γέγονεν, ἵνα »οἱ ζῶντες μηκέτι ἑαυτοῖς ζῶσιν, ἀλλὰ
τῷ ὑπὲρ ἡμῶν ἀποθανόντι χαὶ ἐγερϑέντιε αἰτίῳ ζωῆς »τοῦ πρὸ
πολλῶν γενεῶν ὅρκου μνησϑείς« κατὰ τὸν Δαυίδ, »ϑεὸς ἢν ἐν Χριστῷ
χύσμον καταλλάσσων ἑαυτῷ μὴ λογιζόμενος αὐτοῖς τὰ παραπτώματα
αὐτῶνε, »ὅτι ἐν αὐτῷ εὐδόχησε πᾶν τὸ πλήρωμα χατοιχῆσαι καὶ
δι᾿ αὐτοῦ ἀποχαταλλάξαι τὰ πάντα εἰς αὐτόν, εἰρηνοποιήσας διὰ
τοῦ αἵματος τοῦ σταυροῦς. παρεγένετο | τοίνυν »εἰς οἰχονομίαν τοῦ
πληρώματος τῶν χαιρῶνςε, χαϑὼς ἐπήγγελται ᾿Αβραὰμ καὶ λοιποῖς
ἁγίοις. »ἀναχεφαλαιώσασϑαι τὰ πάντα ἐν αὐτῷ, τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς
καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆςες. διάστασις δὲ NV καὶ ἔχϑρα »ἐν τῇ ἀνοχῇ τοῦ
ϑεοῦςε, ν»ἀποχατήλλαξε δὲ ἐν τῷ σώματι τῆς σαρκὸς αὐτοῦς, »dı
αὐτοῦ ποιήσας τὰ ἀμφότερα ἕνε, (ἦλϑε γὰρ νἡ εἰρήνη ἡμῶν) καὶ
»τὸ μεσότοιχον τοῦ φραγμοῦ λύσας, τὴν ἔχϑραν ἐν τῇ σαρχὶ αὐτοῦ
τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι χαταργήσας, ἵνα τοὺς δύο χτίσῃ
εἰς ἕνα καινὸν ἀνϑρώπονςε, »εἶναί τε τὰ ἔϑνη σύσσωμα καὶ συμ-
μέτοχα καὶ συγχληρονόμα τῆς ἐπαγγελίας« ἐχέλευσεν εἰπών »δεῦτε
πρός μὲ πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμέγοι, κἀγὼ ἀναπαύσο,
ὑμᾶςς. τοίνυν »ἐν ὁ ἐγὼ ἠσϑένουν διὰ τῆς σαρχόςς, ἀπεστάλη μοι
σωτὴρ »ἐν ὁμοιώματι σαρχὸς ἁμαρτίαςς, οἰχονομίαν τοιαύτην πληρῶν,
ἵνα μὲ δουλείας »ἐξαγοράσῃς, ἵνα μὲ φϑορᾶς, ἵνα μὲ ϑανάτου, καὶ
ἐγένετό μοι »δικαιοσύνη καὶ ἁγιασμὸς καὶ ἀπολύτρωσις«" δικαιοσύνη

2 Röm. 9, 31 -- 2f Röm. 3, 27 -- 3 Röm. 8, 2 --- Röm. 7, 25 --- 4 Röm.
7,22 — 5 vgl. IKor. 3, 16 — 6f I Kor. 5,15 — 7f vgl. Psal. 104, δὲ —
s—10 II Kor. 5, 19 — 10—12 Kol. 1, 19£ — 12—15 Ephes. 1, 10 — 15 vgl.
Röm. 3, 26 — 16—20 Ephes. 2, 16. 14. 15 — 20f Ephes. 3, 6 — 21—23 Matth.
11, 28 — 23 Röm. 8, 3 — 24 Röm. 8, 3 — 25 vgl. Gal. 4,5. — 26 IKor. 1, 30

L J pan.

1 (zai) *) 7 pan.<LJI 2 νόμος πίστεως pan. <LJI ὃ oaozög] ζωῆς LJ

4 συνήδομαι τῷ νόμῳ pan.] συνείδομεν τὸν νόμον LJ | roö (vor ϑεοῦ) <L
5 ὑμῖν L | αὐτὸς. γὰρ] ἀλλ᾽ αὐτὸς pan. 8 ὕρχου pan.] οἴχου 1 19 τοῦ
σταυροῦ pan.] ἐν τῷ σταυρῷ LJ παραγέγονε pan. 14 τὰ + re pan.

15 δὲ] yao? * 30 ze] δὲ pan. 22 πρός με <LI 98 ἐν ᾧ <JI 24 vor

σωτὴρ + ὁ pan.

φι

1 101

10

10

20

Ancoratus 65, 3—66, 3 79

e \ r Te 2 ‚ ς \ , „0 \
μέν, δια πίστεως αὑτοῦ ἁμαρτίαν λυσας" ayıaouog δέ, δι΄ vdarog καὶ
πνεύματος καὶ ἐν ῥήματι αὐτοῦ ἐλευϑερώσας" ἀπολύτροωσις δέ, τὸ
αἷμα αὐτοῦ λύτρον ἀμνοῦ ἀληϑοῦς ὑπὲρ ἐμοῦ ἑαυτὸν παραδούς,
ἱλαστήριον καϑάρσεως χόσμου, καταλλαγῆς ἁπάντων οὐρανοῦ καὶ
γῆς, »μυστήριον τὸ ἀπόχρυφον πρὸ τῶν αἰώνων καὶ γενεῶνς«
πληρῶν καιροῖς τοῖς ὡρισμένοις. | ὃ αὐτὸς »μετασχηματίσει τὸ σῶμα
τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν εἰς τὸ γενέσϑαι σύμμορφον τῆς δόξης αὐτοῦ
κατὰ τὴν ἐνέργειαν τοῦ δύνασϑαι καὶ ὑποτάξαι αὐτῷ τὰ πάντας,
»ὗτι ἐν αὐτῷ κατοιχεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς ϑεότητος σωματικῶςες.

66. Τὸ δοχεῖον τοίνυν τῆς σοφίας καὶ τῆς ϑεότητος, ὁ Χριστὸς
μεσιτεύων νκαταλλάσσει τὰ πάντα τῷ ϑεῷ ἐν αὐτῷ, um Aoyı-
ζόμενος ἁμαρτίας«, ἀπόχρυφα μυστήρια πληρῶν πίστει διαϑήκης
αὐτοῦ τῆς προεπηγγελμένης | ὑπὸ τοῦ νόμου χαὶ τῶν προφητῶν,
υἱὸς ϑεοῦ κηρυσσόμενος, υἱὸς Δαυὶδ λεγόμενος" ἄμφω γάρ, ϑεὸς καὶ
ἄνϑρωπος, »μεσίτης ϑεοῦ καὶ ἀνϑρώπωνςε, ἀληϑινὸς »οἶχος ϑεοῦς,
»ἱεράτευμα ἅγιονε, ἁγίου πνεύματος δοτὴρ τοῦ ἀναγεννῶντος καὶ
avaxcıvilovrog αὖὐϑις τὰ πάντα τῷ ϑεῷ᾽" ὅτι »0 AoYog σὰρξ ἐγένετο,
καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν. καὶ »εἴδομεν τὴν δόξαν αὐτοῦ ὡς δόξαν
μονογενοῦς παρὰ πατρόςκ.. ὁ ὑετὸς δένδρεσι καὶ φυτοῖς συμφυσιού-
μενος σῶμα ἀπεργάζεται καὶ τῶν καρπῶν χαϑ' ὁμοιότητα ἕχαστον,
καὶ ἐν μὲν τῇ ἐλαίᾳ ἔλαιον πῖον γίνεται προσλαμβανόμενος ἐξ αὐτῆς
τὸ οὐσιῶδες, ἐν δὲ ἀμπέλῳ οἶνος ἡδὺς χροΐζεται, ἐν δὲ συχῇ σῦκον
γλυχαίνεται καὶ ἐν ἕχάστῳ τῶν σπερμάτων πρὸς τὸ εἶδος αὐτοῦ
avgeı φυήν. οὕτως οἶμαι ὃ Λόγος τοῦ ϑεοῦ ἐν Μαρίᾳ σὰρξ ἐγένετο
χαὶ ἐν σπέρματι ᾿Αβραὰμ ἄνϑρωπος εὐρίσχετο κατὰ τὴν ἐπαγγελίαν.
»εὐρήχαμεν γὰρ Μεσσίαν, ὃν ἔγραψε Μωυσῆς«. ὡς δὲ Μωυσῆς ἔφη

1f vgl. Joh. 1,5 — 5 Kol. 1,26 — 6-8 Phil. 3, 21 — 9. Κ0]. 2, 9 —
ΤΊ Il Kor. 5, 18: — 15 I Tim. 2, 5 — 15f I Petr. 2, 5 — 17—19 Joh. 1,14 —
26 Joh. 1, 41. 45

L J pan.

L @ucorlac LI. | de <pan. 4f ἐν οὐρανῷ καὶ γῆς 7 6 διωρισμέ-
voıg pan. 11 μεσιτεύων καὶ χαταλλάσσων pan. | τῷ (vor ϑεῷ) < pan.
12 ἁμαρτίαν pan. | μυστηρίου L 13 τῆς <JI Ὁ 16 ἁγίου < pan. 17 ὅτι
καὶ pan. 18 χαὶ (vor eidousv) <LJI | δόξαν < LJ 20 τὸν χαρ-
πὸν L τὸν χκαϑ᾽ ὁμοιότητα χαρπόν pan. 21 προσλαβόμενον 1 | ££] πρὸς
pan, 5.95 xai ἐν] ἐν δὲ Pan.» <JI | τῶν <LI 28 αὐτοῦ αὔξει φυήν
vgl. S. 80, 8] αὔξεται αὐτοῦ καὶ φύει LI 94 σὰρξ < pan. 26 μεσίαν L
ὡς δὲ Μωυσῆς < LJ

ἱ

11 P69

66, 1

D 162

»

2

su Epiphanius

»χαταβήτω ὡς ὑετὸς τὸ ἀπόφϑεγμά μοὺς χαὶ ὁ Δαυίδ »καταβήτω
ὡς ὑετὸς ἐπὶ πόχον χαὶ ὡς σταγόνες στάζουσαι ἐπὶ τὴν ynve
ἔριον τοίνυν δεχόμενον τὴν δρόσον αὔξει πόκου γονήν, γῆ δὲ δεχο-
μέν n τὸν ὑετὸν αὐξει καρπὸν ἐλπίδος γεωργῶν τῷ δέχεσϑαι προσ-
τάγματι τοῦ δεσπότου προσδιδοῦσα τὴν φύσιν προϑύμως τῷ Te
λαμβάνειν παρ᾽ αὐτοῦ πλέον ἔχειζν) σπουδήν), οὕτω δὴ καὶ ἡ παρ-
ϑένος Μαρία »κατὰ τί γνώσομαις ὅτε φησίν »ὅτι ἔσται μοι τοῦτος,
ἤχοῦσὲ »πνεῦμα κυρίου ἐπὶ σὲ καὶ δύναμις ὑφίστου ἐπισκιάσει σοι"
διὸ καὶ τὸ γεννώμενον ἐκ σοῦ ἅγιον ἔσται καὶ υἱὸς ὑψίστου κληϑή-

- - x > 3 - > -
) σεταις. Χριστὸς ἐν ἀγγέλῳ λαλεῖ, ἀναπλάττει δὲ ἑξἕαυτὸν ἐν τῇ

ἑαυτοῦ πλάσει ὃ δεσπότης »μορφὴν δούλου λαβώνςε, καὶ Μαρία μὲν
ἀνιμᾶται τὸν Aoyov εἰς σύλληψιν, ὡς ὑετὸν ἡ γῆ, ξαυτὸν δὲ καρπὸν
ἅγιον ἀποδείκ νΌσιν ὃ τοῦ ϑεοῦ “όγος. προσλαμβανόμενος ϑνητοῦ
φύσιν. οὗτος ἢν ἐξ αὐτῆς ἀνιμώσης ὡς γῆ καὶ πόκχος, ὁ τῆς ἀλη-
ϑοῦς ἐλπίδος | καρπός, ἁγίοις ἐν προσδοκίᾳ" καϑὼς ᾿Ελισάβετ ἔλεγεν
»εὐλογημένη σὺ ἐν γυναιξὶ χαὶ εὐλογημένος ö καρπὸς τῆς χοιλίας
σους, ὃν “προσελάβετο ἐξ ἀνϑρωπότητος παϑὼν “ἀπαϑὴς ὧν ὁ Aöyos'

οὗτος "ὁ ἄρτος ὁ ζῶν, ὁ καταβὰς ἐξ οὐρανοῦς χαὶ ζωὴν διδούς"
οὗτος ὁ τῆς ἀληϑοῦς ἐλαίας καρπός, τὸ ἔλαιον τῆς χρίσεως καὶ τῆς
συνϑέσεως, ὁ προετύπωσε Μωυσῆς" οὗτος >») ἀληϑινὴ ἄμπελοςς, ἣν
γεωργεῖ. μόνος ὁ πατήρ, βότρυν χαρᾶς γεννήσας ἡμῖν" οὗτος »τὸ
vdoo τὸ ζῶν, ὃ (ὁ) διφῶν ἄνϑρωπος λαβὼν οὐ διψήσει πάλιν, ἀλλ᾽
ἐστὶν ἐν τῇ κοιλίᾳ αὐτοῦ ἁλλόμενον εἰς ζωὴν αἰώνιον«. ἐκ τούτου
λαβόντες μετέδωχαν οἱ νέοι γεωργοὶ εἰς τὸν κόσμον, παλαιοὶ δὲ

1 Deut. 32,2 — 1f Psal. 71,6 — 7 vgl. Luk. 1, 18. 84 — 8 Luk. 1,35 —
11 Phil. 2,7 — 16 Luk. 1,42 — 18 Joh. 6, 51 — 19f vgl. Exod. 30, 22 —
20 Joh. 15, 1 — 21—23 Joh. 4, 10. 13. 14

L J pan.

1 zei ὁ Δαυίδ) ἢ pan. 2 ὑετὸς] δρόσος pan. καὶ ὡς --- γῆν hinter

ἐπὶ τῆς γῆς pan.
8 ἔριν J 4. ἐλπίδος γεωργῶν hinter χαρπὸν Wilamowitz vgl. Z. 14f] ἐλπίδος

ἀπόφϑεγμά μου (Z. 1) LJpan. ἣἡ σταγὼν ἡ στάζουσα 1,

γεωργὸν vor τὸν ὑετὸν pan.<LJI | τῷ δέχεσϑαι < 1,9 ὅ τοῦ (vor δεσπό-
zov) <pan. | zo] wLJ | re Ἢ d& LJpan. 6 ἔχειζν) *] ἔχει LJ
pan. 7ἷ ὅτε ἢ τοῦτο LJpan. | τοῦτο < pan. 10 δὲ] za L 12 ovı-
uäro L 13 ὑποδείχνυσιν 1,1 1 ὁ τοῦ ϑεοῦ Adyos < L | προσλαβόμενος LJ
14 οὗτος ἢν] οὕτως οὖν LI | noxüg pan. 15 ἁγίοις ἐν προσδοχίᾳ pan.]
ἡ τῶν ἁγίων προσδοχία LI 17 ὃν 1] ἕν 5 ὃ pan. 186 (vor ἄρτος) <LJ

90 ὃ ἢ ὅν LJpan. 21 vor χαρᾶς + τῆς L 22 (δ) *

u Aid

10

Ancoratus 66, 3—67, 4 81

γεωργοὶ ἐξήραναν καὶ ἔφϑειραν διὰ ἀπιστίαν. αἵματι μὲν ἑαυτοῦ 10
ἁγιάζει τὰ ἐϑνη, πνεύματι δὲ αὐτοῦ ἰδίῳ ἀνάγει τοὺς κλητοὺς εἰς
οὐρανούς. »0004 γοῦν πνεύματι αὐτοῦ ἄγονται, οὕτοις ζῶσι ϑεῷ"
0001 δὲ un, ἔτι ϑανάτῳ λελογισμένοι εἰσί, φυχικοὶ ἤτοι σαρκιχοὶ
οὗτοι καλοῦνται. τοίνυν ἀϑετεῖν τὰ ἔργα τῆς σαρκός, ὀχυρώματα 11
ὄντα τῆς ἁμαρτίας, νεχροῦν δὲ τὰ μέλη τοῦ ϑανάτου διὰ τῆς
χάριτος αὐτοῦ λαβεῖν τε πνεῦμα ἅγιον ὃ οὐχ εἴχομεν προστάσσει,
τὸ ζωοποιοῦν ἐμὲ τὸν πάλαι τεϑνηκότα, ὅπερ μὴ λαβὼν τεϑνήξο-
μαι δίχα γὰρ πνεύματος αὐτοῦ πᾶς νεχρός. »εἰ τοίνυν τὸ πνεῦμαϊ 3
αὐτοῦ ἐν ἡμῖν, ὁ ἐγείρας αὐτὸν ἐκ νεχρῶν ζωοποιήσει τὰ ϑνητὰ
σώματα ἡμῶν διὰ τοῦ ἐνοιχοῦντος αὐτοῦ πνεύματος ἐν ἡμῖν«. ἀλλ΄.
οἶμαι, ἀμφότερα κατοικεῖ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ τῷ δικαίῳ, ὁ Χριστὸς
καὶ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ.

67. Ei δὲ Χριστὸς ἐκ τοῦ πατρὸς πιστεύεται ϑεὸς ἐκ ϑεοῦ καὶ 61,1
τὸ πνεῦμα ἐκ τοῦ Χριστοῦ 2 παρ᾽ ἀμφοτέρων (ὥς φησιν ὃ Χριστός,
»0 παρὰ τοῦ πατρὸς ἐχπορεύεταις καί γοὗτος ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται),
ὁ δὲ Χριστὸς ἐκ πνεύματος ἁγίου (»τὸ γὰρ ἐν αὐτῇ« φησίν »ἐκ
πνεύματος ἁγίους ἀγγέλου φωνή), συνίω τὸ λυτρούμενόν μὲ μυστήριον
πίστει ἀκοῇ μόνῃ φιλίᾳ τῇ | πρὸς τὸν ἐλϑόντα πρὸς ἐμέ. ξαυτὸν 2 D164
γὰρ ὁ ϑεὸς γινώσχει, ἑαυτὸν Χριστὸς κηρύσσει, ἑαυτὸ τὸ πνεῦμα
τὸ ἅγιον δηλοῖ τοῖς ἁγίοις" ἐν γραφαῖς δὲ ἁγίαις τριὰς ἡμῖν zaray- PTI
γέλλεται χαὶ πιστεύεται ἀπεριέργως ἀφιλονείκως (ἔχ) συνϑημάτων
ἀκοῆς. ἐκ πίστεως δὲ ταύτης ἡ σωτηρία τῆς χάριτος, »ἐκ πίστεως 8
ἡ δικαιοσύνη χωρὶς ἔργων νόμους" γέγραπται (γὰρ) ἐξ ἀκοῆς πίστεως
τὸ πνεῦμα τοῦ Χριστοῦ δίδοσϑαι τοῖς σῳζομένοις. πίστις δὲ ἡ 4

3 Röm. 8, 14 — 5 vgl. Gal. 5, 19 — 6 vgl. Kol. 3,5 — 9—11 Röm. 8, 11

— 16 Joh. 15, 26 — Joh. 16, 14 — 17 Matth. 1, 20 — 23f Röm. 3, 28
24f vgl. Gal. 3, 2

L J pan. 11-—16 Coneil. Florent. Hardouin IX 360D Jos. Bryennios I 275 Bul-
garis 19—S. 82, 8 Siegel des Glaubens S. 30f Karapet (= arm.)

1 ἐξῆραν pan. | ξαυτοῦ] αὐτοῦ 13 2 ἁγιάζεται LI | αὐτοῦ ἰδίῳ] audio
pan. | fyapan 83owLI 4un<LJI 5.09srel pan. | ὀχύρωμα
οὔσης pan. 6 νεχροῖ pan. 7 τε] δὲ pan. 9 εἰ τοίνυν] ἤτοι 1 11 αὐ-
τοῦ < J, hinter πνεύματος pan. 12 τῷ ἀνθρώπῳ < L pan. 15 ὡς
alle Neon Τὶ 171 τὸ γὰρ ἐν ---πνεύματος ἁγίου <LJI 18 συνιῶν τῷ
λυτρουμένῳ μὲ μυστηρίῳ 1,4 19 ἀχοῇ μόνῃ = aufs bloße Hören hin
τ 01. a re | 20 γινώσχει ὁ ϑεός 1, | Eavrö] ξαυτὸν L 91 δὲ
hinter ἐν J 32 ἀπερίεργος ἀφιλόνεικος pan. | Ex) * 23 ἀκοαῖς pan.
δὲ pan. < LJI | ταύτης] ἀὐτῆς pan. 24 ἔργων « 1,1 | (γὰρ) * 25 πίστις

pan. arm.] πιστὴ LJ
Epiphaniusl. 6

s2 Epiphanius

χαϑόλου κηρύχων φωναῖς αὕτη σημαίνεται, ὡς ἔγωγε οἶμαι κατηχού-
μερὸς ἐκ γραφῶν" τρία ἅγια τρία συνάγια, τρία ὑπαρχτὰ τρία
σὺ νύπαρχτα, τρία ἔμμορφα τρία σύμμορφα, τρία ἐνεργὰ τρία συνεργά,
τρία ἐνυπόστατα τρία συνυπόστατα ἀλλήλοις συνόντα" τριὰς αὕτη
5 ἁγία καλεῖται. τρία ὄντα μία συμφωνία μία ϑεότης τῆς αὐτῆς
οὐσίας τῆς αὐτῆς ϑεότητος τῆς αὐτῆς ὑποστάσεως, ὁμοία ἐξ ὁμοίου,
ἰσύτητα χάριτος ἐργαζομένη πατρὸς καὶ υἱοῦ καὶ ἁγίου πνεύματος.
τὸ δὲ πῶς αὐτοῖς ἀπολείπεται διδάσκειν. "οὐδεὶς γὰρ οἶδε τὸν
πατέρα εἰ μὴ ὃ υἱός, οὐδὲ τὸν υἱὸν εἰ μὴ ὃ πατὴρ zei © ἐὰν ὁ υἱὸς
ἀποκαλύψῃ" ἀποκαλύπτει δὲ διὰ πνεύματος ἁγίου. οὐχοῦν ταῦτα 6
τρία ὄντα ἢ ἐξ αὐτοῦ ἢ παρ᾽ αὐτοῦ ἢ πρὸς αὐτόν, ἑκάστῳ ἀξίως
νοούμενα χκαϑος ξαυτὰ ἀποκαλύπτει, φῶς πῦρ πνεῦμα καὶ ἄλλαις
οἶμαι ὁράσεων ὁμοιώσεσι. καϑὼς ἄξιος ὁ διακονούμενος ἄνϑρωπος.
αὐτὸς τοίνυν ὁ ϑεὸς 6 ἐν ἀρχῇ εἰπών νγενηθήτω φῶς, καὶ ἐγένετο ἴ
15 φῶςς τὸ ὁρώμενον, αὐτὸς 6 φωτίσας ἡμᾶς »τὸ φῶςς ἰδεῖν »τὸ
ἀληϑινὸν τὸ φωτίζον πάντα ἄνϑρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμονς,
(»ἐξαπόστειλον τὸ φῶς σου καὶ τὴν ἀλήϑειάν σοὺς ὃ Δαυίό φησιν)
αὐτός ἐστιν ὁ κύριος ὃ εἰπών »ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐχχεῶ ἀπὸ
τοῦ πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα καὶ προφητεύσουσιν οἱ υἱοὶ
20 αὐτῶν καὶ αἱ ϑυγατέρες αὐτῶν zal οἱ νεανίσκοι αὐτῶν ὁράσεις
ὄψονταις, τρία πρόσωπα ἁγίας λειτουργίας δεικνὺς ἡμῖν ἐξ ὑπο-

φι

1{

᾿ » a
στασεῶώς O0VONS τριττῆς. | D165

68. » Adym οὖν Χριστὸν διάκονον γεγενῆσϑαι περιτομῆς ὑπὲρ 69,1
ἀληϑείας ϑεοῦ εἰς τὸ πληρῶσαι τὰς ἐπαγγελίας«, συνδιακονεῖν δὲ

8---10 Matth. 11,27 — 14 Gen. 1, 8 --- 151 Joh. 1, --- 17 Pal. 42, 8 --
18—21 Joel 2, 23 — 23f Röm. 15, 8
L J pan. 2—12 (bis πρεῦμα) Joh. Scotus de dirisione naturae IV τ. 160.
Gale 1681
1 φωναῖς pan. arm.) φωνὴ LJ 2 ἐκ γραφῶν) ἐκεῖ γράφων L 9 τρία
ὑπαρχτὰ τρία συνύπαρχτα pan. Joh. Seot.] < LJ 4 τρία συνυπόστατα pan.
Joh. Seot.] < LJ 5 vor ἁγία + ἡ LJ Be τῆς αὐτῆς οὐσίας — ὑποστάσεως)
eiusdemque essentiae Joh. Scot. 6 οὐσίας τῆς αὐτῆς ϑεότητος) δυνάμεως pan.
τῆς αὐτῆς ὑποστάσεως ist trotz des τριττῆς Z. 22 nicht zu beanstanden
7 ἰσότητι LI | loörmre χάριτος 4 τῆς αὐτῆς χάριτος pan. | ἐργαζομένη *]
ἐργάζεται pan. operantur Joh. Seot. < LJ 8 ἀπέλιπε pan. | Σ5᾿σγὰρ < pan.
9 οὐδὲ] οὐδεὶς J 10 ἀποχαλύψῃ! ἀποκαλύπτει pan. | ἁγίου + τούτῳ καὶ ὃ
πατὴρ ἀποχαλύπτει 1, «Ξ pan. Joh. Seot. 101 τρία ταῦτα pan. 11 ἑχάστῳ]
in unoquoque Joh. Scot. 12 ἑαυτῷ 1, 15 τὸ ὁρώμενον «: 1 17 φησὶν
ὁ Δαυίδ, 19 ἐπὶ πᾶσαν σάρχα < LJ 191 οἱ υἱοὶ αὐτῶν καὶ < pan.
21 ἡμῖν + ὑποστάσεως pan. 22 τρίτης pan.

Ancoratus 67, 4—68, 7 53

τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον. παρειλήφαμεν (γὰρ) ἐκ ϑείων γραφῶν οὕτως"
ἀποστέλλεται ὁ Χριστὸς ἀπὸ πατρὸς ἀποστέλλεται τὸ πνεῦμα τὸ
ἅγιον" λαλεῖ ἐν ἁγίοις Χριστὸς λαλεῖ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον" ἰᾶται
Χριστὸς ἰᾶται τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον" ἁγιάζει Χριστὸς ἁγιάζει τὸ
πνεῦμα τὸ ἅγιον βαπτίζει Χριστὸς ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ βαπτίζει
τὸ πνεῦμα τὸ ayıov. οὕτως λέγουσιν αἱ | γραφαί" »ἀποστελεῖς τὸ 2 ῬΤΩ
πνεῦμά σου καὶ ἀνακαινιεῖς τὸ πρόσωπον τῆς γῆς« ὅμοιον τῷ λέγειν
»ἐξαποστελεῖς τὸν λόγον σου καὶ τήξεις αὐτά«" »λειτουργούντων δὲ 3
αὐτῶν, φησί, τῷ κυρίῳ καὶ νηστευόντων εἶπε τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον"
10 ἀφορίσατε δή μοι Βαρνάβαν καὶ Σαῦλον εἰς τὸ ἔργον ὃ προσχέχλη-
μαι αὐτούς«ς ὅμοιον τῷ λέγειν »0 δὲ κύριος εἶπεν, εἴσελϑε εἰς τὴν
πόλιν κἀκεῖ λαληϑήσεταί σοι τί σε δεῖ ποιεῖν«" »αὐτοὶ μὲν οὖν ἐχ- 4
᾿πεμφϑέντες ὑπὸ τοῦ ἁγίου πνεύματος κατῆλϑον εἰς Σελεύκειαν«ε ὡς
ἂν εἴποι Χριστός »ἰδοὺ ἀποστέλλω ὑμᾶς ὡς πρόβατα ἐν μέσῳ λύχκωνκ«"
yr \ Ξ , ce Ε ᾽ν Ε Ε ,
15 »ἔδοξε γὰρ τῷ πνεύματι τῷ αγίῳ μηδὲν ἀλλο ἐπιτίϑεσϑαι βάρος
πλὴν τῶν ἐπάναγκες« ὡς ἂν εἴποι »λέγω δὲ οὐκ ἐγώ, ἀλλ᾽ ὁ κύριος,
γυναῖκα ἀπὸ ἀνδρὸς μὴ χωρισϑῆναικ«" »διῆλϑον δὲ τὴν Φρυγίαν καὶ 6
τὴν Γαλατικὴν χώραν, κωλυϑέντες ὑπὸ τοῦ πνεύματος τοῦ ἁγίου
λαλῆσαι τὸν λόγον ἐν τῇ Ασίᾳ᾽ ἐλϑόντες δὲ εἰς τὴν Διυσίαν ἐπείραζον
εἰς τὴν Βιϑυνίαν πορεύεσϑαι καὶ οὐχ εἴασεν αὐτοὺς τὸ πνεῦμας ὡς
av εἴποι Χριστός »πορευϑέντες βαπτίσατε πάντα τὰ ἔϑνης« (ἢ) »μὴ
βαστάζετε πήραν μὴ ῥάβδον μηδὲ ὑποδήματας. » οἵτινες, φησίν, 7
ἐλεγον τῷ Παύλῳ διὰ τοῦ πνεύματος μὴ ἀναβαίνειν εἰς Ἱερουσαλήμε
ἢ Ayaßos »τἄδε λέγει τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὸν ἄνδρα οὗ ἐστιν ἡ

nt

[|

20

ΟΥ̓ Psal. 103, 30 — 8 Psal. 147,7 — Act. 13,2 — 11f Act.9,6 — 190 Act.
13, 4 — 14 Matth. 10,16 — 15f Act. 15, 23 — 16f I Kor. 7, 10 — 17—20 Act. 16, 6f
— 21 Matth. 28, 19 — 21f Matth. 10, 10 Luk. 10, 4 — 22f Act. 21,4 — 24 Act. 21,11

L J pan.

1 συμπαρειλήφαμεν LI | (γὰρ) * ὃ λαλεῖται beidemale LJ | vor Χρι-
στὸς +ö 1,1, vgl. 2.5 4 vor Χριστὸς} +6 15 Ο οὕτω 15 9 αὐτῷ 1,1
φησί < 1, 10 den < LI | Zeölov] Haviov L 101 προκέχλημαι 1,4
11 λέγειν] εἰπεῖν LI | εἶπεν] λέγει pan. ἄνελϑε 1, εἰσέλϑετε pan. 12 σοι]
duivpan. | oe<pan. | avroipan.] οὗτοι LI 18 ὑπὸ τοῦ πνεύματος τοῦ ἁγίου
pan. 16 ἐπ᾿ ἀνάγκης L En’ ἀνάγχαις | ἐγώ, οὐχ ὁ κύριος pan. 17 ἀνδρός!
ἀνϑρώπου pan. | χωρίζεσϑαι pan. 18 #nö 1, ἀπὸ J 20 τὸ πνεῦμα + τὸ
ἅγιον pan. 91 πορευϑέντες)] ἀπελθόντες pan. | βαπτίσατε + εἰς pan. |
(m) *, vgl. 2. 24 ας 85... 84, 2 24 ἢ <LJI | Ayapßos]) Ἰάκωβος L | Ayapos
+ φησι LJ

σι

10

20

ei

84 Epiphanius

- 49 Ο - ς τ nm > x - ἂν > n
ζώνη avrn« ὁμοῖον ὡς eine Παῦλος »εἰ | δοκιμὴν ζητεῖτε τοῦ ἐν D166

ἐμοὶ λαλοῦντος Χριστοῦ. ἢ »μνημονεύετε τῶν λόγων κυρίου, ὅτι
αὐτὸς εἶπεν, ἀγαϑὸν διδόναι μᾶλλον ἢ λαμβάνειν«ε" »καὶ νῦν ἰδοὺ
ἐγὼ δεδεμένος τῷ πνεύματι πορεύομαις ὡς ἂν εἴποι »Παῦλος δέσμιος
Ἰησοῦ Χριστοῦτ᾽ »πλὴν τὸ are μοι διαμαρτύρεται χατὰ πόλιν
λέγονε ὅμοιον τῷ εἰπεῖν (0) κύριος μαρτυρεῖ τῇ ἐμῇ ψυχῇ ὅτι οὐ
φεύδομαις" »ἐν δυνάμει κατὰ πνεῦμα ἁγιωσύνης ὅμοιον τῷ εἰπεῖν
»ἅγιος ὁ ἐν ἁγίοις ἀναπαυόμενος «" καί »περιτομὴ καρδίας ἐν πνεύ-
ματις ὅμοιον τῷ εἰπεῖν »καὶ περιετμήϑητε περιτομῇ ἀχειροποιήτῳ
ἐν τῇ ἀπεχϑδύσει τοῦ σώματος τῶν ἁμαρτιῶν, ἐν „N περιτομῇ τοῦ
Χριστοῦς" »εἴπερ πνεῦμα ϑεοῦ οἰχεῖ ἐν ὑμῖν« ὅμοιον τῷ εἰπεῖν
»χαϑὼς ἐλάβετε Χριστόν, ἐν αὐτῷ περιπατεῖτες καί »πνεῦμα κυρίου
ἐλάλησεν ἐν ἐμοὶ καὶ λόγος αὐτοῦ ἐν τῷ στόματί μους" καί »τὴν
ἀπαρχὴν τοῦ πνεύματος ἔχοντες« ὅμοιον τῷ εἰπεῖν »ἀπαρχὴ Χρι-
στός«" »ἀλλ αὐτὸ τὸ πνεῦμα ὑπερεντυγχάνει ὑπὲρ ἡμῶνε ὅμοιον
τῷ εἰπεῖν »ὃς ἐστιν ἐν δεξιᾷ τοῦ ϑεοῦ, ὃς καὶ ἐντυγχάνει ὑπὲρ
ἡμῶν«" «ἵνα γένηται ἢἣ προσφορὰ τῶν ἐθνῶν εὐπρόσδεχτος, ayıa-
σϑεῖσα ἐν πνεύματι ἁγίφε ὅμοιον τῷ εἰπεῖν »0 δὲ κύριος ἁγιάσαι
ὑμᾶς, ἵνα ἦτε εἰλικρινεῖς καὶ | ἀπρόσκοποι εἰς ἡμέραν Χριστοῦ«" »ἡμῖν
δὲ ἀπεκάλυψεν ὁ ϑεὸς διὰ τοῦ πνεύματος αὐτοῦς ὅμοιον τῷ εἰπεῖν
»ὅτε εὐδόκησεν ὃ ἀφορίσας μὲ ἐκ κοιλίας μητρός μου διὰ τῆς χάριτος
αὐτοῦ ἀποχαλύψαι τὸν υἱὸν αὐτοῦ ἐν ἐμοί«" »ἡμεῖς δὲ οὐ τὸ πνεῦμα
τοῦ κόσμου ἐλάβομεν, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα τὸ ἐκ ϑεοῦς ὅμοιον τῷ εἰπεῖν
»ἑαυτοὺς δοκιμάζετε εἰ ὁ Χριστὸς ἐν ὑμῖνε" »ναὸς τοῦ ϑεοῦ ἐστε
καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ ϑεοῦ οἰχεῖ ἐν ὑμῖνε ὅμοιον τῷ εἰπεῖν »ἐνοικήσω

1 IIKor. 13, 3 — 2f Act. 20, 35 — 3f Act. 20, 22 — 4} Philem. 1 Ephes.
3,1 — 5f Act. 20, 23 — 6 vgl. Gal. 1, 20 — 7 Röm. 1, 4 — 8 Jes. 57, 15 —
81 Röm.2,29 — 9—11 Kol.2,11 — 11 1Kor. 3,16 — 12 Kol.2,6 — 12f II Sam.
23,2 — 13f Röm. 8, 23 — 14f1 Kor. 15,23 — 15 Röm. 8,26 — 16f Röm. 8, 34 —
171 Röm. 15, 16 — 18f Phil. 1, 10 — 19£ 1 Kor. 2, 10 — 21f Gal. 1,15 — 221 1Kor.
2, 12 — 24 IIKor. 13, 5 — 24f IKor. 3, 16 — 25f II Kor. 6, 16

L J pan.

1 ὅμοιον ὡς eine pan.] ὅμοιον ὡς εἰ ἔλεγε L ὁμοίως ὡσεὶ ἔλεγε 5 ζη-
τοῦντες 7 2 Χριστοῦ] ϑεοῦ LJ | HJ εἰ 4 ἂν <LJI ἐὰν pan. 5 μαρ-
τύρεται 11 6. ὕμοιον τῷ εἶπε 1, ὅμοιον ὡς εἶπε pan. | (ὁ. * Sf ἅγιος
— ὅμοιον τῷ εἰπεῖν « LJ 9 περιετμήϑη pan. 10 τῇ <LJI 10 xei (vor
ἐντυγχάνει) < pan. 19 Χριστοῦ) κυρίου pan. 20 ϑεὸς) Χοιστὸς LJ | τοῦ
<LJ 21 εὐδόκησεν - ὁ ϑεὸὶ J 82 ἐν ἐμοὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ pan. 23 τὸ

ἐχ)]) τοῦ pan. 24 ἐστι LJ

8

9

10

13

14

16

17

18

Ds

10

25

Ancoratus 68, 7—69, 8 δῦ

ἐν αὐτοῖς καὶ ἐμπεριπατήσω, καὶ ἔσομαι αὐτῶν ϑεὸς καὶ αὐτοὶ ἔσον-
ταί μοι λαύόςκ«.

69. ᾿4λλὰ καὶ τὴν δικαίωσιν ἐξ ἀμφοῖν λέγει zal τὴν χάριν"
»δικαιωϑέντες δὲ ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ χυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ
καὶ ἐν τῷ πνεύματι τοῦ ϑεοῦ ἡμῶνκ« ὅμοιον τῷ εἰπεῖν »δικαιωϑέντες
δὲ ἐκ. πίστεως εἰρήνην ἔχομεν πρὸς τὸν ϑεὸν διὰ τοῦ κυρίου ἡμῶν
Ἰησοῦ Χριστοῦ." »οὐδεὶς δυναται εἰπεῖν κύριον ]ησοῦν, εἰ μὴ ἐν
πνεύματι ἁγίῳ«ς καὶ οὐδεὶς δύναται πνεῦμα ἅγιον λαβεῖν ἢ παρὰ
κυρίου »διαιρέσεις δὲ χαρισμάτων εἰδί, τὸ δὲ αὐτὸ πνεῦμα, καὶ
διαιρέσεις διακονιῶν εἰσιν, ὁ δὲ αὐτὸς κύριος, καὶ διαιρέσεις ἐνεργη-
μάτων εἰσίν, ὁ δὲ αὐτὸς ϑεὸς ὁ ἐνεργῶν τὰ πάντα ἐν πᾶσι« καί
»ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν, καϑάπερ ἀπὸ χυρίου πνεύματος" καί »μὴ
λυπεῖτε τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἐν ᾧ ἐσφραγίσϑητε εἰς ἡμέραν ἀπολυ-
τρώσεως« ὅμοιον τῷ εἰπεῖν ν»ἢ παραξηλοῦμεν τὸν κύριον, μὴ

ἰσχυρότεροι αὐτοῦ ἐσμεν«" »τὸ δὲ πνεῦμα ῥητῶς λέγεις ὅμοιον τῷ

- 4 ’ ’
εἰπεῖν »Tade λέγει χύριος παντοχράτῶρ«᾿ καί »τὸ πνεῦμά μου
’ «ς - [4 - ἣν ’ \ 2
ἐφέστηκεν ἐν μέσῳ υμῶν »(ouoıov τῷ einelv)« ἐὰν τις ἐμοὶ ἀνοίξῃ,
γ ’ x «ς x Α > > - ’
εἰσέλϑω ἐγὼ καὶ ὁ πατὴρ καὶ μονὴν παρ αὐτῷ ποιησομεϑακ"
2 “- ’ x > > > x - ΕΝ c \ ’ -
Πσαΐας δὲ »καὶ ἐπ αὐτὸν πνεῦμα ϑεοῦς, ὁ δὲ Χριστὸς »πγνεῦμα
κυρίου ἐπ᾽ ἐμέ, οὗ εἵνεκεν ἔχρισέ use χαί "Ἰησοῦν τὸν ἀπὸ Δαζαρέτ,
”
ὃν ἔχρισεν ὁ ϑεὸς πνεύματι ayio« N »κύριος ἀπέσταλχέ us καὶ τὸ
πνεῦμα αὐτοῦς. φανερὰ δὲ καὶ ἡ φωνὴ τῶν Σεραφίμ, κράζουσα
Ω [7 o ’ ‚ ν ee) ’ a = -
»αγιος αγίος ayıog κύριος Σαβαώϑι. ἐὰν δὲ ἀχούσῃς ὁτι »τῇ δεξιζ,
- - «ς \ ’ -ν ’ N
τοῦ ϑεοῦ ὑυψωϑεὶς τὴν τε ἐπαγγελίαν τοῦ πνεύματος λαβὼν παρὰ
- ’ ” Ἁ =, - > ’
τοῦ πατρόςς ἢ "περιμένειν τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ πατρὸς ἣν ἠχούσατες«
ὍΝ ὋΝ u > \
ἢ ὅτε »τὸ πνεῦμα αὐτὸν ἐκβάλλει εἰς τὴν ἔρημον« ἢ ὅτι αὐτὸς

4 1 Kor. 6, 11 -- 5—7 Röm. 5,1 — 7£ IKor. 12, 3 — 9--1Τ1 IKor.
12, 4—6 — 12 11 Kor. 3, 18 — 12—14 Ephes. 4, 30 — 14 I Kor. 10, 22 — 15 I Tim.
‚1 — 16 Hagg. 2, 11 — 16f Hagg. 2, 5 — 17f Apok. Joh. 3, 20 Joh. 14, 23 —
19 Jes. 11,2 — 191 Luk. 4, 15 — 20f Act. 10, 33 — 5911 Jes. 48, 16 — 23 Jes.
6, ὃ — 23—25 Act. 2, 33 — 25 Act.1,4 — 26 Mark. 1,12

L J pan. 23—S. 86, 13 Joh. Scotus de divis. naturae IV p. 162 Gale 1681

3 δικαιοσύνην LJ 4 Ἰησοῦ Χριστοῦ vor τοῦ zuelov ἡμῶν 5 w!<L)
8 λαβεῖν πνεῦμα ἅγιον L | ἢ pan.] εἰ μὴ LI_ 9 δὲ] γὰρ * 10 εἰσιν — &veo-
γημάτων (Ζ. 106) < pan: 18 λυπῆτε L 14 ἢ] εἰ pan. μὴ LJ 15 ἀρρή-

τως 7 17 (ὅμοιον τῷ εἰπεῖν) * 18 ποιήσομεν pan. 30 ἐπ tur <= τ
210 ϑεὸς <LJ | ἤ] eE LI 23 ἀκούσῃς] audieritis Joh. Scot. 24 ὑψώϑη J
| τήν τε] καὶ τὴν pan. | λαβὼν τοῦ πνεύματος L 25 περιμένει LJ |

πατρὸς + uov Joh. Scot.

1

17} ῃ

δΟ Epiphanius

λέγει "μὴ μεριμνήσητε τί εἴπητε, ὅτι τὸ πνεῦμα τοῦ πατρός μου
τὸ λα λοῦν ἐν ὑμῖνε ἢ »εἰ δὲ ἐν πνεύματι ϑεοῦ ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια

ἢ »ὃ δὲ βλασφημῶν εἰς τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον οὐχ ἀφεϑήσεται αὐτῷς
καὶ τὰ ἑξῆς, Ἢ "πάτερ, εἰς χεῖράς σου παραϑήσομαι τὸ πνεῦμά μους
zei τὰ ἑξῆς οἿ ἢ »τὸ παιδίον ηὔξανε καὶ ἐκχραταιοῦτο τῷ πνεύματις ἢ
» Ἰησοῦς δὲ πλήρης πνεύματος ἁγίου ὑπέστρεψεν ἀπὸ τοῦ lopdavov« |
ἢ »ὑπέστρεψεν Ἰησοῦς τῇ δυνάμει τοῦ πνεύματος- 9 »τὸ ‚rerevon-
μένον ἐκ τοῦ “πνεύματος πνεῦμά ἐστιν« (ὅμοιον τῷ εἰπεῖν »ὃ γέγονεν
ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν) ἤ ᾿κἀγὼ παραχαλέσω τὸν πατέρα καὶ ἄλλον
παράχλητον δώσει ὑμῖν, τὸ πνεῦμα τῆς ἀληϑείας« ἢ »διὰ τί ἐπλή-
ρῶσεὲε τὴν καρδίαν σοῦ ὁ Σατανᾶς (τῷ ᾿Ανανίᾳ Πέτρος) ψεύσασϑαί
σὲ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον:« χκαὶ μετὰ ταῦτα »οὐχ ἀνϑρώποις ἐψεύσω.
ἀλλὰ τῷ ϑεῷς, (ἄρα ϑεὸς ἐκ ϑεοῦ καὶ ϑεὸς τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον,
© ἐψεύσαντο οἱ τοῦ τιμήματος τοῦ χωρίου νοσφισάμενοι) ἢ »ὃς
ἐφανερώϑη ἐν σαρχί, ἐδικαιοϑη ἐν πνεύματις — τούτου μεῖζον 00%
ἔχω λέγειν. ϑεὸς δὲ «καὶ» ὁ υἱός" »ἐξ ὧν« φησίν »ὁ Χριστὸς τὸ
κατὰ σάρχα, ὁ ὧν ἐπὶ πάντων ϑεόεςς, »πίστευσον«, φησίν, »εἰς τὸν
κύριον Ἰησοῦν καὶ σωϑήσῃς« καί »ἐλάλησες, φησίν, ναὐτοῖς τὸν λόγον
τοῦ κυρίους, "ἀναγαγών τε αὐτοὺς εἰς τὸν οἶχον παρέϑηκεν αὐτοῖς
τράπεζαν καὶ ἠγαλλιάσατο πανοιχὶ πεπιστευχὼς τῷ ϑεῴῷκ« 7 ὅτι
»ἐν ἀρχῇ ἣν ὁ “όγος, καὶ ὁ Aoyos ἣν πρὸς τὸν ϑεόν, καὶ ϑεὸς ἣν ὃ
Aoyos« ἤ »ἵνα τὴν διδασκαλίαν τοῦ σωτῆρος ἡμῶν ϑεοῦ κοσμή-
σώσινςε ἢ "ἐπεφάνη γὰρ ἡ χάρις τοῦ ϑεοῦ καὶ σωτῆρος πᾶσιν ἀνϑρώ-
ποις, παιδεύουσα ἡμᾶςς ἢ »προσδεχόμενοι τὴν μαχαρίαν ἐλπίδα καὶ

1f Matth. 10, 19 — 2 Matth. 12, 28 — ὃ Mark. 3, 29 --- 4 Luk. 23, 40 —
5 Luk. 1, SO — 6 Luk. 4, 1 — 7 Luk. 4, 15 — Τῇ Dar 3,6 — 8f Joh. 1, 3. 4
— 9f Joh. 14, 16f — 10—12 Act. 5,3 — 191 Act. 5, 4 — 14f 1Tim. 3, 16 —
16f Röm. = > — 17f Act. 16,31 — 18—20 Act. 16, ». 84 — 21f Joh. 1, 1 --
221 Tit. 2, 10 — 23f Tit. 2, 11 — 24f Tit. 2, 13

L J pan. Joh. Seot. (bis Z. 13 τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον)

1 τοῖ πατρός μου < pan. 2 ἐκβάλω pan. 4 ἤ »πάτερ --- τὰ Eng
«- 7 ἤ »πάτερ) ἤπερ 1, 5 [καὶ τὰ ἑξῆς] ἢ | τῷ <LI 6 δὲ «--1. | πλη-
σϑεὶς pan. Sf ὅμοιον τῷ --- ζωὴ ἦν < Joh. Seot. 8 τῷ] πῆ, 9 ἐν ἑαυτῷ
L | πατέρα + μου LJ 11 Πέτρος] λέγων pan. 13 τῷ (vor ϑεῷ) < pan.
zu θεὸς <JI 14ö<LJI 16 (za) * | To <pan 17 row πὰ
22 n <LJ | Σσοσωτῆρος] πατρὸς LI | ϑεοῦ < pan. 22f χοσμήσωμεν
LJ 23 γὰρ < LJ ||. ϑεοῖ) χυρίου pan. | zei σωτῆρος] 7 σωτήριος J |
σωτῆρος + ἡμῶν Χριστοῦ pan. 24 παιδεύουσα] διδάσχουσα pan. | δεχόμε-
voı pan.

P74

D16S

10

20

25

Ancoratus 69, S—70, 6 S7

ἐπιφάνειαν τῆς δόξης, τοῦ μεγάλου ϑεοῦ χαὶ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ
“Χριστοῦ... ' ἡ αὐτὴ δὲ ἡ διακονία τοῦ πνεύματος καὶ τοῦ Aoyov‘
»προσέχετες, φησίν, »ἑαυτοῖς καὶ παντὶ τῷ ποιμνίῳ, ἐν ᾧ ὑμᾶς ἔϑετο
τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπισκόπους ποιμαίνειν τὴν ἐκκλησίαν τοῦ ϑεοῦς«
ὅμοιον τῷ εἰπεῖν »χάριν ἔχο τῷ ἐνδυναμώσαντί μὲ Χριστῷ Ἰησοῦ
τῷ κυρίῳ ἡμῶν, ὅτι πιστόν μὲ ἡγήσατο ϑέμενος εἰς διακονίανκ«.

70. Συνεργεῖ τοίνυν, ος ἀποδέδεικται, τῷ πατρὶ ὁ υἱὸς καὶ τὸ
πνεῦμα τὸ ἅγιον »τῷ λόγῳ γὰρ κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώϑησαν
καὶ τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶνςε.
προσχυνητὸν δὲ τὸ | πνεῦμα τὸ ayıov' »τοὺς γὰρ προσχυνοῦντας

= ’ -- = \ > \ = -
ϑεῷ ἐν πνεύματι δεῖ προσχυνεῖν καὶ ἀληϑείᾳ.« | εἰ δὲ συνεργεῖ ταῦτα, 2

κτίσις χτίσιν οὐχ ἐργάζεται οὐδὲ κτιστὴ ἡ ϑεότης γίνεται οὐδὲ ἐν
μέτρῳ ἢ περιοχῇ ϑεὸς γινώσκεται. ἔστι γὰρ ἀπερίγραφος ἀχώρητος
ἀπερινόητος, πάντα περιέχων τὰ ποιήματα τοῦ ϑεοῦ. οὐδὲ λατρευτὴ
ἡ κτίσις: »ἐλάτρευσαν, γάρ (φησιν), τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα
καὶ ἐμωράνϑησανς. πῶς γὰρ οὐ μωρὸν κτίσιν ϑεολογεῖν ἀϑετεῖν
τε (τὴν) πρώτην ἐντολὴν τὴν λέγουσαν »ἄκουε Ἰσραήλ, κύριος ὁ
ϑεός σου κύριος εἷς ἐστιν«" »οὐκ ἔσται ἐν σοὶ ϑεὸς πρόσφατοεκ. ἐν
γραφαῖς δὲ ἁγίαις διάφορα ὀνόματα καλεῖται πατρὸς καὶ υἱοῦ καὶ
ἁγίου πνεύματος, πατρὸς μὲν πατὴρ παντοχράτωρ πατὴρ ἁπάντων
πατὴρ Χριστοῦ: υἱοῦ δὲ Λόγος Χριστὸς φῶς ἀληϑινόν" τοῦ δὲ
ἁγίου πνεύματος παράκλητος πνεῦμα ἀληϑείας πνεῦμα ϑεοῦ πνεῦμα
Χριστοῦ. ἔτι τοίνυν ὁ ϑεὸς νοεῖται καὶ πατὴρ φῶς, ἀλλ᾽ ὡς ὑπέρ-
λαμπρον, δύναμις σοφία (ζωήν. εἰ δὲ φῶς ὁ ϑεὸς καὶ πατήρ, φῶς ἄρα
ἐκ φωτὺς ὁ υἱὸς καὶ διὰ τοῦτο »φῶς οἰκῶν τὸ ἀπρόσιτον«ς. δύναμις

3f Act. 20, 28 --- 5. 1 ΤΊπι. 1, 12 — Sf Psal. 32, 6 — 10 Γ Joh. 4, 24 —
15f Röm. 1, 25 vgl. 22 — 171 Deut. 6, 4 — 18 Psal. 80, 10 — 25 I Tim. 6, 16

L J pan.

1 μεγάλου ϑεοῦ] κυρίου 1,4 2 ἡ αὐτὴ δὲ ἡ Ἢ ἣ δὲ αὐτὴ ἣ 1, ἡ αὐτὴ 4 ἢ
αὐτὴ ἣ pan. 3 προσέχετε + δὲ LI | Σἔϑετο ἡμᾶς pan. 4 ποιμαίνειν

>

+ ἡμᾶς pan. 5 ἐνδυναμοῦντι pan. 6 εἰς διακονίαν ϑέμενος pan. 8 τῷ

γὰρ λόγῳ 1,9 I αὐτῶν] αὐτοῦ pan. 11. ϑεὸν L | ἐν <pan. | de

προσχυνεῖν hinter zai ἀληϑείᾳ L | ταῦτα] ἡ ἀλήϑεια pan. 12 vor zuias-+ ἢ
Lu <iEJ 13 ϑεὸς <LJ 14 περιεχόμενος pan. | τοῦ ϑεοῦ] ὁ ϑεός J
| οὐδὲ λατρευτὴ] οὐ λατρευτέα de ῬΡᾷῃ. 1 ἡ «- 1.7 | {φησιν) * 17 τε *] δὲ

LJpan. | (τὴν) * | πρώτην] πατρὸς τὴν pan. 18 χύριος <pan. | ϑεὸς «- 1.

19 ὀνόματα διάφορα pan. 21 υἱοῦ] χυρίου pan. | hinter Χριστὸς + υἱὸς pan.
23 ἔτι Pet.] τί LJpan. | ὁ <Lpan. | ἄλλως 1, ἄλλον 94 {ζωήν Klosterm.,
nach 5, 85,3. doa<pan. 25 διὰ τοῦτο] διὰ τοῦ φωτὸς LI | οἰχῶν φῶς LJ

10

0,1

10

I

-

25

sg Epiphanius

δὲ ὅλος ὁ ϑεὸς χαὶ διὰ τοῦτο {ὃ υἱὸς) »κύριος τῶν dvvauson«'
σοφία ὅλος ὁ ϑεός, οὐχοῦν σοφία ὁ υἱὸς dx σοφίας, »ἐν ᾧ πάντες
οἱ ϑησαυροὶ τῆς σοφίας ἀπόχρυφοις" ζωὴ δὲ ὅλος ὁ ϑεός, οὐχοῦν
ζωὴ ἐκ ζωῆς ὁ υἱός" »ἐγὼ γάρ εἰμι ἡ ἀλήϑεια καὶ ἡ Lone. τὸ δὲ
ἅγιον πνεῦμα παρὰ ἀμφοτέρων, πνεῦμα ἐκ πνεύματος. »πνεῦμα γὰρ
ὁ ϑεόςς, F ϑεότης χαρισμάτων ἐστὶ δοτήρ, ἀληϑέστατον φοτιστικὸν
se βουλευμάτων τοῦ πατρὸς ἀγγελτικόν. ὡς γὰρ ὁ υἱός
»μεγάλης βουλῆς ἄγγελοςς, οὕτω καὶ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον. »ἀλλ᾽
ἐλάβομενε φησί »πνεῦμα ϑεοῦ, ἵνα ἴδωμεν τὰ χαρισϑέντα ἡμῖν ὑπὸ
ϑεοῦ, ἃ καὶ λαλοῦμεν, οὐχ ἐν πειϑοῖ σοφίας λόγοις, ἀλλ᾽ ἐν ἀπο-
δείξει πνεύματος ϑεοῦ, πνευματικοῖς πνευματικὰ συγχρίνοντεςκ«. |

11. ᾿4λλ᾽ ἐρεῖ τις" οὐχοῦν φαμὲν δύο εἶναι υἱούς, καὶ πῶς βονο-
γενής: > UEVOUV γὲ; σὺ τίς εἶ ὁ ἀντιλογιζόμενος τῷ ϑεῷ ς εἰ γὰρ τὸν
μὲν υἱὸν καλεῖ τὸν ἐξ αὐτοῦ, τὸ δὲ ἅγιον πνεῦμα τὸ παρ᾽ ἀμφοτέρων,
(ἃ μόνον πίστει νοούμενα ὑπὸ τῶν ἁγίων. φωτεινὰ φωτοδότα
φωτεινὴν τὴν ἐνέργειαν ἔχει συμφωνίαν τε πρὸς αὐτὸν τὸν »πατέρας«
ποιεῖται φωτός), πίστει ἄκουε, ὦ οὗτος, ὅτι ὃ πατὴρ ἀληϑοῦς υἱοῦ
ἐστι πατήρ, φῶς ὅλος, καὶ (ὃ) υἱὸς ἀληϑοὺῦς πατρὸς (υἱός, φῶς ἐκ
φωτός, οὐχ ὡς τὰ ποιητὰ ἢ κτιστὰ προσηγορίᾳ μόνῃ" | καὶ πνεῦμα

2( ἅγιον πνεῦμα ἀληϑείας ἐστί, φῶς τρίτον παρὰ πατρὸς καὶ υἱοῦ. τὰ

δ᾽ ἄλλα πάντα ϑέσει ἢ κλήσει, οὐχ ὅμοια τούτοις ἐνεργείᾳ ἢ δυνάμει
ἢ φωτὶ ἢ ἐννοίᾳ ὡς ἂν εἴποι τις »υἱοὺς ἐγέννησα καὶ ὑψώσας ἢ
ὡς ἂν εἴποι τις "ἐγὼ εἶπα, ϑεοί ἐστε καὶ υἱοὶ ὑψίστου πάντεςς ἢ
ὡς ἂν εἴποι τις »ὁ τετοκὼς βώλους δρόσους 2 ὡς ἂν εἴποι τις "ἐξ
οὗ πᾶσα πατριὰ ἐν οὐρανοῖς καὶ ἐπὶ riss ἢ ὡς ἂν εἴποι τις »ἐγοὺ

ὁ στερεῶν βροντὴν καὶ χτίζων πνεῦμας. οὐ γὰρ ὡς οἱ λοιποὶ

1 Psal. 58,6 — 9 ΚΟ]. 2, 8 — 4 Joh. 14,6 --- 5f Joh. 4, 24 — 8 Jes. 9, 6 —
9—11 IKor. 2, 12 — 12—20 vgl. oben c. 6, 9; S. 13, 4—11 — 13 Röm. 9, 20 —
16f vgl. Jak. 1, 17 — 22—26 vgl. Panarion ἢ. 73, 5 u. oben c. 5, 31; 8.11, 6f —
22 Jes.1,2 — 23 Psal. 81, 6 — 24 Hiob 38, 25 — 24f Ephes. 3, 15 — 25f Amos 4,13

L J pan. 12—14 Conc. Florent. Hardouin IX 361 A 13f Coneil. Florent.
Hardouin IX 193 D 19f Coneil. Florent. Hardouin IX 361 A und 610 Ὁ

1 ὅλως L | {ὁ υἱὸς) * 2 ὕλως L | ϑεός] υἱός I 3 ὅλως L 5 πνεύ-

-

ματος] πατρός LJ 6 r ϑεότης) lies wohl πνεῦμα δὲ ϑεοῦ ἢ 7 παρακλητιχὸν

pan. | τοῦ « 1.5 9 ἀπὸ J 12 υἱοὺς εἶναι Conc. Flor. 197 vor uoro-
γενὴς + ὃ Cone. Flor. 14 μὲν «1,1 Cone.Flor. 1 ἃ <pan. 16 σύμφωνα
LI 17 ὦ οὗτος] ἐγὼ τοιοῦτος 11 | ἀληϑῶς pan. 18 (ὁ) * | πατρὸς
ἀληϑοῦς pan. | τυϊός) * 19 ποιητὰ ἢ κχτιστὰ)] ποιήματα ἢ κτίσματα LJ
20 τρίτον] τρία J 91 ϑέσει -" ἢ παραϑέσει pan. τούτου pan. 22 vor

ὡς +npan. 25 οὐρανῷ 1,1 | ἐπὶ + τῆς pan.

D170
1,1

ιῷ

σι

-

31

Ancoratus 70, 6—72, 2 50

πατέρες ἢ πατριάρχαι ὃ ἀληϑινὸς πατὴρ ἀρξάμενος τοῦ εἶναι πατὴρ
ἢ ἐκλείπων ποτὲ τῷ χρόνῳ τοῦ εἶναι πατήρ. εἰ γὰρ ἄρχεται τοῦ
εἶναι πατήρ, υἱὸς ἄρα ἦν ποτε ἑτέρου πατρὸς πρὸ τοῦ εἶναι αὐτὸν
πατέρα μονογενοῦς" za ὁμοιότητα δὲ πατέρες πατέρων νοοῦνται
τέχνα καὶ εἰς ἄπειρον τὸν ἀληϑῶς πατέρα τῆς ἀρχαιολογίας εὑρεῖν
ἔστιν. οὐδὲ ὡς τὰ λοιπὰ τέχνα ϑέσει ὁ υἱὸς ὁ ἀληϑινός, νέος τοῦ
εἶναι υἱός. εἰ γὰρ νέος τοῦ εἶναι υἱός, ἦν ποτε χρόνος Orte οὐκ ἦν
6 πατὴρ πατὴρ μονογενοῦς. οὐδὲ ὡς τὰ λοιπὰ πνεύματα τὸ πνεῦμα
τῆς ἀλῃϑείας κτιστὸν ἢ ποιητόν, οὐδὲ ος οἱ λοιποὶ ἄγγελοι »0 τῆς
μεγάλης βουλῆς ἄγγελος« καλεῖται. ἃ μὲν γὰρ ἀρχὴν καὶ τέλος ἔχει,
ἃ δ᾽ ἀνεπινόητον ἔχει τὴν ἀρχὴν καὶ τὸ χράτος" καὶ ἃ μὲν κτίζει
τὰ πάντα εἰς ἀπείρους αἰῶνας, συνεργοῦντα τῷ πατρί, | ἃ δὲ κτίζεται
ὑπὸ τούτων, ὡς ἂν ἐϑέλοιεν: καὶ ἃ μὲν λατρεύει τούτοις, ἃ δὲ
λατρευτὰ ὑπὸ τῶν ὅλων χτισμάτων᾽ καὶ ἃ μὲν ἰᾶται τὰ ποιήματα,

u a \ x Υ [4 > > win ὌΠ \ N Er:
a δὲ τὴν ἴασιν Aaußavsı παρ αὐτῶν" καὶ ἃ μὲν χρίνεται κατ᾽ ἀξίαν,

a \ . ’ γ Α r e x a \ > ’ > ’ a \
ἃ δὲ τὴν κρίσιν ἔχει τὴν δικαίαν" καὶ ἃ μὲν (Ev) χρονῳ ἐστίν, ἃ δὲ
2 ’ ‚ . ἃ \ ’ \ ‚ a \
οὐκ Ev χρόνῳ Tuyyaveı' καὶ ἃ μὲν φωτίζει τὰ πᾶντα, a δὲ φοτίζεται
CN ‚ εξ ὦ \ 5 [d2 a \ & 8
UNO τούτων" καὶ ἃ μὲν καλεῖ νηπίους εἰς ὑψος, ἃ δὲ καλεῖται ὑπὸ
— ’ \ a \ - a x ’
τοῦ τελείου καὶ ἃ μὲν χαρίζεται πᾶσιν, ἃ δὲ χαρίσματα λαμβανει"
’, x a \ se x c ‚ i > -
καὶ καϑαπαξ εἰπεῖν, a μὲν ἐξυμνεῖ τὴν αγιότητα ἐν οὐρανοῖς
2 - & > ‚ , a \ ’ \ -
οὐρανῶν καὶ λοιποῖς ἀορατοῖς τόποις, ἃ δὲ ESvuvovusva Ta δῶρα
2 ’ Wi -« 2 ’
ἀξίως παρέχει τοῖς ἀξίοις.
2 ’ x ee, ’ c IR c - 3 2 ’
72. Πνευματα δὲ πλεῖστα φησιν ἢ γραφὴ" »0 ποιῶν τοῦς ἀγγέλους
> - ’ > - \ ’
αὐτοῦ πνεύματα καὶ τοὺς λειτουργοὺς αὐτοῦ πυρὸς φλογας καί

’ \ ’ b) 23 \ ’ ’ \ Iur ,
Σπσαντα τὰ πνεύματα αἰνεῖτε τὸν xVgLoVe. χαριόμα δὲ | ἀξίοις δίδοται 2

[4 a \ \ ’ [2 -
» διακρίσεως πνευμάτωνς. ἃ μὲν γὰρ ἐπουρανιὰ ἐστι, »χαίροντα τῇ
>. ’ « \ > , > ’ \ ’ > ’ a \ « [4
ἀληϑείᾳς, a δὲ ἐπίγεια, anarng καὶ πλανῆς ἐπιτήδεια, ἃ δὲ υπογξια,
ον ’ , \ \ 2 ’ ,
ἀβυσσου χαὶ σχοτους τέχνα᾽ »παρεχάλει«κ γὰρ TO εὐαγγέλιον φησιν

>

6

7

D171

2ff vgl. oben c. 5, 7; 5. 11, 21 — 9£f Jes. 9, 6 — 23f Psal. 103, 4 — '

25 Psal. 150,6 — 26 vgl. IKor. 12, 10 — 26f vgl. IKor. 13, 6 — 3981 Luk.
8, 31 vgl. Mark. 5, 10

2 ἐχλιπών 1,4 ἐλλείπων pn. | To <LJI 37m ἄρα 1, 4 νοούμενα
LJ > za < LJ 6 62 <L | veoog J Ssö<LJ 11,807
δ᾽ 4 ἃ δὲ pan. | τὸ κράτος zai τὴν ἀρχήν pan. 12 συνεργοῦνται L
to <LJI 13 ὑπὸ ano LI | ἐθέλοις Ipan. 16) * | χρόνου LJ
18 ὑπὸ τούτων < pan. τοῦ << 25 χάρισμα ἢ χαρίσματα LJ pan.
26 εἰσι 15 2427 ἐπίγεια] ὑπόγεια pan. 28 παρακαλεῖ LJ

90 ᾽ Epiphanius

εἵνα μὴ πέμφῃ αὐτοὺς εἰς τὴν ἄβυσσον ἀπελϑεῖνςε" ὡσαύτως δὲ καὶ τοῖς
πνεύμασιν ἐπέτασσε χαὶ πνεύματα δὲ ἐξεδίωχε λόγῳ καί »οὐχ εἴα

αὐτὰ λαλεῖνε. λέγεται δὲ »πνεῦμα χρίσεως καὶ πνεῦμα καύσεως. 3
λέγεται καὶ πνεῦμα κόσμου (»ἡμεῖς δὲ οὐ τὸ πνεῦμα τοῦ χόσμου
ἐλάβομεν« φησί) καὶ πνεῦμα δὲ ἀνϑρώπου »τίς γὰρ οἶδεν ἀνϑρώπων

τὰ τοῦ ἀνϑρώπου. εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνϑρώπου:ς καὶ »πνεῦμα
πορευόμενον χαὶ οὐχ ἐπιστρέφονε" ν»ῦὅτι πνεῦμα διῆλϑεν ἐν αὐτῷ

καὶ οὐχ ὑπάρξεις καί »ἀντανελεῖς τὸ πνεῦμα αὐτῶν καὶ ἐκλείψουσις.

zei πνεῦμα προφητῶν" πνεύματα δὲ προφητῶν {φησί προφήταις 4
ὑποτάσσεταιςε χαί »ἰδοὺ πνεῦμα ψευδὲς ἔστη ἐνώπιον κυρίου καὶ

εἶπεν αὐτῷ, ἐν τίνι ἀπατήσεις τὸν ᾿Αχαάβ; καὶ ἔσομαι, φησί, πνεῦμα
φευδὲς ἐν τῷ στόματι τῶν προφητῶνς, λέγεται δὲ »πνεῦμα χατα- 5 112
νύξεωςς εἶναι (za) »πνεῦμα δειλίαςς χαὶ »πνεῦμα Πύϑωνοςς καὶ
»πρνεῦμα πορνείαςς zei »πνεῦμα χαταιγίδος«ς zei »πνεῦμα πολυρρῆ-

15 μονε zei »πνεῦμα ἀσϑενείαςς καὶ »πνεῦμα ἀκάϑαρτονε zei »πνεῦμα
κωφόνε χαὶ »πνεῦμα ἄλαλονε χαὶ »πνεῦμα μογγιλάλονς καὶ »πνεῦμα
χαλεπὸν λίανε, ὃ καλεῖται λεγεών. καὶ »τὰ πνευματιχὰ τῆς πονηρίαες.
ἄπειρα δὲ τὰ περὶ πνευμάτων λόγια σοφοῖς. ἀλλ᾽ ὥσπερ οἱ πολλοὶ 6

υἱοὶ ϑέσει ἢ κλήσει οὐχ ἀληϑείᾳ δέ, διὰ τὸ ἀρχὴν ἔχειν καὶ τέλος «
ἁμαρτητιχῶς, οὕτω καὶ πνεύματα πλεῖστα ϑέσει ἢ κλήσει, κἂν ἅμαρ-
τητικὰ ἡ. τὸ δὲ ἅγιον πνεῦμα μόνον καλεῖται πνεῦμα πατρὸς καὶ
υἱοῦ, »πνεῦμα ἀληϑείαςς καὶ »πνεῦμα ϑεοῦς χαὶ »πνεῦμα Χριστοῦς- καὶ
»πνεῦμα χάριτος«. χαρίζεται γὰρ ἑκάστῳ διαφόρως τὸ ἀγαϑόν, »ᾧ μὲν

-

10

MT

1

2f Luk. 4, 41 — 8 Jes. 4,4 — 4f 1Kor. 2,12 — 5£ IKor. 2,11 — 6 Paal.
77,39 — Τῇ Psal. 102, 16 — 8 Psal. 103, 290 — 9f1Kor. 14, 32 — 10—12 IKön.
22, 91} — 12f Jes. 29, 10 (Röm. 11, 8) — 13 II Tim. 1,7 — Act. 16, 16 — 14 Hos.
4,12 — Psal. 10,6 — Hiob 8,2 — 15 Luk. 13, 11 — Matth. 12, 43 Mark. 1, 23. 26
Luk. 4, 36; 6, 18 u. a. St. — 15f Mark. 9, 25 — 16 Mark. 7, 32 — Matth. 8, 25
— 17 Mark. 5, 9 Luk. 8, 30 — Ephes. 6, 12 — 22 Joh. 14, 17 — z.B. Röm.
S, 9. 14 — Röm. 8, 9 — 23 Hebr. 10, 29 — 23ff IKor. 12, S—10

L J pan.

1 αὐτὸν pan. | ἀπελθεῖν <LJI | zui<pan. 2 ἐπέτασε pan. ἐπιτάσσε
LJ | πνεύματα depan.] τὰ πνεύματα LI ὃ χαύΐσωνος pan. 4 xai] δὲ pan.
4f οὐχ vor ἐλάβομεν J, <L 5 ἀνϑρώπων <pan. 6 τὸ πνεῦμα τὸ ἐν τῷ ἀν-
ϑρώπῳ pan. 7 οὐχ] μὴ 1, 9 πνεῖμα προφητῶν" »πνεύματα δὲ πνεῦμα 1,1
πνεύματα depan. {φησί | τοῦ προφήταις -- χαὶ μ΄ 10 χαϊ]ὴ1,} 19 ψευ-
doroopmravLJ 13 (χαὶ " 17 τὰ τοῦ πνευματιχὰ «-1, 18 ἀλλ᾽ «:1,0 | εἴπερ 7
1921 οὐκ ἀληϑείᾳ δὲ -- ἁμαρτητικὰ ᾧ «- 1) 19 * ergänze wohl (καὶ γεννηϑῆ-
ναι 21 πνεῖμα (vor πατρὸς) Ἢ ὑπὸ Lpan. ἀπὸ Ξ 23 τὸ (vor ἀγαϑόν) <L

Ancoratus 72, 2—73, 3 91

- T \ - ’ T \ -. T \
πνεῦμα σοφίας, ᾧ δὲ πνεῦμα γνώσεως, © δὲ πνεῦμα ἰσχύος, ᾧ δὲ
«Ψ ’ T \ - c ἿΝ - N
πνεῦμα ἰαμάτων, ᾧ δὲ πνεῦμα προφητείας, ᾧ δὲ πνεῦμα διακρίσεος.
- \ \ x [4
ᾧ δὲ γλωσσῶν, ᾧ δὲ ἑρμηνειῶνς καὶ τὰ λοιπὰ χαρίσματα, ὡς φησιν
- ’ [4 x
»ἂν δὲ χαὶ TO αὐτὸ πνεῦμα διαιροῦν ἑκάστῳ ws βούλεται«" ὅτι »τὸ 8
PR ΟῚ τ᾿ \ ς ’, ς ’ R ς Η Jr \
5 πνεῦμα σου τὸ ἀγαϑοὸν odnymosı us, ὁ Heog« φησὶν ὁ Δαυίδ, ἢ »To
- [4] 5 x ’ \ - -
πνεῦμα ὁπου ϑέλει πνεῖς (TO ἐνυποστατον διὰ τῶν τοιούτων τοῦ
c \ Ge \ \ > ποτε ον »
ἁγίου πνεύματος δεικνὺς ἡμῖν) »καὶ τὴν φωνὴν αὐτοῦ ἀχούεις, ἀλλ᾽
Γ \ - ς ’ N - “Ά
οὐκ οἶδας πόϑεν ἔρχεται καὶ ποῦ vrayeı< καί »ἐὰν μὴ γεννηϑῆτε ἐξ
Ω ᾿ ’ o c =, - 5) \ - - me
ὕδατος | καὶ πνεύματος« ὁμοῖον ὡς eine Παῦλος »ἐν γὰρ Χριστῷ Ἰησοῦ PTS
c - [2 ς ’ Ω c
10 ἐγὼ ὑμᾶς ἐγέννησας. περὶ τούτου ὁ κύριος »οταν ἔλϑῃ 0 raoazın- 9
a cu, \ - - 2 Ρ a \ =
τος, ον ἐγὼ πέμψω vulv, τὸ πνεῦμα τῆς ἀληϑείας, ὁ παρὰ τοῦ
x = - \
πατρὸς ἐχπορεύεται, ἐχεῖνος μαρτυρήσει περὶ ἐμοῦς« χαί »ἔτι πολλὰ
Υ ’ DA A? > ’ I 3 © yr > & \
ἔχω λέγειν, ἀλλ οὐ δυνασϑε βασταζειν ἄρτι. οταν ξλϑῃ ἐκεῖνος, TO
- - > ’ ς ’ = - > ’
πνεῦμα τῆς ἀληϑείας, ὁδηγήσει ὑμᾶς εἰς πᾶσαν τὴν ἀλήϑειαν. οὐ
5 x ’ Re tt - - > DER > ’ [2 \ Sch ’
15 γαρ λαλήσει ἀφ ἑἕαυτου, ἀλλὰ 000 ἀχοῦσει λαλήσει χαὶ τὰ EOYOUEVE
>» Br aA 14, ’ u - - ’ Η
ἀναγγελεῖ. ὑμῖν. ἐχεῖνός μὲ δοξάσει, ὁτε ἐκ τοῦ ἐμοῦ λήψεται καὶ
> RE. ‚ IE
ἀναγγελεῖ vulv παντας«. | D173
> ’ x - \ >) ’ \ >) σα ας, ἢ ΄«᾿ ως
73. Ei τοίνυν παρὰ τοῦ πατρὸς ἐχπορεύῦεται καὶ ἐκ τοῦ ἐμοῦ, 19,1
[φ ς ’ a ’ > κ
(ὥς) ψήσι» ὃ κύριος, λήψεται, ὃν τρόπον „ovdels ἔγνω τον πατέρα
o - 2
εἰ μὴ ὃ υἱὸς οὐδὲ τὸν υἱὸν εἰ μὴ ὁ πατήρς, οὕτως τολ μῶ λέγειν
ὅτι οὐδὲ τὸ πνεῦμα εἰ u ὃ υἱὸς ἐξ οὐ λαμβάνει καὶ ὁ “πατὴρ παρ᾽
οὗ ἐκπορεύεται καὶ οὐδὲ τὸν υἱὸν καὶ τὸν πατέρα, εἰ μὴ τὸ πνεῦμα
τὸ ἅγιον, τὸ δοξάζον ἀληϑῶς τὸ διδάσκον τὰ πᾶντα τὸ μαρτυ-
ροῦν περὶ τοῦ υἱοῦ, ὁ παρὰ τοῦ πατρὺς ὃ ἐκ τοῦ υἱοῦ, μόνος ὁδηγὸς
ἀληϑείας, νόμων ἐξηγητὴς ἁγίων, πνευματικοῦ νόμου ὑφηγητής,
- ’ > ; [4 > - ’
προφητῶν ZaAINYNTNS, ἀποστολῶν διδασκαλος. εὐαγγελικῶν δογματῶν
’ ς [2 - x 2 \ > - ΄
φωστήρ, αγίων ἐκλογεὺυς, φῶς τὸ ἀληϑινον ἐξ ἀληϑινοῦ φῶτος.
\ x x ) \ ’ ’ ’ > eg
υἱὸς φυσικὸς υἱὸς ἀληϑὴς υἱὸς γνήσιος, μόνος ἐκ μόνου, σὺν αὐτῷ 3

τ
fan)

τῷ

4 1Kor. 12, 11 — 4 Psal. 142, 10 — 5—8 Joh. 3, 8 --- 8Sf Joh. 3, ὃ --
9f I Kor. 4,15 — 10—12 Joh. 15, 26 — 19. 17 Joh. 16, 12—14 — 18—22 vgl.
oben c. 11, 3; S. 19, 5f — 19f Matth. 11, 27 — 23 Joh. 16, 13; 14, 26; 15, 26

L J pan.

ὃ ᾧ δὲ γλωσσῶν <pan. | λοιπὰ -- δὲ pan. Lou) 7?" 560 ϑεός < 7
6 διὰ τούτων pan. 6 τοῦ πνεύματος τοῦ ἁγίου 111 7 δείκνυσιν pan. 9. ὡς]
ὦ 15 [10 ἐγέννησα ὑμᾶς pan. 18 ὅταν + δὲ 1 14 τὴν ἀλήϑειαν πᾶσαν 1,

19 (ὡς) ὁ | ὃν + γὰρ LJ (mit ὃν τρόπον beginnt. Ἰοάοο der Nachsatz)
20 οὕτω 1,1 | τολμῶσι φαμ. 21 Orı<pan. 91- 99εἰ μὴ ὁ υἱὸς --- ἐχπορεύε-

‚ = >) 7 ’
ται] εἰ μὴ ὁ πατὴρ καὶ ὃ υἱός, παρ᾽ οὗ ἐχπορεύεται χαὶ παρ᾽ οὐ λαμβάνει LJ
23f μαρτυροῦν + τὰ pan.

IC

20 ὃ

99 Epiphanius

(dE) χαὶ τὸ πνεῦμα, (οὐχ υἱὸς) ἀλλὰ πνεῦμα ὀνομαζόμενον. οὗτος ὁ
ϑεὸς δοξαζόμενος ἐν ἐκκλησίᾳ" πατὴρ ἀεί, υἱὸς ἀεὶ καὶ πνεῦμα ἅγιον
ἀεί, ὑψηλὸς (2X) ὑψηλοῦ καὶ ὕψιστος, νοερός, δόξαν ἔχων ἀμέτρητον,
ᾧ ὑποβέβηχε τὰ χτιστὰ καὶ τὰ ποιητά, ἀπαξαπλῶς τὰ σύμπαντα
μετρούμενα καὶ περιεχόμενα ἕχαστα. ϑεότης δὲ μία ἐν Μωυσῇ
μάλιστα καταγγέλλεται, δυὰς δὲ ἐν προφήταις σφόδρα κηρύττεται,
τριὰς δὲ ἐν εὐαγγελίοις φανεροῦται, πλεῖον κατὰ καιροὺς καὶ γενεὰς
ἁρμόζουσα τῷ δικαίῳ εἰς γνῶσιν καὶ πίστιν. γνῶσις δὲ αὐτῆς
ἀϑανασία, ἐκ πίστεώς τε αὐτῆς υἱοϑεσία γίνεται. ἀλλὰ πρῶτον
δικαιώματα σαρχὸς ἐχφράζει, ος περίβολον ναοῦ τὸν ἔξω διεγείρουσα
ἐν Διωυσῇ" δεύτερο» δὲ δικαιώματα ψυχῆς ἐχδιηγεῖται, ὡς τὰ ἅγια
κοσμοῦσα ἐν λοιπαῖς προφητείαις" τρίτον δὲ δικαιώματα πνεύματος,
ὡς τὸ ἱλαστήριον χαὶ τὰ ἅγια τῶν ἁγίων ῥυϑμίξζουσα | ἐν εὐαγγε-
λικοῖς πρὸς χατοίκησιν ἑαυτῆς σκηνὴν [δὲ] ἁγίαν, ναὸν ἅγιον, (ὃς)
τὸν δίκαιον ἔχει μόνον [τὸν] συνόντα τούτοις. κατοικεῖ δὲ ἐν αὐτῷ
μία ϑεότης & ἄπειρος μία ϑεότης ἄφϑαρτος μία ϑεότης ἀπερινόητος,
ἀκατάληπτος ἀνεχδιήγητος ἀύρατος, ἑαυτὴν γινώσκουσα μόνη,
ἑαυτὴν ἐμφανίζουσα οἷς βούλεται, μάρτυρας ἕαυτῇ διεγείρουσα
καλοῦσα προορίζουσα δοξάζουσα, ἐξ “Αιδου ὑψοῦσα, ἁγιάζουσα
ἑνοποιοῦσα πάλιν πρὸς τὴν ἑαυτῆς δόξαν καὶ πίστιν τὰ τρία ταῦτα
ἐπουράνια ἐπίγεια καὶ χκαταχϑόνια, πνεῦμα ψυχὴν σάρχα, πίστιν
ἐλπίδα ἀγάπην, παρελϑόντα ἐνεστῶτα μέλλοντα, αἰῶνα αἰῶνος
αἰῶνας αἰώνων σάββατα σαββάτων, περιτομὴν σαρχὸς περιτομὴν

L J pan. ὅ--91 (bis χαταχϑόνια) Sacra Parallela Coisl. 276 f. 2607 Rupef. f. 16Y
Lemma τοῦὔζαὐτοῦ ἐκ τῆς γραφείσης παρ᾽ αὐτοῦ ἐπιστολῆς πρὸς τοὺς ἐν σουέδροις
περὶ πατρὸς καὶ υἱοῦ καὶ ἁγίου πνεύματος (περὶ τῆς ἁγίας τριάδος R)

1 (δὲ) * | (οὐχ υἱὰς). * | οὕτως pan. 2 δοξαζόμενος + ἀεὶ LI | καὶ
(vor πνεῦμα ἅγιον) <LI ἃ (EE) * | γοερὰν pan. 5 μετρούμενα] νοούμενα
LI | &<SaPpa 6&<JI 86) τὸ LJI | aörjc SaPa] aörn LJ pan.
9 ἀϑανασίας pan. | τε] δὲ SaPa λέγεται J | αὐτῆς SaPa] αὕτη 1,4] αὐτῆς ἢ pan.
υἱοϑεσίας pan. 10 δικαίωμα LI | περιβόλαιον SaPa 11 δεύτερον Ausge.]
δευτέρα 1,1 Sa Pa δεύτερος pan. 12 τρίτη 1,1 | de<pan. | πνεύματος + (Exri-
$eraı)? Klosterm. 13f εὐαγγελίοις Ὁ 14 noöoc<SaPa | [δὲ] ἢ. | ναὸν]
λαὸν], 14 (ὃς) * τὸν δίχαιον, να]. 2.8 τῷ δικαίῳ 1 [τὸν] * 16 ἄπει-
ρος μία ϑεότης < pan. | ἄφραστος SaPae | μία ϑεότηςβϑ <SaPa 17 μόνην 1,
μόνη -Ἐ καὶ SaPa 18 ἑαυτῇ) ἑαυτῆς pan. 19 χαλοῦσα < SaPa 15 δοξά-
ζουσα --- ἁγιάζουσα < SaPa 20 ἑνωποιοῦσα 5 91] χαὶ vor ἐπίγεια statt vor
χαταχϑόνια pan. 22 ἑστῶτα pan. | vor αἰῶνα + αἰώνια pan. (falsch; das
dritte Glied ist σάββατα σαββάτων) 23 αἰῶνας «- ὁ

4

Su

D174

or

[DD

Ancoratus 73, 3—74, 4 97
καρδίας »περιτομὴν Χριστοῦ ἐν τῇ ἀπεχδύσει τοῦ σώματος τῶν
ἁμαρτιῶν«" καϑόλου δὲ καϑαροποιεῖ ἑαυτῇ τὰ πάντα, τὰ ἀόρατα καὶ
τὰ ὁρατά, ϑρόνους κυριότητας ἀρχὰς ἐξουσίας δυνάμεις" ἐν πᾶσι δὲ
ἡ αὐτὴ φωνὴ ἁγία, ἀπὸ δόξης εἰς δόξαν ἅγιος ἅγιος ἅγιος φωνοῦσα,
πατέρα ἐν υἱῷ, υἱὸν δὲ ἐν πατρὶ (δοξάζουσα) σὺν ἁγίῳ πνεύματι,
© ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ἁμήν. χαὶ
ἐρεῖ ὃ οὕτω πιστεύων, γένοιτο γένοιτο.

74. Καὶ περὶ μὲν τριάδος χαὶ ὁμοουσιότητος ϑεοῦ πατρὸς καὶ
υἱοῦ καὶ ἁγίου πνεύματος οἱ ἀσϑενεῖς ἡμεῖς καὶ ἰδιῶται μηδὲν σοφιζό-
μενοι μηδὲ »τῇ τῶν ἀνθρώπων κυβείᾳς« ἑαυτοὺς ἀν(α)τιϑέντες, ἐκ
ϑείων γραφῶν μᾶλλον μαρτυρίας συναγαγόντες τοῖς βουλομένοις εἰς
εὕρεσιν πιστῶν καὶ ἀντίρρησιν καχοπίστων καὶ χενοδόξ ον ἀπὸ
μέρους συνηγάγομεν. πολλὴ γὰρ ἡ τῆς πίστεως ἐν πνεύματι ἁγίῳ δύ-
νάμις, ἐν ἁπάσαις ϑείαις γραφαῖς διαφόρως κεχηρυγμένηζς). ἐπειδὴ
ὅ δὲ τῆς ἡμῶν σωτηρίας ἀσφαλειὰ ἐστιν ἡ περὶ τῆς τοῦ σωτῆρος
ἡμῶν ἐνανθρωπήσεως καὶ ἐνσάρκου παρουσίας ἀσφαλὴς ὁμολογία TE
καὶ βεβαίωσις ἐλπίδος καὶ περὶ ἀναστάσεως νεχρῶν καὶ τῆς ἡμετέρας
παλιγγενεσίας, αὖϑις ὀλίγον αὐτοὶ ἐπὶ τούτῳ τῷ ἡμετέρῳ χαμάτῳ
προσϑέντες τοῖς βουλομένοις ἀκριβέστερον ἐντυγχάνειν ἐκ τῶν αὐτῶν
ϑείων γραφῶν ἐπιμένομεν συναγαγόντες τε καὶ τῷ | λόγῳ προστι-
ϑέντες. ἐπειδὴ γάρ, ὡς ἐδιδάχϑημεν ἤδη ἐν τοῖς προγεγραμμένοις,
αὐτὸς ὁ κύριος ἡμῶν ἐν | τῷ εὐαγγελίῳ αὐτοῦ φήσας τοῖς Eavrov
μαϑηταῖς »ἀπελϑόντες βαπτίσατε πάντα τὰ ἔϑνη εἰς ὄνομα πατρὸς
καὶ υἱοῦ καὶ ἁγίου πνεύματος, διδάσκοντες αὐτοὺς τηρεῖν τὰς ἐντολὰς
ἃς ἐνετειλάμην ὑμῖνε χα αὐτὸς ὁ ἅγιος Aoyos ὁ ἐνυπόστατος, ὁ ἐκ
πατρὸς προελϑών, de οὗ αἰῶνες γεγόνασι δ οὐ χρόνοι καὶ καιροί.
οὐ γὰρ nv καιρὸς οὔτε χρόνος πρὸ υἱοῦ. εἰ γὰρ ἦν χρόνος πρὸ
υἱοῦ, ἄρα μείζων ὃ χρόνος τοῦ υἱοῦ, καὶ πῶς ν»δὲ αὐτοῦ πάντα ἐγέ-
vovTo καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲν ὁ γέγονεν; ὅτι εἶ τι γέγονξ,
80 δι᾿ αὐτοῦ γέγονεν, αὐτὸς δὲ ἄχτιστος καὶ ἀεὶ ὦν" ὅτι ὃ πατὴρ ἀεὶ

1 Kol. 2, 11 — 2f vgl. Kol. 1, 16 --- 10 Ephes. 4, 14 — 23 Matth. 28, 19
— 27ff vgl. Panarion h. 69, 25, 4 — 28 Joh. 1, 3

L J pan. (bis yevoızo? Z. 7)

2 δὲ < pan. | τὰ (vor πάντα) < pan. 3 δυνάμεις ἐξουσίας 1, 4 vor
φωνὴ + σοφία καὶ pan. 5 πατέρα] πνεῦμα LI δὲ « 1,1. (δοξαζουσα)
I ἡμῖν 7, ἡμεῖς, εἴ auf Rasur von erster Hand L; 10 ἀνζ(α)τιϑέντες *, vol. zu

diesem Gebrauch des Worts z. B. Eusebius mart. Pal. 11, 2; S. 934, 23 Schwartz
14 χεχηρυγμένηςς) ἢ τη πέσε. 1. εξ. 1 18 ὀλίγον + μὲν 1, | αὐτὸν L
21 ἐπεὶ δ. 25 καὶ ergänze etwa {μίαν ὁμοούσιον τριάδα ἡμῖν συνίστησιν, ἀεί ἐστιν
σὺν πατοὶδ * | ὃ vor ἐνυπόστατος < J 28 πάντα Ἢ πάντες LJ

---

γι
+!

Ἢ

τ

=)

If
Ir

34 Epiphanius

3 " x o > - - ER 3
m καὶ τὸ ἀγιον αὐτοῦ πνεῦμα ἀεὶ NV. εἰ χὰρ ἢν χρόνος πρὸ υἱοῦ, 5

ζητηϑήσεται ἄρα πάλιν ζἄλλος) δι᾿ οὗ καὶ ὁ πρὸ τοῦ υἱοῦ χρόνος ἦν
καὶ μυρία λοιπὸν εἰς φαντασίαν ἐνδομυχοῦσαν ἐν τῇ τῶν ἀνϑρώποων
ὑπολήψει τρέψει τὸν ἡμέτερον λογισμὸν ἢ μᾶλλον εἰς πορνείαν
διανοημάτων καὶ οὐ +
υἱοῦ, ἐπειδὴ οὐ διὰ χρόνων ὁ υἱὸς γέγονεν, ἀλλὰ διὰ υἱοῦ χρόνοι
καὶ οἱ ἄγγελοι καὶ τὰ ἄλλα πάντα κτίσματα. οὐχ ἣν χρόνος ποτὲ
ὅτε οὐχ ἣν ὃ υἱός, οὐδὲ ἦν ποτε ὅτε οὐχ ἣν πνεῦμα.

75. Nouilovoı δὲ παραναγινώσκοντες zal μὴ νοοῦντες διαστέλλειν
τὴν» ἀνάγνωσίν τινες ἐν τῷ εἰπεῖν »πάντα dl αὐτοῦ ἐγένετο καὶ χωρὶς
αὐτοῦ ἐγένετο οὐδένε, ἕως ὧδε ἀποτιϑέντες τὸ ῥητόν, ὑπόνοιαν
βλασφημίας εἰς τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον λαμβάνειν" σφάλλονται (δὲ περὶ
τὴν ἀναγνώσιν καὶ ἀπὸ τοῦ σφάλματος τῆς ἀναγνώσεος σχάζουσιν,
εἰς βλασφημίαν τρεπόμενοι. ὴ δὲ ἀνάγνωσις οὕτως ἔχει" ᾿πάντα δι
αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδέν, ὃ γέγονεν ἐν αὐτῷς,
τουτέστι» ὅτι εἴ τι γέγονε, di αὐτοῦ ἐγένετο. τοίνυν πατὴρ ἦν ἀεὶ

περὶ σωφροσύνης. οὐχ ἣν τοίνυν χρόνος πρὸ 6

5,1

»
-

3

zei υἱὸς ἦν ἀεὶ καὶ τὸ πνεῦμα ἐκ πατρὸς καὶ υἱοῦ πνέει, καὶ | οὔτε D176

ὁ υἱὸς χτιστὸς οὔτε τὸ πνεῦμα κτιστόν᾽ τὰ δὲ μετὰ πατέρα καὶ υἱὸν
καὶ ἅγιον πνεῦμα πάντα κτιστὰ καὶ γενητὰ (ovra), οὐκ ὄντα ποτέ,
ἐγένετο ἀπὸ πατρὸς καὶ υἱοῦ καὶ ἁγίου πνεύματος διὰ τοῦ ἀεὶ ὄντος
Aöyov σὺν τῷ ἀεὶ ὄντι πνεύματι. di αὐτοῦ τοίνυν τοῦ “όγου πάντα
τὰ κτιστὰ γέγονε, τοῦ βασιλέως τοῦ ἐπουρανίου. τοῦ ἐνυποστάτου
Aoyov, | τοῦ σωτῆρος ἡμῶν καὶ εὐεργέτου. αὐτὸς γὰρ ὁ σωτὴρ 5
ὁ ἅγιος ὁ ὁ ἀπ᾽ οὐρανῶν χκατελϑών, ὁ ἐν ἐργαστηρίῳ παρϑενικῷ
καταξιώσας τὴν ἡμετέραν ποιήσασϑαι σωτηρίαν. ὁ ἐχ “Μαρίας αὖϑις
γεγεννημένος διὰ πνεύματος ἁγίου συλληφϑείς, ὁ τὴν» σάρχα λαβών,
ὁ “όγος σὰρξ γενόμενος. ὁ μὴ τραπεὶς τὴν φύσιν, ὁ σὺν τῇ ϑεότητι
λαβὼν τὴν ἀνϑρωπότητα, ὁ τέλειος ὧν ἀπὸ πατρός, ὁ τὴν τελείαν
οἰκονομίαν πληρώσας, ἤλϑεν εἰς τὸν κόσμον de ἡμᾶς καὶ διὰ τὴν
ἡμετέραν. σωτηρίαν" ὁ τὴν» σάρχα καὶ ψυχὴν. τὴν ἀνϑρωπίνην λαβών.
τέλειος ὧν παρὰ πατρός, ἐνανϑρωπήσας ἐν ἡμῖν οὐ δοκήσει, ἀλλ᾽

9 vgl. Panarion ἢ. 69, 56, 1} — 10 Joh. 1, 3

L J 16f (bis πνέει) Coneilium Florentinum Hardouin IX 610 E

2 ζητήσεται L ζητήσετε J | (ἄλλος) 5 ὄ χαὶ οὐ] ἢ L | ὑ περὶ σωφροσίγης]
πρὸς σωφροσύνην 2 * 6 διὰ χρόνον 1, | χρόνος L 9 παραγινώσχοντες ὁ
12 λαμβάνειν λαβόντες LI | (de) * 17 χαὶ υἱὸς ἦν ἀεὶ Conc. Florent.]
«1,1 | υἱοῦ] ἕν 1, 19 (ὄντα * 90 [zei υἱοῦ zai ἁγίου πνεύματος} Wila-
mowitz 21 πνεύματι Ἢ πατρὶ LI 99 οὐρανίου 5 24 ὁ (vor ἀπ᾿ οὐρανῶν)
<)J | παρϑενιχῷ Ἴ παρϑένω LI 538 ὁ (vor τέλειος) < 7

> PS1

N

—_

IC

20

-

25

Ancoratus 74, 4—76, 4 95

ἀληϑείᾳ, τέλειον εἰς ἑαυτὸν ἀναπλάσας ἄνϑρωπον ἀπὸ Μαρίας τῆς
ϑεοτόχου διὰ πνεύματος ἁγίου" οὐκ ἐν ἀνϑρώπῳ οἰκήσας, ὡς εἴωϑεν
ἐν προφήταις λαλεῖν κατοιχεῖν τε ἐν δυνάμει καὶ ἐνεργεῖν, ἀλλ᾿ αὐτὸς
ὁ Aoyos σὰρξ γενόμενος, οὐ τραπεὶς τοῦ εἶναι ϑεός, οὐ μεταβαλὼν
τὴν ϑεότητα εἰς ἀνθρωπότητα, ἀλλὰ σὺν τῷ ἰδίῳ πληρώματι τῆς
αὐτοῦ ϑεότητος καὶ τῇ ἰδίᾳ ὑποστάσει τοῦ ϑεοῦ Λόγου καὶ ἐνυπο-
στάτου συμπεριλαβὼν τὸ εἶναι ἄνϑρωπος καὶ εἴ τι ἐστιν ἄνϑρωπος.
ἄνϑρωπον δὲ λέγω τέλειον (ἔχοντα) ὅσα ἐν ἀνθρώπῳ καὶ οἷα av-
ϑρωπος᾽ τοῦτον ἦλϑε καὶ ἔλαβεν ὁ μονογενής, ἵνα ἐν τῷ τελείῳ
ἀνθρώπῳ τελείως τὸ πῶν τῆς σωτηρίας ϑεὸς ὧν ἐργάσηται, μηδὲν
ἀπολείψας τοῦ ἀνθρώπου, ἵνα μὴ τὸ ἀπολειφϑὲν μέρος εἰς μέρος
πάλιν γένηται βρώματος διαβόλου.

᾿ ee τ τ 0 ᾿ : 2 En

16. Καὶ Eav εἴπωσί τινες οτε σαρχα μονὴν εἴληφε, | ψυχὴν δὲ ov,
παραπλέχοντες μυϑωδῶς καὶ τὴν γραφὴν εἰς μύϑους ἐχτρέποντες,
ἀπὸ τοῦ δητοῦ τοῦ »ἡμεῖς δὲ νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν«, ἀπ᾽ αὐτοῦ τοῦ
ῥητοῦ καταλάβωσιν ὅτι οἱ λέγοντες »ἡμεῖς δὲ νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν «
τὸν αὐτῶν νοῦν εἶχον καὶ τοῦτον οὐχ ἐξεπτύχασιν. εἰ δὲ τὸν ἴδιον
ἔχοντες (ἦσαν) σὺν τῷ τοῦ Χριστοῦ νῷ, ἀμφοτέρων ἐνεφοροῦντο,
τοῦ μὲν νοῦ Χριστοῦ βελτιοῦν δυναμένου, τοῦ δ᾽ αὐτῶν ὀρϑῶς
νοοῦντος. τὸ δ᾽ αὐτὸ zal ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ γινωσχέτωσαν, ὅτι ὧν
ϑεὸς χαὶ ἐν αὐτῷ ὧν νοῦς, εἶχε τὸν τοῦ ἀνϑρώπου νοῦν * μετὰ τῆς
σαρκὸς καὶ ψυχὴν εἴληφεν. οὔχουν ὡς ἄνϑρωπος αὐτὸν ἐξέτρεπεν,

>

RD δ᾽ - - , > \ \
ἀλλ AUTOS τοῦ νοῦ Z00UNTWO | καὶ ὀρϑωτῆς καὶ βελτιωτῆς ἐγίνετο. PS2

ὡς γὰρ τὴν σάρχα ἔλαβε μὴ ὑπὸ σαρχὸς ἡττηϑείς, οὕτω καὶ τὸν
νοῦν εἰληφὼς οὐχ ὑπὸ νοὸς ἥττηται. τοὐναντίον τοίνυν καὶ μεῖζον
οἱ τοιοῦτοι χαλεπῶς εἰς ἐναντιότητα ἐμπίπτουσιν. ἄνω γὰρ καὶ
κάτο αἱ ϑεῖαι γραφαὶ διαρρήδην βοῶσιν οὐ κατὰ τοῦ νοῦ τὰ χαλεπὰ

13ff vgl. Panarion ἢ. 77, 33,5 — 15 IKor. 2, 16 -- 25ff vgl. Panarion
h.17.04+27,748

LJ 8—12 Doctr. Patr. S. 68, 10 Diekamp Nicephorus Antirrhet. bei Pitra
Spie. Solesm. I 356 u. 487 (Text an keiner Stelle abgedruckt); ebenda IV 298, 34
—299, 2 und 344, 6—12 (hier Text) Theodorus Studita, problemata ad Icono-
machos c. 12; Migne 99, 484 A/B

4 ϑεός σὰρξ LJ 5 πληρώματι σώματι LI 8. (ἔχοντα) * | ὅσα
+ γὰρ Niceph. (beidemale) Sf ἄνθρωπος + καὶ εἴ τί ἐστιν ἄνϑρωπος Niceph.
(nur IV 298,35) Theod. Stud. 9 τοῦτον] ταῦτα Niceph. (beidemale) 10 ἀπεργάσηται
Niceph. (beidemale) 11 ἀποληφϑὲν, 16 χαταλάβωσιν Ausgg.] καταλάβουσιν L J
17 αὐτῶν] αὐτὸ I 18 (ἦσαν " 19 δ᾽ «71, 2x (εἴπερ) * 25 τοίνυν]

δὲ * 26 ἐναντιότης, wie häufig bei Epiph., im Sinn von Irrtum (vgl. Index)

4

1

x

-

25

96 Epiphanius

διαγορεύουσαι, ἀλλὰ κατὰ τῆς σαρκός. "τῆς γὰρ σαρκόςς φησίν ol
καρποὶ πορνεία μοιχεία ἀσέλγεια καὶ τὰ τούτων ὅμοιας χαί »οἱ ἐν
σαρχὶ δὲ ὄντες ϑεῷ ἀρέσαι οὐ δύνανταις καί »ἡ σὰρξ ἐπιϑυμεῖ χατὰ
τοῦ πνεύματος«. περὶ δὲ τοῦ »νοῦ φησὶν ὅτι ψαλῶ τῷ πνεύματι,
ψαλῶ δὲ καὶ τῷ νοΐς καὶ ὅτι "ὁ γνοὺς μου ἄχαρπος ἢ ἐγκαρπός dorıw«,
ἔϑετο γὰρ τὸν νοῦν ὁ ϑεός, ὅνπερ εἴωϑεν ἡ γραφὴ καλεῖν καρδίαν.
ἡγεμόνα ὡς εἰπεῖν καὶ ἡνίοχον τοῦ παντὸς σχεύους, διαχριτὴν ἀγαϑῶν
τε χαὶ φαύλων, δοκιμαστὴν τῶν ἐν ἡμῖν ἐγγινομένων. »νοῦς μὲν γὰρ
ῥήματα διακρίνει, λάρυγξ δὲ σῖτα γεύεταις. διακριτικὸς δὲ ὁ νοῦς ἐν τῷ
ἀνϑρώπῳ, οὔπω δὲ συγκαταϑετικός, ἐὰν μὴ εἰς τροπὴν ἑαυτὸν δῴη.
77. Ti οὖν ἔδοξέ τισι τοῦτον ἀπὸ τῆς ἐνανϑρωπήσεως τοῦ κυρίου
παρεκβαλεῖν; τί δὲ ὠφέλησαν τὸν βίον εἰς ἀκαταστασίαν μᾶλλον
x τρέψαντες; ἢ τί τοῦτο! ἔβλαψεν ἣμ ᾶς ἢ ὠφέλησεν ἵν οὕτως εἴπω.
ὅπως βοηϑήσωσι τῷ Χριστῷ: N ἵνα χάριν αὐτῷ ποιήσωσι μεγάλην
ταύτην καὶ εἴπωσιν {περὶ αὐτοῦ (ori) οὐκ ἔλαβε νοῦν; ν»Γαλάται
μὲν γὰρ ἀνόητοις καὶ > ρητες ἀεὶ ψεύσταις χαὶ » Ἐφραὶμ περιστερὰ
ἄνουςε" ὁ δὲ κύριος ἡμῶν ἐνανϑρωπήσας εἰς τὸν βίον τὰ πάντα
τελείως ἀνείληφε, μᾶλλον δὲ ἔλαβεν αὐτὸς τοῦ Eavrod σώματος
γεγονὼς πλάστης, αὐτὸς ἑαυτῷ λαβὼν τὴν φυχὴν ἤτοι ἐνϑείς.
Τινὲς δὲ βουλόμενοι ἐλλιπῆ ποιεῖν τὴν ἔνσαρκον Χριστοῦ παρ-
ουσίαν καὶ τελείαν ἐν αὐτῷ οἰκονομίαν, οὐχ οἶδα τί διανοούμενοι
οὐχ ὀρϑῶς εἶπον γοῦν τὸν Χριστὸν μὴ εἰληφέναι. οὐχὶ δὲ διὰ * τὸν
νοῦν φαίνονται *. ὑπόστασιν γὰρ οὗτοι τὸν νοῦν νομίζουσιν εἶναι καὶ
φύσει τολμῶσι λέγειν (αὐτὸν εἶναι) τὸ εἰωϑὸς ἐν τῇ γραφῇ λέγεσϑαι
ἐν τῷ ἀνϑρώπῳ πνεῦμα, ος λέγει ὃ ἀπόστολος, »ἵνα ὁλόχλ ρον ὑμῶν
τὸ πνεῦμα καὶ ἡ ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα | ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ χυρίου ἡμῶν
Ἰησοῦ Χριστοῦ τηρηϑείη«. σφάλλονται ovv' εἰ γάρ ἐστι νοῦς τὸ

1f Gal. 5,19 — 251 Röm. 8,8 --- 81 Gal.5,17 — 41 Κον. 14,15 --- 51 Κοτ.
14, 14 — 8f Hiob 12, 11 — 11--19 vgl. Panarion ἢ. 77, 25, 1 --- 151 Gal. 8,1
— 16 Tit.-1, 12 — Hos. 7,11 — 20ff vg]. Panarion ἢ. 77, 23, 4ff u. Schlußab-
schnitt περὶ πίστεως 15, 1 — 25—27 1 Thess. 5, 23

L J 6—8S Sacra Parallela Vat. 1553 f. 1537

1 διαγορεῖσαι L 4 u.5 ψαλλῶ beidemale J ψάλλω beidemale L 5 zei!
« J, inL von erster Hand oben hineingeflickt 6 y&ao<SaPa | ὁ eos<LJ

7 διακριτικὸν Sa Pa if te vor ἀγαϑῶν SaPa 8 ἐγγινομένων SaPa] ev
γινομένων LJ 12 παρεχβάλειν J 13 - {τὴν ἀλήϑειανν * 15 {περὶ
αὐτοῦ (ὅτι) Ἢ αὐτῷ LI 996 οὐχὶ --- φαίνονται Ὁ 22 ς etwa (τὸ ἁμαρτη-

*

τιχὸν νομίζειν, Ὁ 23 # {παρεχβαλεῖν) | γὰρ] δὲ J | ovroı τὸν νοῦν] τοῦτο 1,

94 «αὐτὸν εἶναι * 26 τὴν ψυχὴν L

Φφι

PS3

σι

10

20

25

Ancoratus 76, 4—78, 4 97

πνεῦμα καὶ TO πνεῦμα νοῦς, ὡς καὶ αὐτοὶ νομίζουσι, ψυχὴ δὲ ἄλλη
ζὑποστάσις) παρὰ τὸν νοῦν καὶ παρὰ τὸ πνεῦμα, οὐχέτι δύο ὑποστάσεις
ἐν τῷ ἀνϑρώπῳ ἐν μιᾷ συναγόμεναι ὑποστάσει, οὐχέτι ἐνυπόστατος
μόνη φυχὴ καὶ ἐνυπόστατον τὸ σῶμα, ἀλλ᾽ εὑρήκαμεν λοιπὸν τέσσαρα"
νοῦν μίαν ὑπόστασιν, ψυχὴν ἄλλην ὑπόστασιν, πνεῦμα ἄλλην ὑπό-
στασιν, σῶμα ἄλλην ὑπόστασιν. καὶ ἐὰν πάλιν ἐρευνήσωμεν, ἔτι πλέον
ἔσται" ἐπειδὴ γὰρ πολλὰ ὀνόματα χέχτηται ὁ ἄνϑρωπος, καὶ »0 ἔσω
ἄνϑρωποοες καὶ »0 ἔξω ἄνϑρωποςς, καὶ ταῦτα πάντα ἡ γραφὴ εἴρηκε
νοηματικῶς, περισφίγγουσα ἡμῶν τὴν διάνοιαν, ἵνα μηδὲν κατα-
λείψωμεν τῆς σωτηρίας μηδὲ πρόφασις ἡμῖν γένηται τοῦ ἐκβῆναι
τοῦ προχειμένου. ἔστι γὰρ ταῦτα ἐν τῷ ἀνϑρώπφ᾽ οὐ χρὴ δὲ καὶ
πολυπραγμονεῖν. ὅμως δὲ κατὰ τὸν ἐχείνων λόγον, εἰ ὃ νοῦς ἐστι
τὸ πνεῦμα καὶ τὸ πνεῦμα ὁ νοῦς, ταῦτα δὲ ἐκτὸς τῆς ψυχῆς ὑπάρ-
χει, πάλιν τίνι (TO) λόγῳ λέγει »ψαλῶ τῷ πνεύματι, ψαλῶ καὶ τῷ
vois; διὰ τούτου γὰρ ἀπέδειξε μὴ τὸ πνεῦμα εἶναι τὸν νοῦν μηδὲ
τὸν νοῦν τὸ πνεῦμα.

18. Εἶτα πάλιν γψυχὴ ἡ ἁμαρτάνουσα αὕτη ἀποϑανεΐταις οὐχ
ἐχτὸς τοῦ σώματος ἀπεφήνατο" (7) »ἦσαν γάρς, φησίν, »ἂν τῷ πλοίῳ ὡς
ἑβδομήκοντα ψυχαίς, καὶ οὐ πάντως ψυχαὶ σαν ἄνευ σώματος, ἀλλὰ
σώματα σὺν ψυχαῖς" καὶ πάλιν εἴωϑεν ἡ συνήϑεια χαλεῖν τὸν ἂν-
ϑρῶπον ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ὀνόματος, ὅτι δεσπότης ἐστὶν ὀγδοήκοντα
σωμάτων, οὐ πάντως ἄνευ ψυχῶν. 0 A0Yos τοίνυν σὰρξ γενόμενος οὐχ
ἐκτὸς ψυχῆς (ἐτύγχανεν, ὡς καὶ» οὐχ ἐχτὸς πάσης πραγματείας. οὐ γὰρ
ὅτε λέγει ψυχήφν»), ἄνευ σώματος ἀπεφήνατο οὐδὲ τε λέγομεν σώματα,
ἄνευ ψυχῆς ὄντα διανοούμεϑα. τί οὐν ἔδοξε τοῖς βουλομένοις λέγειν

τὸν νοῦν παρεχβεβλῆσϑαι; ἢ τί τοῦτο τὴν ἐχκλησίαν ὠφέλησεν;

„ ’ - > 2 ’ - \ > > - > \ c -
ἢ τί μάλλον οὐχ ἐταραξε; πῶς δὲ οὐχ ἐλλιπῆ ποιεῖται τὴν ἡμῶν
ς \ - ς = \ > ’
σωτηρίαν 0 τὰ τοιαῦτα διανοούμενος; ἡμεῖς γὰρ οὐδὲν δυνάμεϑα δια-
Ai \ - 5 23 ον c ’ - ’
νοεῖσϑαι ἕτερον τὸν νοῦν εἶναι οὐδὲ ὑπόστασιν τοῦτον δυνάμεϑα

71 vgl. Röm. 7,22 — II Kor. 4,16 — 14 IKor. 14,15 — 17—25 vgl. oben
ὁ. 59, 2f; S. 69, 12ff — 17 Ezech. 18, 4 — 18 Act. 27, 37

LJ ᾿

2 φὑπόστασις * 4 τέσσαρας 5 ὅδ νοῦς μία ὑπόστασις, ψυχὴ ἄλλη ὑπό-
στασις, πνεῦμα ἄλλη ὑπόστασις, σῶμα ἄλλη ὑπόστασις I 6 ἔτι: ἢ ἐπὶ LI
8 εἴρηχε + (ἄνϑρωπον)" * 14 {τῷν *, nach der stehenden Formel 15 διὰ
τοῦτο IS 177 vor οὐχ ἐχτὸς + (dmAovou)?* 18 (ἢ) ἢ 19 ἑβδομήκοντα]
vgl. S. 69, 17 ἦσαν ψυχαὶ L 90 συνήϑεια *, nach S. 69,18] ἀνθρωπότης 1,4
21 vor ὅτι + (oc)? * 98 (ἐτύγχανεν, ὡς za) * | ἐχτὸς3] ἐκ ἐχτὸς 934 ψυ-

χήν) Ἴ <L 8 λέγειν + εἰς 5 98 οὐδὲν] οὐ J
Epiphanius]l.

“ἡ

-.

179

18,1

1

(

20

ID

98 Epiphanius

Ὡ ἃ > ᾽ > x x ’ x - x -
λέγειν καϑ' ἑαυτὸν, ἀλλὰ τὸ σύνϑετον χαὶ τὸ λογικὸν καὶ φρο νοῦν PS4

ἐν ἑχάστῳ τῶν (οὐ) πεπλανημένων οἷον εἰπεῖν νόημα τοῦ ἀνϑρώπου"
ὡς ὀφϑαλμοὶ ἐν τῷ σώματι, οὕτως νοῦς ἐν ψυχῇ. πάλιν δὲ οὐδὲ
τοῦτο ἐριστικῶς φαμέν, ἀλλ᾿ ἁπλῶς τὸ ἐννοητικὸν τῶν ἀνϑρώπων x.
ti οὖν ἐστιν ἄνϑρωπος; ψυχὴ σῶμα νοῦς καὶ εἴ τί ἐστιν ἕτερον.

τί τοίνυν ἦλϑεν ὁ κύριος σῶσαι; ἄνϑρωπον τέλειον πάντως. ἄρα
οὖν πάντα τὰ ἐν αὐτῷ τελείως ἔλαβεν. ἐπεὶ πόϑεν ταῦτα ἐν αὐτῷ
ἐπληροῦντο, ἃ εἰς ἄνϑρωπον ἀπὸ νοῦ καὶ σώματος χαὶ φυχῆς καὶ
πάσης ἐνανϑρωπήσεως ἄνευ ἁμαρτίας καὶ ἐπροφητεύετο καὶ ἀνελο-
γεῖτο; σαφῶς γὰρ ἡμῖν ὑποτίϑεται ὁ ϑεῖος λόγος λέγον »ἰδοὺ συνήσει
0 παῖς μοῦ ὁ ἀγαπητός, ὃν ἡρέτισα, ἐφ᾽ ὃν ηὐδόκησεν ἡ Z φυχή uov, | ϑήσω

(ἐπ᾿ αὐτὸν) τὸ πνεῦμά μοὺς καὶ τὰ EINS. ἄρα γοῦν τὸ συνιέναι ποῦ πε-

ὦ >) x >) x ’ >) x 5 ς ’ - ᾿
πληρῶώται; εἰ μὲν εἰς τὴν ϑεοτητα, ἐνδεὴς ἄρα ἢ ϑεοτὴς τοῦ συνιέναι;
x - x x » Pr -
μὴ γένοιτο᾽ τοῦτο γὰρ εἰς τὸν χυριαχὸν ἀνϑρῶπον πληροῦται.
x x x x ” ». 4 - ’
εἰ δὲ ἐπὶ τὸν χυριάχον ἀνϑρῶώπον πεπλήρωται, πῶς συνήσει Evav-
x < ’ >07 - \ u x
ϑρώπησις ἄνευ νοὺς ὑπάρχουσα; ἀδύνατον τοῦτο. εἰ γὰρ ὅλῶς τὸ
N Un \ \ > ,‚ \ 4 ,« » x
συνῆσεε ἐπὶ τὸν Χριστον ἀναφέρεται, Ägıoros δὲ (0) ἀνωϑεν ϑεὸς
Δ4ό: = x Σ δὲ . ’ ” > x M N mi x >) $ ἼΨ € ΕΣ
ὁγος, σὰρξ δὲ γενόμενος ἀπὸ Megias, (02) καὶ ἐνανϑρώπησας »ἡμῖν
’ x κ ” > ’ x - -
συνανεστράφης κατὰ τὸ γεγραμμένον, ἄρα ἀναμφιβολὼῶς σὺν τῷ νῷ
x z > - ᾿ x x
τὴν olzovouiav ἐδέξατο, ἐπειδὴ αὐτῇ συμπρέπει τὸ συνιέναι. δια
- x ἐξ > -
τοῦτο γὰρ περὶ αὐτοῦ φησι τὸ εὐαγγέλιον »προέχοπτε σοφίᾳ καὶ
un ᾿ > < ’
ἡλικίᾳ«" οὐχ ἡ ϑεότης ἡλικίαν ἐπιδεχομένη οὔτε σοφίας ὑστεροῦσα,
3 σι,
ἡ οὖσα σοφία 04n. σοφίᾳ δὲ προέχοπτεν ἡ τοῦ σωτῆρος ἐνανϑρώ-
> > x - ς ’ b) x ” >ox ,
πησις, οὐχ ἐχτὸς νοῦ πυπάρχουσα, ἐπειδὴ {(αλλο)ςὺ οὐδὲ σοφίσασϑαι
> x - c - ς
ἠδύνατο" χαὶ ἡλικία προέχοπτεν ἀδρυνομένου τοῦ παιδίου, ὡς ἔστιν
>= ‚
ἀληϑές.
τ og \ , - ς a = ai km
19. Ei δὲ διὰ τὸ εἰληφέναι νοῦν T ἁμαρτία αὐτὴ νοεῖται, οὐχοῦν
, - > Τὰ ᾿ ’ τ x c
περισσοτέρως. ἐὰν δῶμεν αὐτὸν εἰληφέναι 00024, ἧς ἔχτος ἁμαρτία

10 vgl. Panarion ἢ. 77, 80 u. 77,26, 8 — 10 Jes. 42, 1 — 18 vgl. Baruch
3, 33 — 21 Luk. 2, 52 — 27 ff vgl. Panarion ἢ. 77, 26, 4ff

LJ *

1 συνϑετιχὸν) * 2 (οὐ * 3 ὀφθαλμὸν L | voög Ausgg.] νοῦν LJ
4 « etwa (ὑποδειχνύντε * 8. ἃ * τὰ LJ | ἀπὸ = von Seiten des γνοῦς her,
mit Bezug auf den γοῦς, vgl. πόϑεν Z. 7 11 εὐδόχησεν 1 12 (ἐπ᾽ αὐτὸν) *
| οὖν 1 | τοῦ συνιέναι I 17 (0)* 18 (ὃς) ἢ). 90 αὐτῷ 711. 24 (ἄλλως) *
27 + ἁμαρτία αὕτη νοεῖται L ἁμαρτία αὕτην ϑεῖται ΠΠ ἁμαρτίᾳ ὑποπεσεῖται vgl.
S. 99, 25 *, ἁμαρτίᾳ αὐϑεντεῖται Pet. (aber Epiph. kennt αὐϑεντεῖν in diesem

Sinn nicht)

ὧι

D150

790}

10

20

Ancoratus 78, 4-50, 2 99

οὐ τελεῖται" »φανερὰ γὰρ Ta ἔργα τῆς σαρχόςε. πάντως ὅτι δῶμεν
ὅτι καὶ ἐν σαρκὶ ἥμαρτε, λαβὼν τὴν σάρκα. »οἶδα γάρ« φησὶν ὁ ἀπό-
στολος »ὕτι οὐχ οἰκεῖ ἐν ἐμοὶ οὐδὲν ἀγαϑόν, τουτέστιν ἐν τῇ σαρχί
uove. τίς δὲ τολμήσει λέγειν | διὰ τὸ τὸν σωτῆρα εἰληφέναι σάρκα
σαρχὶ συναπῆχϑαι, καὶ τὰ τῆς σαρχὸς 00% εὔλογα ἐπιτελέσαντα, εἰς τὴν
τοῦ παντὸς σχεύους τοῦ ἰδίου ἀκολουϑίαν, ( (ἃ ἰγαϑὴν) ὁμοίως καὶ φαύλην,
ἐσχηκότα καίτοιγε καὶ σάρχα οὐσαν ἀνθρωπίνην, ἀλλ᾽ (tv) οὐδενὶ
πταίουσαν. ὃ ϑεὸς γὰρ “όγος ἄνωϑεν ἀπὸ πατρὸς προελϑὼν εὐδο-
κήσας ἐν σαρκὶ γενέσϑαι ἐχαλιναγώγει τὸ σχεῦος χαὶ εἰ ἤϑελεν
ἐπέχειν αὐτὸ ἀπὸ πάσης ἀχρειώδους πράξεως. σαρκικῆς, ἠδύνατο"
ei δὲ ἤϑελεν, ἐνεδίδου. ἐνεδίδου δὲ εἰς τὰς εὐλόγους χαὶ συμπρε-
πούσας τῇ αὐτοῦ ϑεότητι σωματικὰς χρείας. ovTeE γὰρ ἔχων τὸν
νοῦν ἐν ἀληϑείᾳ, ὥσπερ ὅλην τὴν ἐνανϑρώπησιν ἐν ἀληϑείᾳ εἶχεν,
[ὁ νοῦς] ἐπεκτείνετο εἰς ἀλόγους -ἐπιϑυμίας οὔτε τὰ τῆς σαρχὸς ἴσα
ἡμῖν ἔπραττεν ἢ ἐλογίζετο, ἀλλ ὡς ϑεὸς ἐν σαρχὶ ἀληϑινῇ γενόμενος
ἀπὸ παρϑένου Μαρίας ἔπραττε * σαρχὶ καὶ ψυχῇ καὶ νῷ καὶ ὅλῳ τῷ
σχεύει, ἐνδημήσας τῷ τῶν ἀνθρώπων γένει ἄνωϑεν ἐκ πατρὸς
ἐνυπόστατος ϑεὸς Aoyo2. ἀλλὰ μὴ σοφίσονταί τινὲς “αταχρηστικῶς
τοῦτο λεγόμενον, ὡς τό »σύνες τῆς χραυγῆς μους" τὸ μὲν γὰρ κατα-
χρηστιχῶς δὲ εὐχὴν εἴρηται καὶ δῆλόν ἐστιν (ὅτι) ἡ χρῆσις (εἰς) [τὸ
δὲ] ὑπόδειγμα σαρκικῆς αὐτοῦ παρουσίας προεφήτευται" τὸ δέ »καὶ
προέχοπτεν ἡλικίᾳ« ἐστὶν ἀληϑές.

80. ᾿4λλὰ τί οἱ τοιοῦτοι “νομίζουσι (ἡμᾶς) λέγειν, ἐὰν εἴπωμεν τέ-
λειον ἄνϑρωπον ix “Μαρίας τὸν Χριστὸν γεγονότα ἢ (νοῦν) ἐσχηκότα,
μὴ ὑπονοήσωμεν αὐτὸν ἁμαρτίαις ὑποπεσόντα; μὴ γένοιτο. »ἁμαρτίαν
γὰρ οὐχ ἐποίησεν, οὐδὲ εὐρέϑη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ.« εἰ γὰρ
τὴν αὐτοῦ δύναμιν ἐνέπνευσε τοῖς ἁγίοις καὶ ἐν οἷς ἐνέπνευσε μαρτυ-
ροῦνται ὅτι ἦσαν ἅγιοι δίκαιοι προβεβηκότες ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτῶν

1 Gal. 5, 19 — 2 Röm. 7,18 — 19 Psal. 5,2 — 25 I Petr. 2, 22 (768. 53, 9)
— 27 vgl. Luk. 1, 6f

L J

1 γὰρ δὲ 15 | πάντα L πάντως ὅτι bei Epiph. häufig = jedenfalls
sit, dB 2423, ὅτι«-- 1 5ric<L 6 (ἀγαϑὴν) ὁμοίως Ἢ ὅμως J ὕμως γὰρ 1,
τ σαν διγ Me RER 7 Wi 9 eil wc J 10 πράξεως Ἢ τάξεως LJ
18 εἶχεν ἢ ἔχων LI_ 14 [ὁ νοῦς] * 15 γενόμενα 16 « ζὅσα ἦν συμπρέ-
zovra) * | za (vor ψυχῇ <L 18 συφίσονται I 20 (ὅτι) * | (ed) *
20f [τὸ δὲ] ἢ 21 τὸ de Ὁ] τὸς yao LJ 22 ἀληϑές ἐστιν 1, 23 (ἡμᾶς) *
24 (νοῦν) Pet. 25 ὑπονοήσωμεν Ἢ ὑπονοήσομεν LJ

2 P8

4 1)181

we

«

10

20

m
ot

30

100 Epiphanius

7 3° Be > x ς ’ b) τ > ’ - x
QUEUTTOL, ποσῷ γε μᾶλλον autos ὁ AoYyog, »ἐν ᾧ εὐδοχησε πᾶν TO
““Ξ - ’ - - -
πλήρωμα τῆς ϑεότητος κατοιχῆσαι σωματικῶςς, κἂν TE σάρκα ἀληϑινὴν
-. ἢ - ) " > In -
λάβῃ ἐκ Μαρίας τῆς ἀειπαρϑένου καὶ φυχὴν ἀνϑρωπείαν ἀληϑινῶς
κ und 7 - > -
χαὶ νοῦν καὶ εἴ τί ἐστιν ἕτερον ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ ἔχων
x I. = x ” | x
τὰ ὁλὰ κατεῖχε ϑεὸς ὧν μὴ μεριζόμενα πρὸς τὴν κακίαν, μὴ ϑρυπτό-
> x - - x c ’ - ς -- c
μενα ἀπὸ τοῦ πονηροῦ, μὴ ἀλισχόμενα ἐν τῇ ἡδονῇ, un ὑποπίπτοντα
= - ) x ’ x x - ’ «ς > ’
τῷ τοῦ Adau παραπτώματι; | zaı δια τοῦτο φησιν ὁ ἀποστολος
’ ’ ’ «ς x ’
»YEVOUEVOS ἐκ γυναιχος, γενόμενος ὑπὸ νόμον« καὶ πάλιν »2v σχήματι
< x ς ” = x ir ’ x x ς ” x x
ευρεϑεὶς ὡς ἀνϑροποςς" To δὲ σχηματι (καὶ TO ὡς ἀνϑρώπος) καὶ To
᾿ e: x g.’ ’ un ’ 5 r
γενόμενος καὶ TO VXO νόμον δι ἀμφοτέρων συναγόμενον τελειότητα
᾽ > γι - ’ x 5
σημαίνει καὶ ana ϑειαν, ἐκ τοῦ γενόμενος TO εἶναι τέλειος καὶ (EX) τοῦ
αὐ ἢ ‚ \ , wer - ΄ - \
ὑπὸ νόμον τὸ μὴ δοχήσει καὶ (2x) τοῦ σχήματι τῆς ἰδέας τὸ βέβαιον καὶ
- ς » x > ’ ’ © ’
ἐχ τοῦ ὡς ἄἀνϑρώπος TO ἀναμάρτητον. τούτων τοίνυν οὑτῶς ἐχον-
Η > ’ - ’ x ” > BE
τῶν μηδεὶς ἀπατασϑῶώ χενοῖς μυϑοις. εἰ γὰρ ἄνωϑεν γεννηϑεὶς ἀπὸ
\ Dr - > - > ’ x BEN , Ge
πατρὸς ἀληϑινῶς (ἀληϑινῶς) ἐγεννηϑὴη καὶ ἀπὸ Meoias, καὶ av
). ΄ x [2 > ’ ’ > ’ Ὺ
ἀληϑεῦει καὶ κάτω ἀληϑεῦει καὶ εἰ ἐστὶν κάατῶ ἀτελῆς, καὶ av
2 μ > 4 2 \ ‚ \ ‚ > \ , B > 2 Mn
ateins. εἰ δὲ ἄνω ἐστὶ τέλειος, καὶ χάατῶ ἐστὶ τέλειος οὐχ Ev ἄλλῳ
- ” Dan? x x ’ - >
τελείῳ ῴκησεν, ἀλλ εἰς Eavrov Ta πάντα ἐτελείωσε. καὶ ἀνέστη ἐκ
- - ’ - ’
τῶν νεχρῶν μηχέτι μεριζόμενος Ev μνήματι eis σῶμα καὶ ϑεότητα
x ’ ς x c c
καὶ φυχὴν ἐν καταχϑονίοις, μηκέτι ὑπὸ ἀφὴν ὑποπίπτων, μηκέτι
’ mn) ’ - . ’ x
ἐπεχόμενος, ἀλλ εἰσερχόμενος ϑυρῶν χεχλεισμένουν, φηλαφώμενος δὲ
c x - - [4] x ᾿ > - Im) > ᾿ ö ς c x
ὑπὸ τοῦ Θωμᾶ, ἵνα un φαντασίᾳ ἀπεικασϑῇῆ, ἀλλ ἀληϑείᾳ᾽ 0 vnO
- - x x \ a - x =
τοῦ Θωμᾶ πιστευϑεὶς μετὰ TO πληρωϑῆναι TO προειρημένον »ταῖς

‚ x x 2 » \ > > ‚ ς DER x
χερσί μου τὸν ϑεον ξξεζητησα, καὶ οὐχ ἡπατήϑηνε, O0 AUTOS ϑεὸς

ὁ αὐτὸς ἄνϑρωπος, ὃ μὴ σύγχυσιν ἀπεργασάμενος, ἀλλὰ τὰ δύο
κεράσας εἰς ἕν᾽ οὐχ εἰς ἀνυπαρξίαν χωρήσας, ἀλλὰ συνδυναμώσας
σῶμα γήϊνον. τῇ ϑεότητι εἰς μίαν δύναμιν ἥνωσεν, εἰς μίαν ϑεότητα
συνήγαγεν" εἷς ὧν κύριος εἷς Χριστός, οὐ δύο Χριστοὶ οὐδὲ δύο ϑεοί.
ἐν αὐτῷ σῶμα πνευματιχὸν ἐν αὐτῷ ϑεότης ἀκατάληπτος, τὸ πε-
πονϑὸς μὴ φϑαρὲν τὸ ἀπαϑὲς ἄφϑαρτον, ἀφϑαρσία τὸ ὅλον ϑεὸς

1 Kol.2,9 — 8 Gal.4,4 — Phil. 2,7 — 1817 vgl. Pan. h. 77, 28f — 21 vgl.
Joh. 20, 26f — 23 Psal. 76, 3

LJ 20—28 Corderius Catena in Joh. p. 462 (= cat.)

1 ὁ Aöyos ἢ ὅλως 11 9 (zul τὸ ὡς Avdownog) *, vgl. 2.13 11 (&) *
12 (2x)” τοῦ ἢ τὸ 1,2 14 ἀπατάτω J 15 (ἀληϑινῶς) * 16 zw?
... ἄνω ἢ ἄνω... κάτω LI 51 ἐπεχόμενος 1] ἀπεχόμενος 1 ἀπερχόμενος
Pet. falsch; ἐπεχόμενος — nicht mehr gehindert (durch die Türen) | ψηλαφού-
μενος 1, 25 ὁ μὴ] οὐ cat. 97 ἥνωσεν < cat. 28 συνείγαγεν J < cat. |

εἷς Ἰησοῦς (auf Rasur von erster Hand) L ebenso cat.

3 P86

v D182

10

20

Ancoratus 80, 2—81, 5 101

‚ ’ > - - , \ 2 \ ᾿
κύριος, καϑεζόμενος ἐν δεξιᾷ τοῦ πατρὸς, un παραλείψας τὴν σάρχα,
εἰς ἕν δὲ συνενώσας καὶ εἰς μίαν τὸ ὅλον ϑεότητα χαϑεζόμενος ἐν
δεξιᾷ τοῦ πατρός.

81. Οὗτος οὖν ὁ μονογενής, ὁ τέλειος ὁ ἄκτιστος ὁ ἄτρεπτος
ὁ ἀναλλοίωτος ὃ ἀπερινόητος ὁ ἀόρατος, (0) ἐνανϑρωπήσας ἐν ἡμῖν
καὶ ἀναστὰς πνευματικῶς καὶ »μηκέτε ἀποϑνήσκωνςε, μηχέτε πτο--
χεὐύὼν ὁ »διί ἡμᾶς πτωχεύσας πλούσιος ὥνς, ὃ πνεῦμα ὧν ὅλος, ὃ τὸ
σαρχικὸν | καὶ τὸ ϑεϊχὸν ἑνῶν, | κύριος εἷς βασιλεὺς Χριστός, ὁ υἱὸς
τοῦ ϑεοῦ, ἐν οὐρανῷ καϑεσϑεὶς ἐν δεξιᾷ τοῦ πατρὸς »ἐπάνω πάσης
ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας, δυνάμεως καὶ παντὸς ὀνόματος ὀνομαζομένους,
φησὶν ἐν τῷ εὐαγγελίῳ »ἀπελϑόντες βαπτίσατε πάντα τὰ ἔϑνη εἰς
ὄνομα πατρὸς καὶ υἱοῦ καὶ ἁγίου πνεύματος. τοῦτο δὲ * χαὶ ἀνὰ
μέσον T ὃν οὐ συναλοιφὴν ἐσήμαινε τὸν υἱὸν τῷ πατρὶ (οὐδὲ συν-
αλοιφὴν τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον τῷ πατρὶ καὶ τῷ υἱῷ), ἀλλὰ πατέρα
οἶδε πατέρα ἀληϑινὸν καὶ Eavrov ἀληϑινὸν ἀπέδειξεν ἐνυπόστατον
Aoyov καὶ τὸ ἅγιον αὐτοῦ πνεῦμα ἐνυπόστατον πνεῦμα καὶ »πνεῦμα
ἀληϑείας«, ἄκτιστον ἄτρεπτον ἀναλλοίωτον οὐχ ὡς ἵνα τις ὑπο-
vonon δολίως φερόμενος πρὸς τὴν πίστιν χαὶ τοὺς πόδας αὐτοῦ
ἀποχρύπτων καὶ δολιευόμενος πρὸς τὴν ἀλήϑειαν (ἐτάζει γὰρ καρ-
δίας καὶ νεφροὺς ὁ ϑεός«). καὶ λέγει ὁ αἱρετικός" δηλονότι πιστεύω
ὅτι ὁ πατὴρ πατὴρ καὶ ὁ υἱὸς υἱὸς καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα ἅγιον
πνεῦμα καὶ ὁμολογῶ τρεῖς ὑποστάσεις ἐν μιᾷ οὐσίᾳ" οὐχ ἑτέραν δὲ λέγω
οὐσίαν παρὰ τὴν ϑεότητα, οὐχ ἑτέραν ϑεότητα παρὰ τὴν οὐσίαν, ἀλλὰ
διὰ τὸ οὕτως ἀχριβοῦν (ulav) οὐσίαν καλοῦμεν, ἵνα μὴ ἄλλο καὶ ἄλλο
εἶδος εἴπωμεν τῆς ϑεότητος τῆς τριάδος. χρυπταζόμενος γὰρ ὁ τοι-
οὔτος ὡς εἶπον ῥᾳδιούργως πάλιν καὶ δολίως λέγει πιστεύω ὅτι

6 vgl. Röm.6,9 — 7 vgl.11Kor.8,9 — 9 Ephes.1,21 — 11 Matth.28,19 — 16 Joh.
15, 26 — 17— 8. 102, 6 vgl. Panarion h. 65, 1, 01 u. h. 71,2 — 19 Psal. 7, 10

τα] 11—25 Siegel des Glaubens S. 31 Karapet (= arm.) 22—26 Sacra
Parallela Coisl. 276 f. 26°-Y Rupef. f. 17!

ἵνα] ς iv auf Rasur von erster Hand 1; lies wohl ὕπως ἂν

5(ö)* 12x etwa (pdoxzwv)* 121 ava μέσον Τ ὃν (ὧν J) LJ zwischen beiden
Wahrheiten arm.] lies etwa ἀνὰ μέσον (ἀμφοτέρων τιϑέμενος τὸν vi)ov* 13 συνα-
λοιφὴν Ἴ συναλοιφῆ LJ 13f (οὐδὲ συναλοιφὴν τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον τῷ πατρὲ
καὶ τῷ υἱῷ» *, τι. micht Vermischung den h. Geist im Vater u. Sohn arm. 17 ὡς
# 18 πόδας, ὁ auf
Rasur, vielleicht zuerst παῖδας J 19 ἀποχηρύττων L | πρὸς τὴν ἀλήϑειαν]
gegenüber den Hörern am. 921 ὁ (vor υἱὸς) <L | im zweiten Fall πνεῦμα
ἅγιον, 22 χαὶ ὁμολογῶ] ὁ μὴ ὁμολογῶν SaPaarm. 23 ἑτέραν + δὲ SaPa
94 (μίαν) * 20 χρυπταζόμενος --- δᾳδιούργως] χρυπταζομένης, ὁ τοιοῦτος
6adıovoyei SaPa 26 πάλιν χαὶ ἢ χαὶ πάλιν LI | λέγει + Sul

81,1

D183 P87

ὧι

1.

r

30

102 Epiphanius

πατὴρ πατήρ, υἱὸς υἱός, πνεῦμα ἅγιον πνεῦμα ἅγιον" ὑπόνοιαν δὲ
ἔχει τοιαύτην χεχρυμμένην, ὡς ἀφ᾽ ἡμῶν τὸ ϑεῖον ἀπειχάσας, λέγων
ἐν ἑαυτῷ, ὅτι ὡς ἔχω σῶμα καὶ φυχὴν zei πνεῦμα ἀνϑρώπειον,
οὕτω καὶ ἡ ϑεότης. πατὴρ μὲν ὡς εἰπεῖν τὸ εἶδος, υἱὸς δὲ ὡς ἐν
τῷ ἀνθρώπῳ ψυχή, πνεῦμα δὲ ὥσπερ τὸ ἐμπνέον διὰ τοῦ ἀνϑρώπου.
τινὲς γὰρ δολιεύονται καὶ οὕτως νομίζουσι τὴν ϑεότητα. ἡμεῖς δὲ
οὐχ οὕτως ἐμάϑομεν, ἀλλ᾽ ἰδοὺ ὁ πατὴρ ἐν οὐρανῷ διὰ φωνῆς μαρ-
τυρεῖ. ἰδοὺ ὁ υἱὸς ἐν Ἰορδάνῃ, ἰδοὺ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν εἴδει
περιστερᾶς κατερχόμενον ἐσχηματίζετο" | ἀλλὰ καϑ' ἑαυτὸ ἐσχημα-
τίζετο, καϑ' ἑαυτὸ ὑπόστασις ὃν. οὐχ ἀλλοία παρὰ τὴν τοῦ πατρὸς
zei υἱοῦ, ἀλλὰ τῆς αὐτῆς οὐσίας, ὑπόστασις ἐξ ὑποστάσεως τῆς αὐτῆς
πατρὺς καὶ υἱοῦ καὶ ἁγίου πνεύματος. {(χαὶ) πάλιν ἑτέρως" ἰδοὺ
πατὴρ χάϑηται ἐν οὐρανῷ, x. τὸ δὲ κάϑηται μὴ πάλιν ὑπολάμβανε
ἀνϑρωπίνως, ἀλλ᾽ ἀνεχδιηγήτως καὶ ἀκαταλήπτως ἔχε. καὶ οὐχ
εἶπεν, | ἀνῆλϑεν ὁ υἱὸς εἰς τὸν πατέρα, ἀλλ᾽ »ἐχάϑισεν ἐν δεξιᾷ τοῦ
πατρόςς. καὶ πάλιν περὶ τοῦ πνεύματος τοῦ ἁγίου λέγων ὁ μονο-
γενὴς ἐδίδασκεν "ἀπέρχομαι, κἀκεῖνος ἐλεύσεται, τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον,
τὸ πνεῦμα τῆς ἀληϑείας. ἐὰν μὴ ἐγὼ ἀπέλϑω, κἀκεῖνος οὐκ ἔρχεταικ.
εἰ δὲ ἣν τὸ πνεῦμα συναλοιφὴ αὐτῷ τῷ υἱῷ. οὐχ ἂν ἔλεγεν »ἀπέρχο-
μαι χἀχεῖνος ἔρχεταις, ἀλλ᾽ ἵνα δείξῃ ὑπόστασιν zei ὑπόστασιν. μία
δέ ἐστι ϑεότης εἷς ϑεὸς μία ἀλήϑεια.

82. Καὶ οὕτω γέγραφα τῷ βουλομένῳ * τὴν τῆς ζωῆς ἡμῶν
ἀχολουϑίαν καὶ βεβαίαν ὁμολογίαν, τὴν ἀπὸ τοῦ νόμου χαὶ τῶν προ-
φητῶν χαὶ εὐαγγελίων χαὶ ἀποστόλων χαὶ ἀπὸ τῶν χρόνων τῶν
ἀποστόλων ἕως ἡμετέρων χρόνων ἐν τῇ καϑολικῇ ἐχκλησίᾳ ἀχράντως
πεφυλαγμένην, ἐπὶ φϑόνῳ δὲ ἀκαταστασίας τῆς μιᾶς καὶ ἀληϑινῆς
πίστεως κατὰ καιρὸν καὶ χαιρὸν διὰ τῶν αἱρέσεων τὴν αὐτὴν πίστιν
καὶ ἐλπίδα χαὶ σωτηρίαν ἡμῶν διωχϑεῖσαν, ὑπομείνασαν δὲ ἐν τῇ
αὐτῆς ἀληϑείᾳ, τῶν αἱρέσεων καϑ' ἕχαστον χρόνον Eavras χραινου-
σῶν καὶ ἀπὸ τῆς ἐχκλησίας ἀπαλλοτριουμένων" οὡἧς καὶ προσφάτως
πάλιν ἀχούομέν τινῶν τῶν τὰ πρωτεῖα δοχούντων ἀποφέρεσϑαι παρά

3 vgl. oben c. 8,6; 85. 15,13 — ΤΥ vgl. Matth. 8, 108 — 14f vgl. oben ο. 47,5;
S. 57, 14 — 15 Hebr. 10, 12 — 17 Joh. 16, τῇ --- 30ff vgl. Panarion ἢ. 67, 1,5

LJ 30—8. 105, 3 Sacra Parallela Coisl. 276 f. SS"—90Y Rupef. f. 937-Y

1 vor πατὴρ! u. υἱὸς je ein Ö, vor nveüua! ein τὸ von erster Hand
hineingeflickt L 2 λέγων ἢ λέγει LJ 9 za$’ ἑαυτὸν L 11f ὑπόστασις
-- πνεύματος <JI 12 (zai)* 18 - etwa {χάϑηται δὲ καὶ ὁ υἱὸς ἐν δεξιᾷ τοῦ
πατρός) * 18 ἐὰν) ἂν J 998 = (εἰδέναι) * 25 ἡμετέρων Pet.) ἡμερῶν LJ
99 ἑαυτοὺς L 31 τινὰς SaPa | ὑποφέρεσϑαι L

Ὀ184 |

Ῥϑ88

82,1

19

OU

10

20

25

Ancoratus 81, 5—83, 5 103

τισι τῶν ἐν Αἰγύπτῳ ἀσχητῶν καὶ Θηβαΐδος καὶ ἄλλων ἄλλοϑι
κλιμάτων, τὰ ὁμοία τοῖς Ἱερακίταις φρονούντων καὶ λεγόντων ἀνά-
στασιν μὲν τῆς ἡμετέρας σαρκός, οὐ ταύτης δέ, ἀλλ᾽ ἄλλης τινὸς
ἀντ᾽ αὐτῆς, ὡς ἐχκτραπέντων τῶν τοιούτων καὶ εἰς μύϑους ἐκτρεψάν-
τῶν τὴν τοῦ ϑεοῦ ἀλήϑειαν καὶ τὴν βεβαίαν ἡμῶν ἐλπίδα. διὸ καὶ
περὶ τούτου ἀναγχαζόμεϑα αὖϑις λέγειν. |

83. "Arıoroı μὲν γὰρ ἀρνοῦνται τὸ πᾶν τῆς ἀναστάσεως, κακό-
πιστοι δὲ συρφετωδῶς καὶ ἀνοήτως τῆς κατὰ ἀλήϑειαν ἐλπίδος
ἐχπεπτώχασι τῷ οὕτω νοεῖν περὶ τῆς ἀναστάσεως. καὶ “Βλληνες μὲν
οἱ τελείως ἀρνούμενοι τὴν ἀνάστασιν διὰ τὴν ἀσέβειαν τοῦ πλήϑους
τῶν παρ᾽ αὐτοῖς γινομένων ἀνομημάτων᾽" μισοῦσι γὰρ τὴν ἀνάστασιν
δι’ ἣν μέλλουσιν αἰσχύνην ὑφίστασϑαι ἐν τῇ ἀναστάσει, τὸν ϑεὸν
ἀγνοήσαντες καὶ τὰς αὐτοῦ ἐντολάς" πλὴν ὅτι ἀναστήσονται, κἂν
μὴ βούλωνται. αὐτὴ γὰρ ἡ κτίσις διαρρήδην αὐτοὺς ἐλέγχει, ὑπο-
φαίνουσα καϑ' ἑκάστην ἡμέραν ἀναστάσεως τὸ εἶδος. δύνει γὰρ ἡ
ἡμέρα καὶ νεχρῶν αἰνιττόμεϑα τὸν τρόπον, | κοιμισμὸν αἰνιττομένης
τῆς νυχτός᾽ ἀνατέλλει ἡ ἡμέρα ἡμᾶς διυπνίζουσα καὶ ἀναστάσεως
ὑποδεικνύουσα τὸ σημεῖον. δρέπονται οἱ καρποὶ καὶ ἡ στάσις τῶν
ὄντων ἐχτέμνεται, τῆς ἡμῶν ἐντεῦϑεν ἀπαλλαγῆς ὁριζομένου τοῦ
προσώπου. σπείρεται ἡ γῆ καὶ βλαστάνει, κα ὅτι τὰ τεϑαμμένα μετὰ
τὴν τομὴν ἀναστήσεται. ἀκρὶς τελευτᾷ, ϑάψασα τὸ ἐξ αὐτῆς ἀπο-
βληϑὲν κύημα ἐν τῇ γῇ καὶ μετὰ καιρὸν ἡ γῆ ἀποδίδωσι τὰ τεϑαμ-
μένα" τὰ σπέρματα τῶν γενημάτων σπείρεται καὶ πρῶτον ἀποϑνήσχει
ἔπειτα τελεσφορεῖται᾽ »ἐὰν γὰρ μὴ ἀποϑάνῃ, οὐ Cwoyoveitaıs. σφραγῖς
das ἐν ἡμῖν ὁ ϑεὸς ἐποίησε διὰ τῶν ὀνύχων dexa καὶ δέχα ἀναστάσεως,
μαρτυρούσας περὶ τῆς ἡμῶν ἐλπίδος. ἀλλὰ χαὶ cs διὰ στεφάνου
ἐπὶ τῆς κεφαλῆς διὰ τῆς τριχὸς τὴν ἡμῶν ἀνάστασιν ἐχήρυξε. τὸ
γὰρ δοκοῦν ἐν ἡμῖν νεχρὸν σῶμα, τουτέστι τρίχες καὶ ὄνυχες, καϑ'

24 1 Kor. 15, 36

L J SaPa
1 Θηβαΐδι LI 2 τοῖς < SaPa 71 χαχοπίστων 11 9. ἐχπεπτωχότων
LJ | τῷ --- ἀναστάσεως < SaPa | τῷ ἢ τὸ LJ 11 μισοῦσι γὰρ] μισοῦντες
Sa Pa 12 di’ ἣν SaPae] δὲ 76 LJSaParıp. | ἐν τῇ ἀναστάσει < LJ

13 χἂν + χαὶ L + re SaPae 14 βούλονται 1 | αὐτὴ γὰρ] καὶ LI | χτίσις
+ πᾶσα 1 16 χοιμισμὸν αἰνιττομένης] κοιμιζομένης SaPa 17 τῆς νυχτός
Ξῷ ἡ 18 σημεῖον] σχῆμα Sa Pae® 90 σπείρεται) ἐπείγεται SaPa | ἡ (ὗπο-
δειχνύουσα) * | τὰ τεϑαμμένα SaPa] τὰ τεϑλιμμένα 1, ταϑλιμμένα 2 51 τὸ ἐξ
αὐτῆς SaPa] τι ξαυτῆς 15 221 τὰ τεϑαμμένα ἀποδίδωσι SaPa 24 γὰρ] δὲ
SaPa 26 τῆς .. ἐλπίδος SaPa] τῶν .. ἐλπίδων LJ 97 ἐπὶ τῆς χκεφα-
λῆς διὰ <LJI 28 τρίχες χαὶ ὄνυχες SaPa] αἱ τρίχες LJ

Ὁ 18
85,1

1)

P89

4

»
.᾽

10

20

104 Epiphanius

ἑχάστη» τεμνόμεναι καὶ τεμνόμενοι αὖὐϑὶις ϑάλλουσι, σημαίνουσαι τῆς
ἀναστάσεως τὴν ἐλπίδα.

84. Καὶ ἀμύϑητα ἔστιν εἰπεῖν εἰς πληροφορίαν τῶν ἀπίστων ἐξ
ὑποδειγμάτων. ἀλλ᾽ οὐκ ἔπεισε τούτους ἡ φάττα τὸ ὄρνεον οὐδὲ
ὁ μυωξὸς τὸ “ζῷον. ἀποϑνήσχει γὰρ τὸ τοιοῦτον ἕξάμηνον καὶ ἡ
φάττα ἡμέρας τεσσαράχοντα, καὶ αὖϑις μετὰ τοὺς καιροὺς αὐτῶν
ἄνα βιοῦσι. κάνϑαροι δὲ μέλλοντες τελευτᾶν ἐπὶ σφαῖραν τῆς κόπρου
ἑαυτοὺς χρύβουσι, ϑάψαντες τὴν τοιαύτην σφαῖραν ἐν τῇ γῇ καὶ
καταχώσαντες, καὶ οὕτως ἐχ τῆς αὐτῶν ἰχμάδος αὖϑις εὑρίσκονται,
ἀναβιοῦντες ἐξ αὐτῶν τῶν λειψάνων. περὶ δὲ τοῦ φοίνικος τοῦ
᾿ραβικοῦ ὀρνέου περισσόν μοι τὸ λέγειν. ἤδη γὰρ εἰς ἀκοὴν ἀφῖχται
πολλῶν πιστῶν τε χαὶ ἀπίστων. ἡ δὲ κατ᾽ αὐτὸν ὑπόϑεσις τοιάδε
φαίνεται" πδνταχοσιοστὸν ἔτος διατελῶν ἐπὰν γνοίη τὸν καιρὸν τῆς
αὐτοῦ τελευτῆς ἐνστάντα, σηκὸν μὲν ἐργάζεται ἀρωμάτων καὶ φέρων
ἔρχεται εἰς πόλιν τῶν Αἰγυπτίων Ἡλιούπολιν οὕτω καλουμένην,

γν > ‚ > \ - - ν A c hl
ὧν ὃ᾽ ἑρμηνευομένην ἀπὸ τῆς Alyvarıazns διαλέκτου καὶ Εβραΐδος,

καὶ ταρσοῖς ἰδίοις τὰ στήϑη τὰ ἑαυτοῦ μαστίξας πολλά, πῦρ ἀπὸ τοῦ
σώματος αὐτοῦ προφερόμενος ἐμπίπρησι τὴν ὑποχειμένην ὕλην τῷ
τόπῳ καὶ οὕτως ἑαυτὸν ὁλοχαυτοῖ χαὶ πάσας τὰς σάρχας αὐτοῦ σὺν
ὀστέοις ἐκτεφροῦται. ἐκ ϑεοῦ δὲ οἰχονομίας νέφος ἀποστέλλεται καὶ
ὑετίζει καὶ κατασβεννύει τὴν τὸ σῶμα τοῦ ὀρνέου χατα δαπανήσασαν
φλόγα, νεχροῦ μὲν ἤδη ὄντος τοῦ ὀρνέου χαὶ ὀπτηϑέντος ἀκρότατα᾽"
σβεσϑείσης δὲ τῆς φλογὸς λείψανα τῆς σαρχὸς αὐτοῦ ἔτι ὠμὰ περι-
λείπεται καὶ πρὸς μίαν ἡμέραν ἀφανισϑέντα σκώληκα γεννᾷ" ὁ σκώληξ

10—S. 105, 3 vgl. 1 Clem. 25 Origenes 6. Cels. IV 98; S. 371, 25ff Kötschau
Lactantius de ave Phoenice Cyrillus Hieros. cat. 18, 8 Const. apost. V 7, 15;
Ss. 257, 58 Funk Ambrosius de fide resurrectionis II 8 hexameron V 23

L J SaPa 5—S. 105, 3 frei wiedergegeben bei Mich. Glycas annales I; Migne
158, 108 C x

1 χαὶ τεμνόμενοι <LJSaPae | ϑάλλουσι σημαίνουσαι] ϑάλλουσαι I ἃὃ eig)
πρὸς SaPae 4 τούτους αὐτοὺς SaPa 6 τεσσαράκοντα ἡμέρας ϑὰ Ῥὰᾷ 8 ἐγ-
χρύβουσι SaPa | τῇ < LI 10 τῶν λειψάνων < LI 10 τοῦ ὀρνέου τοῦ
Aoaßızov Sa Ρὰ 11—13 eis ἀχοὴν — φαίνεται] εἰς τὴν ἀκοὴν τῶν πολλῶν N
zart αὐτὸν ὑπόϑεσις ἦλϑε SaPa 13 πενταχοσιοστὸν + γὰρ SaPa | γνῶ
Sa Pa 15 πόλιν] τὴν Sa Pa 17 ἰδίοις) ἰνδίαν Sa Parup. | τὰ ξαυτοῦ) αὐτοῦ
SaPa | πολλὰ μαστίξας SaPa | vor πῦρ + χαὶ 1, πῦρ ἀπὸ] ὁπότε ὑπὸ 1,
19 πάσας] ὕλας SaPa 20 ἐχτεφροῦται SaPae (bestätigt auch durch τεφροῦται
bei Glyeas)] < LJSaParup.- 22 μὲν ἤδη ὄντος] δὲ οὕτως SaPa 23 λείψανον
SaPa | Zu ὠμὰ] σῶμα SaPa 24 ἀφανισϑὲν Sa Parup.

δ84.1

2 D186

P90

ὯΝ

10

Ancoratus 83, 5—85, 4 105

πτεροφυεῖ νεοττὸς γενόμενος, τῇ de πρίτῃ ἡμέρᾳ ἀδρύνεται καὶ
ἀδρυνϑεὶς rTois TO τόπῳ ἐξυπηρετουμένοις ἑαυτὸν ἐμφανίζει καὶ
αὖϑις ἀνατρέχει εἰς τὴν ἰδίαν πατρίδα καὶ ἀναπαύεται.

85. Θαυμάσαι δέ μοι ἔπεισι περὶ τῆς τῶν ἀπίστων Ἑλλήνων καὶ
ἄλλων βαρβάρων ἠπατημένης κατὰ πάντα διανοίας, ος ἐν τοῖς αὐτῶν
μύϑοις οὐχ αἰσχύνονται ἀνάστασιν πάντῃ σημαίνειν καὶ περὶ ava-
στάσεως πολλάκις ἄδειν, ος οἱ μῦϑοι αὐτῶν ἀναγρά φουσιν Aranorw
μὲν τελευτήσασαν τὴν Πελίου ὑπὲρ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ᾿Αδμήτου καὶ
ὑπὸ τοῦ Ἡρακλέος μετὰ] | τριήμερον ἐγηγερμένην καὶ ἀπὸ τῶν ἀδύτων
ἀνεγνη εγμένην, Πέλοπά TE τὸν Ταντάλου μετὰ τὸ χρεογνομηϑῆναι
τοῖς φευδωνύμοις αὐτῶν ϑεοῖς ὑπὸ τοῦ ἰδίου πατρός" ᾿᾿μφιώρεως (ὁ)
τοῦ Οἰχλέους ὑπὸ τοῦ ᾿Ασκληπιοῦ ἀναξωογονηϑείς, Γλαῦκος ὁ Μίνωος
ὑπὸ Πολυείδου τοῦ Κοιράνου βοτάνῃ τινὶ ἀναζωοποιηϑείς, Κάστωρ
διὰ Πολυδεύχην τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, ὃς ἑχὼν αὐτῷ τὴν ζωὴν παρ᾽
ἡμέραν ἀλλάσσειν εἵλετο, καὶ ὁ Πρωτεσίλαος διὰ “Δαοδάμειαν. ἀλλὰ
καὶ Σίσυφον καὶ Τάνταλον καὶ τὰς Καυχάσου ϑυγατέρας, ἃς Ἔριν-
νύας κεχλήκασι, χαὶ Τειρεσίαν ἅμα τούτοις κατατεταρταρῶσϑαι
δώσοντας δίκην ἐκεῖσε, τὸν μὲν διὰ πέτρας τὸν δὲ ὑπὸ τροχόν, καὶ
ἄλλους ἄλλως τετιμωρῆσϑαι καὶ ἔτι ὑπάρχειν ἐν τιμωρίᾳ, ὡς μὴ εἰς

L 1 SaPa (bis 2.3) 4Ὧ4--ὃ. 107, 17 Sacra Parallela Coisl. 276 f. 900---Θ1} Rupef.
f. 93Y—94V

1 πτεροφυὴς SaParup πτεροποιεῖ L | de <SaPa | xal < LSaPa
τοῖς τὸν τόπον ἀχριβοῦσι TE καὶ ἐξυπηρετουμένοις τῷ τόπῳ SaPa 3 χαὶ
ἀναπαύεται] ὅϑεν ἦλϑε SaPa 4 ἔπεισι] ἅπασι 1 ἔπεσι SaPac < SaParup.

>

ἀπίστων] ἀϑέων Sa Parup. ὅ ἠπατημένων SaPa | κατὰ πάντα < SaParup.

ν τῷ

6 πάντῃ SaPae]navri 1,1 πάντως SaParup. | σημαίνειν] χειμένην SaPa 7 vor
ἄλκχηστιν + τὴν SaPa 8 ddauntov LI 9 ὑπὸ] ὑπὲρ LI | μετὰ + δὲ LJ
10 ἀνενηνεγμένην] ἀνηνεγμένην LI ἐνηνεγμένην SaParup. | χρεωνομηϑῆναι J]
χκρεονομηϑέντα + παρατεϑῆναι Sa Pace χρεανομηϑῆναι aus χρεονομηϑῆναι Sa Parup.
χρεωνοπηϑῆναι, vonn$ auf Rasur L 11 ὑπὸ τοῦ ἰδίου πατρὸς hinter χρεωνομη-
ϑῆναι LI | πατρὸς + αὐτῶν SaPae 11 Auyıdosws (ὁ) τοῦ Οἰχλέους] ᾿Αμφιά-
ρεως (Ayıdoswg SaParup.) τοῦ Οἰχλεοῦς SaPa Auyıcoaw . . καὶ ὁ Εὐχλεῆς
(Ευχλεοῦς L), beides getrennt durch τοῖς ψευδωνύμοις αὐτῶν ϑεοῖς LJ 12 ἀνα-
ζωογεννηθεὶς L 191 ΤΠλαῦχος ὁ Μίνωος --- ἀναζωοποιηϑεὶς)] < 11 19:;:Γλύχος
SaPae | Mivowg SaPae ίνως SaParup. 14 Πολυδεύχτην J 15 zai<SaPa
16 vor Τάνταλον + τὸν 19 17 χαὶ Τειρεσίαν — κατατεταρταρῶσϑαι] χκατατε-
ταρταρῶσϑαι τούτους ἡγούμενοι καὶ Τειρεσίαν ἅμα κἀκεῖσε SaPa | ἅμα τού-
τοις ἢ ἅμα τούτω LI 18 δώσοντας Ἢ δώσαντας Sa Ῥατὰρ. δώσαντες Sa Pae χαὶ
δοῦναι LJ

δῦ,1

ΕΘ

0 187

3

106 Epiphanius

ἀνυπαρξίαν χεχωρηχότας, ὑπάρχοντας δὲ ἐν σώμασιν. εἰ μὴ γὰρ 5
σώματα εἶχον, πῶς ὑπὸ πέτραν χαὶ τροχὸν τιμωρίαις παρεδίδοντο;
χαὶ πολλὰ ἔστιν περὶ τούτων λέγειν εἰς παράστασιν τῆς ἐν ἡμῖν
πίστεως, ἔλεγχον δὲ τὸν πρὸς αὐτούς. |
80. Aira καὶ οἱ ἐκ τῶν αἱρέσεων ὁρμώμενοι ἀδελφὰ τούτοις 86, 1
ἄδουσι χαὶ συνῳδὰ τῆς ἀπιστίας ἐν τῷ τινὰς μὲν τῶν αἱρετικῶν, 4
τῶν Μανιχαίων ζφημῖί), λέγειν οὐ σώματος, ἀλλὰ φυχῆς ἀνάστα-
σιν ἔσεσϑαι, ὡσαύτως δὲ καὶ τοὺς προειρημένους Ἕλληνας τὸ
αὐτὸ νομίζειν TE καὶ συνδοξάζειν, ὡς εἶναι τὸν λόγον αὐτῶν ληρώδη
μᾷλλον ἤπερ ἐχ συνέσεως προβαλλόμενον. ἐὰν γὰρ ἀνάστασιν 3
εἴπωσιν αἱ αἱρέσεις καὶ ὅλως ἀνάστασιν ἡγοῦνται, περὶ ψυχῶν δὲ
τοῦτο ὁρίζωνται, εὐηϑές ἐστε τὸ τοιοῦτον. | πῶς γὰρ ψυχὴ ἀνα- P91
στήσεται ἡ μὴ πεπτωκυῖα; οὐ γὰρ ϑάπτομεν τὰς φυχὰς ἐν τοῖς
μνημείοις, ἀλλὰ τὰ σώματα. φυχαὶ γὰρ οὐ πίπτουσιν, ἀλλ᾽ αἱ σάρκες" 8
15 ὡς καὶ ἡ συνήϑεια εἴωϑε χαλεῖν τὰ νεκρὰ σώματα πτώματα. τοίνυν
εἰ ἀνάστασις παρ᾽ αὐτοῖς ὁμολογεῖται, παντί τῳ δῆλόν ἐστιν (otı)
οὐ ψυχῆς, ἀλλὰ σώματος τοῦ πεπτωχότος. Ἕλληνες δὲ πάλιν ἐλέγ- 4
χονταῖι (ol) τὸ πᾶν τῆς ἀναστάσεως ἀρνούμενοι. ἀποφέροντες (γὰρ) | εἰς Ὁ 188
τὰ μνήματα βρώματά τε καὶ πόματα ἐν ταῖς πανδήμοις καλουμέναις
20 ἡμέραις ὁλοκαυτοῦσι μὲν τὰ ἐδέσματα σπένδουσι δὲ τοὺς οἴνους,
μηδὲν μὲν τοὺς νεχροὺς ὠφελοῦντες ἑαυτοὺς δὲ μᾶλλον βλάπτοντες.
πλὴν ἀναγκάζονται ἀπὸ τῆς συνηϑείας ὁμολογεῖν τὴν τῶν νεκρῶν
avcortaocın. ἔνϑα γὰρ ἐτέϑη τὰ σώματα τῶν τελευτησάντων παρα-
γίνονται χαὶ προσφωνοῦσι τοῖς τεϑαμμένοις νεκροῖς ἐξ ὀνόματος"
ἀνάστα, φάσχοντες, ὁ δεῖνα, φάγε καὶ πίε καὶ εὐφράνϑητι. καὶ εἰ 6
μὲν τὰς φυχὰς ἐχεῖσε νομίζουσιν ἐμπαραμένειν, ἔνϑα τὰ λείψανα τῶν
τελευτησάντων τέϑαπται, ἀγαϑή τις τοιαύτη {περὶ τῶν ψυχῶν

ΤΣ
-

2]

1

Φι

IND
or

‘ vgl. Panarion ἢ. 66, S6f — 22ff vgl. Rohde, Psyche5 I 2801
L J SaPa

1 ὑπάρχειν SaPa 2 σώματα εἶεν SaPac σῶμα εἶεν SaParıp. 8: πίστεως
τῆς ἐν ἡμῖν SaPa 4 ἐλέγχῳ δὲ τῷ SaPa | τὸν) τῶν 1, 6 τῶν αἱρετικῶν]
τῶν αἱρέσεων Sa Ῥὰ 7 τῶν Μανιχαίων < LJ; lies τοὺς Μανιχαίους *
(gnui) * 9 αὐτῶν < SaPa 10 ἤπερ 2x συνέσεως SaPa] ὑπὲρ κινήσεως LJ
11 de < SaPa 12 ὁρίζονται J 1833 <LJ 14 μνήμασι SaPa |
ψυχαὶ ψυχὴ μὲν SaParıp. | ἀλλ᾽ αἱ] ἀλλὰ SaPa 16 εἰ] ἡ SaPa | παντί
τῳ] παντί που Sa Pae παντὶ τοῦτο SaParıp. | (ön)* 17 τοῦ 1} 18 (οἱ) ἢ

(γὰρ) * 90 σπίζουσι SaPa | τοὺς (vor οἴνους) < SaPa 21 μάλα SaPa

> ἀνάστα < SaParup. | φάσχοντες)] φησίν SaPae < SaParıp. | πῖϑι ὁ

ıx\ x

7 ἀγαϑή τις ἀγαϑὴ ἡ SaPa ἀπαϑής τις LI | {περὶ

ιὸ 19

Ancoratus 85, 4-87, 2 107

προσδοχία᾽ ἐμπαραμένουσι γὰρ τὴν ἡμ μέραν τὴν μέλλουσαν καὶ τὴν
ἀνάστασιν τῆς παλιγγενεσίας, ἕως τὰ σύνϑετα καὶ σύζυγα αὐτῶν
ἀπολάβωσι σώματα, εἰ καὶ βδελύττονται οἱ τῶν EA} vo» παῖδες τὴν
σάρχα οὑἧς φαύλην οὐσαν καὶ τέλεον ἀφανιζομένην καὶ ἐλπίδα μὴ
ἔχουσαν ἀναβιώσεοως. εἰ δὲ μὴ τούτῳ τῷ τρόπῳ τοῦτο ποιοῦσι, τίνι 7
τῷ λόγῳ τὰς βελτίους ψυχὰς τῆς τῶν σωμάτων οὐσίας (μνήμασιν.
ἐγκαταδέοντες καταδίχῃ μᾶλλον περιβάλλουσι τῇ ὑπολήψει, ὁριζόμενοι
αὐτὰς προσεδρεύειν τοῖς τετελευτηκόσι λειψάνοις; ἢ ἐπὶ ποίᾳ προσ-
δοκίᾳ ἐλπίδος παραγίνονται, λεγέτωσαν; ἀλλὰ δῆλον ὅτι οὐ τὰς 8
10 φυχὰς νομίζουσιν εἶναι ἐν μνήμασιν, ἀλλ᾽ ἐν ταμιείοις τισὶν ἐκ ϑεοῦ
ἑκάστῃ ψυχῇ ἀποτεταγμένοις, κατ᾽ ἀξίαν ὧν ἐν βίῳ ἔδρασάν τε καὶ
ἐπολιτεύσαντο᾽ τὰ δὲ σώματα ἰδίαις χερσὶν ἕχαστος τοῦ πέλας ἐν
ταῖς ϑήχαις τῶν σωμάτων εἴτουν ὀστέων κατέϑεντο. εὐηϑες δ᾽ ἂν
εἴη παρὰ πᾶσιν εἶναι τὴν μίαν ὑπόληψιν τούτων καὶ ἀχολουϑίαν
15 ὡς ἐκ πανταχόϑεν ὡμολόγηται, παρὰ δὲ τοῖς ἀπίστοις τοὐναντίον
τὰ ἀληϑινὰ ἐξαρνεῖσϑαι καὶ τὰ ἐν ϑεῷ δυνατὰ εἰς ἐλπίδας παρ᾽ αὐτοῖς
μὴ κεχρατύνϑαι. | Σ 1
87. AIG περὶ τούτων ἱκανὰ νομίζω εἰρῆσϑαι, | ἐκ τῶν πολλῶν Ὁ 19
παραδειγμάτων ὀλίγα ἡμῶν παραϑέντων. περὶ δὲ τῶν δοχούντων 3
20 Χριστιανῶν εἶναι, Ὡριγένει δὲ πειϑομένων καὶ τὴν μὲν τῶν νεχρῶν
ἀνάστασιν ὁμολογούντων σαρχός TE τῆς ἡμετέρας καὶ σώματος τοῦ
κυρίου τοῦ ἁγίου ἐχείνου τοῦ ἀπὸ Μαρίας ἀνειλημμένου, ταύτην δὲ

σι

P92

L J SaPa (bis 2. 17) 19—S. 112,4 Sacra Parallela Coisl. 276 f. 91 ’—94F
Rupef. f. 94’Y—95Y Lemma τοῦ αὐτοῦ χατὰ @gıy&vovg φιλονειχοῦντος περὶ τῆς
σαρκὸς ἄλλην ἀντὶ ταύτης ἀνίστασϑαι

11 ἡμέραν τὴν --- παλιγγενεσίας] ἡμετέραν τὴν μέλλουσαν τῆς παλιγγεγεσίας
SaPa 8). τὰ σίζυγα καὶ σύνθετα SaPa | vor σύίζυγα + τὰ I 8 ἀπολάβουσι
LSaParup. | εἰ καὶ] χαὶ εἰ ϑὰ Ῥὰ 5 εἰ δὲ μὴ --- ποιοῦσι <SaPa 6 τῷ <SaPa|
(urnuaoıv) *, vgl. 2.10 7 ἐγκαταδεύοντες SaPae vausradiert SaParuıp. τῇ ὁρι-
ζόμενοι αὐτὰς προσεδρεύειν] ταῦτα ὁριζόμενοι καὶ προσεδρεύουσι LI 8 ἢ] καὶ SaPa
9 παραγίνονται *] παραμένουσι LJSaPa [10 νομίζομεν SaPa | ταμείοις LSaPa
11 ὧν ἐν βίῳ ἔδρασάν τε καὶ] ὧν ἐβίων ἔδρασάν τε καὶ 1 ὧν τε ἔπραξαν ἐν τῷ
βίῳ καὶ SaPa 12 δὲ] μὲν SaPa 13 εἰτου»] ἢ τῶν 88 Pa 14 ein + {τὸ
λέγειν) 2 * | τούτων] τῶν τοιούτων ὅδ Pa 15 ὡς SaPa] οἷς LJ 18 νομι-
ζέσϑω L 3008 χαὶ τὴν μὲν --- ὁμολογούντων) ὁμολογεῖν τὴν ἐκ νεχρῶν ἀνάστασιν
SaPa 22 τοῦ ἁγίου ἐχείνου] τῆς ἁγίας ἐκείνης σαρχὸς καὶ σώματος τοῦ ἁγίου
ἐχείνου SaPa | ἀνειλημμένου + οὐχ ἀρνουμένου SaPa 99 ταύτην δὲ --- ἐγεί-
ρεσϑαι)] μὴ ὁμολογεῖν δὲ τὴν αὐτὴν σάρκα ἐγείρεσϑαι SaPa

1

20

108 Epiphanius

τὴν σάρχα λεγόντων μὴ ἐγείρεσθαι. ἀλλ᾽ ἄλλην ἀντὶ ταύτης ἐκ ϑεοῦ
δίδοσϑαι, πῶς οὐχὶ μᾶλλον τῶν ἄλλων εἴποιμεν ἀσεβεστέραν ἔχειν
ὑπόληψιν καὶ εὐηϑεστέραν τῆς παρ᾽ Ἕλλησι καὶ ταῖς λοιπαῖς αἱρέσεσιν
ὑπονοίας; πρῶτον μὲν γὰρ εἰ ἄλλη ἀντὶ ταύτης ἐγείρεται κατὰ
τὸν αὐτῶν λόγον, οὐ δικαία ἡ τοῦ ϑεοῦ χρίσις κατὰ τὸν αὐτῶν
μῦϑον, ἄλλην σύόρχα χρίνουσα ἀντὶ τῆς ἁμαρτησάσης ἢ ἄλλο σῶμα
φέρουσα εἰς δόξαν χληρονομίας βασιλείας οὐρανῶν ἀντὶ τοῦ ἐν νη-
στείαις καὶ ἀγρυπνίαις καὶ διωγμοῖς ὑπὲρ ὀνόματος ϑεοῦ κεχμηκότος
σώματος. πῶς δὲ καὶ ψυχὴ χριϑήσεται μόνη κατὰ τὸν λόγον τῶν
αἱρέσεων, μὴ παρόντος τοῦ συναμαρτήσαντος σώματος: ἀντείπῃ γὰρ
ἡ τοιαύτη ψυχὴ τῇ τοῦ ϑεοῦ χρίσει. φάσκουσα τοῦ σώματος γεγε-
νῆσϑαι τὰ ἁμαρτήματα. ἔχει γὰρ καὶ τὴν ἀπόδειξιν κατὰ τὸν τῶν
φιλονειχίᾳ φερομένων λόγον zei μὴ ἀληϑείᾳ. δύναται γὰρ λέγειν"
οὐχ ἐγὼ ἥμαρτον, ἀλλὰ τὸ σῶμα. ἐξότου γὰρ ἐξῆλϑον ἐκ τοῦ σώ-
ματος, οὔτε ἐπόρνευσα οὔτε ἐμοίχευσα, οὐκ ἔκλεφψα οὐκ ἐφόνευσα οὐχ
εἰδωλολάτρησα οὐ τι τῶν καχῶν καὶ ἀνηκέστων εἰργασάμην. καὶ
εὔλογος εὑρεϑήσεται ἡ αὐτῆς ἀπολογία. εὐλόγως δὲ αὐτῆς ἀπολο-
γουμένης τί ἐροῦμεν; ἀργὴ ἄρα ἡ τοῦ ϑεοῦ χρίσις; ἀλλ᾽ νἀδίκως ἐπι-
φέρει τὴν ὀργὴν ὁ ϑεὸς χατὰ τῶν ἀνϑρώποων; μὴ γένοιτος«.

45, Οἴδαμεν δὲ ὅτι »πάντα τῷ ϑεῷ δυνατάς χαὶ δύναται καὶ
σῶμα φέρειν ἄνευ ψυχῆς καὶ τὰ ἀφανῆ γεγονότα σώματα δύναται
(ποιῆσαι) πάλιν ἀναβιοῦν κινεῖσϑαί τε αὐτὰ ἀφ᾽ ἑαυτῶν ἄνευ ψυχῶν,
ἐὰν Hein, ὡς καὶ ἤδη | διὰ τοῦ ἁγιωτάτου Ἰεζεκιὴλ τὴν τοιαύτην

4—19 vgl. Panarion ἢ. 64, 71, ΟΕ — 18 Röm. 8, δὲ --- 20—1. 110, 4 νοὶ.
Panarion ἢ. 64, ΤΙ, 108 — 90 Matth. 19, 26

L J SaPa

2f τῶν ἄλλων — ὑπόληψιν] ἀσεβὴς 7 τοιαύτη ὑπόληψις SaPa 2 εἴπομεν 1,
3 ὑπόληψιν) ὑπόσχεσιν 1, | εὐηϑεστέρα u. vorher + μᾶλλον SaPa | τῆς Sa Pa]
τοῖς L τῶν I 886 zai?— ὑπονοίας <JI 3 ταῖς λοιπαῖς] παρὰ ταῖς ἄλλαις Sa Pa
4 ὑπονοίας *] ὑπονοίαις LSaPa δῇ χατὰ τὸν αὐτῶν μῖϑον < LJ ‘ vor
βασιλείας + καὶ 1,1 8 χαὶ ἀγρυπνίαις «: SaPa 9 χαϑήσεται I [10 ἀντ-
einn) ἀντιλέξει Sa Pa 11 ψυχὴ < SaPa | τοῦ σώματος) ἐκ τῶν σωμάτων
SaPa 12 γὰρ «-:11 198 χατὰ τὸν τῶν φιλονεικίᾳ φερομένων λόγον ἢ χατὰ
τῶν φιλονεικίᾳ φερομένων τὸν λόγον L κατὰ τὸν φιλονεικίᾳ φερόμενον λόγον J
χατὰ τὸν λόγον τὸν φιλονειχίᾳ φερόμενον Sa Ῥὰ 14 ἐξότε SaPa | 2&x<SaPa
17 ἄλογος L | εὑρεϑείη SaPa | αὐτῆς] τοιαύτη SaPa 18 doysiLJSaParup.
19 ὁ ϑεὸς hinter ἀδίκως (Ζ. 18) SaPa | zar& ἄνθρωπον SaPa 90 τῷ ϑεῷ
πάντα SaPa | τῷ <L | zei? < SaPa 21 σώματα < SaPa 22 (noın-
σαι *, vgl. S. 109,18 | αὐτὰ hinter ἑαυτῶν L 23 διὰ] τὰ 1 | ἁγίου SaPa

D190

10

20

Ancoratus 87, 2—88, 8 109

οἰχονομίαν ἐποίησεν. ἔλεγε γὰρ τῷ ἁγίῳ προφήτῃ »εἰπέ, υἱὲ av-
ϑρώπου, συναχϑῆναι ὀστοῦν πρὸς ὀστοῦν καὶ ἁρμονίαν πρὸς dQUo-
νίαν«: καὶ ἦν ϑαυμάσαι τὴν τοῦ ϑεοῦ δύναμιν, ὅτι μηδέπω τῶν
ψυχῶν ἐμβληϑεισῶν, ἀλλὰ ξηρῶν ὄντων τῶν ὀστέων οὐ μόνον τοῦ
κινεῖσθαι | ἔσχον δύναμιν ἐπὶ τῆς τοῦ ϑεοῦ προστάξεοςς, ἀλλὰ καὶ
συνέσεως τὰ ὀστᾷ ἐνεπλήσϑη καὶ γνώσεως οὐ τῆς τυχούσης. οὐ γὰρ
τὰ πρὸς τοὺς πόδας ὀστέα ἐγγὺς τῶν μερῶν τῆς κεφαλῆς κατὰ
λήϑην ἐβάδιζεν οὐδὲ οἱ τοῦ τραχήλου σπόνδυλοι περὶ τὰς τῶν ἀστρα-
γάλων ἁρμονίας πλανώμενοι τὸν τόπον ἐζήτουν, ἀλλ ἕχαστον τῶν
ὀστέων καὶ ἐκινήϑη καὶ ἐβάδιζε κατὰ σύνεσιν καὶ τῇ αὐτοῦ ἁρμονίᾳ
προσετίϑετο. εἰ γοῦν ϑέλει ὁ ϑεός, δύναται καὶ σῶμα ἄνευ ψυχῆς
ἐγεῖραι. ἐν τούτῳ γὰρ τὸ δυνατὸν αὐτοῦ ἔδειξεν, ἐν τῷ τὸ παρὰ τοῖς
ἀνϑρώποις ἀπηλπισμένον ἐχεῖνο πρῶτον (ποιῆσαι) ἀναβιοῦν διὰ τοῦ
τῷ Ἰεζεχιὴλ προστεταχέναι. καὶ οὐκ εἶπεν᾽ εἰπέ, υἱ ἀνθρώπου, πρῶτον
ἐλϑεῖν τὸ πνεῦμα, ἀλλὰ μετὰ τὸ ἐξευμαρίσαι τὸ δυσχερὲς διὰ τὴν
πίστιν, φημὶ δὲ τὸ τὰ σώματα συναχϑῆναι, τότε προσέταξε τὰς
ψυχὰς εἰσελϑεῖν εἰς αὐτὰ τὰ σώματα »χαὶ ἀνέστη δές φησί »πολλὴ
συναγωγή«κ. δύνασϑαι τοίνυν τὸν ϑεὸν ποιῆσαι ἔφην καὶ σῶμα
δίχα ψυχῆς ἀναβιοῦν, καϑὰ προδέδειχται, ἀλλ᾽ οὐ δύναται χριϑῆναι
καϑ' ξαυτὸ τὸ σῶμα. ἔχει γὰρ δικαίαν ἀπολογίαν πρὸς τὴν τοῦ
ϑεοῦ χρίσιν. “φάσκει γὰρ καὶ αὐτὸ λέγον" ἐκ τῆς ψυχῆς ἐκείνης ἦν
ἡ ἁμαρτία, 00x ἤμην αἴτιον ἐγώ. ἐξότου γὰρ ἐλύϑην καὶ ἐκείνη an
ἐμοῦ ἀπέστη, μὴ ἐμοίχευσα μὴ ἐπόρνευσα μὴ κέχλοφα μὴ εἰδολο-
λάτρησα μή τι τῶν τοιούτων ἀμπλακημάτων εἰργασάμην; καὶ ἔσται
κατὰ τὸν τῶν φιλονείχων λόγον ἄπρακτος ἡ τοῦ ϑεοῦ κρίσις.

διὰ τοῦτο ὡς ἦν τὸ σῶμα καὶ ἡ ψυχὴ σύνϑετος εἷς ἄνϑρωπος ἐκ ϑεοῦ
γεγενημένος, αὖϑις ὁ δίκαιος κριτὴς τὸ σῶμα ἐγείρει καὶ τὴν φυχὴν |

1 vgl. Ezech. 37, 4. 7 — 16f Ezech. 37, 19f

L J SaPa

2 συναχϑῆναι < J 4 τῶν ὀστέων ξηρῶν ὄντων SaPa | τῶν «:1
5 ἔχων 1 | προστάξεως SaPa] πράξεως LJ τῶν μερῶν <LI 8 .σφόν-
δυλοι SaPa 9 πλανωμένους L 10 χαὶ ἐχινήϑη] συνεχινήϑη SaPa | ἐβάδισε L
| χατὰ σύνεσιν] καὶ τὴν ξαυτοῦ σύνϑεσιν ἐπέγνω SaPa | &avroöSaPa 11 οὖν
SaPa | θέλοι L | ö<L | σώματα 11 12 rö2<SaPa 18 {ποιῆσαι Ὁ |
διὰ τοῦ 8ι. Ῥα] διὰ τὸ LI 14 to<SaPa | eine<SaPa 15 ἐξευμαρῆσαι LJ
16 τὸ <SaPa | συναφθῆναι LI 17 δέ «-- LI 17 συναγωγὴ πολλὴ SaPa
18 τὸν ϑεὸν hineingeflickt L 19 ἀναβιῶναι SaPa 22 ἐξότε SaPa | ἐλύϑην
καὶ «: 11 | Σἐλύϑη Sa Ῥατυν. 94 τοιούτων] ὄντων SaPae 25 τὸν <L
26 σύνϑετον (Ἰ) hinter σῶμα ὃς Ρὰ

E93

D191

rm.
u.

20

25

110 Epiphanius

αὐτοῦ ἐν αὐτῷ δίδωσι. καὶ οὕτως δικαία γενήσεται ἡ τοῦ ϑεοῦ κρίσις,
ἀμφοτέρων χοινωνούντων ἢ τῆς δι᾿ ἁμαρτίας τιμωρίας ἢ τῆς δι᾿
ἀρετὴ» F ϑεοσεβείας καὶ τῆς μελλούσης ἀποδίδοσϑαι τοῖς ἁγίοις μισϑα-
ποδοσίας.

89. Ταῦτα δὲ εἰς παράστασιν τῆς ἀληϑείας τῆς ἡμῶν ἐλπίδος
ἱκανῶς ἔχειν νομίζοντες ὀλίγα ἀντὶ πολλῶν παρεϑέμεϑα. διὰ δὲ τοὺς
λέγοντας ἕτερον σῶμα ἀντὶ τοῦ πίπτοντος ἐγείρεσθαι, πάλιν τῷ
χαμάτῳ προστιϑέμεϑα, ὠφελῆσαι τοὺς βουλομένους συνιέναι καὶ τὴν
αὐτῶν ζωὴ» ἀπολέσαι μὴ πειρωμένους βουλόμενοι. γένοιτο γὰρ χάμνειν
ἡμᾶς τοὺς ἐλαχίστους καὶ μη δαμινοὺς καὶ -ξαυτοὺς καὶ πάντας οφε-
λεῖσϑαι χαὶ μὴ ἀρνεῖσϑαι ἀνάστασιν τῆς ἡμετέρας σαρχός, ἐν ἢπερ
πᾶς ὃ ϑησαυρὸς χαὶ κρηπὶς παντὸς σώφρονος λογισμοῦ καὶ πάσης
ἀγαϑοεργίας ἐλπὶς διάκειται κατὰ τὸ εἰρημένον »ἔχοντες τὸν ϑησαυρὸν
τοῦτον» ἐν ὀστραχίνοις σχεύεσις χαὶ τὰ ἑξξῆς. ἐγχρατευόμεϑα γὰρ οἱ
ἀσϑενεῖς, ἀγνεύομεν οἱ ταπεινοί. ἐλεημοσύνας ἐπιποθϑοῦμεν ποιεῖν οἱ
ἀδύνατοι διὰ τὴν τῶν προσδοκωμένων ἀπόληψιν, τῆς τῶν νεχρῶν
ἀναστάσεως" καὶ οὕτως ὃ κανὼν τεϑεμελίωται πίστεως καὶ ἐλπίδος
ϑεοῦ ἀγάπης καὶ μαρτυρίου ὑπὲρ ὀνόματος ϑεοῦ ἐν διωγμοῖς βασάνων
καὶ ἄλλων ἀπανϑρώπων κολάσεων ἐν τοῖς μὴ ἀρνουμένοις ἀνάστασιν
τῆς ἡμῶν σαρχός, ἀλλὰ πιστεύουσιν ὅτι αὐτὸ τὸ σπειρόμενον ἐν τῇ
γῇ ἐγερϑήσεται. δύο γὰρ σαφεῖς καὶ ἀληϑεῖς μαρτυρίας ἔδωκαν
ἡμῖν αἱ ϑεῖαι γραφαί, dı ὧν δυνάμεϑα τὴν τῆς ἡμῶν ἀναστάσεως
ἐλπίδα γνῶναι καὶ μὴ σφαλῆναι μύϑοις χενοδόξωον ἀνϑρώπων ἀπα-
τηϑέντων χαὶ τῷ βίῳ ἀπάτην γραψάντων. ἵνα οὖν μὴ πολλαῖς
μαρτυρίαις χρήσωμαι (οὐ γάρ εἶσιν ὀλίγαι ἐν καινῇ TE καὶ παλαιᾷ
περὶ τῆς ἡμῶν ἐλπίδος καὶ ἀναστάσεως) συντόμως ἐρῶ τοῦτο᾽

13 I Kor. 4, 7 --- 20f vgl. IKor. 15, 42

L J SaPa

2 τῇ .. τιμωρίᾳ SaPa 2f τῇ . . . μισϑαποδοσίᾳ SaPa 3 1 ϑεο-
σεβείας) ϑεοπτίας 2 * 5 τῆςϊ <SaPa 6 ἀντὶ] ἀπὸ SaPa Tod + αὐ-
τοῦ SaPae | nintovros + ὑπ᾽ αὐτοῦ SaPa 8 προστιϑέαμεν SaPa |
βουλομένους « SaPa 9 αὐτῶν Ἢ αὐτὴν LJSaPa 91 ἡμᾶς γὰρ γένοιτο
SaPa 10 οὐδαμινοὺς J | χαὶ ξαυτοὺς« 1 19 navros<SaPa 14 ὀστρα-
zivns σώμασι 1 15 ἁγνεύίομεν οἱ ταπεινοὶ] ἁγνευόμενοι 11 ποιεῖν ἐπι-
ποθοῦμεν L 16 προσδοχωμένων ἀπόληψι») ἐλπιζομένων ἀπόλαυσιν 17 κανὼν]
χάμνων LJ 18 vor ϑεοῦ ἀγάπης -ἰ χαὶ SaPa; lies dia?* | χαὶ μαρτυρίου *]
μαρτυρίου καὶ SaPa μαρτυρίῳ καὶ LJ_ 19 ἀπὸ ἀνϑρώπων SaPa 21 ἐνεργηϑή-
σεται J | δύο] zum Sinn Ei S. 119, TE | μαρτυρίας hinter σαφεῖς SaPa |
δέδωχαν SaPa 94 ἵν᾽ 1 | un οὖν SaPa 25 οὐ] οὐδὲ SaPa | ὀλίγα SaPa

s9,1

P94

4

10

20

Ancoratus 88, 8—90, 6 111

Ω ΟῚ Υ 3 \ b) ’ [4 \ [4
90. ὁτε εἰ ἄλλο ἣν TO ἐγειρόμενον, καϑάπερ τινὲς | φασκουσιν,
> 7 ς }) ’ - ’ =. \ \ fi 4. -
οὐχ av 0 ἀποστολος διεβεβαιοῦτο λέγων »δεῖ γὰρ τὸ φϑαρτον τοῦτο
" \ ’ > ’
ἐνδύσασϑαι ἀφϑαρσίαν καὶ τὸ ϑνητὸν ἐνδύσασϑαι ἀϑανασίανε. ἐπειδὴ
x = x x - c ,ὔ c - ’ x
δὲ δεῖ καὶ περὶ δόξης τῶν αγίων, ὡς μέλλουσι φαιδρύνεσϑαί TE καὶ
) -- ᾽ ’ \ \ > ’ or ’ > ‚
ἀλλοιοῦσϑαι ἐν δοξῃ μετὰ τὴν avaotaoın (καϑαπερ λέγει »ἐγείρεται
- .ς - --- \ € < ’ ’ >
ἐν δόξῃ «), ἑδραιωϑῆναι ἡμᾶς ἐν τῇ ἐλπίδι, φησὶν ἡ ἁγία γραφή »apomv,
a > τ \ > ’ > - > )ν
σὺ ὁ σπείρεις οὐ ζωογονεῖται, ἐὰν μὴ ἀποθάνῃ καὶ 00% αὐτὸ τὸ
-ν > > ’ὔ ’ N ᾿ «
γενησόμενον σῶμα σπείρεις, ἀλλ᾽ εἰ τύχοι κόχχον σίτου ἡ τινος τῶν
Υ ΄ \ ς \ ’ > - - c > In
allmv σπερμάτων χαὶ ὁ eos δίδωσιν αὐτῷ σῶμα ὡς ἡϑέλησες.
-» - 1% 5 = ἢ N δε
τοῦτο εἰς δόξαν τῶν ἐγειρομένων ἐν φαιδρότητι εἶπεν" ἵνα δὲ δείξῃ
’; ’ N ’ > m =
αὐτὸν τὸν χόχχον προσλαμβάνοντα τὴν ὅδοξαν, δι ἑαυτοῦ εἶπεν ἐν
- FW) ς \ ’ ’ > ’ F
τῷ εὐαγγελίῳ ὁ καὶ »ἐν Παύλῳ λαλήῆσαςς περὶ ἀναστάσεως" »ἐὰν μὴ
ς - - > ’ ’
πεσὼν ὁ κόχκος τοῦ σίτου εἰς τὴν γῆν ἀποϑάνῃκς, φησί, »uovog μένει"
> ’ u ’ ” - ς ) [4
ἐὰν δὲ ἀποϑάνῃ, πολλοὺς X0XX0Vg φέρει«κ. ἄρα γοῦν ὁ ἀπόστολος
ς \ > ’ - > »
κόχχον ἔφησε χαὶ ὁ σωτὴρ τὸν αὐτὸν κόκκον τοῦ σώματος δι ἑαυτοῦ
3 - > > \ x \ > - -
ἀπέδειξε. τί 00» ἐροῦμεν; οὐχ αὐτὸ τὸ σπαϊρὲν ἴδιον αὐτοῦ σῶμα
[ο ’ 2 Ἣν ἢ Si \ > - \ \ ’
τουτέστιν ὁ χύχκος ἀνέστη; ἡ ἕτερον ἣν τὸ ἐξ αὐτοῦ μετὰ τὴν τριή-
- « > >
usgov ἀναστὰν ἐκ τοῦ μνημείου; ὡς ol ἄγγελοι λέγουσιν" »ἀνέστη,
2 τ G - ’ ’ Ω »
00x ἔστιν ὧδες καὶ ὡς φησι τῇ Μαρίᾳ »μὴ μου ἅπτου οὐποῶ γὰρ
> x \ N ς x =
ἀναβέβηχα πρὸς τὸν πατέρα μους καὶ ὡς δείκνυσι τὰς χεῖρας xal τὴν
x - -" - \ ” > x ’ >
πλευρὰν τῷ Θωμᾷ λέγων »un γίνου anıoTog ἀλλα πιστος«ς. ἀπίστων
’ ἐδ a 2 > Ἣν
yao ἐστι τὸ εἰπεῖν 010g οὐκ ἀνέστη, [ἢ] καὶ χκαχοπίστων ἐστὶ τὸ
ἘΞ > Ian NN \ 2 -» \ 3
εἰπεῖν, οὐκ AUTO TO ον καὶ κοιμηϑὲν ἀνέστη, πιστῶν δέ ἔστι To εἰπεῖν

2 IKor. 15, 53 — 5 1Kor. 15,43 — 6 IKor. 15, 36—385 — 12 II Kor. 13, 3
— 12f Joh. 12, 24 — 18 Mark. 16, 6 — 19 Joh. 20, 17 — 21 Joh. 20, 27

L J SaPa 11—S. 113, 6 Niceph. Anterreth. bei Pitra Spicileg. Solesm. 1356, 16 ff

Lemma: τοῦ αὐτοῦ ἐκ τῆς αὐτῆς βίβλου (sc. τοῦ ᾿Αγχυρωτοῦ) τοῦ κατὰ Ωριγέ-

γους λόγου

1 ὅτι <JI 28.ὁ ἀπόστολος «1, SaPa | διεβεβαιοῦτο] ἐβεβαίου τοῦτο
SaPa | γὰρ < SaPa 3 χαὶ τὸ ---ἀϑανασίαν < LI | ἐπειδὴ] ἐπεὶ 1,1
Ἔ ΕΠ 1 ὁ, τῆς 1.0 ὅ τὴν < SaPa δ᾽ τύχη ΣΡ [- we -Φ ΤΥ
9 αὐτῷ δίδωσιν SaPa αὐτὸ 1 | vor σῶμα + τὸ LI | χαϑὼς SaPa
10 τοῦτο + δὲ SaPa | εἶπεν ἐν φαιδρότητι SaPa 1Π αὐτὸν <LJI 18 πε-
σὼν hinter σίτου LI | εἰς τὴν γῆν < SaPa | vor μόνος + αὐτὸς SaPa
14 πολλοὺς zöxxovg Sa Pa Niceph.] πολὺν χαρχὸν LI | ὁ ἀπόστολος] ὁ Παῦλος
Niceph. 15 δὶ αὐτοῦ LI 17 τὴν <LJI 18 μνήματος SaPa 19 μα-
ριὰμ SaPa 21 ἀλλὰ πιστός" ἀπίστων (ἀπιστεῖν SaPa) γάρ SaPa Niceph.]
Ar πιστῶν LI 27* | χα ἘΞ 22 τὸ < Niceph. 23 ὃν xal
Niceph.] ὄν, < xai SaPa ὃν χαὶ < LJ | ἐστι < SaPa

90, 1
D192

ID

“.

>

-

10

20

113 Epiphanius

ὅτι αὐτὸ τὸ σῶμα ἀνέστη καὶ ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ σώματος οὗ ἤγειρε τὸ
ἡμῶν εἰς ἐλπίδα ἀληϑείας χατέστη.

91. Εἰς τοῦτο γὰρ καὶ τοὺς τύπους εἴασε τῶν ἥλων, μὴ axa-
λείφας αὐτοὺς μηδὲ τὸν τύπον τῆς λύγχης, καίτοι γε εἰσελϑὼν ϑυρῶν
χεχλεισμένων. τὸ γὰρ σαρχικὸν αὐτοῦ πνευματικὸν ἀνέστη, ἀλλ᾽ οὐχ
ἄλλο | παρὰ τὸ ὃν, ἀλλ᾽ αὐτὸ τὸ ὃν, εἰς ϑεότητα συνενωϑέν, εἰς
λεπτότητα πνεύματος κοσμηϑέν. εἰ μὴ γὰρ ἣν λεπτότης πνεύματος,
ποία τις or ἐδέχετο σῶμα ὀγχκηρόν; ἀλλ ἵνα δείξῃ ὅτε αὐτὸ τὸ
φϑαρτὸν ἡμῶν ἐνδύεται ἀφϑαρσίαν ἐν ἀληϑείᾳ (εἰ γὰρ καὶ ϑνητόν
ἐστιν, ἀϑανασίαν ἐνδύεται), εἰσῆλϑε μὲν ϑυρῶν κεχλεισμένων, ἵνα
δείξη τὸ παχυμερὲς λεπτομερὲς καὶ τὸ ϑνητὸν ἀϑάνατον χαὶ τὸ
φϑαρτὸν apsaprov ἵνα δὲ πάντας ἐλέγξῃ τοὺς ἀπιστοῦντας εἰς
τὴν ἡμῶν σωτηρίαν, φημὶ δὲ τὴν ἀνάστασιν, ὁ εἰς λεπτότητα μετα-
βάλλων τὸ σῶμα καὶ εἰς πνεῦμα συγχεράσας τὴν (σάρχα μετὰ τὴν)
ἀνάστασιν οὐχ ἀπήλειψε τὰς οὐλὰς τῶν ἥλων οὐδὲ τὸν τύπον τῆς
λόγχης, ἀλλ᾽ ἔδειξ εν αὐτὸ τὸ ἐπὶ τοῦ σταυροῦ πεπονϑὸς ὅτι οὐχ
ἄλλο ἢ» τὸ ἀναστὰν οὐδὲ ar αὐτοῦ ἕτερον φυέν, ἀλλ᾽ αὐτὸ τὸ
πεπονϑὺς ἀπαϑὲς χαὶ αὐτὸς ὁ πεσὼν χόχχος ἀναστᾶς, ἀναστὰς δὲ
ἄφϑαρτος καὶ ἵνα πάλιν μὴ νομίσωμεν μέρος τι ἐγηγέρϑαι ἐξ
αὐτοῦ. * αὐτὸ μὲν ὅλον οὐχ εἶδε διαφϑοράν, (λέγει γάρ »οὐ δώ-
σεις τὸν ὅσιόν σου ἰδεῖν διαφϑοράνε), αὐτὸ δὲ ὅλον ἀνέστη, λέγει
[γάρ] "ἀνέστη, οὐχ ἐστιν ὧδες. εἰ δὲ ἠγέρϑη καὶ οὐχ ἔστιν ὧδε,
ἀλ ηϑινῶς ἀνέστη" καὶ οὐ σφάλλονται αἵ γραφαί, οὖσαι ἡμετέρα ζωή.
καὶ ἵνα μὴ εὕρωσιν οἱ ἠπατημένοι πρόφασιν, ὀστέα χαὶ σάρκα ἔδειξε
τῷ Θωμᾷ καὶ τοῖς μαϑηταῖς αὐτοῦ ἔλεγεν »ἴδετέ με, ὅτι ἐγώ εἰμι.
πνεῦμα γὰρ ὀστέα καὶ σάρχα 00x ἔχει, καϑὼς ἐμὲ ϑεωρεῖτε ἔχοντας.

3f vgl. Joh. 20, 25. 26. 27 --- 9f vgl. I Kor. 15, 53 --- 90 Psal. 15, 10
Act. 2, 27 — 22 Mark. 16, 6 — 24 vgl. Joh. 20, 27 — 25 Luk. 24, 39

L J SaPa (bis Ζ. 4 λόγχης) Niceph.

1f οὐ ἤγειρε τὸ ἡμῶν SaPa Niceph.] ἤγειρετο ἡμῶν ἵνα LJI 2 χατέστη
Sa Pa Niceph.] χαταστῆ 1 4 τύπον Niceph.] τόπον LJSaPa 6 ἀλλ᾽ αὐτὸ
τὸ ὃν Niceph.] < LJ | ϑεότητα) ἑνότητα Niceph. 8 τις] γῆς I | ὀγχυρόν,
von späterer Hand ἡ über v gesetzt L ὀγχκηρόν Niceph.] μιχρὸν 5 9 ἐν ἀληϑείᾳ
Nieceph.]<LJ | zaeö<Niceph. 10 Evdvera ἀϑανασίαν Niceph. 188 μετα-
βαλὼν * 14 (odoza μετὰ τὴν» * 16 τὸ Niceph.] < LJ 19 νομίσωσι
Niceph. 197 ἐξ αὐτοῦ ἐγηγέρϑαι Niceph, 20 * etwa (ἀλλὰ γνῶμεν, ὅτι, *
20f λέγει γὰρ οὐ — διαφϑορὰν < 1,1 21 αὐτὸ δὲ Niceph.] ἀλλ᾽ αὐτὸ LJ

99 [γάρ] * | Σεἰ δὲ ---ἔστιν ὧδε < 111 98 ἀληϑινὸν LNiceph. 26 σάρχα.

χαὶ ὀστέα Niceph. χαϑὼς) ὡς Niceph. | ὁρᾶτε Niceph.

>

[- P96

Ancoratus 90, 6—92, 8 113

92. ᾽Εὰν δέ τις σοφιζόμενος εἴπῃ" ἀλλὰ τὸ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν
σῶμα ἐξαίρετον ἣν διὰ τὸ μόνον συνειλῆφϑαι ἀπὸ Μαρίας καὶ χωρὶς
σπέρματος ἀνδρός, ἀρα γοῦν καὶ τὸ τοῦ Adau ἄλλο ἦν παρὰ τὸ
ἡμῶν, ὅτι ἀπὸ γῆς μόνον ἐλήφϑη χωρὶς σπέρματος ἀνδρός; ἀλλ᾽
οὐδεὶς ἔχει τοῦτο εἰπεῖν οὐδὲ ἀποδεῖξαι. ἐὰν δέ τις πάλιν σοφι-
ζόμενος εἴπῃ" τὸ τοῦ Χριστοῦ μόνον ὅλον ἀνέστη, τὸ δὲ ἡμῶν οὐκ
αὐτὸ ἐγείρεται, ἀλλ᾽ ἀντ᾽ αὐτοῦ ἕτερον, πῶς οὖν λέγει »ἀνέστη
Χριστὸς ἀπαρχὴ τῶν χεχοιμημένων:« ἕν ἐστι χαὶ αὐτὸ τὸ σῶμα
* ἀπαρχὴ τῶν ἐγειρομένων. πῶς δὲ ἀπαρχὴ γέγονε Χριστὸς τῶν.
10 χεχοιμημένων, μαϑέτωσαν καὶ μὴ πάλιν εἰς ἄλλην πλάνην τραπῶσι
καὶ νομίσωσι τὰς ἄλλας γραφὰς ψεύδεσθαι. πρὸ αὐτοῦ γὰρ ἤγειρε
τὸν Λάζαρον χαὶ τὸν υἱὸν τῆς χήρας τῆς ἐν τῇ Naiv καὶ Hlias
ἤγειρε νεχρόν, ἀλλὰ καὶ Ἐλισσαῖος δύο ἤγειρε νεχρούς, ἕνα μὲν ἔτι
περιόντα ἕνα δὲ ταφέντα. ἀλλ᾽ ἐκεῖνοι μὲν ἀναστάντες πάλιν τεϑνή-
15 χασι, προσδοχῶσι δὲ τὴν μίαν καὶ καϑολικὴν ἀνάστασιν" ὁ δὲ Χριστὸς
» ἀπαρχὴ τῶν χεκοιμημένωνς, ὅτι ἀναστὰς »οὐχέτι ἀποϑνήσκει, ϑάνατος
αὐτοῦ οὐκέτι χκυριεύεις χατὰ τὸ γεγραμμένον. ἅπαξ γὰρ ἀπέϑανεν,
ὑπὲρ ἡμῶν ὑπομείνας τὸ πάϑος διὰ τὰ ἡμέτερα πάϑη" ἅπαξ ἐγεύ-
σατο ϑανάτου, »ϑανάτου δὲ σταυριχοῦς, ἑκὼν δι᾿ ἡμᾶς 0 Aoyos
20 ἐλϑὼν εἰς ϑάνατον, ἵνα ϑανάτῳ ϑάνατον ϑανατώσῃ" ὁ Λόγος σὰρξ
γενόμενος, οὐ πάσχων ἐν τῇ ϑεότητι, συμπάσχων δὲ μετὰ τῆς ἀνϑρο-
πότητος {ἐν ἀπαϑείᾳ), πᾶϑος αὐτῷ λογιζόμενον αὐτοῦ [δὲ] μένοντος
(ἐν ἀπαϑείᾳ: ϑάνατος αὐτῷ λογιζόμενος αὐτοῦ μένοντος) ἐν
ἀϑανασίᾳ, μᾶλλον δὲ ὅλος ὧν ἀϑανασία. αὐτὸς γὰρ εἶπεν »ἐγώ
εἰμι ἡ Lone. κα οὔτε διὰ σαρχὸς ἡμῖν ἡ ἐλπίς. »ἐπικατάρατος,

δι

ΓΘ
οι

21 Kor. 15, 20 -- 9ff vgl. Panarion ἢ. 64, 65, 1ff -- 16 Röm. 0, 9 —
17f vgl. Röm. 6, 10 Hebr. 9, 26ff — 19 vgl. Phil. 2,8 — 20f vgl. Joh. 1, 14
— 24 Joh. 11, 25 — 25 Jerem. 17, δ

L J Niceph. (bis Ζ. ὃ ἀποδεῖξαι) 18—S. 115, 11 Joh. Scot. de divisione naturae
IV; p. 191 Gale 1681

2 ἀπὸ Μαρίας συνειλῆφϑαι μόνον Niceph. 31 ἀρα γοῦν --- ἀνδρός < 1
3 ᾿Αδὰμ <L 9 (χαὶ διὰ: τοῦτον * 20 ϑανάτῳ < Joh. Scot. 22 (ἐν
anadeia) * in impassibilitate Joh. Scot.]<LJ | [δὲ] * < Joh. Scot. | μενόντων L
23 (Ev ἀπαϑείᾳ" ϑάνατος αὐτῷ λογιζόμενος αὐτοῦ μένοντος) *, nach Joh. Seot.
in impassibtlitate: mors ei reputata est eo manente 24 μᾶλλον --- ἀϑανασία
<J Joh. Scot. | ὅλος ἢ ὅλως L 25 * ergänze (ἡ δὲ ζωὴ οὐδέποτε ἀποϑνήσχει,
ἀλλ᾽ ἦλϑε ζωοποιῆσαι, ὑπὲρ ἡμῶν ϑάνατον ὑπομένων" οὐ γὰρ δι ἀανϑρώπου ἡμῖν
n Son) *, nach Joh. Scot. υὐἱέα autem nunguam moritur, sed venit vivificare pro

nobis mortem aceipiens, non enim per hominem erat nobis vita
Epiphanius 1. 8

%,1

τῷ

ὧτ

D194

20

114 Epiphanius

4 SS ς > »» FR ” \ „ ς ς >
γάρ φῆσιν, ὁ ἑξλπίζων ἐπ ἄνϑρῶπον. καὶ ἕσται ὡς ἢ ἀγριο-
uvoixn.t
-ἤ 1 - > ς ’ -
93. TE οὐν ἐροῦμεν; οὐχ ἄνϑρωπος ὁ Χριστὸς; ἐκ τῶν προ-
n ᾿ ’ EN , σ > ’ ς Ps
λελεγμένων παντί τῷ δῆλον ἔστιν ὁτε ἀναμφιβολῶς ομολογοῦμεν
x ᾽ x ’ » ’ > ’ > Ψ Ως ᾿
τον χύριον ϑεὸν «10γον ἀνϑρώσπον γεγονοτα οὐ δοχῆσει, ἀλλ ἀληϑείᾳ.
Inn) > » - - ’ 2 δι ) 2
ἄλλ οὐχ ἄνϑρωπος ἐλϑὼν ἐν προχοπῇ ϑεότητος. οὐδὲ γὰρ ἐπ᾿ ἀν-
[2 u τς c - x - ᾽ 5 > x x - > x
ϑρώπῳ ἡμῖν ἡ ἐλπὶς τῆς σωτηρίας" οὐδεὶς γὰρ πάντων τῶν ἀπὸ
> x > ” > ᾽ ’ ’ > N x ’
Adau ἀνϑρώποων ηδυνήϑη ἐργάσασϑαι τὴν σωτηρίαν, ἀλλὰ ϑεὸς Aoyos
” ᾽ γ x c x [4 - 3 > ” > > x
ανϑρῶώπος γεγονώς, ἵνα un ἢ ἐλπὶς ἡμῶν ἢ ἐπ ἀνϑρώπον, ἀλλ ἐπὶ
x ΩΣ Ἰρὸ \ Dr ’ ΄ Ὺ --
ϑεὸν ζῶντα καὶ ἀληϑινόν, γενόμενον ἄνϑρωπον. | »πᾶς γὰρ ἱερεὺς
ee a ’ € ar > ‚ ᾿ \ \
ἄπο ἀνϑρώπων λαμβανόμενος UrEQ ἀνϑρώπον καϑίσταταις κατὰ TO
γεγραμμένον. ὅϑεν ἀπὸ τῆς ἡμῶν σαρκὸς ἀνέλαβεν ὃ κύριος ἐ ἐλϑὼν
τὴν σάρκα καὶ ἄνϑρωπος γέγονεν ἡμῖν ὅμοιος ὁ ϑεὸς Aoyos, ἵνα ἐν
τῇ ϑεότητι δῴη | ἡμῖν τὴν σωτηρίαν καὶ ἐν τῇ αὐτοῦ ἀνϑρωπότητι
’ ς ει c - - > {2 ’ x - ’ x
πάϑῃ ὑπὲρ ἡμῶν τῶν ἀνθρώπων, πάϑος διὰ τοῦ πάϑους λύσας καὶ
[2 x ’ > ᾿ x x ’
$avarov διὰ ϑανάτου τοῦ ἰδίου ϑανατώσας. ἐλογίσϑη δὲ τὸ πάϑος
x 2 ’ - ’ > - a ’
eis τὴν ϑεοτητα, καίτοι γε τῆς ϑεότητος ἀπαϑοῦς οὔσης, (Aoyılousvov
Mr = ’ = ’ [Ὁ] “ “πω ᾽ \ a: \
de τοῦ πάϑους τῇ ϑεοτητι), οτι οὑὗτῶς εὐδοχησεν ἐλϑῶν 0 ayıog καὶ
> x ᾿ x x «ς ’ ’ ς ΄
ἀπαϑὴς ϑεὸς Aoyoc. ἔστι δὲ τὸ ὑποδειγμα τοιονόε τι ος ἐαν τις
ΒΟ, δι ὦ ὃ ὃ D > δὲ re Le , τ ς ϑὲ λύ
ἱμάτιον (N) ἐνδεδυμένος, Ev ὁὲ τῷ ἱματίῳ αἷμα ῥαντισϑὲν μολυνῃ
Wi ’ \ x - 2 Bl ee | ’ , x
to iuatıov, TO δὲ κα σῶμα οὐκ ἔφϑασε τοῦ ἐνδεδυμένου, λογίζεται δὲ
«ς an ς - - ’ x ’ σ -
0 σπῖλος ὁ Ex τοῦ αἵματος τῷ ἐνδεδυμένῳ To ἱμάτιον, οὑτῶς ἐν τῇ
x ’ «ς ’ > - - - >
σαρκὶ πέπονϑεν ὁ Χριστός, ἐν αὐτῷ φημι τῷ κχκυριαχῷ ἀνϑρώπῳ,
a > ς x > ’ > x mr, > - a En x
ον (εἰς Eavrov) ἀνεπλασατο ἐλϑῶν ἀπ οὐρανῶν αὕτος 0 ayıog eos
᾽ 2 a -“ ἂν ᾿΄ x A x
Aoyos' ὡς gnow ὁ ayıos Πέτρος »ϑανατωϑεὶς σαρχί, ζωοποιηϑ εὶς
x ΄ x im - 3 ’ δ ας, ς -
δὲ πνευματις χαὶ πάλιν »Χριστοῦ οὐν παϑοντος υπὲρ ἡμῶν σαρχί,
x c ἘΞ ER, ς τ -
χαὶ ὑμεῖς τὴν αὐτὴν ἔννοιαν ὁπλίσασϑες. χαϑὼὸς τὸ αἷμα ἐν ἱματίῳ

10 Hebr. 5, 1 --- 19ff vgl. oben c. 36; S. 46, 16ff u. Panarion h. 77, 33 —
35 I Petr. 3, 18 — 26 1 Petr. 4, 1

L J Joh. Sceot.

1 ἔσται + qui habet spem in hominem Joh. Seot. | ἡ] ἐν LJ 5 χύριον
<L 6 ἐλϑὼν] venit Joh. Scot. 7 ἡμῖν * mobis Joh. Scot.] ἡμῶν LJ
13 ὅμοιος] ὁ μόνος L < Joh. Scot. 17f (λογιζομένου dt τοῦ πάϑους τῇ ϑεό-

τητι *, nach Joh. Scot. reputata autem passione deitati 90 (7) * 21 - (αἷμα
τὸ γενόμενον ἐν ἱματίῳ τὸ *, nach Joh. Scot. sanguwis in vestimentum veniens
23 φημι < Joh. Seot. 24 (eis ἑαυτὸν) * (gewöhnlicher Ausdruck bei Epiph.),
nach Joh. Seot. in se ipsum αὐτὸς hinter ὃν 15 27 ἡμεῖς LJ Joh. Scot. |
χαϑὼς *, sieut veluti Joh. Seot.] οὕτως LJ

951

19

3 P97

D195

ΕἸ

ὧι

“ι

10

20

30

Ancoratus 92, S—94, 6 115

λογίζεται τῷ φοροῦντι, ἐλογίσϑη αὐτῷ To πάϑος τῆς σαρχὸς εἰς
ϑεότητα, μηδὲν αὐτῆς παϑούσης, ἵνα μὴ εἰς ἄνϑρωπον ἔχῃ ὃ κόσμος
τὴν ἐλπίδα, ἀλλ᾽ ἐν τῷ κυριαχῷ ἀνϑρώπῳ, τῆς ϑεότητος ἀναδεχο-
μένης λογισϑῆναι εἰς αὐτὴν τὸ πάϑος, ἵνα γένηται ὑπὲρ χόσμου ἡ
ἀπὸ ϑεότητος ἀπαϑοῦς σωτηρία, ἵνα τὸ ἐν σαρκὶ γενόμενον πάϑος
εἰς τὴν ϑεότητα λογισϑῇ, καίτοι γε μηδὲν παϑούσης αὐτῆς, ἵνα πλη-
ρωϑῇ ἡ λέγουσα γραφή »εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν κύριον τῆς
δόξης ἐσταύρωσαν« καὶ τὰ ἕξῆς.

94. Ἐσταυρώϑη οὐν, ἐσταυρώϑη ὁ κύριος καὶ προσκυνοῦμεν τὸν
ἐσταυρωμένον, τὸν ταφέντα χαὶ ἀναστάντα τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ καὶ εἰς
οὐρανοὺς ἀνελϑόντα. »ὠ βάϑος πλούτου καὶ σοφίας zul γνώσεως
ϑεοῦς χατὰ τὸ γεγραμμένον" »ἐχ μέρους γὰρ γινώσχομεν καὶ ἐκ μέ-
ρους προφητεύομενς, ος ῥανίδα ἀπὸ πελάγους ἀρυόμενοι τῆς τοῦ

94.1

ID

ϑεοῦ γνώσεως 5 καὶ καταλαμβάνοντες τῆς | τοιαύτης οἰκονομίας ὑπό- D196

δειγμα, τῆς ἡμῶν ἐλπίδος τὴν χάριν εὐδοκίᾳ πατρὸς ϑελήσει υἱοῦ
σὺν ϑελήσει ἁγίου πνεύματος, # τῆς αὐτῆς ϑεοῦ οἰχονομίας.

εἶχον δὲ πᾶσαι αἱ γραφαὶ σποράδην τὸ κήρυγμα τῆς ἀναστάσεως,
ἐτηρεῖτο δὲ τὸ τέλειον τῇ αὐτοῦ τοῦ ἐνυποστάτου A0yov παρουσίᾳ.
»πλήρωμα γὰρ νόμου Χριστόςς κατὰ τὸ γεγραμμένον. ποῦ γὰρ οὐχ ἔλεγε
τὸ ϑεῖον γράμμα περὶ ἀναστάσεως; πρῶτον τὸ τοῦ Αβελ αἷμα κηρύτ-
τει μετὰ γὰρ τὸ ἀποϑανεῖν »ἔτι λαλεῖς, (ὥς) φησιν ἡ γραφή. »Ἐνὼχ
μετετέϑη καὶ οὐχ ηὐρίσχετο καὶ οὐκ εἶδε ϑάνατον᾽ εὐηρέστησε γὰρ
τῷ ϑεῷς. Νῶε κιβωτὸν κατεσχεύασεν ἐκ ϑεοῦ προστάγματος, ἑαυτῷ
παλιγγενεσίαν τῷ οἰκείῳ ἐργαζόμενος οἴκῳ. ᾿Αβραὰμ γηραλέος λαμ-
βάνει παῖδα »νενεκρωμένου ἤδη τοῦ σώματος« καὶ ἔχ νεκρῶν ὁ ϑεὸς
τὴν ἐλπίδα κεχάρισται, Ze μάλιστα »τῆς μήτρας Σάρρας: (
καὶ τὸ »πεπαλαιωμένον χαὶ ἐγγὺς ἀφανισμοῦ γεγονόςς, τῆς κατ᾽
ἐθισμὸν γυναικὸς ἀχολουϑίας ἡ u nn πηγή, αὖϑις δύναμιν
λαμβάνει εἰς καταβολὴν σπέρματος καὶ ἡ γηραλέα (ὡς) νεωτέρα

2 Lu \ > x [4 - - \ r c \
xvioxeı. καὶ Ισαακ ἀπὸ ϑανατου ζῶν τῷ πατρὶ παρεδοϑη" 0 γὰρ

7 IKor. 2, 8 -- 11 Röm. 11, 38 --- 12 IKor. 13, 9 --- 17—S. 118, 21 vgl.
Panarion ἢ. 9,3 — 19 Röm. 10,4 — 21 Hebr. 11,4 — 21f Hebr. 11,5 (Gen. 5, 24)
— 23 vgl. Hebr. 11, 7 — 24f vgl. Hebr. 11, 11 — 25f Röm. 4, 19 — 27 Hebr.
8, 13 — 80 vgl. Hebr. 11, 17f

L J Joh. Scot. (bis Z. 11 ἀνελϑόνταὶ)

1 λογίζεται * deputatur Joh. Scot.] λογίζεσϑε LI 2. αὐτῆς] deitate Joh. Scot.
5 ἀπαϑοῦς * impassibeili Joh. Scot.] ἀπάϑεια LJ 6 παϑούσης] patiente neque
sustinente Joh. Scot. 14 χαὶ + (μόλις) ὃ Ὁ 16x etwa {τὸ μυστήριον, * | αὐτοῦ J

17 δὲ] γὰρ "ἘΠ 21 (ὥς) ἢ 24 παλιγγενεσίας 5 | oixw] lies ἔργῳ ὃ 29 (ὡς) ἢ
ΘῈ

P98

3

4

10

ID
>

116 Epiphanius

ϑεὸς ix γεχρῶν τῷ πατρὶ τὸν παῖδα παραδιδοὺς ζῶντα ἀναστάσεως
ἐλπίδα ἐκήρυττεν. Ἰακὼβ δείκνυσι τὴν πραγματείαν, μὴ ἐν δευτέρῳ
τιϑέμενος τὴν τῶν ὀστέων ἐλπίδα ἐπεμελεῖτο γὰρ τῶν τοιούτων
οὐχ ὡς ἀπολλυμένων, ἀλλ᾽ ὡς μελλόντων αὖϑις ἀναβιοῦν καὶ ἐνετέλ-
λετο “ἀνακομισϑῆναι ἐκ τῆς τῶν Αἰγυπτίων χώρας οὐ παρέργως.
χαὶ ὁ Ἰωσὴφ τοῦτο ἐσήμανε »συνανοίσετέ μου τὰ ὀστᾶς φάσχων"
»ἐπισχοπῇ γὰρ ἐπισκέψεται ὑμᾶς 0 χύριοςς«. εἰ μὴ ἐλπὶς ἦν ἀναστά-
0805, τίς ὀστέων ἡ ἐπιμέλεια (ἐν TO) περὶ τῶν φϑειρομένων ὀστέων
ἐντέλλεσθαι τοὺς δικαίους; πρώτη φωνὴ τῷ Μωυσῇ ἡ τοῦ ϑεοῦ
μαρτυρία" »ἐγὼ 0 ϑεὸς ᾿Αβραὰμ καὶ ὁ ϑεὸς Ἰσαὰκ καὶ ὁ ϑεὸς Ἰακώβε,
τῶν ἐν κόσμῳ μὲν κοιμωμένων παρ᾽ | ἐμοὶ δὲ ζώντων. ἕν πνεῦμα

.zal τὸ αὐτὸ τὸ λαλῆσαν ἐν νόμῳ καὶ ἐν εὐαγγελίῳ διδάσκον. τοῦτο

γὰρ καὶ Σαδδουκαίοις ὁ σωτὴρ ἐσήμαινεν »ὁ λαλῶν ἐν τοῖς προφή-
ταις (ἰδοὺ) πάρειμικ.

95. Ὑποδείξῃ δὲ (καὶ) ἡ ῥάβδος τοῦ ἀαρὼν ξηρὰ οὖσα (διὰ) πολλῶν
τἄχα ἐτῶν καὶ ἐν σχηνῇ ἀφ᾽ ἑσπέρας zal ἄχρι τῆς ἕω καταλειφϑεῖσα.
αὐτοῖς γὰρ μετὰ χαμάτων τὰ ζῶντα δένδρα διὰ δεκαδύο | μηνῶν
κατὰ περίοδον ἐνιαυτοῦ πληρουμένου καρποὺς γεννᾷ, ἡλίου τε ϑάλ-
ποντος ὑετῶν ἀρδευόντων δρόσων πεταννυουσῶν νυχτός TE καὶ

c ᾿ - EN ‚ \ ’ \ x > \ ς x
) ἡμέρας τρεφουσῶν, vno μίαν (δὲ) νυχτὰ TO δυσχερὲς εὐχερὲς ὁ Heog

εἰργάσατο. ἐβλάστησε γὰρ ἡ ξηρὰ ῥάβδος καὶ φύλλα ἐκβάλλει καὶ
καρποὺς πεπείρους. τὰ ὅμοια γὰρ ὑπέδειξεν ὁ ϑεὸς τῆς μελλούσης
ὑπ᾽ αὐτοῦ ἔσεσϑαι ἀναστάσεος. συλλαμβανομένων δὲ τῶν παίδων
χατὰ τὸν σεμνὸν γάμον, ὃν ὁ κύριος ὑπέδειξε, πρῶτον καταβάλλεται
σπέρμα τῆς ἀχκολουϑίας, ὡς κατέδειξεν ὁ κύριος. κατὰ τὰς γεννητικὰς
μήτρας" χρόνων δὲ ἀνακυλιομένων τὸ καταβληϑὲν ἐν τῇ γαστρὶ TEAEO-
φορεῖται διὰ χρόνου ἐνναμηνιαίου" φημὶ δὲ ὑπὸ ἐννέα μηνῶν τὸν
ἀριϑμὸν τελεσιουργεῖται τὸ κυϊσχόμενον καὶ γεννᾶται. ἐν δὲ τῇ
ἀναστάσει οὐχ οὕτως" ὑπὸ ϑῆξιν γὰρ τὸ ἔργον. »σαλπίσει γάρ, καὶ
οἱ νεχροὶ ἐγερϑήσονται ἄφϑαρτοι«ς. ὡς ἔδειξεν ὃ κύριος ἐν τῇ σχηνῇ

2 vgl. Gen. 49, 29f — 6 Gen. 50,25 Exod. 13,19 — 10 Exod. 8,0 —
13 Agraphon, vgl. Resch? 5. 207 — 15 vgl. Num. 17,1ff — 29 I Kor. 15, 52

L J

1f ἐκ νεχρῶν u. ἀναστάσεως ἐλπίδα *] ἐξ ἀναστάσεως νεχρῶν u. bloßes Einide
LJ 2 Ἰαχὼβ Klosterm.) Ἰωσὴφ LI 8 (Evro)* 12 διδάσχων 18 ἐν «-:1|
14 /ldob) *, nach den sonstigen Anführungen πάρει μοι 5 15 ὑποδείξει 48].
| (zei) * | (dia) * 17 αὐτοῖς τε von sich aus 19 πεταινουσῶν L neravvov-
σῶν 20 .δὲ) * 26 zoövwv.... ἀνακυλιομένων *] χρόνῳ. . . ἀνακχυλιόμενον

LJ 27f διὰ χρόνου --- τελεσιουργεῖται a. R. nachgetragen von erster Hand L

10

20

30

Ancoratus 94, 6—97, 1 #17

τοῦ μαρτυρίου ὅτι Ta χάρυα τὰ ἐν τοῖς ζῶσι δένδροις διὰ δεκαδύο
μηνῶν ἐγκυμονούμενα ἐν τῷ ξηρῷ ξύλῳ πυκάζονται καὶ “βλαστοὶ
γίνονται καὶ ὑπὸ μίαν νύκτα, οὐ- μόνον δὲ ἀλλ᾽ ὑπὸ ϑῆξιν μιᾶς
ὥρας ἐτελεσιούργησε τὸ διὰ δεχαδύο μηνῶν ὡς εἴρηται γινόμενον"
καὶ ὡσαύτως τὸ δι᾿ ἐννέα μηνῶν ἐν τῇ κοιλίᾳ γενόμενον βρέφος,
0 dia πολλοῦ τοῦ χρονου συναχϑὲν τελειοῦται, ἐν [δὲ] τῇ ἀναστάσει
ὑπὸ ϑῆξιν πληρωϑὲν ἀνίσταται.

96. Πεισάτω τοὺς ἀπίστους ἡ δύναμις τοῦ κυρίου, | (00) οὐδεὶς
»avdioraraı τῷ βουλήματις. ἀκουσάτω Movons καὶ ἐπιδεικνύτω. »τί
ἐν τῇ χειρί σου;ς φησὶν ὁ κύριος" ὁ δὲ εἶπε »ῥάβόοςς. ἢ δὲ ῥάβδος
ξυλίνη ἦν αὕτη, ξηρὰ δὲ πάντως. καί φησι »oLpo» αὐτὴν ἐπὶ τῆς
γῆς. καὶ ἔρριψες τὴν ξηρὰν ΚΕ καὶ τὸ ξηρὸν ὁ ϑεὸς ὑγρὸν
ἐπετέλει χαὶ οὐ μόνον ὑγρόν, ἀλλὰ καὶ ἔμψυχον, ἀλλὰ χαὶ τῇ φύσει
παρηλλαγμένον καὶ τῇ οὐσίᾳ ἑτέρως ἐσχηματισμένον. οὐχ ἣν φάν-

- \ „ > [4 \ { m [4 >
taoua To ἔργον: ἀλήϑεια γὰρ ϑεοῦ προστάγματι ἐργάζεται καὶ οὐ

φαντασία. ἐν ἅπασι γὰρ διορϑουμένην τὴν ἡμῶν διάνοιαν παρέστησε
διὰ ‚Novoeors (πρὸς) τὴν ἀλήϑειαν. ἔγνω γὰρ ὃ προφήτης ὅτι τὸ
γινόμενον οὐκ ἢν δοκήσει, ἀλλ. ἀληϑείᾳ ἐν τῷ ἀποδρᾶσαι᾽ εἰ γὰρ
φαντασίαν ἢδει τὸ γινόμενον, | 00% ἀπεδίδρασκεν ἀπὸ προσώπου τοῦ
ὀφεῶς. ἀλλὰ μὴ πάλιν τοῦτο εἰς σχάνδαλον γενήσεται τοῖς φιλο-
γείχοις καὶ εἴπωσιν᾽ ὅτι ἄλλη ἦν ἡ ῥάβδος, »ὁ δὲ ϑεὸς ἐδωκενγᾳ« αὐτῇ
ἀλλοῖον "σῶμα, οἧς ἡϑέλησες. xal πρῶτον μὲν οὖν μαϑέτωσαν ὅτι
οὐχ ἄλλην ἀντὶ ἄλλης ἐψύχοωσεν, ἀλλ᾽ αὐτὴν ἐκείνην τὴν ξηρὰν
οὖσαν ἐψύχωσεν᾽ ὅτι τοῦτο τὸ δοϑὲν τῇ ῥάβδῳ σῶμα καὶ κινούμενον
ὑπ᾿ αὐτοῦ γένος ἢ εἶδος εἰς κρίσιν ὁ ϑεὸς οὐχ ἐχάλει οὐδὲ ἀντὶ τῆς
ῥάβδου τὸν δράκοντα ἠϑέλησε δικάζειν, ἀλλὰ πληροφορίαν μὲν διὰ
τῆς ῥάβδου ἀναστάσεως εἰργάσατο, τὸ δὲ ἴδιον δυνατὸν ὁ ϑεὸς
ἀπεδείκνυ, ἵνα μή τις ἀπιστήσῃ τῷ δυνατῷ ἐν πᾶσι. καὶ αὐτὸ δὲ
μετὰ πάσης ἀσφαλείας ἐποιήσατο" οὐ γὰρ μέρος τι τῆς ῥάβδου ἤγειρεν,
ἀλλ᾽ ὅλην τὴν ῥάβδον μετέβαλεν ος ἠϑέλησε.

97. Καὶ ὅτι μὲν ταῦτα οὕτως ἔχει καὶ οἱ vexgol ἐλπίδα ἔχουσι
ζωῆς αἰωνίου καὶ »οἱ ἐν μνήμασιν ἀναστήσονταις, χάλεει μοι πάλιν
μάρτυρα τὸν ἀξιόπιστον ωυσέα. πλημμελήσαντος γὰρ τοῦ Ῥουβεὶμ

9 Röm. 9, 19 --- Exod. 4,2 — 11 Exod. 4, 8 --- 14ff vgl. oben c. 62, 5;
S. 74, 181 — 18 vgl. Exod. 4, 3 — 21f 1Kor. 15, 88 — 32 Jes. 26, 19

L J

2 Eyyvuovovusva I | ποχάζοντα L | βλαστοὶ Corn.] βλαστὸν 15 8 γέ
γονται ἢ γινόμενα 1, > ὡσαύτως Ἢ ὡς LJ 6 [de] * 8 (οὗ) Pet.
11 navın J 17 (πρὸς) * 19 φαντασίαν ἢ φαντασία LJ

%6,1

D198

ID

P100

%,1

10

30

118 Epiphanius

ἐπαρᾶται αὐτῷ ὃ πατὴρ αὐτοῦ ὁ ἅγιος Ἰακὼβ ὁ πατριάρχης καί | φησι D199
»ἹῬουβεὶμ πρωτότοκός μου καὶ ἀρχὴ τέχνων μου, ἐξύβρισας ὡς ὕδωρ"
μὴ ἐχζέσης. ἀνέβης γὰρ εἰς τὴν κοίτην τοῦ πατρός σου καὶ ἀπεχά-
λυφας φησίν, "οὗ ἀνέβης«. ἐν δὲ τῷ Ἑβραϊκῷ ἐλϑωϑάρ, ὅπερ ἐστὶν
ἑρμηνευόμενον μὴ ἀνακάμψῃς ἢ μὴ προστεϑείης ἢ πάλιν μὴ περισσεύ-
σης. φιλούμενον δὲ τῇ λέξει μὴ ἐκζέσῃς" οἱ δὲ ἑρμηνευταὶ ἐξέδωχαν
οὕτως. καὶ (el) ϑέλεις μαϑεῖν ὅτι ταῦϑ'᾽ οὕτως ἔχει καὶ ϑάνατος 8
ἀπὸ πατρὸς ὠὡρίζετο τούτῳ ἡμαρτηχότι, Μωυσῆς σοι σαφηνίσει.
εὐλογῶν γὰρ χαὶ αὐτὸς τὰς δώδεχα φυλὰς ἐπὶ τὸν Ῥουβεὶμ ἐλϑὼν 4
καὶ γνοὺς ὅτι ἱερεὺς Λευί (ἐν χειρὶ γὰρ τῆς ἱερωσύνης ἐλύετο καὶ
ἐδεσμεύετο τὰ ἁμαρτήματα), φησί »ζήτω Ῥουβεὶμ καὶ μὴ ἀποθάνῃς.
πῶς δὲ ἐδύνατο ζῆν ὁ πρὸ ἑχατὸν εἴκοσι ἕξ ἐτῶν τεϑαμμένος; ἀλλ᾽
ἐπεὶ ἤδει zei τὴν ἀνάστασιν κατὰ πάντα μέλλουσαν ἔσεσϑαι, οἶδε δὲ
ϑάνατον δεύτερον τὸν διὰ χαταδίχης ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς κρίσεως,
βουλόμενος αὐτὸν ἀντὶ τῆς μιᾶς τιμωρίας κουφίσαι ἀπὸ τῶν μελ-
λόντων φησί »ζήτο)ς (ἐν" τῇ ἀναστάσει, σημαίνων" | ἤδει γὰρ ὅτι 7 P101
ζήσονται ἅπαντες) »χαὶ μὴ ἀποϑάνῃς, τουτέστι μὴ ee ϑανάτῳ
δευτέρῳ τῷ διὰ καταδίχης καὶ βασάνῳ αἰωνίᾳ. εἰ γὰρ περὶ τῆς 8
ζημίας τῆς ζωῆς αὐτῷ ἔμελεν, ἤρκει εἰπεῖν μόνον "ζήτω Ῥουβείμε"
ἐπειδὴ δὲ περὶ τῶν μελλόντων σημαίνει, λέγει »ζήτω Ῥουβεὶμ καὶ

μὴ ἀποθάνῃς.

98. Καὶ πόϑεν τις (οὐ δυνήσεται συλλέξαι τὰς τοσαύτας μαρτυρίας 98,1
περὶ τῆς ἢ, μῶν ἐλπίδος καὶ προσδοχίας τῆς ἀναστάσεως, τῆς ἐν ἀληϑείᾳ
καὶ οὐχ ἐν δοκήσει; λεγέτωσαν γὰρ οἱ κενόδοξοι καὶ φιλονεικοῦντες
μάτην, πότερόν ποτε μέρος ἀνίσταται τῶν σωμάτων καὶ πάντων ἀνὰ
μέρος ἢ πάλιν τινῶν τὸ ὅλον ἐγείρεται καὶ τινῶν ἀνὰ μέρος ἡ ava-
στασις, τινῶν δὲ ὅλον τὸ σῶμα. τίς ἡ τοιαύτη προσωποληφία; ἀρα

»προσωποληψία παρὰ τῷ ϑεῷ:« μὴ γένοιτο. ἐρευνήσωμεν ποῦ n | 3 D200
πότε ἤγειραν οἱ ἅγιοι »εκρὸν ἀπὸ μέρους χαὶ οὐχὶ ὅλον τὸ σῶμα.
ὁ υἱὸς τῆς ἐν Σαραφϑίᾳ χήρας ὅλος ἀνέστη καὶ οὐ μέρος χκατελείφϑη,
ὁ υἱὸς τῆς Σουμανίτιδος ὅλος ἀνέστη zal οὐδὲν μέλος αὐτοῦ εἴασε

τῷ

ou
=

τῷ

2 Gen. 49, 38 — 11 Deut. 33,6 — 12 die Angabe über die Zeit von Rubens
Tod sonst nicht nachweisbar; Panarion h. 9, 3 nennt Epiph. Ruben nur ἀπόπαλαι
τελευτήσαντα — 28 Röm.2,11 — 30 vgl. 1 Kön. 17,17 ff — 31 vgl. II Kön.4,18ff

L J

2 ἀρχιτέκνων 1, 3 u. 6 ἐχζήσῃς Jül. 4 ἐλθωϑάρ ἐλθωβάρ LJ
7 (εἶδ * | ϑέλειν 1 | ἔχει ἢ φησὶ J εἰσὶ L 9 γὰρ] de L 12 ἐδύνετο I
13 ἐπεὶ ἤδει Pet.] ἐπειδὴ διὰ 1, ἐπεὶ εἰ καὶ 5 14 τὸν <L 19 ἔμελεν Corn.
Pet.] ἔμελλεν LJ 22 (οὐ * 25 χαὶ Jül.] 7 LJ 27 [τινῶν δὲ ὅλον τὸ
σῶμα] Jül. 99 πότε + ὃν L

oO

10

20

ΓΘ
ῶι

90

Ancoratus 97, 1—99, 2 119
᾿

x > ’ x c ’ Α ’ „ x > > ,
un avaorav. καὶ (0) κύριος τὸν AaLagov nyeıge καὶ οὐκ ἐγκατέλιπε
- ’ 2 \ = = \ - ar
λείψανον ἐν τῷ μνήματι, ἀλλὰ μετὰ τῶν κειριῶν καὶ τῶν ἄλλων
’ \ IN ’ “- , , ‚ , =
ἐνδυματῶν x καὶ οὐχὶ πάντως τῶν ἱματίων χρεία ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως
\ \ - « N Ω ”
τὸν υἱἷον τῆς ἐν τῇ Naiv ολον ἤγειρε, τὴν ϑυγατέρα͵ τοῦ ἀρχισυνα-
γώγου, τὴν ϑυγατέρα τοῦ ἑκατοντάρχου. καὶ ὦ μάταιος ὑπόνοια
τῶν τὰ τοιαῦτα λογιζομένων, ὅτε μέρος ἐγείρει καὶ μέρος καταλιμ-
’ x > - - ς \ - ) ’
πάγει. ἴδωμεν δὲ ἐξ αὐτῶν τῶν ὑποκειμένων καὶ τῶν ἤδη ἰσόρροπα
’ Ger > x Oo N \ > τ
ἐλπίδος ἡμῖν γεγενημένων. Evox ολος μετετέϑη καὶ 00% εἶδεν ἕως
= = ’ Ne) ’ [4] 2 ‚ 2 ’ \ 2
τῆς δεῦρο ϑανατον καὶ Πλίας ολος ἀνεληφϑὴ Ev σώματι καὶ οὐχ
5 ” - - ’ \ - ’
εἶδεν ἄχρι τῆς δεῦρο ϑαάνατον, ἵνα Ev δυσὶ ζῶσι σώμασιν παραστήσῃ
c - Ζ > ’
ἡμῖν τελείαν τὴν ἀναστασιν. καὶ ἵνα μή τις ἀμφιβάλλῃ, δύο χαρακ-
τῆρας * τῶν δύο πρωτοτόκων» τῆς ἡμετέρας ἀναστάσεως" Ἐνὼχ ἣν
ἐν ἀκροβυστίᾳ καὶ οὐκ ἐκώλυσεν ἡ axgoßvoria τὴν ἀνάστασιν οὐδὲ
- x ‚ - -- ς ’ Ir ’
τὴν τοῦ σώματος διὰ βίου τῆς ζωῆς ὑποδοχήν, Πλίας ἐν περι-
τομῇ, ἵνα μὴ (ἢ) ἀνάστασις ἐπί τινας καί τινας »νομισϑῇ, ἀλλὰ χαϑολικὴ
ὕλη. Hias nv ἐν παρϑενίᾳ, ἵνα τὸ πρόχριτον τῆς παρϑενίας τὴν
ἀϑανασίαν χηρύξῃ τῷ κόσμῳ zei τὴν μετὰ σώματος | ἀφϑαροίαν"
᾿ Ἢ \ ‚ \ - Ps 5 \ \ ’
ἵνα δὲ μὴ uovov ἐπὶ τῆς παρϑενίας νομισϑῇ εἶναι διὰ To ἐξαίρετον
ς 2 A \ ς > > I
ἡ ἀνάστασις χαὶ σώματος ἢ rapauovn, Evoy οὐχ nv παρϑένος,
> > 4 ’ x T -
ἀλλ ἐγκρατὴς καὶ παιδοποιῆσας τέχνα. καὶ δύο μὲν οὗτοι [Ev] ζῶσιν,
ἐν σώματι χαὶ ψυχῇ ἐμπαραμένοντες διὰ τὴν (ἡμῶν) ἐλπίδα.
\ ’ ΓΞ 2 [2 \ o
99. Καὶ εἰς To un τινα πάλιν ἀμφιβάλλειν καὶ ἄλλους εἰς Audnv
’ x ’ ” ς - \ ’ > -
κατήγαγε μετὰ τῶν σωμάτων. ἤνοιξε γὰρ ἡ γῆ TO στομα αὑτῆς
\ ’ \ se) ’ \ ς \ \ \ Du \
καὶ zarenıe Δαϑαν καὶ Aßsıomv, τοὺς viovg Κορὲ καὶ Avvav, καὶ
Ω - \ \ - Ὁ > = -
κατέβησαν εἰς Audnv ζῶντες (σὺν) σώματι καὶ ψυχῇ. ἀπ αὐτῆς γὰρ τῆς
GC ’ ’ - ’
ὥρας εἰς χρίσιν παρεδόϑησαν, μήτε τῶν σωμάτων λυϑέντων μήτε
2 ’ ὃ 9. R = ar} , Σ Yy x 02 x ’ Σ x Br
EIWAVOV παραδοϑεντος N μέρους, ἀλλὰ ολῶν σὺν σώματι καὶ ψυχῇ
Se) ’ ‚ ’
eis τιμωρίαν παροδοϑέντων. ὁ ]ώβ φησιν »ἕως παλιν γένωμαις καί

Ξ ) ’ x - - Ε > - - 2 =
»(AVAOTNOAL) TO σῶμα τοῦτο TO ἀντλοῦν ταῦτας καί »ἀνακαινιεῖς

\ ’ 2 ’ ς 2 ΕΞ: ; > fe
uE< καὶ παλιν »ἀναχαινισϑήσεται ὡς ἀξτοῦ ἡ veorng σους, Πσαΐας

1 vgl. Joh: 11, 44 — 4 vgl. Luk. 7, 11ff — vgl. Mark. 5, 22 u. Par. —
> vgl. Matth. 8, 5ff — 8 vgl. Hebr. 11,5 — 9 vgl. I Kön. 2, 1 — 23 vgl.
Num. 16, 32f — 28 Hiob 14, 14 — 29 Hiob 19, 26 — 30 Psal. 102, 5

L J

2 τῶν (vor χειριῶν) <JI 8. χα (ἀνέστησεν) * 5 τὴν ϑυγατέρα] lies τὸν
παῖδα ἢ 10 παραστήσω J 12 x etwa (ὑπέδειξεν) ἢ 14 ὑποδοχήν *]
ὑπομονὴν LI 15 (ἡ) * | νομισϑῇ Ἢ ὀνομασϑῇ LI 18 de μὴ] μηδὲ μὴ; δὲ μὴ
auf Rasur von späterer Hand L 20 [&] * 21 (ἡμῶν) ἢ 25 (σὺν) =
29 (ἀναστήσαι *

ὧτ

«1

8
P102

99,1

D201

ΕΘ

74

fuer
οι

-

25

120 Epiphanius
»

δέ »ἀναστήσονται οἱ νεχροὶ καὶ ἐγερϑήσονται οἱ ἐν τοῖς μνημείοις"
ἤλϑεὲε γὰρ ὁ »λύων πεπεδημένους ἐν ἀνδρεία, ὁμοίως τοὺς παρα-
πιχραίνοντας, τοὺς κατοιχοῦντας ἐν τάφοιςε. λέγει δὲ Ἰώβ »ἄνϑρω-
πος δὲ κοιμηϑεὶς οὐχέτι οὐ μὴ ἐγερϑῇ οὔτε ἐπιγνώσεται τὸν τόπον
αὐτοῦς. χαὶ γὰρ ἀληϑῶς za ἡμέραν οὐ γίνεται ἡ ἀνάστασις, ἀλλ᾽
εἰς μίαν ὥρισται ἡμέραν. δεικνὺς δὲ ὅτι οἶδεν εἰς ποίαν προϑεσμίαν
προσεδόκα, εὐϑὺς ἔλυσε τὸ ζήτημα »ἕως ἂν ὃ οὐρανὸς οὐ μὴ συρραφῇς.
ὅσον γὰρ ἔστιν (6) οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ, ἔτι καὶ τὰ σώματα ἐν τῇ γῇ
ὑπάρχει. ὅταν δὲ ἔλϑῃ »ὁ ἑλίσσων τὸν οὐρανὸν ὡς βιβλίον καὶ
τινάσσων τὴν γῆν, τότε »ἐγερϑήσονται καὶ οἱ ἐπὶ τῆς γῆς χώματοει.
διὰ τοῦτο λέγει τῷ Ἰεζεκιήλ ν»υἱὲ ἀνϑρώπου, εἰπὲ συναχϑῆναι ὀστοῦν
πρὸς ὀστοῦν καὶ ἁρμονίαν πρὸς ἁρμονίανε χαὶ ἐγένετο οὕτως" zal
»γενρέσϑαι ἐπ᾿ αὐτὰ νεῦρα zal φλέβας, σάρχας χαὶ τρίχας καὶ Ovuyas«
χαὶ πάλιν κεἰπὲ υἱὲ ἀνϑρώπου, ἐλϑὲ τὸ πνεῦμα ἀπὸ τῶν τεσσάρων
γωνιῶν τῆς γῆςς, τῶν τόπων δηλαδὴ τῶν ταῖς φυχαῖς ἀποτεταμιευ-
μένων. καὶ τίνι τῷ λόγῳ αὐτὸς ὁ κύριος οὐ λέγει, ἀλλὰ κελεύει τῷ
ἀνϑρώπῳ λέγειν; ὅτι ὃ λέγει κύριος ἅμα καὶ ποιεῖ καὶ οὐχέτι λύεται"
τῷ δὲ ἀνϑρώπῳ προσέταξε λέγειν, ἵνα μετὰ τὸ ἀναστῆναι πρὸς τὴν
ὥραν σημανϑῇ μὲν ἡμῶν ἡ ἐλπὶς τῆς σωτηρίας, ἀνϑρώπου δὲ λόγος
λυϑῇ καὶ οὐ τοῦ κυρίου. ἡμελλον γὰρ πάλιν ἀποθνήσκειν ἐκεῖνα
τὰ ὀστᾶ. ὅταν δὲ εἴπῃ ὁ κύριος, ἀνάστητε, ἐγείρονται καὶ οὐχ ἀπο-
ϑνήσχουσι᾽ ϑεοῦ γὰρ λόγος οὐ λυϑήσεται. |

100. Διὰ τοῦτο χαὶ ὁ κύριος ἐν σαρχὶ ἐλϑὼν ἤγειρε »εχρούς, ἵνα 100,1

τὸ διὰ τῆς σαρχὸς πάλιν χοιμηϑῇ, ἕως αὐτὴ ἡ σὰρξ ἀναστῇ καὶ
’ > ’ x ΄ - x n ’ Kulm ”

μηκέτι ἀποϑάνῃ καὶ σιωπήησῃ τοῦτο (To) λέγειν μονῳ Evi’ »ξγειραις,
ch » ᾿ Im x r - > >

»devgo ἔξως, ἕως ἂν ἔλϑη καὶ μηκέτι ἑνικῶς εἴπῃ, Eyapaı, ἀλλ
1 Jes. 26, 19 — 9 Psal. 67,7 — 3f Hiob 14, 12 u. Psal. 102, 16 --- 7 Hiob

14, 12 — 9 Jes. 34,4 — 10 Dan. 12, 2 (Theod.) — 11 vgl. Ezech. 81, 4 —
25 Luk. S,54 — 26 Joh. 11, 43

LJ 8—22 Sacra Parallela Coisl. 276 ἢ, 94T-Y Rupef. f. 95Y

3 τάφω 1, 7 οὐ μὴ --- οὐρανὸς < J 8 (6) * | ἔτι χαὶ SaPa] ἔτε L
ἔστι (auf Rasur von erster Hand) J 9 ὑπάρχει < 1 10 σινάσσων I | καὶ
<LJ | χώματος <LJI 11Π τῷ] τὸν L εἰπὲ] εἶπον SaPac εἰπὼν Sa Parup.
| συναχϑήσεται J 13 vor odozac + καὶ SaPa 14 eine SaPa 15f τὸν
τόπον... τὸν... ἀποτεταμιευμένον SaPa 15 δηλαδὴ «-Ξ SaPa 15f τετα-
μιευμένων LJ | ἀποτεταμιευμένων + φησί Sa Ῥὰ 16 τῷ (vor λόγῳ) «Ξ SaPa
17 ὅτι ὃ] ὃ γὰρ SaPa | vor χύριος + ὅ SaPa | zei! « SaPa 19 ἀνϑρώ-
που] ὁ (< SaPae) ἀνϑρώπινος SaPa 90 τοῦ < SaPa 2Of Exeiva τὰ ὀστᾶ
<SaPa 21 ὕταν δὲ (γὰρ SaParup) ὁ χύριος εἴπῃ SaPa 25 σιωπήσει L |
τοῦτο (τὸ) " τοῦτο I τῷ L 96 ἔγειραι] εἶναι L

φι

D202 P103

Ancoratus 99, 2—101, 2 131

J ‚ ,ὔ x \ > Bi ) iR ΨἋ ’
ἐγείρεσϑε πάντες, τὴν καϑολικὴν ἀναστασιν ἐργαζόμενος" aUTog γὰρ
< ’ - - T \ \ > - -
ἐστιν ἡ ἀνάστασις τῶν νεχρῶν. οὐδὲ γὰρ μετὰ τὸ ἀναστῆναι Ex τῶν
γνεχρῶν οὐδένα ἡ ἤγειρε (εἰ μὴ) τῶν προσφάτως τελ ευτησάντων. ἀνέστησαν
γὰρ σὺν αὐτῷ "πολλὰ σώματα τῶν κεχοιμημένων ἁγίων καὶ ὥφϑησαν
5 πολλοῖς«, »μετ᾽ αὐτοῦ εἰσελϑόντες εἰς τὸν νυμφῶνας, κατὰ τὰ ἐν
εὐαγγελίῳ γεγραμμένα. καὶ οὐχ εἶπεν, ἀνέστη μέρος τῶν σωμάτων ἃ
a ἘΠῚ τὰ 2 \ - Θὰ τα Ρ , 4. x =
τῶν ἁγίων, ἀλλὰ σώματα τῶν αγίων" καί »ἐνεφανίσϑησαν πολλοῖςς,
> , Υ \ ΄, 2 > ’,
οὐκ ἄλλοι οντες παρὰ τοὺς τετελευτηκότας, ἀλλ ἐπιγινωσχόμενοι
\ - ’ o 2 \ ’ 5 ‚ ® In
παρὰ τῶν ἰδίων, OTL οὐ πρὸ χρονῶν ἤσαν TETEAEUTNAOTES. καὶ ἄλλοις 4
τς \ ’ «ς ’ c - \ - x x - > =
10 δεῖξαι δὲ BovAousvoc ὁ κύριος ἡμῶν To ϑαῦμα, τὰ δὴ δυσχερῆ Exeiva
> - N \ [4 x x x
εὐχερῆ δεικνὺς ἐπετέλει. καὶ ὁτε μὲν ἔρχεται πρὸς τὴν προσφάτως
κα ’ Ἁ ’ὔ - 2 > -
τελευτήσασαν κόρην, τὴν ϑυγατέρα τοῦ ἀρχισυναγώγου, ἐπειδὴ αὐτῇ
- [φ ’ ’ > - ER > [2 ς Pr 3
τῇ ὥρς τετελευτῆχε, κατηξίωσεν. αὐτῇ εἰπεῖν" »ἀναστηϑι ἢ παῖς
τῷ δὴ ἀνάστηϑι ἰσχυροποιῶν τὸ ἤδη λελυμένον, ἐπειδὴ ἔτι ἐν τῇ
15 κλίνῃ nv. τὸν δὲ υἱὸν τῆς χήρας τῆς ἐν τῇ Neaiv, ἐπειδὴ ἤδη ἐν τῇ
- Ω
σορῷ ἐξεφέρετο, εὐχερέστερον ἡγείρεν᾽ »ἥψφατο γὰρ τῆς σοροῦς καὶ
2 5 - N > \ ’ ao - - 2 ,
οὐχ εἰπέ τι τῷ παιδί, ἀλλὰ μόνον ἤψατο τῆς σοροῦ καὶ ἀνέστη.
x Ν᾿ οὗ ’ \ 373 ’ > ’ an = ’
to δὲ Erı βαϑύτατον καὶ παρ EAnida ἀνϑρώπων πολλῷ UAXOOTEOOV, 6
Ω = er \ , ’ a 5 WERL, IS
ὁτε ἤλϑεν ἐπὶ τὸν τετραήμερον Δαζαρον, οὐδὲ εἶπεν ἀναστηϑε, οὐδὲ
[4 - x - ’ 2 > o ’ ΕΥ̓ -
20 ἥψατο τῇ χειρὶ τοῦ μνήματος, ἀλλ οὑτῶς ἐν ἑτοίμῳ καλεῖ ἐν τῇ
’ - Ἁ \ > ’ x
ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ, »“αζαρε, δεῦρο ἔξω«. πολὺ δὲ εὐχερέστερον ἐστι καὶ
, , - \ 20 \ πὶ ὦ ’
ἑτοιμότερον τὸ »δεῦρο ἔξως« παρὰ τὸ ἀψασϑαι, τὸ δὲ αἀψασϑαι παλιν
2 ’ 1 >) \ - ’ «ς ΡῈ > ’ τ \
εὐχερέστερον ἐστι πολυ τοῦ χαλέσαι »ἡ παῖς ἀναστηϑικ. ode de | D203
’ σαν c [4] - - ’ [4] ς Ὡ \ >) N « N
ravra ποιεῖ 0 ayıog τοῦ ϑεοῦ Aoyog, va ἡμῖν τὴν ἐλπίδα υποδείξῃ
-- > ’
20 τῆς ἀναστασεῶς.
\ \ , ; = ἘΞ
101. Ei δὲ βουληϑείην Tag πασας μαρτυρίας ἐκ πασῶν τῶν 1θ1,1
- \ \ - ’ \
γραφῶν ἐκλέξασϑαι, μικρὸς μὲν ὁ ἡμέτερος νοῦς βραχὺς τε καὶ ἰδιώτης,
ὅμως διὰ τὸ πλῆϑος (δέδια μὴ) εἰς πολὺ πλάτος ἐπεχτείνω τὸν A0Yov'
| συνελὼν δὲ ἐρῶ ὅτι ἡ ἡμῶν σωτηρία σύντομός ἐστιν, ἐν πᾶσι δὲ P104
80 (ὁμοία), μιᾶς ἐλπίδος τῆς ἀναστάσεως ἡμῖν κεχηρυγμένης. ταῦτα δὲ 9
> - ” N ’ 2 ,ὔ -Φ
ἀπιστοῦσιν ἄπιστοι, παραφϑείρουσι χακοῦδοξοι, οὐ δέχονται φιλονειίκοι,
>» - ’ ᾿Ξ \ - ς Ἁ \ ’ x
ἀπωϑοῦνται χενοδοξοι. τοῖς δὲ πᾶσιν ὁ ϑεὸς τὸ ἔλεος παράσχῃ καὶ

ΕΘ

SL

1

11 vgl. Joh. 11,25 — 4 Matth. 27, 52f — 5 vgl. Matth. 25, 10 — 13 Luk.
8, 54 — 16 Luk. 7, 14 — 21 Joh. 11, 43

LJ

2 ὧδε γὰρ Ἢ ὃ γὰρ L ὁ δὲ γὰρ u vom Rubricator durchgestrichen) J
3 (et un) *, vgl.2.9 ἃ γὰρ. ἢ δὲ. LJ OrL*oL.kJ ἄλλοι Lr 14. τῷ 5]
To LE Pd Τρ! 20 τῆς χειρὶ ἐν 28 {δέδια un) ἢ 80 (ὁμοία, * |

2)

μιᾶς ἐλπίδος *] Ev μιᾷ ἐλπίδι LI 32 παράσχοι J

©

—

I

(
_

122 Epiphanius

διαυγάσῃ τὰ ξεξοφωμένα τῶν" διανοημάτων. Ἕλληνες μὲν γὰρ (um) ἃ

λαβόντες πνεῦμα ἅγιον ἐλεγχϑήσονται ὑπὸ τῆς ἀληϑείας. καὶ πασῶν
τῶν προλεχϑεισῶν μαρτυριῶν, μάλιστα δὲ ὑφ᾽ ὑμῶν τῶν υἱῶν τῆς
ἱγίας τοῦ ϑεοῦ ἐχκλησίας καὶ ὀρϑοδόξου πίστεως. διδάσκετε γάρ,
λαβόντες πνεῦμα ἅγιον καταξιωϑέντες τε λόγου εὐϑέτου »ἐν ἀνοίξει
τοῦ στόματοςς, πρῶτον μέν, ὅτι μαϑηταὶ τοῦ Χριστοῦ καταξιωϑέντες
εἶναι τοῦ »ἀρχιποίμενοςς« καὶ »προστάτου τῶν ἡμετέρων ψυχῶνς x, ὡς
τὰ τρόφιμα τοῖς τοῦ Χριστοῦ ποιμνίοις τοῖς ἑαυτῶν λαοῖς συναγα-
γόντες μεριμνῶντές (τε) ὅπως ἑαυτούς TE χαὶ τὰ τοῦ ϑεοῦ ϑρέμ-
ματα, φημὶ δὲ τὸν βουλόμενον πάντως ὠφελεῖσϑαι, ἐκ τῆς ἁγίας γῆς
τῆς παρὰ Μωυσῇ αἰνιττομένης ϑρέψ nte. τίς δὲ τῶν ev φρονούντων
εἰς ὑμᾶς τοὺς εὐλαβεῖς zei πιστοὺς χοπῶν, © ὀρϑόδοξοι καὶ υἱοὶ
τῆς ἐχκλησίας (ἐνίους γὰρ λέγων πάντας τοὺς υἱοὺς τῆς ἀληϑείας
λέγω, κατὰ τὸ γεγραμμένον»), τίς περὶ τούτων ἀμφιβάλοι; σοφῆς γὰρ
οντες χαὶ ἀνδρειοτατὴης υἱοὶ γυναικός, ἧς τὸ κλέος παρὰ “Σολομῶντι
λέγοντι »γυναῖχα ἀνδρείαν τίς εὑρήσει;« (ὡς σπανίας οὔσης, μᾶλλον
δὲ μιᾶς). τὸ κρεῖττον ἐκλέξεσϑε καὶ τὸ ὠφέλιμον ἀγαπήσετε. ἀνδρείαν
δὲ yuvalza νοεῖτέ μοι τὴν ἐχκλησίαν τοῦ ϑεοῦ, τὴν ὑμῶν μητέρα,
ἧς | οὐδὲν ἀνδρειότερον, ϑνῃσκούσης χκαϑ᾽ ἕχαστον ἐπεγειρόμενον
διωγμὸν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ ἰδίου ἀνδρός.

102. Αὕτη οὖν ἡ ἐπιεικεστάτη τὸν ἴδιον νυμφίον ἀχριβῶς ἐρωτῷ
ἐν τῇ βίβλῳ τῶν ἀσμάτων »ποῦ ποιμαίνεις; ποῦ κοιτάζεις ἐν μεσὴμ-
Bote se’ ποιμαίνει δὲ Χριστὸς ἐν ἁγίᾳ γῇ τῇ προειρημένῃ καὶ οὐ μόνον
ποιμαίνει, ἀλλὰ χαὶ προστάσσει λύειν τὸ ὑπόδημα τῶν ποδῶν τῶν
ποιμένων, ὡς Μωυσῇ πρῶτον λέγει" παρ᾽ οὗ τὴν παράδοσιν παρειλη-
φότες χαὶ αὐτοὶ τοὺς εἰς τὴν ἁγίαν ἐπιστήμην εἰσαγομένους ἀσφαλῶς
χειραγωγεῖτε πρῶτον, τὰ ὑποδήματα ἕχάστου ἐπιλύεσϑαι ἐπιμελό-
μεροιβ. ὑποδήματα δὲ ἑκάστου ἡμῶν ἔχει διαφοράν. τῇ γὰρ ἰδίᾳ
ἑαυτοῦ πράξει ἕχαστος | ὑπεδήσατο. καὶ λοιπὸν ὑμῶν τῶν μαϑητῶν
zei καλῶν ποιμένων ὑπαχούίων ἕχαστος, ὃς μὲν ὑπεδήσατο εἰδωλο-
λατρείαν, ὑπελύίσατο τῇ ὑμῶν νουϑεσίᾳ, ἄλλος δὲ μοιχείαν ὑπελύσατο,

5 Ephes. 6, 19 --- 71 Petr. 5, 4 — I Petr. 2, 25 --- 13f vgl. Mark. 13, 37
— 16 Prov. 29, 23 — 22 Hohel. 1, 7 — 24f vgl. Exod. 3, 5

L J

1 διαυγάσει LI | (un) * 5 re <JI 7 ὁ ergänze etwa ζ»ποιμαίνετε
τὸ ἐν ὑμῖν ποίμνιον τοῦ Yeod«) * 9;«re)* 12 ἡμᾶς L 14 ἀμφιβάλλοι I
17 ἐχλέξησϑε L | Σᾷἀγαπήσατε L 23 ἁγίᾳ <JI 24 τοὺς ποιμένας *
25 Μωυσῇ Ἢ Μωυσῆς LJ 28 ἡμῶν Ἢ ὑμῶν 1.2 99 ὑπεδύσατο 1,
31 ἡμῶν J

[1

ιῷ

P 105

10

20

30

Ancoratus 101, 2—103, 4 123

ἕτερος πορνείαν, ἄλλος κλοπήν, ὃς δὲ πλεονεξίαν. οὐ μόνον δέ, ἀλλὰ
καὶ λόγοις στυγητοῖς καὶ αἰσχροῖς δήμασιν ἀποτασσόμενοι μακαρίαις
ἐλπίσιν »ὑπὸ χεῖρα κραταιὰν« τοῦ ἀγαϑοῦ ποιμένος δι᾿ ὑμῶν τῶν κα-
λῶν, τῶν μαϑητῶν ἕκαστος βουχολεῖσϑαι παραδίδωσιν ξαυτόν᾽ ἀφέξεται
γὰρ ἕχαστος πάντος τῆς πλάνης. καὶ πρὸ ὀφϑαλμῶν παρατίϑεσϑε
τὴν ἀλήϑειαν, εἴδωλα μὲν παραχαράττοντες καὶ ἄναφαν 'δὸν τὴ» περὶ
αὐτῶν πλάνην ἀνακηρύττοντες (οὔτε γὰρ νεκροὺς τούτους ἡγεῖσϑε,
ἐπεὶ μήποτε ἔζησα»), κενὰ δὲ καὶ μάταια καὶ οὐκ ὄντα εἰκότως πάντας
πάντοτε διδάσκοντες. οὐ γὰρ ἠσάν ποτε, ἵνα {τι) ὦσιν ἐκεῖνοι" εἰσὶ
δὲ χαχοδαίμονες, ἀνθρωπίνης διανοίας παράϑεσις, ἡδονῶν ἀφορμὰς
ἐπιρρώσασα᾽ καὶ ἔνϑεν ὑπὸ ἑκάστου τὸ ἴδιον πάϑος εἰς σέβασμα
χυρωϑὲν τετόλμηται. πρῶτον γὰρ εὐϑὺς ὅτε τοῦτο τοῖς ἀνϑρώ-
ποις ἐκαινοτόμητο διὰ δαιμόνων κακουργίας, »πρώτη« αὕτη »πορνείας-
ἀπεφϑέγγετο καὶ σχιογραφίαις τὰ εἴδωλα | προετυποῦτο. ἔπειτα
τέχνην τὴν ἰδίαν, ἣν μετὰ χεῖρας εἶχεν ἕχαστος, δι᾿ ἧς τὴν εὐπορίαν
ἔσχεν, εἰς σέβασμα τοῖς ἰδίοις παρεδίδου τέχνοις καὶ διὰ τῆς ὕλης τῆς
ἰδίας τεχνουργίας ϑεοὺς ἀνεπλάσαντο, χαὶ χεραμεὺς μὲν ἐκ πηλοῦ,
τέχτων ἐκ ξύλου, χρυσοχόος Ex χρυσίου καὶ ἀργυροκόπος οὡσαύτος.

103. ἔτε δὲ πάλιν ἕκαστος τὸ ἴδιον πάϑος εἰς μορφοεμφερείας
(πρὸ) τῶν ἰδίων ὀφϑαλμῶν διέγραφεν, ὃ μὲν αἱμοβόρος τις ἀνὴρ

"4 ’ a \ δὲ Ὅλ \ \ 2 ,ὔ >24 δί ,
0ER φαύχων, μοιχὸς ὁὲ ἢ μοιχὰς τὴν πολυχοιγον Αφρούδίτην, τυ-

δὲ Ni; 2 36 2, ὁ ΠΑ \ \ \ \
oavvog δὲ Nixnv ἀναπτερῶσας. αὐχμωδῆς γὰρ καὶ περὶ Ta βιωτικὰα

x ’ x ’ Ὑ ’ \ ’ Ν
χεχηνῶς Κρονου τὸν τύπον ἔγραφε, ϑηλυνόμενος δὲ Κυβέλην καὶ
« \ \ ΄ 5 “- > \ -

Ῥέαν διὰ τὸ ῥευστὸν, οἶμαι, τῆς ἀπὸ τῶν σωμάτων πολυμιξίας.
en \ BITTE x „ ’ \ ’
ἄλλος τε ῥεμβὸς ἡ ῥδεμβας Agrsum κυνηγέτριαν προετύπου καὶ μέϑυ-

’ ’ c ,ὕ ’ \
σον Διονυσον χαὶ πολυμοχϑὸον Πραχλέα, πολυμιξ δέ τις Δία καὶ
> ’ \ ’ \ ’ ; ’ - > >
Aro))ovo. καὶ τί uoı Ta πληϑὴ λέγειν μυρίων παϑῶν Ev av-

« ’ ᾿, ’
ϑρώποις ὑπαρχόντων; πλέον δὲ πάντων Αἰγύπτιοι πλανηϑέντες οὐ
’ x ’ ’ 2 x \
μόνον τὰ ἴδια πάϑη ἐσεβάσϑησαν, ἀλλὰ πτηνὰ καὶ τετράποδα, χερ-
BER 2 ’ ’ \ - a
σαῖά τε καὶ ἔνυδρα καὶ ἀτίϑασσά τινα ϑηρία καὶ τὰ εἰς δοῦλα αὐτοῖς

3 vgl. I Petr. ὕ,0 --- 12—18 vgl. Panarion Anacephalaeosis von tom.1 des
1. Buchs 3, 28 — 13 Weish. Sal. 14, 12 — 28ff vgl. Weish. Sal. 12, 24 Aristides
apol. 122 Theophilus ad Aut. 1 10; S. 90 Otto clement. Hom. VI 23; S. 80, 20
Lagarde clem. Recogn. V 20 Clemens Al. Protr. 39, 5; I 29, 18ff Stählin

LJ

2 uazxupias I 7 τούτους sc. τοὺς νομιζομένους ϑεοὺς | ἡγεῖσθαι 1,
9 91 εἰσὶ δὲ Ἢ δέ εἰσι LJ 11 ἐπιρρώσασα *] ἐπιρρεύσασα LJ
17 ἀνεπλάσανἾτο ὃ ἢ 20 (neo) * 28 πάντων ἢ πάντως LJ

4

u |

D205

105,1

20

124 Epiphanius

ὑπὸ τοῦ ἁγίου ϑεοῦ παραδοϑέντα τῇ τάξει »μετήλλαξαν«" καὶ ὡς ὄντες
τῇ διανοίᾳ κτηνώδεις ὑπερασεβοῦσι, τὰ ζῷα τὰ παρ᾽ αὐτοῖς ϑεο-
ποιοῦντες καὶ οὐχ αἰσχυνόμενοι, κύνα τὸ ὑλακτικόν, αἴλουρον τὸ
ἑρπετοφάγον, τράγον τὸ ἀκόλαστον, πρόβατον τὸ βληχρόν, χροχό-
δειλον τὸ πολ υσχιδὲς καὶ ἀμειδέστατον, ἴβιν τὴν ἰοβόρον καὶ ἰκτῖνα
καὶ ἱέρακα καὶ κόρακα τὰ δουλο οπρεπέστατα, ὄφιν δὲ τὸ σχολιὸν καὶ
ἀηδέστατον. καὶ ἀπαξαπλῶς ὦ τῆς μεγάλης αἰσχύνης τῶν un(te)
ὄψει τὸν ἑαυτῶν ἔλεγχον κατανοούντων [καὶ] μήτε ἀκοαῖς τὴν αἴσϑησιν
παραλαμβανόντων μήτε διανοίᾳ κα τῶν παρ᾽ αὐτοῖς ματαίως γινο-
μένων συνιέντων. καχῷ γοῦν μόρῳ | πεπληγμένοι εἰσὶ μηδὲ τοῖς
ἰδίοις φιλοσόφοις ἐγκαταυγαζόμενοι μηδὲ τοῖς τῆς ἀληϑείας ἐγκυκλη-
ταῖς συνϑεαταὶ γινόμενοι. οὐχ ἀκούουσι γὰρ Διαγόρου τοῦ τὸν ἴδιον
Ἡραχλέα ξύλινον ὄντα di ἀπορίαν ξύλων ὑποκαύσαντος καὶ ἐπι-
σκωμματικῶς αὐτῷ λέγοντος" "ἄγε δή, Ἥρακλες, τὸν τρισκαιδέκατον
ἀϑλον ἐχτελῶν πάρελϑε, τὸ ὄψον ἡμῖν ἕῳ ἤσων«" ὃν δὴ λαβὼν καὶ
σχιδαχί σας, καταγελῶν τοῦ ἰδίου ϑεοῦ ὡς οὐχ ὄντος, τῷ παρατεϑέντι
αὐτῷ ἀρίστῳ γελοιάζων ἐτρέφετο. 104. ἄλλος δὲ Ἡράκλειτος
Αἰγυπτίοις φησίν" εἰ ϑεοί εἰσι, δίὰ τί ϑρηνεῖτε αὐτούς; (Τυφῶνα γὰρ
καὶ Ὄσιριν καὶ ἄλλους καταχϑονίους λιγυρῶς ϑρηνῳδοῦντες ος κεχὴη-
δευμένους πενϑοῦσι). φησὶ γοῦν οὗτος" εἰ ϑεοί εἶσι, διὰ τί ϑρηνεῖτε
αὐτούς; εἰ δὲ τεϑνήκασι, μάτην ϑρηνεῖτε αὐτούς. ἄλλος δέ, κωμικὸς
Εὐδαίμων τοὔνομα, φησίν »εἴπερ εἰσὶ ϑεοί, οὐ δύναμαι περὶ αὐτῶν
λέγειν οὐδ᾽ ὁποῖοί τινές εἰσι ἰδέαν δηλῶσαι. πολλὰ γάρ εἰσι τὰ
κωλύοντά use. χαὶ Ὅμηρος δέ φησιν ν»οὐχ ἀγαϑὸν πολυκοιρανίηκ«.

1 vgl. Röm. 1, 25 — 7—S. 180, 8 vgl. von Wilamowitz SBA 1911 5. 759 ff
— 11f zu τοῖς τῆς ἀληϑείας ἐγχυιχληταῖς vgl. Clemens Al. protr. 12, 1; 111, 14
Stählin — 12—17 Clemens Al. protr. 24, 4; 118, 9.17 ff Stählin — 17—21 (le-
mens Al. protr. 24, 3; 118, 1öff; statt Heraklit sonst Xenophanes genannt
(Wandergeschichte?), vgl. Diels Vorsokratiker® Xenophanes A 13; 1 44, 3f —
21—24 vgl. Theophilus ad Aut. III 7; S. 204 Otto; dort richtig Protagoras ge-
nannt, vgl. Diels Vorsokratiker® Protagoras B 4; II 229, 25 — 24 B 204

L J

2 ὑπερσέβουσι J > ἀμυδέστατον L 7 ἰοδέστατον L | wun{rte) Pet.
8 ὄψει Pet.] ὄψιν LI | τὸν... ἔλεγχον Pet.) av... ἐλέγχων LJ | [καὶ] Wil.
9 - (τὴν ἄνοιαν) * If γιγνομένων L 10 συνιόντων, 14 λέγοντος Ausgg.]
λέγοντα LJ 18 Αἰγύπτιος J 21 Yonreite] oeßere? * 22 δυνάμεϑα ὁ
23 οὐδ᾽ <J | ἰδέαν Wilamowitz, nach Diog. Laert. IX 51] δειλιῶν LJ

>

6

? D206

8

104,1

Ancoratus 103, 4—104, 7 123

ὃ δὲ Φιλήμων, ἕτερος κομιχός, φησίν »οἱ ἕνα ϑεὸν σέβοντες ἐλπίδας
ἐχουσι καλὰς εἰς | σωτηρίαν. ᾿ἅπις γὰρ εὐϑὺς ὁ ἀχυροφάγος μόσχος 4 Ῥ' 107
ὑπὸ Κάμπυος, τοῦ τῶν ᾿Ασσυρίων βασιλέος, ξίφει τὸν μηρὸν πλήτ-
τεται, ἵν, εἰ ῥεύσει αἷμα, ἐλεγχϑῇ μὴ ὧν ϑεός. Κρονιχοὶ δὲ οὐκ 5
- \ > - \ = ΠΕ μ᾿ o
5 ἀρνοῦνται τὸν ἴδιον αὐτῶν ϑεὸν ἐγκαϑεῖρχϑαι ἀλύσεσι σιδηραῖς, οὕτως
, ἘΠ > c u a
ἡγούμενοι. εἰ δέ τις Ev καϑείρξει vrapyeı, οὐχ ἁπλῶς orı ἑνὶ μείζονι
το τῇ DAWN X: - ς -» ἐ
ὑπόκειται, ἀλλὰ καὶ ὡς κακοῦργος 0 τοιοῦτος Ev καϑείρξει ἐστίν.
) \ \ \ γ} ’ IT Fe m IR ) ’ \
εἰ δὲ καὶ περὶ κα ]σιδος μοι ἕσται Aoyog τῆς ndn χαὶ Artdidog καὶ 6
> - ’ \ x» - r ’ - 4 ’
Jovc λεγομένης, Yvyaroog δὲ Arıdog τοῦ Kannadoxov τοῦ καὶ Ivagov
‚ N \ 7 ’ > =
10 χαλουμένου, αἰσχύνομαι μὲν ἴσως Tas ἐχείνων πράξεις ἀνακηρῦξαι"
x > ’ ’ὕ «a > \ = > -
πλὴν δὲ οὐχ αἰσχυνϑήσομαι λέγειν ἃ αὐτοὶ προσχυνεῖν οὐχ αἰσχύ- 7
’ \ ’ \ \ nz >
vovral. αἰσχυνέσϑωσαν δὲ οἱ ταύτης προσκυνηταὶ | καὶ (τῆς) Ayoo- D207

1f vgl. Theophilus ad Aut. III 7; 8.204 Otto (Kock, Com. att. fragmenta
II 529); zu Φιλήμων s.u. — 2—4 vgl. οἰδλΐῥεις Al. protr. 52, Ὁ; 140, 32# Stählin
— 4- 7 über die Κρονιχοὶ vgl. Panarion Schlußabschnitt περὲ πίστεως 11, 11 --
8—10 zur Gleichsetzung von Isis, Atthis u. Jo vgl. Panarion ἢ. 4, 2,5; Isis = Jo,
der Tochter des Inachus, nach Eusebius praep. ev. X 9; Migne 21, S09B u. Hiero-
nymus Chronik S.27,14f Helm; über Atthis vgl. Hieronymus Chronik S. 44,2 Helm
(Plutarch, de Is. et Osir. c. 9; 354C u. ὁ. 62; 376A) — 10f Clemens Al. protr.
14, 1; 112, 20£ Stählin — 12f vgl. Clemens Al. protr. 33, 6; I 24, 26ff Stählin

1) 6—8. 132, 5 in saidischer Übersetzung hersg. v. J. Leipoldt, Berichte
der philol.-hist. Kl. der K. sächs. Ges. der Wiss. 1902 S. 136ff (= said.)

1 ὁ δὲ Φιλήμων Ausgg. nach Theophilus] ὁ δὲ ὑφ᾽ ἡμῶν L ὁ δ᾽ ἐφ᾽ ἡμῶν 1
ὁ δ᾽ Εὐφήμων Wilamowitz 2 ἀχυροφαγομόσχος L 3 Κάμπιος J Καμβύσου

Ausgg. 6 οὐχ ἁπλῶς ὕτι, bei Epiph. nicht selten = so geschieht dies
nicht einfach darum weil] οὐχ ὅπως Wilamowitz | ὅτι] ἔτι J 8 περὶ * Ἴσιδος]

περὶ Ἴσιδος (καὶ Ἀφροδίτης) Leipoldt, auf Grund von Ayooyevsiac Z. 12 u. der
Plurale ϑεῶν u. ἐρῶσαι im Folgenden. Daß ein Name ausgefallen ist, scheint
sicher; aber die zu ergänzende Göttin muß jedenfalls vor Isis stehen, weil sonst
die auch Pan. h. 4 wiederholte Gleichung Isis, Jo, Atthis zersprengt wird. An-
statt an Hathor (Leipoldt S. 165) möchte ich bei der ᾿ἀφρογένεια lieber an
Nephthys denken, die der hier zugrunde liegende Plutarch de Is. et Osir. c. 12; 355 F
mit Aphrodite zusammenstellt. So ist vielleicht einzusetzen περὶ {Νέφϑυος
χαὶδ | ᾿ἀτϑίδος *, nach Pan. h. 4] Aruidos 1,1 Atho said. 9 ’Anıdog Ausge.]
ἀσπίδος 1,1 Hape said. 10 ἐχείνων Leipoldt] &xeivng L J jener said. 11 [δὲ]
Wilamowitz | ἃ Ausgg.] ἃς LJ 12 αἰσχυνέσϑωσαν) sie mögen nur immer
beten (εὐχέσϑωσαν) said. | (tg) * 12f Ayooyeveiag Leipoldt] ἀφρογενεῖς LJ
der Aphrodite said.

1

126 Epiphanius

wenelsr ΟΣ ϑυ , \ = Ἔν: x x
γενείας τας ξἕαυτῶν ϑυγατέρας TE χαὶ γυναῖχας xal ἀδελφὰς Tas

- - > - ’ “Ὁ x x
τῶν ϑεῶν αὐτῶν πράξεις μιμεῖσθαι παραινοῦντες. καὶ εὐϑὺς μὲν 8

Ὀσίρεως ἐρῶσαι τοῦ ἰδίου αὐτῶν ἀδελφοῦ Τυφῶνος (Te) τοῦ ἄλλου
ἀδελφοῦ τοὺς ἰδίους ἀδελφοὺς zart ἀλλήλων στρατεύουσι. πολλὴ δὲ
αἰσχύνη ϑεᾶς τῆς μήτε αἰδοῦς (tod) ἰδίου ἀδελφοῦ αἰσϑομένης, ἀλλ᾽
ἐρώσης μὲν καὶ μὴ ἀρκουμένης τοῖς ἔξωϑεν ἀνδράσιν, ἀλλὰ καὶ ἕως

- z > - ᾿ 2 ’ , 2 x \ ‚
τοῦ ἰδίου ἀδελφοῦ φϑανούσης. οὐ μόνον δέ, ἀλλὰ καὶ adsApoxroriav 9

διὰ τὴν ἰδίαν τῆς ἐπιϑυμίας ἀκορεστίαν τοῖς φιλτάτοις ὑποδείχνυσι.
χαὶ ρον μὲν ἕνα γεννᾷ παῖδα, ἢ οὐχ ἠδυνήϑη παραστῆσαι, τίς ὁ
γνήσιος ἀληϑῶς ἔστιν αὐτοῦ πατήρ. εἰ γὰρ μὲν Τυφῶνα ὀνομάσῃ,
διστάζει μὴ 00x ἔστιν αὐτοῦ γονεύς" εἰ δὲ τὸν Ὄσιριν, τίς τούτου
τὴν ἀχρίβειαν παραστήσειε; χαλὸν δὲ ϑεὸν (αὐτὸν γενέσϑαι) ἡ τοι-
αὐτὴ μήτηρ ἐδίδασχε, παραλαβοῦσα αὐτὸν χαὶ ἐν Τύρῳ πορνεύσασα
ἔτη δέκα. Σέραπιν δὲ τὸν ᾿άπιν βασιλέα (καλούμενον) Σινωπέων
παῖδες) ϑεοποιοῦντες τυραννίδι μᾶλλον ἐδούλευσαν ἤπερ ἀληϑείᾳ.

105. Ταῦτά ἐστι τῶν παρ᾽ “Αἰγυπτίοις τιμωμένων ϑεῶν τὰ ἐπί-
χείρα, ὧν τὸ κατὰ μέρος εἰπεῖν κα πολὺς χρόνος ἀναλωϑήσεται.

2ff vgl. Plutarch de Is. et Osir. c. 12#f; aber Epiphanius vertritt eine eigen-
tümliche Fortbildung — 13 ἐν Τύρῳ, dem Epiph. eigentümlich; auch Aristides
apol. 12 nennt wie andere Byblos

1 rac2<I 2 εὐϑὺς μὲν < said. 3 Ὀσίρεως Wilamowitz] ὡς ἱερέως LJ
Osire said. 3f τοῦ ἰδίου αὐτῶν ἀδελφοῦ Τυφῶνος (te) τοῦ ἄλλου ἀδελφοῦ
τοὺς ἰδίους ἀδελφοὺς zart’ ἀλλήλων Ἴ τοῦ ἰδίου αὐτὴν () ἀδελφοῦ Τυφῶνος τοὺς
ἄλλους κατὰ τῶν ἰδίων ἀδελφῶν LJI ihren Bruder Osire u. Typhon zu lieben.
Ein anderer: als sie sie gerüstet hatten gegen einander zu kämpfen said. > τῆς
μήτε — αἰσϑομένης} konnte sie sich ihres Bruders nicht enthalten said. | αἰδοῦς
(tod) αἰσχύνην LJ 5—7 ἀλλ᾽ ἐρώσης μὲν --- φϑανούσης < said. ϑανού-
σης 8 τοῖς φιλτέτοις ὑποδείχνυσι]) die sie (doch eben erst) gelehrt hatte, ihre
Brüder u. ihre anderen Leute zu lieben said. 9 Ὧρον *] Ὧρος LJ einen Sohn
Hor said. | ἣ Ἢ ὦ LJ sie, die said. | ris ὁ ἢ τις εἰ LJ wer sein said. (das
von Wilamowitz getilgte γνήσιος ist durch said. gedeckt) 10 εἰ γὰρ ἢ ἢ ἂν LJ
denn wenn said. | ὀνομάσῃ Ἢ τιμήσῃ LJ nennt said. 11 τούτου τούτω L
οὕτω J (da) said. 12 vor χαλὸν + deshalb said. (αὐτὸν γενέσθαι) ἢ] ehn

.zu werden said. 14 δὲ said.] τε 1 (καλούμενον) *, der König Hapis
heißt said. 14{ Σινωπέων {παῖδες) *) die Leute von Sinope said. 15 τυραν-
γίδι] in Tyrannei said. | ἤπερ ἀληϑείᾳ] gleich als wäre er wirklich ein Gott said.

17 = etwa (ἐπιχειροῦντι) *

10

11

105; 1

10

20

Ancoratus 104, 7—105, 8 727

Ω x - - ze ‚ , DR 4
Ἕλληνες δὲ οἱ δοχοῦντές τι εἶναι Ev Eavrols, Aoyoıs μόνον καὶ ὀξύτητι

γλώσσης φιλοσοφοῦντες καὶ οὐχ ἔργοις, πλέον πάντων ἐξοώκειλαν"
οἵτινες χατάγουσι Κρόνον ἀπ᾽ Οὐρανοῦ, λέγοντες αὐτὸν ἀπὸ τοῦ
Οὐρανοῦ γεγε(ζφν)νῆσϑαι χαὶ τὰ μόρια τοῦ ἰδίου πατρὸς τετμηκέναι
(ὦ κακῆς πράξεως, αἰσχρᾶς | τε ὑπονοίας)" ὃς εἰ μὴ ἐτμήϑη, πολλοὶ
Κρονίωνες ἦσαν. οὗτος δὲ ὃ γεννάδας, ὁ ἕως πατρὸς πεφϑακώς,
οὐχ ἠρκέσϑη ἐπὶ τῇ πρώτῃ ἀσεβείᾳ, ἀλλὰ νέος μὲν ὧν ἀδικεῖ τὸν
πατέρα, πρεσβύτης δὲ γεγονὼς τὰ ἴδια αὐτοῦ τέκνα, Ποσειδῶνα μὲν
καταπίνων χαὶ Πλούτωνα, Δία δὲ ἀναζητῶν καὶ ἐμπαιζόμενος ὑπὸ
τῆς Ῥέας [καὶ] πέτραν μεγάλην ἐσπαργανωμένην ἀντὶ βρέφους κατα-
πίνων" ὡσεὶ] ϑεὸς τάχα x. εὐγενῶν δὲ γονέων ὑπάρχων ἵν᾽ οὕτως
εἴπω ὁ τούτου παῖς, Ζεὺς τούτῳ ὄνομα, ἐκινδύνευΣ πασῶν τῶν γυ-
ναικῶν ἀνὴρ γίνεσθαι καὶ ὁ τούτου υἱὸς Ἑρμῆς. καὶ εἴϑε κατὰ
τοὺς νόμους ὑποπροίχιός τις ἐγένετο καὶ μὴ κλεψίγαμος πάντοτε
χαὶ ᾿κακεργάτης" Πηνελόπην μὲν γὰρ φϑείρει, δι᾿ ἡδονὴν τράγος
γενόμενος" τράγος δὲ οἶμαι ἐγίνετο διὰ τὸ ἀχμαῖον τῆς τοῦ γενείου
παραπλοχῆς. πρὸς Δανάην δὲ (Zeis ὁ πρῶτον ἡμῖν καλούμενος)
χρυσὸς ἐγίνετο, ἵνα παρϑένον σώφρονα ϑαλαμευομένην φϑείρῃ;
χρυσὸς δὲ ἐκεῖνος οὐχ ἠδύνατο γενέσϑαι ποτέ, ἀλλὰ γόης ὧν διὰ
χρυσοῦ δωροδοκῶν τὴν παρϑένον ἡπάτησε. καὶ παρὰ μὲν Andg
κύχνος αὖϑις γίνεται, τὴν ἀναπτέρωσιν τῆς πυρώσεως τῆς αὐτοῦ

3 vgl. clem. Hom. IV 16; S. 00, 22ff Lagarde --- 8 vgl. clem. Hom. ΥἹ 2:
S.73,16ff Lagarde — 12—S. 128, 6 vgl. clem. Hom. V 128, S. 67, 1ff Lagarde
clem. Recogn. X c.21.22 Clemens Al. Protr. 32,4; 124, 91 Stählin 37, 1; 127, 23ff

L J said.

3 χατάγουσι] unterhalb von said. 5 ὃς ὡς LJ denn said. 9 χαὶΣ < said.
10 [zei]* 11 »etwa (ῇσϑετο τῶν ἔργων αὐτοῦ τῶν περὶ τὴν πέτραν) *, hätte er viel-
leicht seine Werke hinsichtlich des Steins gemerkt said. 11 Vater vornehmer Kinder
said. 12 τοῦτο, 13 das auffallende (Wilamowitz S. 767f) χαὶ ὃ τούτου υἱὸς

Ἑρμῆς ist auch durch said. gesichert; vgl. auch Z.17 u. Leipoldt 8.167 | χαὶ εἴϑε

LJ u. wenn doch said.] εἴτε u. vor xal μὴ (Z. 14) + (εἴτε) Wilamowitz 14 ὑπο-
προίχιός τις ἐγένετο] man sie hätte nahen lassen said. | ἐγίνετο J | καὶ μὴ] aber said.
15 χαὶ καχεργάτης] wie ein Gehörnter oder ein böser Liebhaber (ὡς κεράστης ἢ
καχεργάτης) said. | du’ ἡδονὴν *) du’ ἣν L δι᾿ ἣν ἦν I wegen der Lust said.
16f διὰ τὸ ἀκμαῖον — παραπλοκῆς) wegen der a u. Neuheit seines Barts said.
17 davav J | {Ζεὺς ὁ πρῶτον ἡμῖν χαλούμενος» *, der aber, den wir zuerst nannten,
Zeus said. 20 Anid« L Thlete said. Z1f τὴν ἀναπτέρωσιν — ἀνασημαίνων}
indem er das Werk seines Feuers u. die Lust, die in ihm war, offenbarte said.

P108

> D20S

--

10

128 Epiphanius

ἱδονῆς duaunnalseihTarree δ Kress Be a
ἡδονῆς ἀνασημαίνων. ἄξτος δὲ (YEVousvog) μηδεπώποτε ἀναπε-

τασϑεὶς παιδοφϑόρων διδάσχαλος προχαϑέζεται. μηδέποτε ἀετὸς
γερόμενος, ἀλλ᾽ ἐν πλοίῳ παρασήμῳ, ἀετῷ ὀνομαζομένῳ διὰ τὸ
τάχος, Τροίαν παραπλεύσας χαὶ τὸν υἱὸν τοῦ βασιλέως [Τρώων]
Γανυμήδην ἁρπάσας τὴν φϑορὰν ἀπειργάσατο. καὶ πρὸς Πασιφάην
δὲ ταῦρος ἐγένετο, ὡσαύτως καὶ πρὸς Βυρώπην.

106. Καὶ τί μοι τὰ πλήϑη λέγειν (τῶν φϑορῶν) τοῦ γενναίου
τούτου (παρϑένων) φϑορέως χαὶ φϑορέων διδασκάλου; οὗ τὸ μνῆμα
οὐχ ὀλίγοις ἐστὶ δῆλον. ἐν Κρήτῃ γὰρ τῇ νήσῳ ἐν τῷ ρει τῷ
λεγομένῳ “ασίῳ ἕως δεῦρο δαχτυλοδεικτεῖται. Ζῆνες δὲ οὐχ εἷς
ἢ δύο, ἀλλὰ καὶ τρεῖς καὶ τέσσαρες γεγόνασι τὸν ἀριϑμόν. ὁ μὲν
γὰρ εἷς αὐτῶν Κρονίδης ὃ προειρημένος, ὃ ταρταρώσας τὸν ἴδιον
αὐτοῦ πατέρα ἐν τῷ Καυχαοσίῳ ρει, ὁ δ᾽ ἄλλος Λατιάριος λεγόμενος,
ἐξ οὗπερ οἱ μονομάχοι γεγόνασιν, ἄλλος δὲ ὃ τραγῳδός, ὃ zal τὴν
χεῖρα αὐτοῦ καύσας. τάχα δὲ ϑεὸς ὧν ἐπελάϑετο ὅτι δάκνει τὸ πῦρ

“ff vgl. G. Michaelis, de origine indieis deor. cogn. Berlin 1895 W. Bobeth,
de indieibus deorum. Leipzig 1904 — 9 vgl. Theophilus ad Aut. I 3; S. 52
Otto clem. Hom. VI21; S. 80,6 Lagarde lem. Recogn. X c. 23 Clemens Al.
Protr. 37, 4; 1 28, 7 Stählin — 10 vgl. Theophilus ad Aut. I 10; S. 801 Otto
Clemens Al. Protr. 28, 1ff; 1 20, 30° Stählin 37, 1f; I 27, 26ff (Cicero de nat.
deorum III 53 Arnobius adv. nat. IV 14 Joh. Laurentius Lydus de mens. IV 38)
— 13 zu Καυχασίῳ ὄρει vgl. clem. Hom. (IV 16; S. 60,26 Lagarde) V 23; S. 70,28
VI 21; S. 80, 2 — zu “ατιάριος Theophilus ad Aut. II 8; S. 210 Otto (Eusebius
praep. ev. IV 16; Migne 21, 272C) — 14 τραγῳδὸς Theophilus ad Aut. II S;
S. 210 Otto, vgl. Sueton Augustus 57 (Wilamowitz S. 769) — 15ff vgl. Plutarch
de cap. ex inimiecis utıl. c. 2; S6F

L J said.

1 ἀετὸν L 1f ἀετὸς δὲ {γενόμενος *) μηδεπώποτε ἀναπετασϑεὶς} er ist
aber auch Adler. Er flog aber nie said.; zur Sache vgl. Clem. ΑἹ. Protr. 37, 2;
I 27, 29 Stählin οὐχ ἵπταται ϑεὺς 9. als er auf diesen saß u. Mädchenverführer
war said. 3 ἐν πλοίῳ παρασήμῳ ἀετῷ ὀνομαζομένῳ] in einem Adlerschiffe, an
dem ein Korymboszeichen war said. 3f διὰ τὸ τάχος < said. 4 [Τρώων]
Wilamowitz, < said. > πρὸς Πασιφάην < said. 6 πρὸς Εὐρώπην + sprang
er (ἐφήλετο) said. 7 (τῶν φϑορῶν) *, die vielen Befleckungen said. 8 {παρ-
ϑένων) said. | zai φϑορέων διδασκάλου < said. | φϑορείων I 9 οὐχ ὀλίγοις
< said. | vor ἐν τῷ + καὶ said. 11 ἢ δύο --- τέσσαρες) sondern es gibt zwei
Zeus u. sogar vier an Zahl said. 13 Καυχασίῳ] Kausios said. | Δατιάριος
Scaliger] λαπατριάριος J πατριάριος L Ladiarvos said. | λεγόμενος Wilamo-
witz] γενόμενος LJ heißt said. 14 γεγόνασιν] kämpfen lernten said. | τραγῳ-
δὸς) Trakontos said. 15 χαύσας + im Feuer said.

[eb |

10

Ancoratus 105, S—106, 8 129

= , = F = ΕΣ
καὶ οὐκ εἶχε τὴν πρόγνῶσιν τοῦ λέγοντος τράγῳ τῷ σατύρῳ, EVOOVTL
- \ ’ - u ’ «ς [4
πρότερον τὸ πῦρ καὶ προσελϑόντι | φιλῆσαι »un an, | τράγε᾽ ἀψα-
- x ’ > = x E >
μενος γὰρ σοῦ ἐμπρήσεις τὰ γένειας. Αϑηναῖ δὲ γεγονασιν οὐ

N > \ ψὶς ’ \ ς ’ \ \ x 7 ’ I
μία ἀλλα πολλαί μία μὲν θεμβομενὴ καὶ περὶ τὴν Τριτωνίδα λίμνην
c
ἀλωμένη, ἄλλη δὲ ἡ 2xeavor, ἑτέρα δὲ ἡ Κρόνου χαὶ πολλαὶ ἄλλαι.
᾿Αρτέμιδες πολλαί: μία μὲν ἡ Eyeoie, ἄλλη δὲ ἡ τοῦ Διὸς καὶ
> \ ’ \ ς ai \
ἄλλαι ὡσαύτως οὐκ ὀλίγαι. καὶ Διόνυσοι (dt) ὁ Θηβαῖος, ἄλλος δὲ
c ’ ς > \ - c ς \ - 7 [4 ’
0 Σεμέλης, ὁ ἐπὶ τῶν Κορυβάντων καὶ 0 vno τῶν Τιτανῶν διασπο-
\ c «ς - x ς
μενος καὶ Κουρήτων [0] τὴν χρεωνομίαν μυῶν. Πρακλῆς δὲ ὁ
λεγόμενος παρ᾽ αὐτοῖς ἀλεξίκακος, od τὰς πράξεις πάσας ἀποσιο»-
πήσω, μίαν δὲ ἀπὸ πασῶν τὴν παρ᾽ αὐτοῖς τάχα ἐπαινουμένην
> ’ ’ - «ς - Pe
ὑποδείξω ἀρκέσει τούτῳ τὸν χάματον τοῦτον ὑποστῆναι, ἵνα τῷ
’ - \ ’

βίῳ σωτηρία γένηται. εἰ μὴ γὰρ ἔφϑειρεν Ev μιᾷ νυκτὶ πεντήκοντα
’ - ς ’ > LER -- \ > [4 \ c --
παρϑέγους, πῶς 0 χοῦμος ἐσῴζετο; μᾶλλον δὲ @Amleı. καὶ ἁπλῶς

δ «ς - - \ > - ’ ’ >
ὁμολογῶ σοι, περικαχῶ τὰς κακὰς αὐτῶν πράξεις καταλογαδην ava-

γράψαι. ἔτι δὲ βασιλεῖς καὶ τύραννοι ἀπηνέστατοι, ἐπιποϑήτους τινὰς
ἐσχηκότες xal τούτους ἐν γῇ χατορύξαντες, πλέον τι μὴ ἔχοντες
τούτοις χαρίσασθαι (οἷα δὴ καὶ αὐτοὶ φϑαρτοὶ κατ᾽ αὐτοὺς ὄντες),
εἰς τὴν ἐχείνων εὐνοίαν τοὺς τάφους αὐτῶν ἐπὶ πλάνῃ τοῦ βίου

91 vgl. Clemens ΑἹ. Protr. 28, 2; I 20, 528 Stählin (Firm. Maternus de
errore prof. rell. c.16) — 6 vgl. Cie. de nat. deorum 1158 — 7f vgl. Clemens Al.
Protr. 122,219, 1; I11, Ἴ ΠΡ u. 15, 11 Stählin (Cieero de nai.. deorum. 111 8
Arnobius adv. nat. IV 15 Joh. Laur. Lydus de mensib. IV 35) — 9 ΠΗ vgl. Clemens
Al. Protr. 13, 4; I 24, 188 Stählin — 19f vgl. Weish. Sal. 14, 15

L J said.
1 τράγῳ] des Drakontos said. 1f εὑρόντι πρότερον) zuerst fand said.;
πρῶτον Ὁ ἢ 2 χαὶ προσελθόντι φιλῆσαι < said. 3 σοῦ Meineke] μου 1,0
deinen said. | ἐμπρήσεις] trauern (πενϑήσεις) said. 4f μία — ἀλωμένη]

die sich rasend dreht; die dritte und die, die an dem See verrückt ist said., μία
μὲν ἡ περὶ τὴν Τριτωνίδα λίμνην ῥδεμβομένη Wilamowitz ὅ ἁλομένη 1, | χαὶ
πολλαὶ ἄλλαι <said. 6 τοῦ Διὸς] des Ucheus said., Οὗπις E. Meyer bei Leipoldt

5. 169 4 Διόνυσοι Wilamowitz] Διόνυσος LJ said. | (δὲς *, aber said.
8 χαὶ < said. | Τιτάνων] Tianer said. 9 Κουρήτων [ὁ] *] 6 τῶν Κουρήτων
Wilamowitz | χρεωνομίαν μυῶν Pet. nach Panarion Schlußabschnitt περὶ πί-

στεως 11] κληρονομίαν μείων 1, während die Kureten an seinen Fleischstücken
Anteil hatten said. 11 τὴν Ἢ τῶν LI | τάχα + (μάλιστα) " 12 ὑποδείξω]
erzählen ... . u. werde sie vielen kundtun said. 15 σοι < said. | “αὐτῷ»] αὖ-
τοῦ said. 16 ἔτι] weshalb (διὰ ri) said. 17£ schenkten . . ihnen mehr Ehre,

da doch auch sie Leute waren, die verdienten in ihrer Weise zugrunde zugehen said.
Epipbaniusl. 9

130 Epiphanius

2 « ’ Ἀ « ; c -
τοῖς ἰδίοις ὑπήκοοις ἐπὶ καχῇ προφάσει ὡς ϑεῶν ϑρῃσκεύεσϑαι παρα-
ς ς ) ’ ς >
δεδώκασιν, ὡς ὁ Αντίνους ὁ ἐν Avriwoov χεχηδευμένος, καὶ ἐν 9
a 7 3 (2 « > - [φ
λουσορίω πλοίῳ κείμενος ὑπὸ Αδριανοῦ οὕτως κατετάγη. Τιμογένης
δὲ > ’Aol E K ’ βός ς M 2 ’ A x ς ; Ἂν
& ἐν Aoie, Kavoßos te ὁ ιενελάου κυβερνήτης καὶ ἢ τούτου γυνὴ
Ἐνμενουϑὶς ἐν ᾿Αλεξανδρεία τεϑαμμέ ῦ ὃς τῇ 0497 τῆ
»μενουϑὶς ἔν Αλεξανδρείᾳ τεϑαμμένοι τιμῶνται πρὸς τῇ οχϑῃ τῆς
- ’ - - -
ϑαλασσης, ἅπο δεχαδῦο σημείων διεστῶτες, καὶ Μιαρνᾶς δοῦλος
> ᾿ - = x \ N, 4 \ ς ’ x
Aortsgiov τοῦ Kontos παρὰ Talaioıs, Κασιος δὲ ὁ ναύχληρος παρὰ
Πηλουσιώταις.
- 3 ’ σ -- -
107. Ταῦτα οὖν πάντα οταν (Ev) μέσῃ τῇ ἐχκλησίᾳ ἀχριβοῦτε, 107,1
- x « ’ ᾿ « -
I χαχὸν 7 ὑπόδειγμα ϑανασίμης ὁδοῦ κα τοὺς κα οὕτω προαχϑέντας
- ’ x > x ᾿
ὑπολύετε, ἄλλους δὲ ἀπὸ μοιχείας εἰς | σωφροσύνην φέρετε καὶ μὴ D210
4 - τὰ > x > -
μόνον τοῦ κλεψιγαμεῖν αὐτοὺς ἀπαλλάττετε, ἀλλὰ καὶ τῆς ἰδίας {γα-
- x ’ = ς ς x
μετῆς) κατὰ ἐγχρατειαν καὶ καταφρονεῖν, ος ἔτι »0 καιρὸς συνεσταλ-
΄ ᾽ [4 ς \ > ’ \ τ
μένος dotive, ὥς φησιν ὁ ἱερὸς ἀπόστολος, | πόρνους δὲ κατηχεῖτε, P110
- x x > ’ - N - γ
15 ἵνα μὴ τὴν ἀϑέμιτον πρᾶξιν παρὰ ϑεῷ τε καὶ ἀνϑρώποις ἐργασάμενοι
er σ - ’ )
τιμωρηϑῶσιν. χαὶ ὁταν πάντα ταῦτα διὰ στόματος καὶ δι ἔργων
’ - > ’ c -
κάμνοντες παραδῶτε, πείϑετε αὐτοὺς τὰ πάντα ἐγκαταδέξασϑαι ὑμῶν,

σι

τα

[Ὁ]

2 vgl. Theophilus ad Aut. III 8; S. 210 Otto Clemens ΑἹ. Protr. 49, 1;
I 38, 5ff Stählin — 13 I Kor. 7, 29.

L J said.

1 ὡς ϑεῶν ἢ χαχῶς LJ damit sie ihnen wie Göttern dienten said. 2 &v?]
σὺν 1, 3 indem er ...lag, da Adrianos so befohlen hatte said. | λεισορίω L |
Τιμαγένης 1 Timognes said., Θεαγένης 9 Wilamowitz Wendland 4 ἐν Aoie]
ἀνασία J | ὁ Μενελάου] den Schiffer der Völker said. 5 Ἐνμενουϑὶς] Neueise
said.; Ἐνμενουϑὲὶς ist nicht zu ändern, vgl. die von W. Weber, Drei Untersuchungen
zur äg. Religion S. 41 angeführte Inschrift | τιμῶνται + nachdem sie Geschenke
von sich dorthin gelegt hatten (δώροις ἐκεῖσε αὐτοῖς τεϑεῖσι) said. 6 Barnas said.
7 Aoreolov] des Assyrios said. 9 (Ev) *, inmitten der Kirche said. | ἀχρι-
Boöraı I 10 χαχὸν T ὑπόδειγμα ϑανασίμης Ödod α τοὺς *] den bösen Berg des
Weges der Toten, die zu den Füßen derer sind, die man von Anfang an said.;
darnach etwa: χαχὸν τέλος ὑποδείξαντες ϑανασίμης ὁδοῦ {τῆς πρὸ ποδῶν αὐτῶν),
τοὺς (ἀπ᾿ ἀρχῆς) κτὲ * 11 ὑπολύετε *] ὑπολύεται LJ löset auf said.; zum Sinn
von ὑπολύω vgl. S. 122, 27 12 ἀπαλλάτητε L 12f τῆς ἰδίας {γαμετῆς ἢ]

ἰδίας τῆς LJ von ihrer Frau said. 13 χατὰ ἐγχράτειαν Ἢ κατὰ φύσιν 1,4 in
Mäßigkeit said. | + etwa {διδάσχετε) * 16 ὅτι 1 | ταῦτα + ihnen said. |
στόματος] eurem Munde said. 17 αὐτὰ J | ὑμῶν + und es tun said. (aus

ἔργῳ entstanden; dadurch auch das Folgende in said. verwirrt: nachdem ihr früher

als sie alle waret u. sie in der Sache machtet)

10

20

ν 5

Ancoratus 106, 8—107, 7 231

ἔργῳ πάντα πρῶτον πράξαντες καὶ ἐν αὐτοῖς ἀνατυπωσάμενοι, τοὺς
λόγους σιστοποιοῦντες διὰ τῶν πράξεων, οἷς ἑαυτοὺς πρῶτον ἐδι-
δάξατε, ἵνα καὶ ἑτέρους μαϑητεύσητε. ἐπέχετε γὰρ καὶ σιωπῶντες
τρόπον ἡλίου τοῦ xal σιωπῇ πάντας πανταχοῦ διδάσκοντος" εὐϑὺς

᾿,
5 γὰρ ἀνατέλλων καὶ σιωπῶν τὰς τέχνας αὐτῶν πάντας ἀναδιδάσχ ει.

καὶ ὅταν μὲν τούτων ἁπάντων τὴν ὠφέλειαν τοῖς ἑαυτῶν TEX-
νοις εἴτ᾽ οὖν ἀδελφοῖς πιστοτάτοις παραδῶτε, προβιβάξετε͵ μὲν αὐτοὺς
ἐπὶ γῆς μὲν βαδίζειν, »ἐν οὐρανῷς« δὲ Ἐ ἔχειν »τὸ πολίτευμας, μοναχῶν
δὲ ζῆλον τοῖς πλείστοις ἐγγεννᾶτϑ᾽ διὰ τῆς ἐν ὑμῖν στερρότητος χαὶ
ἀνυποχρίτου πίστεως αἱρεσιώτας στυγοῦντες, Meavıyalovg φιμοῦντες
Μαρκιωνιστάς (τε) καὶ λοιποὺς ὁμοίους αὐτῶν, τῆς τοῦ ϑεοῦ μάνδρας
ἀπελαῦνετε, πασας αὐτῶν τὰς προφάσεις NAOAAVOVTES καὶ ENLOTOUI-
ζοντες. πόσα γὰρ κατὰ τοῦ ϑεοῦ καὶ κατὰ τῶν ἀγίων αὐτοῦ προ-
φητῶν τολμηρῶς καταφϑέγγονται, κοῦφοι ὄντες καὶ κενοὶ ἀπὸ ἁγίου
πνεϑύματος, εἴς τε τὸν τῶν ὅλων δημιουργὸν βλασφημοῦσι καὶ ὅσα
καλὰ διὰ τῶν ἁγίων αὐτοῦ προφητῶν τοῖς πᾶσιν ἀνθρώποις κατὰ
προφητείαν (Ev πνεύματι) ὁ ϑεὸς ἐχαρίσατο, οὗτοι μισοῦσι Ta τῇ
βαϑύτατα τοῦ νόμου καὶ τῶν προφητῶν οἷα δὴ γεώδεις ὄντες καὶ
σωματιχοί, ee ἀνακρίνοντες οὐ νοοῦσι. μάτην δὲ βλασφημοῦσιν.
εὐϑὺς τὴν αὐτῶν πλάνην μὴ ὀκνεῖτε ἀπὸ τῶν ἀκουόντων ἀποσείεσϑαι
(ἐλέγχοντες) αὐτοὺς ἀπὸ τῶν ἀληϑινῶν | ἀποδείξεων. διὰ γὰρ τῶν

2f vgl. U Tim. 2, 2 — 8 vgl. Phil. 3, 20 — 19 vgl. Τ Kor. 2, 14

L J said.

1f τοὺς λόγους πιστοποιοῦντες διὰ τῶν πράξεων, οἷς *] τ. A. πιστοποιοῦντες
οἷς διὰ τῶν πράξεων LI indem ihr tut nach euren wahrhaftigen Reden said.
3 μαϑητεύοιτε J 3f haltet nur in dieser Weise fest, indem ihr lehrt u. wie die
Sonne bleibt, die schweigt. Lehret alle an allen Orten said. 5 αὐτῶν πάντας ἢ]
πάντων LJ alle ihre Kunst said. 7 vor προβιβάζετε + und said. 9. ἐγενᾶτε ἴι|
ἐν ἡμῖν L<said. 10 στυγοῦντες] haßt ihr said. | φιμοῦντες] ich meine (φημὶ
δὲ) said. 11 (re) * 12 παραλύοντες] u. löst auf said. 19} ἐπιστομίζοντες]
schließt ihren Mund said. 13 πύσα *] öoa 1.8. < said. 14 χοῦφοι ὄντες
χαὶ < said. 15 re *] δὲ LJ und said. | | βλασφημοῦντες L 17 (ἐν πνεύ-
ματι Ἢ < LJ durch Geist said. | vor τά τε βαϑύτατα + und erkennen nicht
said.; trotzdem aber in Z. 19 (wie LJ) noch einmal οὐ νοοῦσι 19 (wvxırög)
ἀναχρίνοντες ἀναχρινόμενοι LJ als bestünden sie aus psychischer Erde, indem
sie kritisieren said. δὲ« 5 20 ἀποσείεσϑε JS 21 (ἐλέγχοντες) *] und bringt
die Beweise aus der Wahrheit said. | αὐτοὺς <L

9 ᾿Ξ

Qu

D211

20

132 Epiphanius

τοιούτων ῥημάτων οἱ ματαιόφρονες ὥσπερ φρύγανα ἐν ῥεύματι
πλουσίου ποταμοῦ καταφέρονται.

108. Εἴπασι δὲ ὅτι καλὸς ὁ ϑεὸς τοῦ νόμου, ὃς τὸν Adau ἀγνοῶν
ποῦ ἐστιν ἠρώτα λέγων »Adau ποῦ ei; χαὶ τῷ Kaiv λέγει »ποῦ

w u era « \ a3 r ἐς
48ελ ὁ ἀδελφός σους καὶ πρὸς τὸν Aßoaau »ποῦ Σάρρα ἡ γυνή σου;ς«

καὶ ἄλλα πολλὰ τοιαῦτα. αὐτοὶ δὲ οἱ τοιαῦτα λέγοντες πιστεύουσι
τῷ σωτῆρι ϑεῷ στόματι χαὶ οὐχ ἀληϑείᾳ, ϑεῷ ὄντι καὶ πρόγνωσιν
ἔχοντι, τὰ δὲ αὐτὰ τῇ παλαιᾷ ὁμοίως ἐπερωτῶντι »ποῦ τεϑείχατε
τὸν Aclepov;e χαί «»τίς μου ἥψατοςε καὶ ὅτι »ἔχετε ἄρτους us

ς - ᾿ ᾿ ’ » ᾿ "ὦ > x x x
) Eavrop;e xzal »riva ϑέλετε:ε ἡ »τίνα Intelte;e. εὐχερῆς A0ınov καὶ

ῥᾷάδιος ὁ πρὸς τούτους ἔλεγχος. ὡς γὰρ ἐπερωτᾷ ὁ υἱὸς πρόγνωσιν
ἔχων, οὕτως καὶ ὃ πατὴρ καὶ αὐτὸς ἰχαὶ] ἐν τῷ νόμῳ ἐπερωτᾷ, ὃ
αὐτὸς ὧν ἀεὶ καὶ μὴ μεταλλασσόμενος. ἐὰν γὰρ εἴπῃ »ποῦ τεϑεί-
zarte τὸν Adlapov;e κα οὔτε τὸ εὐαγγέλιον ἀγνοεῖ οὔτε τὴν παλαιὰν
διαϑήκην. »ποῦ τεϑείχατες γάρ »αὐτόν;ς λέγει, ἐξελέγξαι ϑέλων τὰς
μηδὲ τὴν ἴσην πίστιν ἐ ξερηνοχυίας πρὸς τὴν Σουμανῖτιν, καίτοι γξ
ἐχείνης πρὸς ἄνϑρωπον ἐχούσης, τουτέστιν Ἐλισσαῖον τὸν ἅγιον
προφήτην, τῶν δὲ περὶ Magda» ἐχουσῶν πρὸς τὸν ϑεόν. καὶ ἐὰν
εἴπῃ »τίς μου ἥψφατο!ς 00% ἀγνοῶν λέγει, ἀλλ᾽ ἵνα πείσῃ τὴν γυναῖκα
ἀφ᾽ ἑαυτῆς ὁμολογῆσαι. ἵνα μὴ περὶ ἑαυτοῦ μαρτυρῇ ὃ viog τοῦ ϑεοῦ.
ἀλλ᾽ ὑπὸ ἄλλων δοξάζηται. χαὶ ὅταν εἴπῃ »ἔχετε ἄρτους μεϑ'
ἑαυτῶν;ς ἐπὶ τούτῳ λέγει, ἵνα τὸ βραχὺ τῶν ἄρτων πᾶσι σημανϑῇ
χαὶ τὸ μέγεϑος τῆς αὐτοῦ ϑαυματουργίας ϑαυμασϑῇ, διὰ τοσούτων
ἄρτων τοσούτου τραφέντος Οχλου. καὶ ὅταν εἴπῃ »τίνα ζητεῖτε; -«

3—S. 133, 28 vgl. oben e. 38,18; S.47,23ff (der Ausdruck χαλὸς ὃ ϑεὸς
τοῦ νόμου deutet auf die Manichäer vgl. Panarion ἢ. 66, 83, 2) — 4 Gen.3,9 —
Gen. 4, 9 — 5 Gen. 18,9 — 8 Joh. 11, 34 — 9 Luk. 8,45 — Mark. 6, 38 (8, 14)
— 10 Joh. 18, 4 — 13 Joh. 11, 34 — 15 Joh. 11, 34.— 19 Luk. 8,45 — 20 vgl.
Joh. ὅ,31 8 — 21 Mark. 6,38 (8,14) — 24 Joh. 18,4

L J said. (bis Z. 5 ὁ ἀδελφός σου) 11—S. 133, 5 Siegel des Glaubens S. 265
Karapet, dort zwischen eingeschoben in das Stück aus Ancor. c. 35 (= arm.)

3 εἴπασι] so daß sie sagen said.; lies εἴπωσι (im potent. Sinn)? * | örı] nicht
(od) said. 6 δὲ«- 5 19 πατὴρ] Christus arm. | zai?*]eeLJI | [zeil* 18 ἐὰν
γὰρ εἴπῃ) denn der welcher sagte: was ist das da, was in deiner Hand ist? (Exod.4, 2),
der sagte, (denen) welche sahen »ich bin der ich bin« u. wo habt ihr usw. arm.
14 - etwa “σαφὴς ἡ δύναμις τῷ εὐσεβῶς νοοῦντι, ὃς) "ὀ 14 οὔτε ro — διαϑήχη»]
das Erangelium ist nicht unwissend u. nicht war das AT unwissend arm. 15 γάρ
<J 16 ἐξενηνεχυίας 12 17 τουτέστιν — προφήτην < arm. 11 ἐλισ-
σαῖος 1 18 τῶν. .. ἐχουσῶν *] τὰς . .. ἐχούσας LJ 20 ἀφ᾽ ἑαυτοῦ L
22 πᾶσι] ron andern (ὑπὸ ((λλωνὴ arm.; viell. vorzuziehen 23 ϑαυμαστῆ LJ

P111

-

9

«“ι

Ancoratus 107, 7—110, 1 233

τοὺς ζητοῦντας δείκνυσιν ἡπατημένους ὄντας καὶ » Inoo0V ζητοῦνταςς,

τὸν ἰατρὸν | ἑρμηνευόμενον καὶ σωτῆρα, ἵν ὅταν ἀποχτείνωσιν αὐτόν, D212

τῆς τούτου σωτηρίας λήξοωσιν.
109. ὥσπερ οὖν τὰ περὶ τῆς τοῦ κυρίου ἡμῶν οἰκονομίας ἐδείξαμεν 109, 1
λεγόμενα μὲν ἀνϑρωπίνος, οὐκ ἄμοιρα δὲ προγνώσεοςς (οὐδὲ γάρ τις

τῶν ev φρονούντων εἴπῃ ἀγνοεῖν αὐτὸν ποῦ τεϑείκασι Λάζαρον,

ἐγγὺς Ovra τοῦ τόπου, εἰ καὶ δι᾿ ὃν εἴπομεν τρόπον ἠρώτα, πόρρω

(ἐπὶ. Γαλιλαίας πρώην ovra καὶ δείξαντα ἀφ᾽ ξαυτοῦ ὅτι τέϑνηκε

“άξαρος). οὕτω καὶ περὶ τῆς παλαιᾶς διαϑήκης ταῦτα εὐφρόνως ἀνα-

10 λύομεν. τὸ εἰπεῖν τὸν ϑεόν »Adau ποῦ εἶ;« οὐκ ἀγνοοῦντος ἤν, 9
ἀλλὰ δεικνύοντος ἀπὸ οἵου ὕψους πρὸς ποῖον βάϑος αἴσχους ὁ Adau
ἐκπεπτώκει. καί »ποῦ "ABer ὁ ἀδελφός σου;ς« ὅτι ὅν 08 ἔδει φέρειν 8
ἀεὶ ἐν ἀγκάλαις καὶ ἀεὶ συνεῖναι αὐτῷ, οὗτος ἐπὶ γῆν παρὰ σοῦ
ἔρριπται. δείκνυσι γὰρ ἐκ τοῦ ἐπαγομένου ὅτι οὐκ ἀγνοίας χάριν 4

15 ἠρώτα, | ἀλλὰ διελέγχων ἐν τῷ εἰπεῖν ὅτι »ἐπικατάρατος ἡ γῆ ἐν Pl14
τοῖς ἔργοις σου χαὶ ἐπικατάρατος σὺ ἀπὸ τῆς γῆς, ἥτις ἔχανε τὸ
στόμα αὐτῆς δέξασϑαι τὸ αἷμα τοῦ ἀδελφοῦ σου ἐκ τῆς χειρὸς σους"
οἰδού, γάρ φήσιν, ἡ φω»ὴ αὐτοῦ βοᾷ πρός μεί. καί »ποῦ Σάρρα 5
ἡ γυνή σου!« οὐχ ἀγνοῶν εἶπεν. ἐπεὶ πῶς ἠγνόει ὃ γελῶσαν ἔνδον»

20 τῆς οἰχίας Bake αὐτήν; οὐχ ἀγνοῶν τοίνυν ἠρώτα, ἀλλ᾽ ἵνα παρα-
στήσῃ ταῖς ϑυγατράσιν αὐτῆς ταῖς »ἐπαγγελλομέναις ϑεοσέβειαν« μαϑεῖν
τὴν ἐχείνης ἀγωγήν, ὅταν ἁγίοις ἐκ τῶν ἰδίων καμάτων ὑπηρετεῖν
πειρῶνται. ἐχείνη γὰρ ἐν τοσαύτῃ ὑπηρεσίᾳ ὑπάρχουσα, αὐτὴ τοὺς 6
ἀζύμους καὶ τοὺς ἐγκρυφίους ἐργαζομένη καὶ τὴν τοσαύτην ὑπηρεσίαν

25 ἐξαρτύσασα ἅμα τοῖς ἰδίοις αὐτῆς οἰχέταις, πρόσωπον τῶν ὑπηρετου-
μένων οὐχ ἑώρα, σωφροσύνης ἐπιεικοῦς ὑπογραμμὸν ταῖς ἡμετέραις
γενεαῖς ὑπολιμπάνουσα. καὶ ταῦτα μὲν ἀρχέσει εἰς παράστασιν ταῖς
τῶν ματαίων ἀντιλογίαις. | D213

110. "Av τε εἴπωσιν ὅτι χαλὸς ὁ ϑεὸς τοῦ νόμου, ὁ τοὺς μὲν 110,1

80 Αἰγυπτίους πλεονεχτήσας καὶ σχυλεῦσαι διδάξας τοὺς ἰδίους αὐτοῦ

ἀνθρώπους ἐν τῷ ἐξέρχεσϑαι αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου, οὐχ οἴδασιν

1 vgl. Joh. 18,5 — 2 vgl. Matth. 1, 21 u. vgl. Eusebius dem. ev. IV 10; S. 108, 12f
Heikel — 8f vgl. Joh. 11,11 — 10 Gen. 3,9 — 12 Gen. 4,9 — 15 Gen. 3, 17
u. Gen. 4, 11 — 18 Gen. 4, 10 — 18f Gen. 18,9 — 21 vgl. 1 Tim. 2, 10 —
29ff vgl. Panarion h. 66, 83 (u. Irenäus adv. haer. IV 30, 1f; II 248f Harvey) —
30: vel. Ex 3, 22:,.12,-36

oO

L 7 arm (bis 2.5 προγνώσεως)
8 (Ent) * 12 ἐπεπτώχει * 18 ἡ φωνὴ <L, daher «vrö////, (ein Buch-
stabe wegradiett) | βοᾷ <J 19 ὁ γελῶσαν αὐτὴν 6 γελῶσαν ἔνδον τῆς
oixiac εἰδὼς αὐτήν L 25 ἐξαρτήσασα, 7 auf Rasur von erster Hand L

134 Epiphanius

οἱ μάταιοι ὅτι παρὰ ϑεῷ οὐδὲν ἀπόλλυται χαὶ ὅτι δικαιοχρισία ἐστὶ
καὶ »ϑεὸς οὐ μυχτηρίζεταις. Ti γὰρ ἐνόμιζον Αἰγύπτιοι ὅτι ἐζήτουν
ταῦτα ἀμισϑὶ ἐργάζεσϑαι τοὺς Ἰουδαίους χαὶ οὐ τὰ τυχόντα ἔτη,
ἀλλὰ διακόσια δεχαπέντε σὺν + τοῖς διακοσίοις δεκαπέντε ἔτεσι τοῦ
Ἰωσήφ; τετραχοσίων γὰρ καὶ τριάκοντα ἐτῶν παροικίας ὁρισϑείσης τῷ 3
᾿ϑραὰμ καὶ τῷ αὐτοῦ σπέρματι, ὡς λέγει »πάροικον ἔσται τὸ σπέρμα
σοῦ ἐν γῇ ἀλλοτρίᾳς, (τότε) τὸ ὁρισϑὲν ἐτελειοῦτο. τῇ οὖν ἑαυτοῦ 4
εὐσπλαγχνίᾳ ὃ ϑεὸς τὰ ἔτη τῆς αὐτοῦ παροικίας διεμέρισε. καὶ εὐϑὺς
μὲν (διὰ) 5 δεχαπέντε ἐτῶν ἔτι ὄντῶν ἐν τῇ Χανανίτιδι ἀν(τ)ελάβετο
10 αὐτῶν χαὶ τὰ ἄλλα 6 πεντεχαίδεχα διεῖλε τοῖς εἰς Αἴγυπτον μετελ-
ϑοῦσιν. ὃ γὰρ ἀριϑμὸς τούτων τῶν ἐτῶν οὕτως ἀναλογεῖταιϊ nv 5
τότε ἑβδομηκοστὸν πέμπτον ἔτος τοῦ ᾿Αβραάμ. γίνονται τοίνυν ἀπὸ
ἑβδομηκοστοῦ πέμπτου ἔτους ᾿Αβραὰμ ἕως γεννήσεως Ἰσαὰκ ἔτη χε᾿
᾿Ισαὰκ γεννᾷ τὸν Ἰακὼβ κατάγων ἔτος ἑξηκοστὸν καὶ γέγονεν ἔτη re
15 Ἰακὼβ δὲ γενόμενος ἐτῶν πϑ' γεννᾷ τὸν Asvi καὶ γίνονται ἔτη 006°
Asvi ἐτῶν γενόμενος U τεσσάρων γεννᾷ τὸν Καάϑ' ἐν δὲ τῷ τεσσα-
ραχοστῷ ἔτει καὶ ἑβδόμῳ Λευὶ χάτεισιν Ἰακὼβ εἰς Αἴγυπτον καὶ
γίνονται ἔτη διακόσια ἕνδεχα. χαὶ μετὰ τὴν εἴσοδον αὐτῶν τὴν εἰς

19

σι

P115

1 vgl. Act.7,7 (Röm. 2,5) — 2 Gal. 6,7 — 6 Gen. 15, 13 — 11ff vgl.
J. Africanus bei Gelzer S. Julius Africanus IS5f Hippolyt Refut. X 30 Eusebius
Chronik S.46,27ff Karst; Epiphanius weicht jedoch von allen ab u. hat seine
Quelle entweder mißhandelt oder bereits verderbt vorgefunden, da er bis zur
Übersiedelung nach Ägypten nur 211 Jahre herausbringt u., um die Zahl 215 zu
erreichen, Z. 18 noch 4 Jahre einschieben muß

LJ 5—11 Anast. Sin. quaest. 28; Migne 89, 556 Dff Lemma (τοῦ ἁγίου Ἐπιφα-
viov) ἐκ τοῦ Ayzvowroü

4 7 τοῖς διαχοσίοις δεχαπέντε ἔτεσι] gemeint kann nur sein die Zeit, die
Joseph vor Jakobs Ankunft in Ägypten zubrachte. Dafür gibt Epiphanius sonst
keine Zahl; Eusebius (vgl. Hieronymus Chronik S. 32,4 u. 33,4 Helm) setzt
22 Jahre an | τοῦ] τοῦτο I ὄὅ γὰρ] τοίνυν Anast. Sin. 5f χατὰ τοῦ ᾿Αβραὰμ
χαὶ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ Anast. Sin. 6f ὡς --- ἀλλοτρίᾳ < Anast. Sin. 6 ὡς ἢ]
ὧ LJ 7 (τότε) * | τὸ ὁρισϑὲν)] τὰ ὁρισϑέντα Anast. Sin. | ἐτελεῖτο Anast.
Sin. 8 αὐτοῦ (so auch Anast. Sin.) sc. τοῦ σπέρματος 9 (dia) * | διακόσια
πεντεχαίδεχα ἔτη Anast. Sin. | ἔτι < Anast. Sin. If ἀν(τ)ελάβετο αὐτῶν ἢ
ἀνελάβετο αὐτὸν 1,1 < Anast. Sin. 101 μετελϑοῦσι Anast. Sin.] zaroızoücı 1, ὦ
11—18 die angegebenen Zahlen (25 + 60 + S9 +47) stimmen nicht zu der Ge-
samtsumme von 211 Jahren; wenn man ändern will, so liegt es am nächsten, die
Zahl πϑ Z. 15 in πὲ zu verwandeln, das τεσσάρων in Z. 16 zu streichen u. Z. 17
πρώτῳ statt ἑβδόμῳ zu schreiben 15 ἐτῶν] ἔτη L

10

20

30

Ancoratus 110, 1—111, 4 135

Αἴγυπτον ἕτερα τέσσαρα ἔτη χαὶ πληροῦνται τὰ διακόσια δεκαπέντε.

ἐντεῦϑέν μοι πάλιν ἀριϑμεῖται τὰ λοιπὰ διακόσια πεντεχαίδεκα 6
ἔτη τῆς τῶν Ἰσραηλιτῶν παροικίας. Καὰϑ' δὲ μετὰ τὴν εἰς Αἴγυπτον
κάϑοδον ἐν τῷ ἑξηκοστῷ πέμπτῳ ἔτει αὐτοῦ γεννᾷ τὸν πατέρα
Μωυσέως Apgaau' γίνονται τοίνυν ἀπὸ τοῦ πρώτου “Ἀβραάμ, τοῦ
ἑβδομηκοστοῦ α αὐτοῦ | πέμπτου ἔτους ἕως τῆς γεννήσεως τοῦ ἐσχάτου D214
’Aßocau ἔτη on, ano δὲ τῆς εἰς Αἴγυπτον καταγωγῆς ἔτη 8. “βραὰμ 7
δὲ ἐτῶν ἑβδομήκοντα ὧν γεννᾷ τὸν Μωυσέα, καὶ γίνονται ἀπὸ μὲν
τοῦ πρώτου ᾿Αβραὰμ ἔτη Tv, ἀπὸ de τῆς εἰς Aiyorrov zatayoyns
ἔτη ρλε. ὁ δὲ Μωυσῆς ἐν τῷ A αὐτοῦ ἔτει πατεῖ τὴν ἐρυϑρὰν ϑά- 8
λασσαν, ἅμα Ἰσραηλίταις ἐξ Αἰγύπτου ἐξιών. καὶ γίνονται ἀπὸ μὲν
τοῦ μεγάλου ᾿Αβραὰμ ἔτη Tr, ἀπὸ δὲ τῆς εἰς Αἴγυπτον καϑόδου ἔτη
ρξε. τὰ δὲ λοιπὰ πεντήκοντα ἔτη κατηνάλωσαν μετὰ τὴν διαπεραίωσιν 9
τῆς ἐρυϑρᾶς ϑαλάσσης μέχρι τῆς εἰς Παλαιστίνην ἀπαντήσεως, οὐ
διὰ τὸ μῆκος τῆς ὁδοῦ, ἀλλὰ διὰ τὸ μάχεσϑαι καὶ ἐμποόίξεσϑαι παρὰ
τῶν χαϑ᾽ ὁδὸν αὐτῶν εὑρισχομένον ἐϑνῶν. γίνονται οὖν ἀπὸ μὲν 10
τοῦ ἑβδομηκοστοῦ πέμπτου ἑτους τοῦ μεγάλου ᾿Αβραάμ, ἀφ᾽ οὗ ἣ
πρόρρησις αὕτη ἐδόϑη αὐτῷ παρὰ τοῦ ϑεοῦ, μέχρι Μωύυσεῶς καὶ τῆς
εἰς τὴν Παλαιστίνην ἀφίξεως τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἔτη υλ, ἀπὸ δὲ τῆς
καϑόδου τῆς εἰς Αἴγυπτον καὶ μέχρι {τῆς εἰς) τηλλιιὸ τ νην αὐτῶν
ἀφίξεως ἔτη σιε.

111. Τοσούτοις οὖν ἕτεσιν ἐργασαμέγοις τοῖς Ἰουδαίοις ἀμισϑὶ 111,1
οὐχ ἦν δίχαιον καὶ παρὰ ϑεῷ καὶ ἀνθρώποις δοϑῆναι αὐτοῖς τὸν
μισϑὸν αὐτῶν κἂν ἐπὶ τέλει; 00x ἄδικος τοίνυν ὁ ϑεὸς μετὰ σχύλωον
ἐχεῖϑεν ἐχβαλὼν τοὺς οἰκείους. εἰ δέ τις ἀμφιβάλλοι μὴ οὕτως ἐξ- 9
ee τὰ ἔτη, ἀχουέτω Μωυσέως λέγοντος »n de κατοίκησις
τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἐν γῇ Χαναὰν καὶ ἐν γῇ Αἰγύπτῳ ἔτη vis. τοῦ 8
οὖν δικαιοτάτου μισϑοῦ τοῦ χυρίου ἐπιμελομένου, ποία τις ἔτι ὑπο-
λείπεται μάταιος ἀντιλογία τοῖς βουλομένοις κατὰ τοῦ ἁγίου ϑεοῦ
καταφέρειν ψόγον; ϑεὸν δὲ ἀληϑινὸν οὐκ ἂν ποτέ τις ψέξειεν, ἀλλ᾽
ol ψέγοντες ξαυτοὺς | ψέγουσιν. P 116

Ἑτέρα δέ τις παρ᾽ αὐτῶν μάταιος καταγγέλλεται ἀντιλογία 4

2—21 auch diese Berechnung ist dem Epiph. eigentümlich — 26 Εχοά, 12, 40 ὦ

— 32ff vgl. Pan. h. 66, 83f

ἸΡ 1 ἢ] 26f und 32—S. 136, 2 = Anast. Sin. quaest. 28; Migne 89, 557 A (Fort-
setzung der S. 134 genannten Stelle)

4 αὐτοῦ ἔτει J μωσέος I 8 μωσέα LI 13 φξε 5 19 τὴν -: 0

20 εἰς! «1 | (τῆς εἰς) Παλαιστίνην ἢ Παλαιστίνης LI 25 ἐχβαλλὼν J

26 μωσέος 5 27 γῇ beidemale Anast. Sin.] τῇ 15 89: ἑτέρα δέ τις --- πρώτη
ὅτι] φασὶ δέ που εἰρωνικῶς οἱ ἀκάϑαρτοι Μανιχαῖοι Anast. Sin.

136 Epiphanius

ὁμοία τῇ πρώτῃ, ὅτι καλὸς ὃ ϑεὸς τοῦ »όμου | ὃς ἐπλεονέχτησε D217
τοὺς Χαναναίους, ἵνα δῷ τοῖς Ἰσραηλίταις τὸν αὐτῶν τόπον, »οἰκίας
ὃς οὐχ ῳχοδόμησαν καὶ ἐλαιῶνας καὶ συχῶνας καὶ ἀμπελῶνας οὺς οὐχ
ἐφύτευσανε. πρὸς οὗς ἐρῶ" ὦ μάταιοι, εἰ μὲν ἦν ϑεὸς ος ἄνϑρωπος, 5
5 τὰ σήμερον λεγόμενα ἢ πραττόμενα παρήρχετο καὶ οὐδὲν ἦν αὐτῷ
ἐν ἐνθυμήσει" ἐπειδὴ δὲ 6 ϑεὸς »ϑεός ἐστι καὶ οὐχ ἄνϑρωποςςε, τὰ εἰς
αὐτὸν ἀναφερόμενα εἰς πολλὰς γενεὰς ἐχδικῶν 00x ἐπιλανϑάνεται.
εἰ γὰρ ἀγνοοῦσι τὸ πρᾶγμα τοῦτο, μαϑέτωσαν.
112. Ἴσασι πάντες τὸν δίκαιον Νῶε λείψανον τοῦ κόσμου γεγο- 112,1
10 γότα μετὰ τὸν καταχλυσμόν. ὡς οὖν παρελείφϑη αὐτός τε καὶ οἱ
τρεῖς αὐτοῦ viol, οἷα δίκαιος ὧν καὶ τοὺς ἑαυτοῦ παῖδας εὐλαβεῖς
χαϑιστᾶν πειρώμενος, ἵνα μὴ τοῖς αὐτοῖς ὑποπέσωσι χακοῖς ὡς καὶ
οἱ ἐν τῷ χκαταχλυσμῷ, οὐ μόνον διὰ λόγων τούτοις τὴν εὐλάβειαν
παρεδίδου, ἀλλὰ καὶ δι ὅρκου ἀφ᾽ ἑνὸς ἕχάστου αὐτῶν τὴν πρὸς τὸν
15 ἀδελφὸν evpoLev ἀπήτησε. καὶ διαμερίζει μὲν ὡς κληρονόμος τοῦ 3
κόσμου καταστὰς ὑπὸ τοῦ ϑεοῦ τοῖς τρισὶν υἱοῖς αὐτοῦ τὸν πάντα
κόσμον, ὑπὸ κλήρους διελὼν καὶ ἑκάστην μερίδα κατὰ κλῆρον ἑχάστῳ
ἀπονέμων" καὶ τῷ μὲν Σὴμ τῷ πρωτοτόχῳ ὑπέπεσεν ὁ κλῆρος ἀπὸ 3

2—4 Deut. 6, 11 — 6 vgl. Hos. 11,9 — 10ff lb. Jub. 8, 11ff Littmann,
vgl. Panarion ἢ. 66,83 — 14 110. Jub. 9, 14 Littmann — 18-2. 140, 7 vgl.
lb. Jub. 8, 12—9, 13 Littmann Hippolyt Chronik ὃ 44ff Bauer Excerpta latina
Barbari 192, 16ff Frick Chronicon pasch. 26 Aff; S. 45 6 Dindorf (dazu die bei v. Gut-
schmid, Kl. Schr. V 2408 5S5ff, A. Bauer, Die Chronik des Hippolytos u. Frick,
Chronica minora behandelten weiteren Zeugen). Epiph. fußt auf Hippolyt; jedoch
so, daß er dessen Völkerlisten mit anderwärts aus Hippolyts Chronik hergeholtem
Stoff, ganz vereinzelt auch aus eigenem Wissen auffüllt. Beachtenswert ist, daß
Epiph. häufig mit dem lib. gen. gegen den cod. Matrit. zusammenstimmt. Vgl.
für seine Auffassung noch Panarion ἢ. 2, 88 u. h. 66, 83

LJ 4-—S.141, 20 Anastasius Sinait. quaest. 25; Migne 89, 557 Aff (Forts. der
S.134 u. 135 genannten Stelle; bei Anast. Sin. sind jedoch zwischen die aus Epi-
phanius entnommenen Abschnitte der Völkerliste Stücke aus anderer Quelle ein-
geschoben) 18—S. 137, 3 Chron. pasch. 30B; S. 53, 17—21 Dindorf
£ 2 τὸν τόπον αὐτῶν Anast. Sin. 3 oc] ἃς 1, 4- ὃ zusammengefaßt bei
Anast. Sin. ἀλλ᾽ ἔστωσαν οἱ ἀνόητοι ὕτι ὁ ϑεὸς δίχαιος ὧν δικαίως τὰ πάντα διεξάγει
4 ὡς. 2 06 δὲ«-9 9—12 zusammengefaßt bei Anast. Sin. ὃ γὰρ δίχαιος
Νῶε λείψανον τοῦ χόσμου μετὰ τὸν κατακλυσμὸν γενόμενος πολυτρόπως τοὺς Eavroü
παῖδας εὐλαβεῖς χκαϑιστᾶν ἐπειρᾶτο 12 περιπέσωσι Anast. Sin. | ὧς] οἷσπερ
Anast. Sin. 14 παρεδίδου Anast. Sin.) παρετίϑει LJ | δι᾿ ὅλου, 2 158 μὲν
ὡς --- τοῦ ϑεοῦ < Anast. Sin. 16 πάντα τὸν κόσμον εὐϑέως τοῖς τρισὶν υἱοῖς αὐτοῦ
Anast. Sin. 17 χατὰ κλῆρον «Ξ Anast. Sin. 18 τῷ 1] ταῦτα 1, | Σὴμ < Anast. Sin.

or

10

ΦῈ

Ancoratus 111, 4—113, 2 137

Περσίδος καὶ Βάχτρων ἕως Ἰνδικῆς (τὸ μῆχος, πλάτος δὲ ἀπὸ Ἰνδικῆς)
ἕως τῆς χώρας Ῥινοχκουρούρων᾽ κεῖται δὲ αὕτη ἡ Ῥινοχουρούρων
ἀνὰ μέσον Αἰγύπτου καὶ Παλαιστίνης, ἀντικρὺ τῆς ἐρυϑρᾷς ϑαλάσσης.
Χὰμ δὲ τῷ δευτέρῳ ἀπὸ τῆς αὐτῆς Ῥινοκουρούρων ἕως Γαδείρων
τὰ πρὸς νότον. Tapes} δὲ τῷ τρίτῳ ἀπὸ Mndias ἕως Γαδείρων καὶ
Ῥινοκουρούρων τὰ πρὸς βορρᾶν. '

113. Τῷ οὖν Σὴμ γίνονται παῖδες καὶ παίδων παῖδες ZE ἕως ὅτε
διεμερίσϑησαν ai γλῶσσαι: χαὶ εἰσὶ διεσπαρμένοι ἐν γλώσσαις καὶ
φυλαῖς καὶ βασιλείαις. τὰ δὲ ὀνόματα αὐτῶν ἐστι τάδε: Ἐλυμαῖοι
Παίονες Παζόνες Κοσσαῖοι Γασφηνοὶ [Παλαιστινοὶ Ἰνδοὶ | Σύροι
Ἄραβες οἱ καὶ (Teai)avor ᾿Αριανοὶ Μάρδοι Ὑρχανοὶ Μαγουσαῖοι Too-
γλοδύται ᾿Δσσύριοι Γερμανοὶ Πυδοὶ Μεσοποταμῖται Ἑβραῖοι Κοιληνοὶ
Βακτριανοὶ ᾿4διαβηνοὶ Καμήλιοι Σ᾽ αρακηνοὶ Σχύϑαι Τ Χίονες Γυμνο-

L J Anast. Sin. 4f Chron. pasch. 28 Α; 5. 40, 6 Dindorf 5f Chron. pasch. 26 C;

46, 5 Dindorf

x

1 (τὸ μῆκος, πλάτος de ἀπὸ Ἰνδικῆς) *, nach Hipp. $47] < LI χαὶ μῆχος
τοῦ κλήρου Anast. Sin. Chron. pasch. 2 Ῥινοχουρούρων] Ῥινοχουρούρα Anast.

Sin. 3 ἀντικρὺ] τῆς ἀντιχρὺ χειμένης Chron. pasch. ὅ δὲ «: 1 | τρίτῳ +
ἔλαχεν εἰς μερισίαν Anast. Sin. | Mnöeiag L | Γαδήρων Anast. Sin. 6 nach

πρὸς βορρᾶν schiebt Anast. Sin. nach einer auf Josephus antiqu. I 143—146 (vel.
Chron. pasch.) zurückgehenden Quelle ein Υἱοὶ Inu‘ Ἐλάμ, ἀφ᾽ οὗ Ἐλυμαῖοι,
Περσῶν οἱ ἀρχαῖοι" Accove, ἀφ᾽ οὗ Ἀσσύριοι" ᾿Αρφαξάδ, ἀφ᾽ οὗ Χαλδαῖοι" Aodu,
ἀφ᾽ οὗ Σύροι" “οὐδ, dp’ οὗ Δυδοί" Ἔβερ, dp’ οὗ Ἑβραῖοι 7 τῷ] τοῦ 1,1 | χε
Anast. Sin.] zei LJI_ 8 ai γλῶσσαι διεμερίσϑησαν Anast. Sin. 9ff In der [0]-
senden Liste gibt Anast. Sin. nur 36 von den in LJ aufgeführten Namen, zugleich in
stark abweichender Reihenfolge; andererseits ist aber L J nachweislich in einzelnen
Fällen durch Einschübe entstellt, vgl. zu S. 138, 3—5 10 Παίονες] schon bei
Hipp. vorliegendes Verderbnis; Ma(ryıevoi? Marquart | “αζόνες] “αζοὶ LI Ade-
ζονεῖς Hipp. $ 163; richtig Αλαζόνες Marquart | Κοσσαῖοι Gutschmid] Koooev-
σοῦοι LJ < Anast. Sin. (das von Gutschmid aus dem zweiten Teil des Worts ge-
bildete Σούσιοι ist unglücklich u. überflüssig) | [Παλαιστινοὶ] *, < Anast. Sin.;
wohl nachepiph. Zusatz 11 οἱ χαὶ (Tei)avol Gutschmid Marquart] οἱ Keiwvoi
LJ οἱ καὶ Δαρδάνοι Anast. Sin. | Μάρδοι] Μασυρήλιοι LI 19. Γερμανοὶ] richtig
Περμάνιοι, gemeint sind die Καρμάνιοι Marquart | Avdoi] vgl. 110. gen. 8 167 |
Μεσοποταμῖται < Anast. Sin. 13 Adıaßnmvoi < Anast. Sin. | Καμήλιοι Ἢ Ke-
μίλιοι LI Kaounkıoı Hipp. 8 179 (aus Kaouavıoı entstanden Marquart) Σαρα-
xnvot < Anast. Sin. [Ὁ Χίονες, nicht bei Hipp.; jedenfalls verdorben

138 Epiphanius

σοφισταὶ Χαλδαῖοι Πάρ'ϑοι ᾿Εῆται Κορδυληνοὶ Meoovvoi Φοίνικες P117
Δαδιηναῖοι Κομμαγηνοὶ Δαρδάνιοι Ἐλαμασηνοὶ Κεδρούσιοι Ἐλαμῖται
Ἀρμένιοι Κίλικες [Αἰγύπτιοι Καππάδοχες Φοίνικες) Ποντικοὶ [Μαρμα-
oidaı) 7 Βίονες Κᾶρες) Χάλυβες [Ψυλλῖται)] Μαζοὶ [Μοσσύνοικοι)

5 Ἴβηρες Φρύγες).

Χὰμ δὲ τῷ δευτέρῳ παῖδες χαὶ παίδων παῖδες τριάχοντα δύο 3
ἕως τοῦ αὐτοῦ διαμερισμοῦ τῶν γλωσσῶν" Aldiores Τρωγλοδύται
Ayyatoı Ταιηνοὶ Σαβῖνοι Ἰχϑυοφάγοι Ἑλλανικοὶ Αἰγύπτιοι Φοίνικες
“Μαρμαρίδαι Κᾶρες Ψυλλῖται διοσσύνοικοι Φρύγες διάκωνες Δάκρωνες

L J Anast. Sin.

1 Εῆται Ἔνται 1,1 Ἐῆἦτες Anast. Sin. Adiraı Hipp. $ 165 (aus αιῆται ent-
standen Marquart) | Koodvinvoi] vgl. Κορδυλία Hipp. $ 194; richtig Κορδυηνοὶ Gut-
schmid | Meoovvoi] ασσηνοὶ 1,4 Φοίνικες < Anast. Sin. 2 Κομαγηνοὶ LJ |
Jeodarıoı] paßt nicht in den Zusammenhang; entstanden aus einer Glosse zu χαὶὲ
Ταϊανοὶ, vgl. S.137,11 Marquart | Ἐλαμασηνοὶ] < Anast. Sin. Ἡλαμοσυνοὶ Hipp.
$ 184 | Ἐλαμῖται, Glosse zu Ἐλυμαῖοι S.137,9 Marquart 3 Ἀρμένιοι] Eoucioı Hipp.
$ 185, ein südasjatisches (oder ostafrikanisches) Volk Marquart 3—5 [Αἰγύπτιοι]
ες [Φοίνιχες) .. [Meoueoidaı) .. [Κᾶρες] .. [Ψυλλῖται] .. [Mooovvoızoı] .. [Φρύ-
yes] Gutschmid S. 676, wegen der Wiederholung in Z. Sf, die Ausscheidung
wird durch Anast. Sin. bestätigt; die anderen Namen Kilızes Καππάδοκες Ποντι-
χοὶ ἡ Bioves Xdivßes Μαζοὶ Ἴβηρες sind Zusatz des Epiph. über Hipp. hinaus
3 Κύλιχες LI 4 ἰ Biovec] Βίκωνες Anast. Sin.; vgl. Gutschmid S.677 | Δαζοὶ]
<Anast. Sin. 5nach Ἴβηρες schaltet Anast. Sin. aus seiner Nebenquelle (Josephus
antiqu. 1131—135, vgl. Chron. pasch.) ein: υἱοὶ Χάμ. Χοῦς dp’ οὗ Χοῦσαι Αἰϑί-
οπες. οὗτος ὁ Αἴϑιοψ ἐγέννησε τὸν Νεβρὼδ τὸν γίγαντα καὶ κυνηγὸν καὶ πρῶτον
ἐφευρόντα μαγείαν [ἀστρολογίαν] καὶ χτίσας τὴν Βαβυλῶνα ἐβασίλευσεν ἐν αὐτῇ
πρῶτος βασιλεὺς γεγονώς" Meooaiu, ἀφ᾽ οὗ Μεσραῖοι [Αἰγύπτιοι] Φούδ ἀφ᾽ οὗ
Φουδαῖοι Alßves‘ Χαναὰμ ἀφ᾽ ol Χαναναῖοι" Σαββᾶ ἀφ᾽ οὗ Σαββιαῖοι, Αἰϑιόπων
γένος" Εὐϊλάτ, ἀφ᾽ οὗ Terovioi 6 τριάχοντα δύο hinter γλωσσῶν (Z.7) Anast.
Sin. 7 αὐτοῦ < Anast. Sin. «—S. 139, 9 die folgende Liste stimmt (ein-
schließlich der Inseln) auch in der Reihenfolge genau mit Anast. Sin. überein;
nur daß bei diesem 2 Namen (Φρύγες u. Γετοῦλοι) fehlen τ Τρωγλοδίται L
8 Ταιηνοὶ Marquart] Ταγγηνοὶ LJ Ταγηνοὶ Hipp. $ 132,4 (vgl. $ 200,27) | Σα-
βῖνοι] Hocvvoi Anast. Sin. Ἰσαχηνοὶ Hipp. $ 132,5; richtig wäre Σαχχηνοὶ vgl.
Hipp. $ 225 Marquart 9 Mooovvol Anast. Sin. | Φρυγες < Anast. Sin. | Ma-
χωνες Anast. Sin., so schon von Gutschmid vermutet] ἤαχεδόνες LJ | Μάχρωνες] |

a ψ“ἀν ὐὐπὐἰνϑὐϑπνυμ υν νυ ΑΝ ινυψυνε φοανΝἵχαιῳνςννι δοιὰ νυν: ὐπππ υρον νυ

Κράκονες 1,1, Verbesserung zu Mazwves

Ancoratus 113, 2—4 139

Συρτῖται Asrrtıuayviraı Βιϑυνοὺ Νομάδες “ύχιοι Magıevdnvoi
Πάμφυλοι 7 Mooxsoidıoı Πισιδηνοὶ Αὐγαλαῖοι Κίλικες Μαυρούσιοι
Κρῆτες Μαγάρδαι Νουμιδοὶ Ayooı (ol) καὶ Βιζακηνοὶ Νασαμῶνες
Φασγηνοὶ Μάζικες Γάραμοι Γετοῦλοι Βλέμμυες ᾿Αξωμῖται" οὗτοι

5 χατέχουσιν ἀπὸ Αἰγύπτου ἕως Ὥχεανοῦ. καὶ νῆσοι αὐτοῖς: Κούρ-
σουλα Λοπάδουσα Γαῦλος Ῥίδη Μελίτη Κέρχυρα Μήνη Σαρδανὶς
Γόρτυνα Κρήτη Γλαῦχος Ῥίδη Θήρα Καρίανϑος ᾿Δστυπαλαία Χίος
“έσβος Τένεδος "Iußoos Ἴασος Σάμος Κῶος Κνίδη Νίσσυρος Μεγίστη
καὶ Κύπρος.

L J Anast. Sın.

1 Συρτῖται, vgl. Hipp. ὃ 145 Σύρτις | “επτιμαγνῖται Marquart] “επτίται Me-
γνῆται LI “επτῖται Meyvntes Anast. Sin, vgl. Lecti magna (Lepthi magna)
Hipp. lib. gen. Π 8 88 | Νομάδες] Novddı Anast. Sin. | Κύχιοι L 2 + Mooye-
σίδιοι] Mooxsvoidıoı Anast. Sin. Misudk lib. gen. 1$128,23 Moovvoi Hipp. $ 132,15
(falsche Lesart für Mocovbvoızoı Marquart) ὃ Meoyddss Anast. Sin. | Ayooı
(ot) καὶ Βιζακηνοί ἢ, nach de mens. ac pond. 79, 4; 8. 207,40 Lagarde Symmikta 11]
A. χαὶ Βιζακ. LI’A. οἱ Βιζ. Anast. Sin. 4 Daoywoi LJ; sonst unbekannt | ΓΕε-
τοῦλοι < Anast. Sin. | Βλέμμυες Agwuircı von Epiph. über Hipp. hinaus zu-
gesetzt | Αὐξομῖται LI Ἀζωνῖται Anast. Sin. 5 χατέχουσι + {τὰ κλίματα) ἢ
5f Κούρσουλα] Kovozovd«a J Koox λα (zwischen x und A ein Loch) L Κόρσυλα
Hipp. ὃ 153 (richtig Oossura lib. gen. I) 6 Aonddovoa] Λάμπουσα Anast. Sin.;
eigentlich “αμπαδοῦσα Marquart | Γαῦλος Pidn] Γαυλορίδη Hipp. $ 153, 12 (ur-
sprünglich war gemeint I’aüdogs χατὰ Κρήτην; Epiph. wirft (vgl. 2.7) das
kretische I’«vdoc mit dem nordafrikanischen ΠΠαῦδος zusammen und setzt daher
beidemale Ῥίδη hinzu Marquart) ΟΥ̓ Μελίτη --- Θήρα < Anast. Sin. 6 Κέρ-
xvoa] Verballhornung aus Κέρκχινα Hipp. 8 169,5 | ΠΠήνη] ηνὶς Ηϊρν. $ 153,6;
richtig Mrvıy& Marquart Σαρδανὶς Marquart nach Hipp. ὃ 153,6] Σαρδανὴ J
Zaodavin L ἢ Γόρτυνα] Verbesserung von Γορσύνη Hipp. $153,10 | TAaüxos
für Κλαῦδος Marquart, vgl. zu 2.6 | Καρίανϑος] ᾿Αριανὸς 11 Καρίαϑος Hipp.
$ 153,14 (= Κάρπαϑος Marquart) | Ἀστυπάλαι Anast. Sin. 8 Ἰάμβρος L
Kvidn Nioovoog] Κυδωνήσιρος Anast. Sin. 9 χαὶ < Anast. Sin. | nach Κύπρος
schiebt Anast. Sin. aus seiner Nebenquelle (Josephus antiqu. I 134. 124—128,
vgl. Chron. pasch.) ein: Σαβαϑᾶ, ἀφ᾽ οὗ Ἀσταβάροι. Ἐσβεχαϑᾶ, ἀφ᾽ οὗ Ἐσβεχϑη-
voi. Υἱοὶ Ἰάφεϑ' Γόμερ, ἀφ᾽ οὗ Γαλάται: Μαγώγ, ἀφ᾽ οὗ Σχύϑαι" Model, ἀφ᾽
οὗ Μῆδοι. Ιωνάν, ἀφ᾽ οὗ Ἴωνες. Ἐλισά, dp’ οὗ Αἰολεῖς. Θόβελ, ἀφ᾽ οὗ "Ἴβηρες.
λίοσόχ, ἀφ᾽ οὗ Καππάδοκες" ᾿Θείρας, ἀφ᾽ οὗ Θρᾷκες. ᾿Ἀσχανάξ, ἀφ᾽ οὗ Ῥήγινες.
Ῥιφάϑ, ἀφ᾽ οὗ Παφλαγόνες. Θοργαμά, ἀφ᾽ οὗ Φρύγες. Θαρσίς, ἀφ᾽ οὗ Κίλιχες.
Χεττιείμ, ἀφ᾽ οὗ Κύπριοι, Κύποι, Ῥόδιοι. Γώγ, ἀφ᾽ οὗ Γότϑοι. Γεργομάν, ἀφ᾽

τ
οὐ Ἄρμενοι

1(

140 Epiphanius

Ἰάφεϑ' δὲ τῷ τρίτῳ παῖδες καὶ παίδων παῖδες δεκαπέντε ἕως τοῦ
αὐτοῦ διαμερισμοῦ τῶν γλωσσῶν" Μῆδοι ᾿Αλβανοὶ Γαργιανοὶ ᾿Αρμένιοι
Ἡρραῖοι Aualoves Κῶλοι Κορζηνοὶ Βενεαγηνοὶ Καππάδοκες Γαλάται
Παφλαγόνες Μαριανδηνοὶ Τιβαρηνοὶ Χάλυβες Μοσσύνοικοι Κόλχοι
Μελαγχηνοὶ Σαυρομάται Γερμανοὶ Μαιῶται Σχύϑαι Ταῦροι Θρᾷκες
Βαστέρνοι Ἰλλυριοὶ Μακεδόνες "EA Anves Λίβυες F Φρύγες Παννόνιοι
Ἴστροι ΟΘὐέννοι Δαυνεῖς ᾿Ιάπυγες Καλαβροὶ Ἱππικοὶ Λατῖνοι οἱ καὶ
Ῥωμαῖοι Τυρρηνοὶ Γάλλοι (oi) καὶ Κελτοὶ Λιγυστινοὶ [Καμπανοὶ]
Κελτίβηρες Ἴβηρες Γάλλοι ᾿Αχουιτανοὶ Ἰλλυριανοὶ Βάσαντες Kavvıoı
Καρτανοὶ Avoıravor Οὐαχχκαῖοι Βρεττανιχοὶ Σχότοι Σαᾶνοι.
νῆσοι δὲ αὐτοῖς Βρεττανία Σικελία Evßoıa Ῥόδος Χίος Δέσβος Κύϑηρα
Ζάκυνϑος Κεφαληνία ᾿Ιϑάχη Κέρχυρα Κύπρος. εἴ που δὲ ὄνομα

L J Anast. Sın.

2—12 die Liste der Japhetsöhne stimmt im wesentlichen mit Anast. Sin.
überein; nur auf der Strecke Magıavdnvoi --- Ἕλληνες ist die Reihenfolge ver-
schieden; bei Anast. Sin. fehlen ganz die Παφλαγόνες, die Tıßaonvoi Χάλυβες
Mooovvoızoı, die Meiayznvoi, die Ἴβηρες Γάλλοι u. die Kavvıoı, dazu von den
Inseln Ἰϑάκη; dafür hat er die 44ßavol u. die Γερμανοί über LJ hinaus 2 Ἀλ-
Bevoi, vgl. Hipp. $ 80,2] < LJ 8 ρραῖοι, vgl. über sie de duod. gemmis 36;
CSEL 35U S. 753, 16 Günther] ᾿ἀρρέοι 1,1 | Κῶλοι * nach Hipp. $ 80, 7] Κόλλοι
LJ Κολοὶ Anast. Sin. | Kooönvoi] richtig Κολορζηνοὶ Marquart | Bevsxynvoi]
Benageni 110. gen. Aevvaynvol Matrit. | vor Kannddozes + Γαλάται 1,4 (Ditto-
graphie) 4 Παφλαγόνες < Anast. Sin. | Μαριαδηνοὺ 15 | Τιβαρη-
vol Χάλυβες Mooovvoızoı < Anast. Sin. > “Μελαγχηνοὶ Gutschmid] Meie-
oynvol LJ < Anast. Sin. | T’eouavoi, vgl. Hipp. 8 200, 53] < LJ | Μαωιῶται]
Meioves Anast. Sin. 9 Beoroavoi Anast. Sin. | F Φρύγες] wohl Vermutung
zu Aiyvoes bei Hipp. 8 80,26 Marquart | Πανόνιοι I 7 Ἴστροι Gutschmid]
Οὐέστροι LJ Σεστροί Anast. Sin. | Οὐέννοι] Oyysvoi Anast. Sin. (verderbt aus
Odeverol Marquart) | Ἱππικοὶ] ebenso Hipp. $ 80, 32; richtig Onızoi 8 (ol)
χαὶ Κελτοὶ κεχέλτοι 1,1 Κελτοὶ Anast. Sin. | Auyvorwoi Gutschmid] Aı-
Bvornvol LJ Λιβεστιχοὶ Anast. Sin. | [Kaunevoi], geographisch hier nicht herein-
passend Marquart 9 χελσίβηρες LI | Ἴβηρες Γάλλοι] Ἴβηρες < 5 beides
< Anast. Sin. | Ἀχονιτανοὶ J | Βέσαντες Anast. Sin. | Κάννιοι Marquart,
nach Κόννιοι Hipp. $ 80,46] Σάμιοι LI < Anast. Sin. 10 Καρτανοὶ] Kvoravoi
Hipp. $ 80,43; richtig Kao/nn)tavoi Pet. | Οὐακαῖοι 1,1 | Boarravıxoi L |
Σχότοι, eigene Zutat des Epiph.] Σχόρτοι LJI_ 11 αὐτῶν LJ | Εὔοια J | Kı-
ϑήρα L Κυϑέρεια Anast. Sin. 12 Ἰθάχη < Anast. Sin. | Κύπρος, eigene Zutat
des Epiph.] Κυχλάδες vermutet Gutschmid 198 ἔϑνους ὄνομα Anast. Sin.

>

D217

Ancoratus 113, 5—114, 5 141

ἔϑνους ἢ νήσου ἐντέτακται δισσῶς ἐν κλήρῳ ἄλλου καὶ πάλιν ἄλλου,
κατὰ τὰ χοινὰ ὅρια ἢ κατὰ τὰς γενομένας κατὰ καιρὸν ἀποικίας ἢ
κατὰ | πρόσληψιν τοῦ Χάμ, ὃς ἐπλεονέχτησε καὶ ἔλαβε τοῦ Σὴμ μέρη, P118
μηδεὶς ϑαυμαζέτω ἢ ἀμφιβαλλέτο.

5 114. Τούτων τοίνυν τῶν ἐϑνῶν οὕτως ἐκ τῶν τριῶν υἱῶν τοῦ 114,1
Noe γεγονότων zal τριχῆ τοῦ κόσμου τοῖς τρισὶν υἱοῖς διαμερισϑέντος,
WG προεῖπον 00x08 ἀπῃτήϑη παρ᾽ αὐτῶν ὑπὸ τοῦ πατρὸς μηδένα
ἐπεμβαίνειν τῷ τοῦ ἀδελφοῦ κλήρφ᾽ τὸν δὲ ὑπερβαίνοντα τὴν τοῦ
ὕρχου διαταγὴν ἐξολοϑρεύεσϑαι ἐν τῷ ὄρχῳ ἔφησαν καὶ πᾶν τὸ

10 σπέρμα αὐτοῦ. ἐπεὶ 00V ἐν τῷ κλήρῳ (Tod) Inu 7 Παλαιστίνη 3
ὑπέπεσε καὶ πάντα τὰ πλησίον αὑτῆς, πλεονέχτης δὲ ὧν ὁ Χαναὰν
υἱὸς Χὰμ ἐπῆλϑε τῇ Παλαιστινῶν ὕστερον γῇ τουτέστι τῇ Ἰουδαίᾳ
καὶ ἀφαρπάζει αὐτήν, ἐμακροϑύμει δὲ ὁ ϑεὸς διδοὺς χρόνους μετα- 4
γοίας, ἵνα μετανοήσειαν οἱ ἐκ τοῦ Χὰμ καὶ ἀποδῶσι τοῖς τοῦ Σὴμ

15 τὴν ἰδίαν κληρουχίαν, ἐκεῖνοι δὲ οὐ μετενόουν, ἀλλ ἤϑελον τὸ μέτρον
αὐτῶν πληρῶσαι, --- τότε ὁ ϑεὸς μετὰ πολλὰς ὕστερον γενεὰς δίκαιος
ὧν ἐχδικεῖ τὴν παράβασιν τοῦ ὅρκου" οὕτω γὰρ ἔδει πληρωϑῆγαι τὸ

ID

ὧι

3 vgl. lib. Jub. 10, 29 Littmann — 7ff 110. Jub. 9,14 Littmann; vgl. Pana-
rion ἢ. 66, 84 — 10 110. Jub. 8, 30 Littmann — 17f vgl. Gen. 15, 16

L J Anast. Sin.

1 ἔϑνος I | ἐντέταται LJ 1f χαὶ πάλιν — ὅρια < Anast. Sin. 2 τὰ
«1 ὃ πρόληψιν], | μέρους LJ 7 ὡς προεῖπον] οἷς ὡς εἴρηται Anast. Sin.
8 ἀδελφοῦ + αὐτοῦ Anast. Sin. 9. ἔφησαν. - ὁ If τὸ σπέομα αὐτοῦ
+ τοῦ ἐπιβαίνοντος χώρᾳ τινὶ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ καὶ πλεονεχτοῦντος τὸν ἴδιον
ἀδελφὸν Anast. Sin. (nach der Herstellung von Gretser) 10} ἐπεὶ οὖν ἐν --- πλη-
σίον αὐτῆς] ἐπεὶ οὖν ἐν τῷ τοῦ Χὰμ χλήρῳ Αἴγυπτος καὶ πάντα τὰ πρὸς νότον
ὑπέπεσαν πάνυ δοχοῦντα χαυσώδη τινὰ ὑπάρχειν Anast. Sin. 11 ὁ «-- Anast. Sin.
12 Χὰμ < Anast. Sin. ὕστερον < Anast. Sin. 13 ἀφαρπάζει αὐτὴν + τοῦ
κλήρου οὖσαν τοῦ Σήμ Anast. Sin. | ἐμαχροϑύμει δὲ] καὶ ἐμακροϑύμει Anast. Sin.
13f μετανοήσειεν 1, μετανοήσωσιν Anast. Sin. 14 Χὰμ -Ἐ- ἔχγονοι Anast. Sin. |
τοῖς + υἱοῖς Anast. Sin. 15 χληρονομίαν Anast. Sin. 16—142, 13 faßt
Anast. Sin. folgendermaßen zusammen σπλαγχνισϑεὶς ὃ ϑεὸς μηδὲν χακχὸν τούτοις
ἐπήνεγχεν. ἐπεὶ οὖν ἔτεσι πολλοῖς ἣ μακροϑυμία τοῦ ϑεοῦ συνεχώρει χατὰ τὸ εἴ-
ρημένον »οὔπω ἀναπεπλήρωνται αἵ ἁμαρτίαι τῶν Auoooaivve, ἔμενε τε τῇ ἁμαρ-
τίᾳ ὁ Χαναάν, γεννήσας τὸν ᾿Αμορραῖον καὶ ᾿Ασεναῖον καὶ Aoddıov χαὶ Σιδώνιον

= ‚ ’ - ’ - - - r
χαὶ τῷ χρόνῳ τουτῳ τῆς μαχροϑυμίας τοῦ ϑεοῦ οὐ μετεμελεῖτο ὁ Χάμ

10

25

142 Epiphanius

Αμορραίων μέτρον. Σὴμ γὰρ γεννᾷ τὸν Appagad‘ Χὰμ δὲ γεννᾷ 6

τὸν Χαναύν, Χαναὰν δὲ γεννᾷ μετὰ τὴν πλεονεξίαν τὸν ᾿Δμορραῖον
χαὶ τὸν Γεργεσαῖον χαὶ Φερεζαῖον καὶ Εὐαῖον καὶ ᾿Αἀρουχαῖον καὶ |
᾿Αράδιον καὶ Σιδώνιον. ἀριϑμοῦνται τοίνυν οὕτως αἱ γενεαὶ ἕως
τῆς τοῦ Σὴμ ἐχδικίας" Σὴμ ὁ πλεονεχτηϑεὶς γεννᾷ τὸν ᾿ἀρφαξάδ,
ὡς εἴπομεν" ᾿Αρφαξὰδ δὲ γεννᾷ τὸν Κηνᾶ, Κηνᾷ τὸν Σάλα, Σάλα
τὸν Ἔβερ καὶ γίνεται ἡ πυργοποιία᾽ Ἔβερ γεννᾷ τὸν Φαλὲχ καὶ γίνεται
γῆς καὶ γλωσσῶν διαμερισμός" Φαλὲχ γεννᾷ τὸν Ῥαγαῦ, (Ραγαῦ) τὸν
Σερούχ, Σεροὺχ τὸν Ναχώρ. Ναχὼρ τὸν Θάρρα, Θάρρα τὸν “Αβραάμ,
᾿Αβραὰμ τὸν Ἰσαάκ, Ἰσαὰκ τὸν ᾿Ιακὼβ τὸν ἐπονομασϑέντα Ἰσραήλ,
ἐξ οὗπερ Ἰσραηλῖται, Ἰακὼβ τὸν Tovdev, ᾿Ιούδας τὸν Φαρές, Φαρὲς
τὸν Ἐσρώμ, Ἐσρὼμ τὸν Agau, Aoau τὸν “Δμιναδάβ, Auwadag τὸν
Ναασσὼν καὶ (Δαασσὼν) τὸν Σαλμών. αὕτη ἡ γενεὰ τῶν ἀπὸ Σὴμ
γεγεννημένων. τούτους οὖν ἀδικηϑέντας ὑπὸ τῶν υἱῶν Χὰμ καὶ
τὸν ἴδιον τόπον ἀφαιρεϑέντας ἐχδικεῖ ὁ ϑεὸς ἐξολοϑρεύσας τοὺς τοῦ
Χαναὰν κατὰ τὸν ὄρχον αὐτῶν, καὶ τὸ σπέρμα τοῦ Σὴμ τὴν ἰδίαν
ἀπολαμβάνει χώραν. οὐχ ἠδίκησεν οὖν ö ϑεός, τὰ δίκαια ἑἕχάστῳ
μέρει | ἀπονέμων" »οὐ γὰρ μυχτηρίξεται ὃ Heoss, ὡς προεῖπον.

115. Ev τῇ οὖν ἐξόδῳ συναγωγὴν ἑαυτῷ ὁ ϑεὸς ἁρμόζον φησὶ
Μωυσῆ τὐπόλυσαι τὰ ὑποδήματα ἐκ τῶν ποδῶν σους. πᾶς γὰρ ὁ
μέλλων χαϑαροῖς λουτροῖς προσιέναι πρῶτον ὑπολύεται. ἐπειδὴ
τοίνυν χρόνος πολὺς διελήλυϑε καὶ πᾶς τις »ἐν τῇ ὁδῷ αὐτοῦ ἐπλα-
νήϑημενε zei αὕτη ἡ συναγωγὴ ἐν τοῖς ἰδίοις κακοῖς ἔμεινεν, οὕπω
»τὸ λουτρὸνε ὁ ϑεὸς »τῆς παλιγγενεσίας« ἀπεχάλυπτεν, ἀλλ᾽ ἔτεσι μὲν
πολλοῖς ἀνεβάλλετο, ὕστερον δὲ τῇ ἀγίᾳ ἐχκλησίᾳ τὸ πανάγιον
λουτρὸν ἀπεχάλυψεν" ἐν μὲν Μωυσῇ ὑποδήματα ὑπολύων, ἐν δὲ

1 vgl. Gen. 10, 22 — 1-—4 vgl. Gen. 10, 10ὲ — 5-13 Luk. 3, 32—36
(Matth. 1,2—4) — 7 zu Daitz lib. Jub. 8,8; vgl. Jul. Africanus bei Georg. p. 86 —

18 Gal. 6,7 — 191} damit wird der Gedanke von c. 107, 1 wieder aufgenommen
— 20 Exod. 3,5 — 22 Jes. 53,6 — 24 vgl. Tit. 3, 5

L J Anast. Sin. (bis Z. 18)

1 Ἡμμοραίων L 2 Auuooaiov L 6 δὲ «-- 0 9 ναχώρἢ ἀχώρ 1
12 ᾿Αμιναδὰμ beide Male 1 14--16 lautet bei Anast. Sin. τούτου ἕνεχεν ἔχ-
dızos ὧν ὃ ϑεὸς ἀληϑὴς μετὰ δεχαοχτὼ γενεὰς ἐχδικεῖ τὸν ὅρχον ὃν μεταξὺ ἀλλή-
λων πρὸς ϑεὸν συνέϑεντο ἐξολοθϑρευομένου τοῦ σπέρματος Χαναάν, καϑὰ 2x στό-
ματος αὐτοῦ ἐξεληλυϑότα 18. ἀπονέμων + μάτην τοίνυν λοιδοροῦσιν οἱ ανι-
χαῖοι Anast. Sin. 20 πᾶς] πῶς J

| D218

10

20

Ancoratus 114, 6—116, 3 143

προφήταις τὸν ἔξωϑεν χιτῶνα ἀπεκδύων, περίζωμα μόνον καταλείψας
τῷ Ἱερεμίᾳ, ἐν [δὲ] Ἰωάννῃ ὅλα τὰ τοῦ κόσμου ἱμάτια μεταβαλὼν ἐκ
τριχῶν καμήλου μετεσχημάτιζεν, ἐν δὲ αὐτῷ τῷ σωτῆρι καὶ τοῖς
αὐτοῦ μαϑη ταῖς »κόσμου τὸ σχῆμα« ἐξέδυσεν, ἄνωϑεν δὲ ἀπ᾿ οὐρανῶν
μετὰ τὴν τῶν ὑδάτων κάϑαρσιν »πυρὸς καὶ πνεύματος« ἔνδυσιν ἐνεδί-
δυσχεν. ἀλλ ὁρῶντες οἱ Ἰσραηλῖται [τὴν] χάριν τούτου οὐκ ἔγνωσαν
ὅτι ϑεός ἐστι. διὸ καὶ ὁ προφήτης ἐγχληματικῶς τούτους ἀπω-
δύρετο διὰ τὴν εἰς τὸν σωτῆρα ὑπ᾿ αὐτῶν ἐσομένην ἀτιμίαν, »ταῦτα
χυρίῳ ἀνταποδίδοτε, λέγων, λαὸς μωρὸς καὶ ἀχάρδιος;ς οὐχ ἔγνωσαν
γὰρ τοῦτον ὅτι οὗτος ἣν ἐν ἀρχῇ μεϑ' οὗ (0) πατὴρ συνεβουλεύσατο,
"ποιήσωμεν ἄνϑρωπον κατ᾽ εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καϑ' ὁμοίωσιν-« λέγων"
τὸ γὰρ »ποιήσωμενς οὐχ vos ἀριϑμοῦ ἐστι σημαντικόν" ἀλλὰ γοῦν
συνεβουλεύσατο ὁ πατὴρ υἱῷ καὶ ἁγίῳ πνεύματι: »τῷ γὰρ λόγῳ
κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώϑησαν καὶ τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ
πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶνκ«. οὐδ᾽ ἂν συνήκασι τοῦ λέγοντος ἐν τῇ
αὐτῇ βίβλῳ ῥητῶς, ὅτι »ἔβρεξε κύριος παρὰ χυρίου πῦρ καὶ ϑεῖον
ἐπὶ Σόδομα καὶ Γόμορρα ἀπ᾽ οὐρανοῦς. ἔβρεξε γὰρ »κύριος σῦρς, ὁ
πρὸς ᾿Αβραὰμ ἐληλυϑώς, παρὰ »κυρίου ἀπ᾽ οὐρανοῦς, τοῦ αὐτὸν ἀπο-
στείλαντος. οὐδὲ ἔγνωσαν αὐτὸν an Αἰγύπτου αὐτοὺς ἐχβάλλοντα
οὐδὲ συνῆκαν τοῦ προφήτου λέγοντος »καὶ σὺ βηϑλεὲμ οὐχὶ ἐλ αχίστης
(πῶς γὰρ οἷόν τὲ ἐλαχίστην καλεῖν πόλιν χωρήσασαν ὃν οὐρανὸς καὶ
πάντα χωρεῖν. οὐ δεδύνηνται;) καὶ ὅτε »ἐκ σοῦ μοι ἐξελεύσεται ἡγού-
μενος «" εἰ δὲ ἀπὸ Βηϑλεὲμ ἐκπορεύεται καὶ ἄνϑρωπός ἐστι, καὶ πῶς
ϑεολογεῖται; 110. ταράσσει αὐτοὺς τὸ εἶναι ϑεὸν καὶ ἄνϑρωπον.
ἐν ταὐτῷ γὰρ (λέγει) »ai διέξοδοι αὐτοῦ ἀπ᾽ ἀρχῆς, ἀπὸ κτίσεως
κόσμους" τοῦτο δὲ οὐχ ἐστιν οὐκέτι ἀνθρώπου, ἀλλὰ ϑεοῦ. οὐ
μέμνηνται δὲ ὅτι »ἰδοὺ ἡ παρϑένος ἐν γαστρὶ ἕξει καὶ τέξεται υἱὸν
καὶ καλέσουσι τὸ ὄνομα αὐτοῦ Βμμανουήλ«" τὸ δὲ καλέσουσι σημαίνει
τὸν τρόπον τῶν ἁγίων καὶ πιστῶν, τῶν υἱῶν τῆς ἐκκλησίας. ἐξετα-

1f vgl. Jerem. 18, 1ff -- 2f vgl. Matth. , 4 --- 4 vgl. 1 Κοτ. 7,31 --
ὅ vgl. Matth. 3, 11 — 8 Deut. 32,6 — 11 Gen. 1,26 — 181 Psal. 32,6 —
16 Gen. 18 24 — 20 u. 25 Micha 5, 2 — 27 768. 7, 14

L J

1 ἀπέδυων J 2 [δὲ] * | μεταβαλὼν *] ἀποβαλὼν LJ 6 [τὴ»] ἢ
τῇ ἀπεδύρετο J 9 ἔγνωσαν *, vgl. Ζ. 19] ἔγνων LJ 10 (ὁ) Ausgg.
11 ποιήσομεν 1 16 ῥητῶς *] öntoö LJ 16f παρὰ zVoiov — κύριος < J
10. αὐτοὺς <I . δ εἰ EL) 25 (λέγε *

D219

φι

110,1
P120
9

ad

3

144 Epiphanius

ζόμενοι γὰρ ὑπὸ τῶν χυριοχτόνων Ἰουδαίων περὶ τοῦ σωτῆρος ὅτι

πῶς εἰς τὸν σταυρωϑέντα (πιστεύετε) ὁμολογοῦσιν * | ἀκούουσι D220
παρὰ τῶν αὐτῶν πιστῶν ὅτι παρ᾽ ὑμῖν ἐσταύρωται, us ἡμῶν δὲ

14 a x x > » x > -
ϑεὸς ἐστι. τοῦ δὲ Δαυὶδ οὐχ ἤκουσαν χαὶ οὐκ ἔγνωσαν αὐτοῦ τὸν 4

5 λόγον, ὃν ὁρῶν ἐν ἀγίῳ πνεύματι ἔλεγε, φρίττων τὴν αὐτοῦ τοῦ
κυρίου μέλλουσαν ἔσεσϑαι οἰχονομίαν, λέγων »einev ὁ κύριος τῷ
κυρίῳ μου, κάϑου ἐκ δεξιῶν μους καὶ τὰ ἕξῆς.
Σάββατα τοίνυν »τὰ ἄρχατα παρελήλυϑεε, σάββατον» δὲ ἀληϑινὸν 5
παρ᾽ ἡμῖν χηρύττεται. ἤργησε δὲ ἡ πρώτη περιτομὴ ἕν μέλος σμι-
χρύτατον περιτέμνουσα, ἐνεργεῖ δὲ εὐ μάλα ὴ ἐπουράνιος περιτομὴ
ὅλον τὸ σῶμα περιτέμνουσα. τὰ γὰρ ὕδατα καὶ ἡ ἁγία ἐπίκλησις 6
οὐκ ἐν ἑνὶ μέλει τοῦ ἀνϑρώπου γίνεται, ἀλλ᾽ ὅλον τὸ σῶμα τοῦ
ἀνϑρώπου σφραγίζει χαϑαροποιεῖ περιτέμνει, πάντων τῶν χαχῶν
ἀπαλλάττε. ἡ γοῦν ἁγία ἐκκλησία παρέλαβε ταῦτα τὰ μυστήρια. 7
15 ἐπανέστησαν δὲ αὐτῇ καὶ δεινοὶ »ἐχϑροί, οἰχειακοίς λεγόμενοι, μὴ
ὄντες δὲ ἐκ τῆς τῶν ἀποστόλων τοῦ κυρίου ἀληϑοῦς πίστεως (» εἰ
γὰρ ἦσαν ἐξ αὐτῶν, μεμενήκεσαν ἂν μετ᾽ αὐτῶν«)" ἀλλὰ νόϑοι ὄντες 8
χαὶ σύμμιχτοι ἐπιϑυμίαν κακὴν τῆς di ἰχϑύων καὶ σικυῶν Αἰγυπτίων
ἐδωδῆς πάλιν ἐπιϑυμοῦσι, βλασφημοῦντες ἄνω καὶ χάτω τὸν υἱὸν

20 τοῦ ϑεοῦ, Agsıouavitaı, οὖς ἤδη ἐν τοῖς πρὸ τούτου λόγοις ἐστηλι-
τεύσαμεν, ἄλλοι δὲ Σαβέλλιοι. καὶ οἱ μὲν Σαβέλλιοι τέλεον ἀρνοῦνται 9
τὸ εἶναι ἱτὸ»] υἱὸν καὶ ἅγιον πνεῦμα, λέγοντες ὅτι ὁ υἱὸς αὐτός
ἐστιν ὁ πατὴρ καὶ ὃ πατὴρ αὐτός ἐστιν ὃ υἱὸς καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα
αὐτός ἔστιν ὁ πατήρ, ὡς μὴ εἶναι υἱὸν καὶ ἅγιον πνεῦμα, δεύτεροι

25 ᾿Ιουδαῖοι χαὶ κυριοκτόνοι ἀπελεγχόμενοι. ᾿Δρειομανῖται δὲ οἱ πάντων 10
ἀσεβέστατοι, οἱ τὸν υἱὸν ἀπὸ τῆς πατρῴας οὐσίας διαιρεῖν καὶ ἀπαλ-
λοτριοῦν τολμῶντες, οὐχ ἀξιοῦσι τὸν υἱὸν ὁμότιμον εἶναι τῷ πατρὶ
οὐδὲ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ πατρὸς αὐτὸν γεγεννῆσϑαι. ἄλλοι δὲ τούτων 11
ἔχγονοι, οἵ πρὸ τούτου μετὰ τῶν ἄλλων τῶν | προταχϑέντων »' Ὁ 221

30 εἴϑε κατὰ Ἰουδαίους | αὐτοὺς ἀπηρίϑμουν τοὺς βλασφημοῦντας τὸ P121

ἅγιον πνεῦμα, δεύτεροι Σαδδουκαῖοι καὶ Σαμαρεῖται καὶ ἄγνώστοι

νεχροὶ χαὶ ἄπιστοι.

1

3f vgl. Matth. 1,28 — 6 Psal. 109,1 — vgl. 11 Κου. 5,17 — 15 Matth. 10, 36
— 16 I Joh. 2, 19 — 18f vgl. Num. 11, 4 — 21 vgl. Panarion h. 62,1,2 —
31 vgl. Act. 23, 8 u. Panarion ἢ. 14 u. ἢ. 8

L J

2 {πιστείετεν * | 5 etwa (zal ἀποκρίνονται μετὰ παρρησίας τοῖς δι᾿ ἐναντίας) ἢ
5 λόγον Ἢ yoßov LI 18 φραγίζει L,<JI 14 ἀπαλάττει 1 15 χαὶ <L
18 τῆς Ἴ τοῖς 5 19 ὠδωδῆς I 99 τὸ εἶναι " τοῦ εἶναι 7, <L | [τὸν] *
29 » etwa (ἐλεγχϑέντες) *

10

20

30

Ancoratus 116, 3—118, 2 145

117. Ἵνα δὲ un »dıa μέλανος καὶ χάρτου« τὰς κατὰ τούτων μαρ-
τυρίας διὰ πολλοῦ ποιησώμεϑα, εἰς τὸ μὴ περικακεῖν τοὺς ἀναγινώ-
σχοντας, ἀρχέσουσιν αὐτοῖς Σαβελλιανοῖς μὲν μετὰ τῶν ἄλλων μαρτυ-
ριῶν ἡ μαρτυρία τοῦ Ἰορδάνου, ὡς ἤδη εἶπον. υἱὸς γὰρ ἐν Ἰορδάνῃ
ἀληϑῶς παραγίνεται, ϑεὸς ἄνϑρωπος γεγονώς, οὐ τροπὴν ὑποστὰς
ἀλλὰ σάρκα λαβών, οὐ διὰ σπέρματος ἀνδρὸς ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς ἁγίας
παρϑένου σῶμα ἀνειληφὼς dı ἁγίου πνεύματος συλληφϑέν, σῶμα
τέλειον τουτέστιν ἄνϑρωπον τέλειον φυχῇ καὶ σώματι. γέγονεν οὖν
ὁ ϑεὸς χαὶ ἄνϑρωπος πρὸς Ἰωάννην ἐν τῷ Ἰορδάνῃ, εἷς ὧν ὃ αὐτὸς
υἱὸς καὶ Χριστὸς καὶ κύριος" πατὴρ δὲ ἄνωϑεν βοᾷ, μαρτυρῶν τῷ υἱῷ
τῷ ἐν τῷ Ἰορδάνῃ γεγονότι »οὑτός ἐστιν ὁ υἱὸς μου ὁ ἀγαπητός"
τὸ δὲ ἅγιον πνεῦμα ἐν εἴδει περιστερᾶς κατέβαινεν ἐπ᾿ αὐτὸν εἰς τὰ
ὕδατα χατεληλυϑότα, ἵνα καϑαρὰ αὐτὰ ἀποδείξῃ ἕνεχεν τῶν μελ-
λόντον εἰς ὀνομα πατρὸς καὶ υἱοῦ καὶ ἁγίου πνεύματος βαπτίζεσθαι.

τοῖς δὲ Aosıavols μετὰ τῶν προλεχϑεισῶν ἀρκέσει τὸ εἰπεῖν τὸν
υἱόν »ἐγὼ ἐν τῷ πατρὶ καὶ ὃ πατὴρ ἐν 2uois‘ ἰσότητα γὰρ ἐνταῦϑα
υἱοῦ πρὸς πατέρα ἀπέδειξε καὶ γνησιόύτηται. τοῖς δὲ ἐχγόνοις τῶν
᾿Αρειανῶν τοῖς τὸ ἅγιον πνεῦμα͵ βλασφημοῦσιν ἀρκέσουσι δύο μαρ-
τυρίαι αἱ ἤδη προτεταγμέναι μετὰ τῶν ἄλλων μαρτυριῶν, μία μὲν
ἀπὸ τοῦ Δανιὴλ οὕτως ἔχουσα ἐν τῇ καμίνῳ τοῦ πυρὸς Σεδρὰχ
Mıoax ᾿Αβδεναγὼ αἰνοῦντες τὸν ϑεὸν συμπεριλαμβάνουσι us ἑαυτῶν
τὴν πᾶσαν τοῦ ϑεοῦ χτίσιν καὶ λέγουσιν »εὐλογεῖτε πάντα τὰ ἔργα
κυρίου τὸν κύριον«" χαὶ ἠρίϑμησαν οὐρανοὺς καὶ ἀγγέλους καὶ σελή-
vv χαὶ ἥλιον χαὶ | δυνάμεις, 7ῆν τε χαὶ ϑάλασσαν καὶ πάντα τὰ ἐν
αὐτοῖς, καὶ οὐδαμοῦ υἱὸν καὶ ἅγιον πνεῦμα συνηρίϑμησαν ταῖς κτίσεσι.
τὰ “εραφὶμ δὲ ἁγιάζει τριάδα ἴσως, οὐχ ἅπαξ οὐ δὶς οὐ τέταρτον,
ἀλλὰ τρὶς τὸ ἅγιος λέγοντα. 118. ἐλεγξάτω δὲ πάλιν τούτους
Πέτρος, ἐπιτιμῶν τοῖς περὶ Avaviav καὶ λέγων »ἐπειράσατε τὸ
ἅγιον πνεῦμας«" καί φησιν »00x ἐψεύσασϑε ἀνθρώπῳ, ἀλλὰ τῷ ϑεῷςε.
ὁ δὲ ἀπόστολος οἶδεν, οἷς καὶ πολλάκις εἴπομεν, τὸ πνεῦμα μὴ
ἀλλότριον εἶναι τοῦ ϑεοῦ λέγων »ἐρευνᾷ καὶ τὰ βάϑη τοῦ ϑεοῦς"

1 I Joh. 12 -— 4ff vgl. Matth. 3,17; dazu oben ce. 5; ὃ u. 49,1 —
11 Matth. 3, 17 — 16 Joh. 14, 10 — 17 Ε΄ vgl. oben c. 23f — 22% Dan. 3,57 —
26 Jes. 6, 3; vgl. oben 6. 10,2f — 28f vgl. Act. 5, 9; dazu oben ec. 9,2 —
29 Act. 5, 4 — ΟῚ vgl. oben ὁ. 12, 1ff — 31 I Kor. 2, 10

1
2 μὴ <L 3 ἀρχέσουσιν ist nicht zu ändern; die Mehrzahl bezieht sich
schon mit auf 2.15 τῇ σῶμα τέλειον συλληφϑὲν L 17 vioö<J 19 μετὰ
τῶν ἄλλων μαρτυριῶν ἢ μετὰ τὰς ἄλλας μαρτυρίας 1,1 26 δὲ --

Epiphaniusl. 10

117,1

ὧτ

“ι΄

146 Epiphanius

τὸ δὲ μὴ ὃν dx τῆς οὐσίας τοῦ ϑεοῦ ἀδύνατόν ἐστι τὰ βάϑη τοῦ
ϑεοῦ ἐρευνᾶν. ἡμεῖς δὲ οἴδαμεν πατέρα πατέρα, υἱὸν υἱόν, ἅγιον 8
πνεῦμα ἅγιον πνεῦμα, τριάδα ἐν ἑνότητι. μία γὰρ ἑνότης ἐστὶ
πατρὺς καὶ υἱοῦ καὶ ἁγίου πνεύματος, μία οὐσία μία κυριότης ἕν

5 ϑέλημα μία ἐκκλησία ἕν βάπτισμα μία πίστις. καὶ παυσάσϑωσαν 4
οἱ χατὰ τῆς ἁγίας παρϑένου τοῦ Χριστοῦ καὶ νύμφης ἁγνῆς, τουτέστι
τῆς μητρὸς ἡμῶν τῆς ἁγίας ἐχκλησίας x. παρέλαβον γὰρ οἱ ταύτης 5
παῖδες παρὰ ἁγίων πατέρων τουτέστι τῶν ἁγίων ἀποστόλων πίστιν
φυλάττειν, ἅμα δὲ καὶ τοῖς ἑαυτῶν τέχνοις παραδιδόναι τε καὶ ἀπαγ-

10 γέλλειν. ἐξ ὧν καὶ αὐτοὶ υἱοὶ ὑπάρχετε, τιμιώτατοι ἀδελφοί, καὶ 6
τοῖς ἑαυτῶν τέχνοις ταύτην τὴν διδασκαλίαν παραδιδόατε.

Ταῦτα οὕτως λέγοντες καὶ τὰ τούτοις ὅμοια ἀπὸ τῶν ϑείων 7
γραφῶν * βεβαιῶσαι αὑτούς TE καὶ τοὺς ἀχούοντας ὑμῶν, διδά-
σχοντες ὁδοποιοῦντες χατηχοῦντες μὴ διαλείπητε οἱ πιστοὶ καὶ

15 ὀρϑόδοξοι ταύτην τὴν ἁγίαν πίστιν τῆς καϑολικῆς ἐχκλησίας, ὡς
ο΄ παρέλαβεν ἡ ἁγία χαὶ μόνη παρϑένος τοῦ ϑεοῦ ἀπὸ τῶν ἁγίων
ἀποστόλων τοῦ κυρίου, φυλάττειν. καὶ οὕτως ἕκαστον τῶν κατηχου- 8
μένων τῶν μελλόντων τῷ ἀγίῳ λουτρῷ προσιέναι οὐ μόνον ἀπαγ-
γέλλειν ὀφείλετε ἡ τὸ πιστεύειν τοῖς ἑαυτῶν υἱοῖς ἐν κυρίῳ, ἀλλὰ | 928
20 χαὶ διδάσκειν ῥητῶς, ὡς πάντων ἡ αὐτὴ μήτηρ ὑμῶν τε καὶ ἡμῶν,
τὸ λέγειν" ᾿
Πιστεύομεν εἰς ἕνα ϑεὸν πατέρα πάντοχράτορα, ποιητὴν οὐρανοῦ τε 9

-

χαὶ γῆς, ὁρατῶν τε πάντων χαὶ ἀοράτων. χαὶ εἰς ἕνα χύριον Ἰησοῦν 10

4 vgl. Ephes. 4,5 — 39. 5. 146,90 vgl. Hahn, Bibliothek der Symbole?
$ 125 u. 144 Lietzmann, Symbole der 'alten Kirche? 8.19 ; dazu C. P. Caspari,
Zeitschr. f. 1. Theol. 18 (1857) 634ff ders. Ungedruckte, unbeachtete .... Quellen
I 73# Hort, Two dissertations II 73ff Cambridge 1876 Kattenbusch, Confes-
sionskunde S. 252ff A. Harnack PRE3 XI 12ff Burn, Journal of theol. studies
II 106 Ed. Schwartz, Nachr. Gött. Ges. 1904 S. 387 ders., Hist. Zeitschr. 112

(1914) S. 242 A. 2 (doch ist eine Interpolation unwahrscheinlich)
L J 2—6 Sacra Parallela Coisl. 276 ἢ, 267 Rupef. 16V

2 δὲ <SaPa 3 ἐστιν ἑνότης SaPa 7 » etwa (ἀσίστατα Anooüvreg) ἢ
13 = etwa {συλλέγοντες εἰς To) * 19 7 τὸ πιστεύει») lies wohl ποιεῖν *; zum
Sinn vgl.8.148,1f 22 am Rand von erster Hand ἔχϑεσις πίστεως τῶν ἐν Νιχαία
τι χαὶ ἢ ἁγίων πατέρων zul τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει τὸ δεύτερον L zur Seite
τὸ üyıov σύμβολον, am untern Rand rot ἔχϑεσις πίστεως τοῦ ἁγίου Ἐπιφανίου
χαὶ τῶν ἁγίων τῶν ἐν ταῖς ἡμέραις Οὐαλεντινιανοῦ καὶ Οὐάλεντος τῶν βασιλέων,

οἵτινες ἀπηντήχασι μετὰ τούτου πρὸς τὰς τότε ἀναφυείσας αἱρέσεις J

10

15

20

30

Ancoratus 118, 2—119, 2 147

Χριστόν, τὸν υἱὸν τοῦ ϑεοῦ τὸν μονογενῆ, τὸν ἐκ τοῦ πατρὸς γεννηϑέντα
πρὸ πάντων τῶν αἰώνων, τουτέστιν EX τῆς οὐσίας τοῦ πατρός, φῶς ἐκ
φωτός, ϑεὸν ἀληϑινὸν Ex ϑεοῦ ἀληϑινοῦ, γεννηϑέντα οὐ ποιηϑέντα, ὁμοού-
σίον τῷ πατρί, δι᾽ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, τά τε ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ
ἐν τῇ γῇ᾽ τὸν δι᾿ ἡμᾶς τοὺς ἀνθρώπους χαὶ διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν
χατελθόντα Er τῶν οὐρανῶν χαὶ σαρχωϑέντα ἐκ πνεύματος ἁγίου χαὶ
Μαρίας τῆς παρϑένου χαὶ ἐνανθρωπήσαντα, σταυρωϑέντα τε ὑπὲρ ἡμῶν
ἐπὶ Ἰ]οντίου Πιλάτου καὶ παϑόντα χαὶ ταφέντα, nal ἀναστάντα τῇ τρίτῃ
ἡμέρᾳ κατὰ τὰς γραφὰς χαὶ ἀνελθόντα εἰς τοὺς οὐρανοὺς καὶ χαϑεζόμενον
ἐκ δεξιῶν τοῦ πατρός, καὶ πάλιν ἐρχόμενον μετὰ δόξης χρῖναι ζῶντας καὶ
νεπραύς, οὗ «τῆς βασιλείας: | or ἔσται; τέλας: χαὶ εἰς τὸ πνεῦμα τὸ
ἅγιον, τὸ χύριον χαὶ ζωοποιόν, τὸ ἐκ τοῦ πατρὸς ἐχπορευόμενον, τὸ σὺν
πατρὶ χαὶ υἱῷ συμπροσχυνούμενον χαὶ συνδοξαζόμενον, τὸ λαλῆῇσαν διὰ
τῶν προφητῶν᾽ εἰς μίαν ἁγίαν χαϑολυκὴν καὶ ἀποστολικὴν ἐχχλησίαν᾽
ὁμολογοῦμεν ἕν βάπτισμα εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, προσδοκῶμεν ἀνάστασιν
γεχρῶν al ζωὴν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος. ἀμήν. τοὺς δὲ λέγοντας ἦν
ποτε ὅτε 00% ἦν χαὶ πρὶν γεννηθῆναι οὐκ ἦν ἢ ὅτι ἐξ οὐκ ὄντων ἐγένετο
ἣ ἐξ ἑτέρας ὑποστάσεως ἣ οὐσίας φάσχοντας εἶναι (1) ῥευστὸν ἣ ἀλλοιω-
τὸν τὸν τοῦ ϑεοῦ υἱόν, τούτους ἀναϑεματίζει N χαϑολικὴ καὶ ἀποστολικὴ
ἐχχλησία.

Καὶ αὕτη μὲν ἡ πίστις παρεδόϑη ἀπὸ τῶν ἁγίων ἀποστόλων
καὶ κα ἐν ἐκκλησίᾳ τῇ ἁγίᾳ πόλει ἀπὸ πάντων ὁμοῦ τῶν τότε ἁγίων
ἐπισχόπων, ὑπὲρ τριαχοσίων δέκα τὸν ἀριϑμόν. |

119. Ἐπειδὴ δὲ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ γενεᾷ ἀνέχυψαν ἄλλαι τινὲς
αἱρέσεις ἀλλεπάλληλοι, τουτέστιν ἐπὶ χρόνου Οὐαλεντινιανοῦ καὶ
Οὐάλεντος τῶν βασιλέων χατὰ τὸ δέχατον αὐτῶν τῆς βασιλείας
ἔτος καὶ πάλιν χατὰ τὸ ἕχτον ἔτος ΓΙΡρατιανοῦ, τουτέστιν ἐν τῷ
ἐνενηχκοστῷ ἔτει Διοχλητιανοῦ τοῦ τυράννου, τούτου χάριν ὑμεῖς
τε καὶ ἡμεῖς καὶ πάντες οἱ ὀρϑόδοξοι ἐπίσκοποι καὶ συλλήβδην πᾶσα
ἡ ἁγία καϑολικὴ ἐκκλησία πρὸς τὰς ἀνακυψάσας αἱρέσεις ἀχολούϑως

25 für die Zeitbestimmung vgl. zu Ancoratus ce. 60, 5; 8. 72,12 ff

L Ὁ

2 τουτέστιν &x τῆς οὐσίας τοῦ naroös<L; aber vgl. S.148,6f 13 συνπροσχυ-
γούμενον J 18 (7) * 22 κα (EBeßauwI$n) Lietzmann | τῇ ἁγίᾳ πόλει ist
nicht zu ändern, auch nicht mit Kattenbusch (Confessionskunde I 257) auf Jeru-
salem oder mit andern (Lietzmann früher) auf Nieäa zu beziehen; die ἐχχλησία ist
die ἁγία πόλις vgl. Panarion ἢ. 75, 7,7 h. 80, 11, 6 Schlußabschnitt περὲ πίστεως
1:,052.5:.9 24 ἐνέχυψαν J 25 ἐπὶ Ἢ ἀπὸ LI | Barsvrvıavoo L Οὐαλεν-

τιανοῦ ὁ
10*

t1.P123

13

14

D 224
119, 1

ΕΘ

10

148 Epiphanius

τῇ τῶν ἁγίων ἐχείνων πατέρων προτεταγμένῃ πίστει οὕτως λέγομεν,
μάλιστα τοῖς τῷ ἁγίῳ λουτρῷ προσιοῦσιν, ἵνα ἀπαγγέλλωσι καὶ
λέγωσιν οὕτως"

Πιστεύομεν εἰς ἕνα ϑεόν, πατέρα παντοχράτορα, πάντων ἀοράτων
τε χαὶ ὁρατῶν ποιητήν" καὶ εἰς ἕνα κύριον Ἰησοῦν Χριστόν,
τὸν υἱὸν τοῦ ϑεοῦ, γεννηϑέντα ἐκ ϑεοῦ πατρὸς μονογενῆ, τουτέστιν
ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ πατρός, ϑεὸν ἐκ ϑεοῦ, φῶς Ex φωτός, ϑεὸν ἀλη-
ϑινὸν dx ϑεοῦ ἀληϑινοῦ, γεννηϑέντα οὐ ποιηϑέντα, ὁμοούσιον τῷ
πατρί, δι᾿ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο, τά τε ἐν τοῖς οὐρανοῖς zei τὰ ἐν
τῇ γῆ, ὁρατά TE χαὶ ἀόρατα, τὸν δι᾿ ἡμᾶς τοὺς ἀνϑρώπους καὶ
διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν χατελϑόντα καὶ σαρκωϑέντα τουτέστι
γεννηϑέντα τελείως ἐκ τῆς ἁγίας ΔΟαρίας τῆς ἀειπαρϑένου διὰ πνεύ-
ματος ἁγίου, ἐνανϑρωπήσαντα | τουτέστι τέλειον ἄνϑρωπον λαβόντα,
φυχὴν καὶ σῶμα καὶ νοῦν καὶ πάντα εἴ τι ἐστὶν ardomnos χωρὶς

5 ἁμαρτίας: οὐχ ἀπὸ σπέρματος ἀνδρὸς οὐδὲ ἐν ἀνϑρώπῳ (γεγονότα,

ἄλλ᾽ εἰς ἑαυτὸν σάρχα ἀναπλάσαντα εἰς μίαν ἁγίαν ἑνότητα᾽ οὐ
καϑάπερ ἐν προφήταις ἐνέπνευσέ τε καὶ ἐλάλησε καὶ ἐνήργησεν, ἀλλὰ
τελείως ἐνανϑρωπήσαντα᾽ »ὁ γὰρ “όγος σὰρξ ἐγένετος, οὐ τροπὴν
ὑποστὰς οὐδὲ μεταβαλὼν τὴν ἑαυτοῦ ϑεότητα εἰς ἀνϑρωπότητα, εἰς
μίαν (δὲ) συνενώσας ξαυτοῦ x ἁγίαν τελειότητά τε καὶ ϑεότητα᾽ εἷς
γάρ ἐστιν κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς καὶ οὐ δύο, ὃ | αὐτὸς ϑεός,
ὁ αὐτὸς κύριος, ὁ αὐτὸς βασιλεύς" παϑόντα δὲ τὸν αὐτὸν ἐν σαρκὶ
καὶ ἀναστάντα καὶ ἀνελϑόντα εἰς τοὺς οὐρανοὺς ἐν αὐτῷ τῷ σώματι,
ἐνδόξως καϑίσαντα ἐν δεξιᾷ τοῦ πατρός, ἐρχόμενον ἐν αὐτῷ τῷ
σώματι ἐν δόξῃ χρῖναι ζῶντας καὶ »εχρούς" οὗ τῆς βασιλείας οὐχ
ἔσται τέλος. καὶ εἰς τὸ ἅγιον πνεῦμα τὸ λαλῆσαν ἐν νόμῳ καὶ
χηρῦξαν ἐν τοῖς προφήταις, καταβὰν ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην, λαλοῦν ἐν
ἀποστόλοις, οἰχοῦν ἐν ἁγίοις. οὕτως δὲ πιστεύομεν ἐν αὐτῷ ὅτι
ἐστὶ πνεῦμα ἅγιον πνεῦμα ϑεοῦ πνεῦμα τέλειον πνεῦμα παράκλητον,
ἄκτιστον, ἐχ τοῦ πατρὸς ἐχπορευόμενον χαὶ ἐχ τοῦ υἱοῦ λαμβάνον

4ff vgl. Hahn, Bibliothek der Symbole3 $ 126 u. $ 127 Lietzmann Sym-
bole? S. 21 Caspari, Ungedruckte, unbeachtete.... Quellen I p. VI u. 8. 18
Kattenbusch, Apostolisches Symbol I 273. — Diese Umschreibung des voraus-
gehenden Bekenntnisses trägt in allen Einzelheiten den Stempel des Epiph.; vgl.
die Stichworte im Index unter Christologie

L J

1 πατέρων ἐχείνων L 15 {γεγονότα * 20 (de) * | συνενώσας *]

συνενώσαντα 1,1 | + {τὴν oaoza) * 26 πνεῦμα + πιστεύομεν J 27 vor
χαταβὰν + καὶ J 28 ἐν αὐτῷ] ξαυτοῦ L; lies eis αὐτό * 30 λαμβάνον

Caspari] λαμβανόμενον LJ

10

20

Ancoratus 119, 2—16 149

καὶ ὑ πιστευόμενον. πιστεύομεν εἰς μίαν καϑολικὴν καὶ ἀπο-
στολιχὴν ἐχκλησίαν καὶ εἰς ἕν βάπτισμα μετανοίας καὶ εἰς ἀνάστασιν
νεχρῶν καὶ χρίσιν δικαίαν ψυχῶν χαὶ σωμάτων χαὶ εἰς βασιλείαν
οὐρανῶν καὶ εἰς ζωὴν αἰώνιον. τοὺς δὲ λέγοντας ὅτι ἦν ποτε
ὅτε οὐχ ἡ» ὁ υἱὸς ἢ τὸ πνεῦμα τὸ ὁ ἅγιον, n ὅτι ἐξ οὐκ ὄντων ἐγέ:-
vero ἢ ἐξ ἑτέρας ὑποστάσεως ἢ οὐσίας φάσκοντας εἶναι (N) τρεπτὸν
ἢ ἀλλοιωτὸν τὸν υἱὸν τοῦ ϑεοῦ ἢ τὸ ἅγιον πνεῦμα, τούτους ἀνα-
ϑεματίζει ἡ καϑολικὴ καὶ ἀποστολικὴ ἐχκλησία, ἡ μήτηρ ὑμῶν τε
καὶ ἡμῶν. καὶ πάλιν ἀναϑεματίζομεν τοὺς μὴ ὁμολογοῦντας ἀνά-
στασιν νεκρῶν χαὶ πάσας τὰς αἱρέσεις τὰς μὴ ἐκ ταύτης τῆς ὀρϑῆς
πίστεως οὔσας.

Ὑμῶν δὲ χαὶ τῶν ὑμῶν τέχνων, μακαριώτατοι, οὕτω πιστευόντων
καὶ τὰς ἐκ ταύτης τῆς πίστεως ἐντολὰς ἐπιτελούντων ἐλπίζομεν
ὑπερεύχεσϑαι ἡμῶν πάντοτε ἔχειν μερίδα καὶ κλῆρον ἐν τῇ αὐτῇ
πίστει χαὶ ἐν τῷ κλήρῳ τῶν αὐτῆς ἐντολῶν. | χαὶ εὐχεσϑε ὑπὲρ
ἡμῶν ὑμεῖς τε καὶ πᾶς ὁ οὕτως πιστεύων καὶ τὰς ἐντολὰς τοῦ κυρίου
φυλάττων ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ κυρίῳ ἡμῶν, di οὗ καὶ μεϑ᾽ οὗ δόξα
τῷ πατρὶ σὺν ἁγίῳ πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ἀμήν.

Ἕως ὧδε, ἀγαπητοὶ ἀδελφοί, ἡ βραχύτης ἡμῶν καὶ ἀσϑενὴς τῆς
διανοίας δύναμις ἠναγκάσϑη φϑάσαι, τῆς ὑμῶν καλοχαγαϑίας προ-
τρεψαμένης ἡμᾶς εἰ καὶ ἀνικάνους ὑπὲρ τὸ ξαυτῶν μέτρον παριστᾶν,
ὥστε δέεσϑαι βοηϑείας, ἐπεχτεινομένους᾽" ἀλλὰ πᾶντα οἶδεν ὁ ἐν
οὐρανῷ πιστός. πλὴν εἰρήνη παντὶ τῷ στοιχοῦντι τῷ κανόνι τούτῳ
τῆς ἀληϑινῆς χαὶ ὀρϑοδόξου ταύτης πίστεως καὶ ἐπὶ τὸν ᾿Ισραὴλ τοῦ
ϑεοῦ. ἀσπάσασϑε πάντας τοὺς ἁγίους ἐν κυρίῳ. ἀσπάζονται ὑμᾶς
οἱ τοῦ κυρίου δοῦλοι, μάλιστα δὲ ἐγὼ ὁ “νατόλιος ὃ γράψας τοῦτο
τὸ βιβλίον τοῦ Ayzugoroö ἐπονομασϑέντος λόγου καὶ ἐρρῶσϑαι
ὑμᾶς ἐν κυρίῳ εὐχομαι.

20 vgl. oben c. 1, 1f; 8.0. 11 — 23f vgl. Gal. 6, 16

L J

1 7 πιστευόμενον] anogrerröusvov? *, [χαὶ πιστευόμενον) Jül.,, als Ditto-
graphie zum folgenden πιστεύομεν 6 (ἢ) * 12 ὑμῶν ἢ ἡμῶν LI 17fro
πατρὶ δόξα 1 18 τῶν αἰώνων < 1 19 ἕως ὧδε] ἐγὼ δὲ J 90 ἡμῶν 1,
21 παριστᾶν *] παρίστησιν LI 22% ἐπεχτεινομένη I 25 ϑεοῦ + καὶ ἐν Χριστῶ
to ϑεῶ 1, 27 ἐπωνομασϑέντος 1

11

13

14 P125.

16

IIANAPION

=
“

ἈΠ Τοῦ

nd - 9 -. 9 - ΄ I 9% 2 PT
Ἐπιστολὴ γραφεῖσα Ev τῷ ἐνενηκοστῷ δευτέρῳ | Ereı ιοκλητιανοῦ ὃ

|
βασιλείας. Οὐαλεντινιανοῦ χαὶ Οὐάλεντος ἔτους δωσεχάτου καὶ "205
ΤΓρατιανοῦ ἔτους ὀγδόου. πρὸς ᾿Επιφάνιον Παλαιστινὸν ᾿Ηλευϑερο-
πολίτην, γενόμενόν {ποτε πατέρα μοναστηρίου Ev τῇ τῆς αὐτῆς
5 ᾿Ελευϑεροπόλεως περιοικίᾳ, ἐπίσκοπον ὄντα νῦν πόλεως Κων-
σταντίας ἐπαρχίας Κύπρου, παρὰ ᾿Ακακίου καὶ Παύλου, πρεσβυτέ-
ρων ἀρχιμανδριτῶν τουτέστιν πατέρων μοναστηρίων μερῶν
Χαλκίδος καὶ Βεροίας τῆς κοίλης Συρίας, ζ(αἰτησάντων αὐτὸν)
περὶ τοῦ κατὰ αἱρέσεων πασῶν γράψαι, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ (ἄλλων)
10 πολλῶν προτρεψαμένων καὶ ὡς εἰπεῖν ἀναγκασάντων αὐτὸν εἰς
τοῦτο ἥκειν.

Τῷ χυρίῳ ἡμῶν xal τιμιωτάτῳ χατὰ πάντα, εὐλαβεστάτῳ πατρὶ
᾿Επιφανίῳ ἐπισχόπῳ ᾿Αχάχιος πρεσβύτερος χαὶ Ἰ]αῦλος πρεσβύτερος, ἄρχι-
μιανδρῖται, ἐν κυρίῳ χαίρειν.

15 Ἤρχει μὲν ἡ ϑέα τῆς σῆς ϑεοσεβείας, πάτερ, ἐμπλήσασα πνευματι- 1,1
χῶν ῥημάτων Aa ἐμφυτεύσασα τὸν τοσοῦτον πρὸς ἡμᾶς πόϑον γεγονότα
(τοῖς) τῆς σῆΐζῇς αὐτοψίας μεταλαβοῦσιν. ἀλλ᾽ ἐπειδὴ πρόδρομος φήμη 2
μαϑητοῦ | τοῦ σωτῆρος χηρύττουσα τὴν τῆς εὐωδίας τῶν ῥημάτων χαὶ ΡΙΠ
πράξεων ὀσμὴν ἄγχει χαὶ λέξεων χαὶ γοῦ χορεσϑῆναι, ἔδει μὲν αὐτοψίᾳ

[4 [4

20 ἐλθόντας μεταλαβεῖν τῆς ἐκ ϑεοῦ σοι δοθείσης χάριτος ὡς τοῖς ἀποστόλοις.

1 über die Abfassungszeit des Panarion (375—77) vgl. Panarion prooem.
II 2,3 ἢ. 48, 2, 7 ἢ. 66, 20, 5. Unsere Überschrift nennt eine Durchschnittszahl
(376); der Brief muß in Wirklichkeit ein Jahr früher fallen. Denn Epiphanius
nimmt gleich im prooem. 11,1; S. 155,4 u. prooem. 11 2,5; S. 170,25 des Panarion
darauf Bezug. S. auch Zahn, Gesch. neutest. Kan. II 1, 220 A. — 3—5 vgl. die
Vorbemerkung zum Ancoratus S.1,4f — 18 zu πρόδρομος φήμη vgl. den Brief
des Palladius an der Spitze des Ancoratus ὃ. 4, Sf

αὺῦΌῦ Ν

3 Παλαιστηγνὸν U 4 {ποτε * > νυνὲ GU ο΄ Kovoravrelag G U
6 ᾿Αχακία, von späterer Hand verbessert M 7 vor ἀρχιμανδριτῶν + χαὶ GUT;
aber vgl.2.13 8 Χαλκίδος] Καρχηδόνος U | (αἰτησάντων αὐτὸν) ἢ, vgl. Ancoratus
S.2,4u.3,5 9 (ἄλλων» * 12 ἡμῶν] uovGU 17 {τοῖς Ὁ | πρόδρομος +
7 G 18 znovrrovoa ἢ κηρύττει GU M 19 ὀσμὴν Klosterm., nach Phil. 4, 15]
ὁρμὴν ΑΝ | ἄγχει] &xoSecaliger falsch, vgl. S. 154, 12 20 δοϑείσης σοι Ὁ

20

90 1

154 | Epiphanius

< ἐπεσχέϑη ὑπὸ τῆς ἀρρωστίας τῆς σωματικῆς καὶ τῆς
τ σχύσαμεν αὐτοὶ γενόμενοι πρὸς τοὺς σοὺς πόδας προχυ-
λινδούμενο: ἀχοῦσαί τε χαὶ μαϑεῖν τὰ ἐχπορευόμενα πνευματιχὰ ἅγια ῥήματα
ἐχ τοῦ σοῦ στόματος. πιστεύομεν γὰρ ὅτι εἰ ἦμεν ἄξιοι ἀνελϑόντες τε
χαὶ ἀχούσαντες ἐστηριζόμεϑα τὴν πολιτείαν ἣν προβεβλήμεϑα, εἰ ἐσμὲν
ἄξιοι τὸ ΜΠΡῸΣ n. ar a οὖν ἀρρωστίας καταλαβούσης

Θ
τῶν ee Fe σοι ἀληϑῶς ᾧ ὑπὸ τοῦ Asch: ὁμολογοῦμεν γὰρ οὗ μόνον
ἡμεῖς, ἀλλὰ χαὶ πάντες οἱ ἀχούοντες, ὅτι ἐν ταύτῃ τῇ γενεᾷ νέον σε ἀπό-

I στόλον ἤγειρεν ἡμῖν καὶ χήρυχα ὃ σωτήρ, Ἰωάννην νέον, τοῦ χηρύσσειν

τὰ ὀφειλόμενα φυλάττεσθαι ὑπὸ τῶν τὸν δρόμον τοῦτον προβαλλομένων.

τοῦ οὖν κοινοῦ ἀδελφοῦ Μαρχέλλου ἐπὶ τῇ τοσαύτῃ φήμῃ ἀγχομένου
χαὶ ἑλχομένου τῇ ποϑήσει τῆς σῆς ϑεοσεβείας, ὄντος τε καὶ τῆς ἡμετέρας
μάνδρας, αὐτόν τε el ἐσχηκότες τῆς τοσαύτης ὁδοῦ, χαὶ RERRE
χήτου Övros, ἐπετρέψαμεν (αὐτῷ) τὴν τοσαύτην ἡμῶν τόλμαν τῶν ἅμαρ-
τωλῶν πρὸς τὸν μαϑητῆν σε τοῦ σωτῆρος. ὃ δὲ ἀξιοῦμεν, τῶν ῥηϑέντων
so: πρός τινας ἀδελφοὺς eis παιδείαν δωρήσασϑαι, ὅπερ σοὶ μὲν τῷ δικαίῳ
ἀβαρές, ἡμῖν δὲ τοῖς ἁμαρτωλοῖς μεταλαβοῦσιν εὐφρανϑῆναι ἐν χυρίῳ.
ἐμπλησϑέντες γάρ σου τῶν πνευματιχῶν ῥημάτων ἐπικουφιζόμεϑα τῶν

>
- >

ἀνομιῶν ἡμῶν. ἠχούσαμεν δὲ ἐπιχληϑέντα ὀνόματα ὑπὸ τῆς σῆς τιμιότητος
ταῖς αἱρέσεσιν, ἐν ἑχάστης ϑρῃσχείας ἀξιοῦμεν τὴν σὴν ϑεοσέβειαν διαρ-
δὴν ἡμῖν δηλῶσαι τὴν αἵρεσιν. (οὖχ» ἴση γὰρ ἁπάντων ἡ δωρεά. χαὲ σὲ
ιοῦμεν εὐχὴν ποιήσασϑαι, σὲ τὸν δίκαιον, τῷ χυρίῳ ὑπὲρ πάντων τῶν
ποϑούντων χαὶ ᾿ἐκδεχομένων τὴν παρὰ σοῦ er ἐν νηστείᾳ χοὶ
χῇ ἐσμεν τὸν χοινὸν ἡμῶν ἀδελφὸν δεχϑέντα ὑπὸ | τῆς σῆς τιμιότητος
γως [καὶ] χο ξ 33: τὴν ὑπὸ σοῦ δεδωρημένην δωρεὰν χαὶ οὕτως ἀνα-
πέμψαι τὰς ἐξ ἔϑους εὐχὰς πατρὶ καὶ υἱῷ xal ἁγίῳ πνεύματι. πάντες
ee: Kouatv μι ἀδελφοὶ τῇ ὑπὸ σοῦ εὐχῇ ὑπὲρ αὐτῶν γιγνομένῃ στηριχϑῆναι.
ἢ ὀχνῆσαι μεταδοῦναι χάριν ϑεῖχὴην ἐσχηκότα ἀποστόλων.
πάντες οἵ 5 ἐν ταῖς απο μης ὄντες εὐχὴν τῷ χρείττονι ἀναπέμπουσι

Θ' > ne)
cv ῳ u Is

ω

INS
χαὶ εὔϑυμος ἐν Er στῷ ὃ: kin ς χαὶ ἐν ἁγίῳ πνεύματι x τὸν δοϑέντα σοι

ϑρόνον χαὶ τὴν ϑεΐχην δωρεὰν FE τοῦ σὲ ἐχδεχομένου στεφάνου. |

ὡ, 9

20 vgl. Ancoratus c. 12, 7ff; S. 20, 251

GU (bis χαταλαβεῖν Z.6; von da an bis Meizıoedeziavoi 8. 160, 21 fehlt U; als
Ersatz dient RB M

2 γενόμενοι + (πρὸς σὲ zai)? * | σοὺς πόδας] πόδας σου U 3:προχα-
JıvdobusvoıG 4 στόματός συμ ἢ ἡμῖν«(- ἢ 10 σωτὴρ] χριστὸς GR | τοῦ ἢ]
zei GRM 18 (αὐτῷ) " 22 (οὐχ) 78]. | σὲ <M 98 0 <M 26 [καὶ] *

32 + etwa (dıoız@v) *

3 D264

6

=]

13

06

5

10

20

Ἢ ἀντιγραφεῖσα πρὸς τοὺς περὶ κάκιον καὶ Παῦλον πρεσβυτέ-

ρους ὑπὸ (τοῦ) αὐτοῦ ᾿Επιφανίου πρὸς τὰ ὑπ’ αὐτῶν αὐτῷ
γραφέντα περὶ τοῦ κατὰ αἱρέσεων γράψαι αὐτόν.

Κυρίοις τιμιωτάτοις ἀδελφοῖς χαὶ συμπρεσβυτέροις Azaxio καὶ
Παύλῳ ᾿Επιφάνιος ἐν κυρίῳ χαίρειν».

Προοίμιον εἴτ᾽ οὖν λαλιάν, ἐπιγραφὴν ὥσπερ διαγράφοντες παλαιοὶ
συγγραφεῖς διὰ τοῦ αἰνίγματος ὑπόφασιν ἐδείχνυον πάσης ὑποκειμένης
πραγματείας. ὅϑεν καὶ αὐτοὶ τῷ αὐτῷ κεχρημένοι χαραχτῆρι προοιμια-
ζόμεϑα ὑμῖν, ἀγαπητοί, [τὰ] τῆς κατὰ αἱρέσεων ἵ αἰτήσεως ὑμῶν ἐν
ὀλίγῳ τὴν δύναμιν ἀνακεφαλαιούμενοι. ἐπειδὴ γὰρ μέλλομεν ὑμῖν
τά τε ὀνόματα τῶν αἱρέσεων δηλοῦν τάς TE παρ᾽ αὐτοῖς ἀϑεμίτους
πράξεις ἀνακαλύπτειν, ὥσπερ ἰοὺς καὶ δηλητήρια ὄντα, σὺν αὐτοῖς
δὲ ἅμα καὶ ἀντιδότους ἐφαρμόσαι, ἀλεξητήρια τῶν δεδηγμένων zal
προχαταληπτικὰ τῶν μελλόντων εἰς τοῦτο | ἐμπίπτειν, τοῖς φιλο-
κάλοις διαγράφομεν αὐτὸ τοῦτο τὸ προοίμιον, Πανάριον εἴτ᾽ οὖν
κιβώτιον ἰατρικὸν τῶν ϑηριοδήχτων ἕρ gumvevovres, ὅπερ ἐστὶ διὰ
βιβλίων τριῶν ,συγγραφέν, {(περι)έχον αἱρέσεις ὀγδοήκοντα, αἵτινές
εἰσι ϑηρίων εἴτ᾽ οὖν ἑρπετῶν αἰνίγματα. »ula δὲ μετὰ τὰς ὀγδοή-
χοντας ἡ τῆς ἀληϑείας βάσις ἅμα καὶ διδασκαλία καὶ σωτήριος πραγμα-
τεία καὶ Χριστοῦ »νύμφη ἁγία« ἐκκλησία, οὖσα μὲν ἀπ᾽ αἰῶνος, διὰ
δὲ τῆς ἐνσάρχου Χριστοῦ παρουσίας χατὰ τὴν διαδοχὴν τοῦ χρόνου
μέσον τῶν προειρημένων αἱρέσεων ἀποκαλυφϑεῖσα καὶ ὑφ᾽ ἡμῶν ἐν

18 [Ὁ vgl. den Schlußabschnitt περὶ πίστεως ο. 19,1 --- 18 u. 20 vgl. Hohesl. 6,7

GR Ν 10—S. 156, 9 Anacephalaeosis (= anaceph.)

2 (toü) * 7 ὑπόφασιν] ὑπόϑεσιν Ὀϊπά. 8 χαραχτῆρι χεχρημένοι M
9 ὑμῖν] ὑμῶν GR | [τὰ] * | F αἰτήσεως ὑμῶν] πραγματείας ἡμῶν oder (ἐξ)
αἰτήσεως ὑμῶν {πραγματείας) * 10 ἐπειδὴ γὰρ] ἐπειδήπερ anaceph. 12 ör-
τας M 13 ἐφαρμοσάμενοι GRM | ἀλεξητηρίους anaceph. 14 noozere-
ληπτιχοὺς anaceph. 14 τοῖς φιλοχάλοις --- προοίμιον < anaceph. 16 τῶν
ϑηριοδήκτων anaceph.] χαὶ ϑηριοδηχτιχὸν GR<M 17 συγγραφέν, {περι “)έχον
anaceph.] < GRM 17f αἵτινες εἰς... αἰνίγματά εἶσιν anaceph. 22 αἱρέ-

σεων <GR

188

D 266

156 Epiphanius

ὑπομνήσει διὰ τοῦ κηρύγματος Χριστοῦ ταχϑεῖσα χαὶ πάλιν μετὰ
πάσας τὰς τῶν αἱρέσεων τούτων ᾿μοχϑηρίας εἰς ἀναψυχὴν. τῶν τὸν
κάματον τῶν αἱρέσεων διὰ τῆς ἀναγνώσεως διελϑόντων ὑφ᾽ ἡμῶν
μετ᾽ ἐπιτομῆς τοῦ λόγου χατὰ τὴν τῶν ἀποστόλων διδασχαλίαν
5 σαφῶς ἀπαγγελϑεῖσα.

2. Παρακλήϑητε δὲ πάντες οἱ φιλοχάλως ἐντυγχάνοντες τῷ τε 3,1
προοιμίῳ καὶ ταῖς μετέπειτα αἱρέσεσι καὶ τῇ ὑπὲρ τῆς ἀληϑείας ἀπο-
λογίᾳ τε καὶ διδασκαλ die τῆς ἀληϑείας καὶ πίστει τῆς ἁγίας καϑολικῆς
ἐχ χλησίας, 6 συγγνῶναι ἡμῖν ἀνϑρώποις οὖσι καὶ μετὰ πόνου καὶ ζήλου 8

10 ϑεῖχοῦ φιλοτιμουμένοις ὑπὲρ ϑεοσεβείας ἀπολογεῖσϑαι, εἴ τι ὑπέρογ- 2

χον * εἰς αὐτὸ τὸ πανάγιον καὶ πανσεβάσμιον ὄνομα ϑέλοντες κατὰ

τὴν ἰδίαν δύναμιν ὑπεραπολογεῖσϑαι, τοῦ ϑεοῦ συγχωροῦντος τὰ ὑπὲρ

δύναμιν ἡμῖν ἐκζητοῦσιν, ἐπειδὴ δι᾿ ἀλήϑειαν ἡμῖν 6 λόγος καὶ δι᾽

εὐσέβειαν ἡ πραγματεία. καὶ ἔτι παρακχλ ἤϑητε (συγγνῶναι ju)tv, εἴ ἃ

που εὕροιτε (ἡμᾶς), καίτοι ‚re μὴ ἐν ἔϑει ὄντας ἐπισχώπτειν τινὰς

ἢ ἐπισκωμματίζειν, διὰ δὲ τὸν πρὸς τὰς αἱρέσεις ζῆλον καὶ εἰς ἀπο-

τροπὴν τῶν ἐντυγχανόντων εἴ που παροξυνόμενοι λέξωμεν, ἢ

ἀπατεῶνάς τινας καλοῦντες ἢ ἀγύρτας ἢ ἀϑλίους. αὐτὴ γὰρ ἡ | 4 D267

ἀνάγκη ἡ πρὸς τοὺς λόγους τοῦ ἀγῶνος παρασχευάζει ἡμῖν τὸν

20 τοιοῦτον ἱδρῶτα di ἀποτροπὴν τῶν ἐντυγχανόντων καὶ ὅπως δείξω-
μὲν παντελῶς ἀπηγορευμένας τοῦ ἡμε τέρου φρονήματος τὰς ἐκείνων PVI
ἐργασίας καὶ μυστήρια καὶ διδασκαλίας, iv ἀπὸ τῶν λόγων καὶ τῆς
ὀξύτητος τῆς ἀντιλογίας καὶ τὸ ἡμέτερον ἐλευϑέριον ἀποδείξωμεν
zai τινας ἀπὸ τῶν αὐτῶν ἐχκλίνωμεν καὶ διὰ τῶν δοχούντων βαρυ-

5 τέρων λόγων.

8. Καὶ ἔστι τὰ ἐν τῇ πάσῃ πραγματείᾳ διὰ τῶν προειρημένων 3.4
τριῶν βιβλίων, πρώτου χαὶ δευτέρου χαὶ τρίτου, ἅτινα Br βιβλία
εἰς ἑπτὰ τόμους διείλομεν, ἐν δὲ ἑκάστῳ τόμῳ ἀριϑμός τις αἱρέσεων

15

©

ΓΦ
©

14 ff vgl. dieselbe Entschuldigung im Schlußabschnitt περὲ πίστεως ο. 19, 2

GR M anaceph. (bis ἐχχλησίας Z. 9) 26—S. 168, 16 Anacephalaeosis

1 τοῦ Χριστοῦ anaceph. 2 εἰς] ὡς anaceph. 6 παρακαλεῖτε anaceph.
7 τῆς <GRM Τῇ ἀπολογίᾳ] ὁμολογίᾳ ἀπᾶοορῃ. MW εἴ τι] εἰς ὃ εἴ τι α Βὶ
11 - etwa (ἐπιχειροῦμεν) * σεβάσμιον M ϑέλοντες ϑελήσομεν GRM
12 ἰδίαν) ἁγίαν GR 14 (συγγνῶναι ἡμδῖν Dind.) w’ GRM 15 (ἡμᾶς) * |
ἐπισχήπτειν GR ἐπισχόπτεν M 17 λέξομεν GR 18 αὕτηνμ 21 vor τοῦ
+ (ἀπὸ) oder ἀπηλλοτριωμένας statt ἀπηγορευμένας " 26 τὰ <GRM

-

Ὁ

10

20

Prooemium I 1, 4—4, 2 157

καὶ σχισμάτων ἔγκειται, ὁμοῦ δὲ πᾶσαί εἰσιν ὀγδοήκοντα, ὧν αἱ
ὀνομασίαι καὶ αἱ wor αὗται" πρώτη Βαρβαρισμός, δευτέρα
Σχυϑισμός, τρίτη Ἑλληνισμός, τετάρτη Tovdaiouos, πέμπτη Σαμα-
ρειτισβμός. &x τούτων αἱ καϑεξῆς ς᾽ πρὸ Χριστοῦ μὲν τῆς ἐπιδημίας,
μετὰ δὲ Βαρβαρισμὸν καὶ τὴν Σχυϑικὴν δεισιδαιμονίαν αἱ ἀπὸ τοῦ
Ἑλληνισμοῦ φύσασαι αὗται" ἕχτη Πυϑαγόρειοι εἴτ᾽ οὖν Περιπατητικοί,
διὰ τῶν περὶ ᾿Αριστοτέλην διαιρεϑεῖσα' ἑβδόμη Πλατωνικοί" ὀγδόη
Στωϊχοί" ἐνάτη ᾿Επικούρειοι. εἶτα ἡ Σαμαρειτικὴ αἵρεσις ἡ οὖσα dx
τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ καὶ ταύτης τέσσαρα ἔϑνη᾽ δεκάτη Γοροϑηνοί, ἕνδε-
κάτη Σεβουαῖοι, δωδεκάτη Eoonvoi, τρισκαιδεκάτη Δοσίϑεοι. εἶτα
ὁ αὐτὸς προειρημένος Ἰουδαϊσμὸς ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραὰμ τὸν χαρακτῆρα
εἰληφὼς καὶ διὰ τοῦ δοϑέντος νόμου τῷ Mwvon πλατυνϑεὶς καὶ
ἀπὸ τοῦ Ἰούδα υἱοῦ Ἰακὼβ τοῦ καὶ Ἰσραὴλ διὰ Δαυὶδ τοῦ βασι-
λεύσαντος ἐχ τῆς τούτου φυλῆς τὸ ἐπώνυμον τοῦ ἸΙουδαϊσμοῦ κληρωϑείς.
καὶ ἀπ᾽ αὐτοῦ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ ἑπτὰ αἱρέσεις αὗται" τεσσαρεσκαιδεχάτη
Γραμματέων, πεντεχαιδεκάτη Φαρισαίων, ἑκκαιδεκάτη Σαδδουχαίων, |
ἑπταχαιδεχάτη Ἡμεροβαπτιστῶν, ὀχτωχαιδεχάτη Ὀσσαίων, ἐννεακαι-
δεκάτη Νασαραίων, eixoorn Πρῳδιανῶν.

4. Ἔχ τούτων τῶν αἱρέσεων καὶ μετέπειτα κατὰ διαδοχὴν τῶν
χρόνον ἐπεφάνη ἡ σωτήριος τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ οἴκονο-
μία ἤγουν ἡ ἔνσαρχος αὐτοῦ παρουσία καὶ εὐαγγελικὴ διδασκαλία τε
καὶ κήρυγμα βασιλείας, ἥτις μόνη ἐστὶ πηγὴ σωτηρίας καὶ πίστις
ἀληϑείας τῆς καϑολικῆς καὶ ἀποστολικῆς καὶ ὀρϑοδόξου ἐκκλησίας.
ἐκ δὲ ταύτης περιεκλάσϑησάν τε καὶ ἐσχίσϑησαν ὄνομα μόνον Χριστοῦ

11—14 vgl. Anaceph. des 1. Tomus 4, 1; S. 164, 108

GR M anaceph. 1—S.159, 13 vgl. auch Ancoratus c. 12, 7ff; S. 21, 1—22, 12
(= anc.)

1 νοῦ -πᾶσαι + αἱ GR 2ff die Zahlen fehlen in der Anaceph. 4 πρὸ
μὲν τῆς ἐπιδημίας Χριστοῦ anaceph. πρὸ Χριστοῦ μὲν GRM οἴ ἀπὸ δὲ τοῦ
a zul τῆς Σχυϑικῆς δεισιδαιμονίας καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ χαὶ τῶν λοιπῶν
anaceph. de <GRM 6 Πυϑαγόριοι M 7 Ἀριστοτέλη M 8 Enı-
Ξουριον Μ΄ | n<GRM | 7 <MR 10 Σαιβοναῖοι M | τῶν ἐθα M
13 διὰ + de M | τοῦϑ + (nowrov) Dind. nach S. 164, 20; aber vgl. 8. 193,
13f vor Baoıledoavros+xai GR | βασιλεύσαντος + αὐτῶν anaceph. 15 αὐτοῦ
+ τε νῦν anaceph. | τοῦ (vor Ἰουδαισμοῦ) <M 16 Φαρισμῶν M 17 Husoo-
βαπτισταὰὶ M 18 Νασσαραίων anaceph. 20f ἡ σωτήριος Χριστοῦ τοῦ κυρίου
ἡμῶν ἔνσαρχος παρουσία GR Μ 23 χαὶ ὀρϑοδόξου < anaceph.

6
D 268
010

4,1

15 Epiphanius

nn

ἔχουσαι, ἀλλ᾽ οὐχὶ τὴν πίστιν, αἱρέσεις αὗται πρώτη Σιμωνιανοί, ἃ
δευτέρα Μενανδριανοί, τρίτη | Σατορνιλιανοί, τετάρτη Βασιλειδιανοί, ΡΥ͂Π
πέμπτη Νικολαΐται, ἕκτη Γνωστικοὶ οἱ καὶ Στρατιωτικοὶ οἱ αὐτοὶ δὲ
Φιβϑιωνῖται παρὰ δέ τισι Σεκουνδιανοὶ παρὰ ἄλλοις δὲ Σωκρατῖται παρ᾽
5 ἑτέροις δὲ Ζαχχαῖοι παρὰ δέ τισι Κοδδιανοὶ καλούμενοι καὶ Βορβορῖται
χαὶ Βαρβηλῖται, ἐβδόμη Καρποκχρατῖται, ὀγδόη Κηρινϑιανοὶ οἱ καὶ Mn-
ρενϑιανοί, ἐνάτη Ναζωραῖοι, δεκάτη Ἐβιωναῖοι, ἑνδεκάτη Οὐαλεντῖνοι,
δωδεκάτη Σεκχουνδιανοί, οἷς συνάπτονται ᾿ΕἘπιφάνης καὶ Ἰσίδωρος,
τρισχαιδεκάτη Πτολεμαῖοι" τεσσαρεσχαιδεχάτη διαρκώσιοι, πεντεκαι- 4
δεχάτη Κολορϑάσιοι, ἑκκαιδεκάτη Ἡρακλεωνῖται, ἑπτακαιδεχάτη Ὀφῖται,
ὀχκτωκαιδεχάτη Καϊανοί, ἐννεακαιδεκάτη Σηϑιανοί, εἰχοστὴ ᾿ἄρχοντι-
κοί, εἰχοστὴ πρώτη Κερδωνιανοί. εἰκοστὴ δευτέρα Μαρκίωνες, εἰκοστὴ
τρίτη “ουκιανισταί, εἰχοστὴ τετάρτη «Απελληϊανοί. εἰκοστὴ πέμπτη
Σευηριανοί, eixoorn ἕχτη Τατιανοί" εἰχοστὴ ἑβδόμη Ἔγκρατῖται, εἰκοστὴ 5
15 ὀγδόη κατὰ Φρύγας, τῶν καὶ Μοντανιστῶν καὶ Τασκοδρουγιτῶν᾽
οὗτοι δὲ πάλιν οἱ Τασκοδρουγῖται διῃρέϑησαν εἰς ἑαυτούς, εἰκοστὴ
ἐνάτη Πεπουζιανοὶ οἱ καὶ Πρισχιλλιανοὶ καὶ Κυὶϊντιλλιανοί, οἷς | συν- D269
ἅπτονται ᾿Μρτοτυρῖται, τριακοστὴ Τεσσαρεσκαιδεχατῖται οἱ τὸ πάσχα
μίαν ἡμέραν τοῦ ἔτους ποιοῦντες, τριακοστὴ πρώτη "Αλογοι οἱ τὸ
20 εὐαγγέλιον καὶ τὴν ἀποχάλυψιν Ἰωάννου μὴ δεχόμενοι, τριακοστὴ
δευτέρα ᾿Αδαμιανοί, τριαχοστὴ τρίτη Σαμψαῖοι οἱ καὶ Ἐλκεσαῖοι,
τριαχοστὴ τετάρτη Θεοδοτιανοί, τριαχοστὴ πέμπτη Μελχισεδεχιανοί,
τριαχοστὴ ἕχτη Βαρδησιανισταί, τριαχοστὴ ἑβδόμη Nontıavoi, τρια-
χοστὴ ὀγδόη Οὐαλήσιοι, τριακοστὴ ἐνάτη Καϑαροὶ οἱ καὶ Ναυᾶτοι,
25 τεσσαραχοστὴ Ayyekızol, τεσσαραχοστὴ πρώτη Anootolızol οἱ καὶ
Arortezrızoi, τεσσαρακοστὴ δευτέρα Σαβελλιανοί, τεσσαρακοστὴ τρίτη
᾿Ωριγένειοι οἱ καὶ αἰσχροποιοί, τεσσαρακοστὴ τετάρτη | Ωριγένειοι οἱ 612
χαὶ τοῦ ᾿Αδαμαντίου" τεσσαρακοστὴ πέμπτη Παύλου τοῦ Σαμοσατέος, 6
τεσσαραχοστὴ ἕχτη Mavıyatoı οἱ καὶ ᾿Δἀκουανῖται, τεσσαραχοστὴ ἑβδόμη
Ἱερακῖται, τεσσαρακοστὴ ὀγδόη Μελιτιανοὶ οἱ κατ᾿ Αἴγυπτον σχίσμα
ὄντες. τεσσαραχοστὴ ἐνάτη Αρειανοὶ οἱ καὶ ᾿Δἀρειομανίται᾽ πεντηχοστὴ 7

1

30

GR M anaceph. anc.

1 αἱρέσεις) εἰσὶ δὲ anaceph. 1ff die Zahlen fehlen wieder in der anaceph.
Βασιλιδιανοὶ Δ ἃ δὲ -Θ ΕΝ 4 Σεχουνδιανοὶ --- παρὰ δέ τισι < anaceph.
Βορβοριανοὶ anaceph. 6 χαὶ Βαρβηλῖται < anaceph. 8 συνάπτεται GRM
Ἡσίδωρος M 16 Τασχουρουγῖται ἃ 11 Κυϊντιλιανοὶ M 22 Θεοδοτεια-
νοὶ M 24 Νανᾶτοι] Πανάτοι M 36f μβ κγ (beide Zahlen untereinander)
Σαβελλιανοὶ < Ὠριγένειοι οἱ zei alogoonowi M 27 zu<GRM 2ifoi χαὶ
τοῦ anaceph.] τοῦ zei GRM 29 ᾿Αχωανῖται anaceph.

sw

Prooemium I 4, 2—5, 3 159

Αὐδιανῶν τὸ σχίσμα, πεντηκοστὴ πρώτη Φωτεινιανοί, πεντηχοστὴ
δευτέρα Μαρχελλιανοί, πεντηκοστὴ τρίτη Ἡμιάρειοι, πεντηκοστὴ τε-
τάρτη Πνευματομάχοι οἱ καὶ Μακεδονιανοὶ καὶ EAsvolov μαϑηταί, οἱ τὸ
ἅγιον τοῦ ϑεοῦ πνεῦμα βλασφημοῦντες, πεντηχοστὴ πέμπτη “Δεριανοί,

5 πεντηκοστὴ ἕχτη ᾿Δετιανοὶ οἱ καὶ Avououoı, οἷς συνάπτεται | Βυνόμιος, ΡΥ͂ΙΠ
μᾶλλον δὲ ὁ Ανομος᾽ πεντηκοστὴ ἑβδομη Διμοιρῖται, οἱ μὴ τελείαν 8
τὴν Χριστοῦ ἐνανϑρώπησιν ὁμολογοῦντες, οἱ καὶ ᾿Απολλιναρῖται,
πεντηχοστὴ ὀγδόη οἱ καὶ τὴν ἁγίαν Μαρίαν τὴν ἀειπάρϑενον λέγοντες
μετὰ τὸ τὸν σωτῆρα γεγεννηχέναι τῷ ἰωσὴφ συνῆφϑαι, οὕστινας

10 ἐκαλέσαμεν ᾿Αντιδικομαριαμίτας, πεντηκοστὴ ἐνάτη οἱ καὶ εἰς ὄνομα

τῆς αὐτῆς αρίας κολλυρίδα προσφέροντες, οἱ καλοῦνται Κολλυρι-! Ὁ 210
διανοί, ἑξηκοστὴ ΜΜἭασσαλιανοί, οἷς συνάπτονται Μαρτυριανοὶ οἱ ἀπὸ
Ἑλλήνων καὶ Εὐφημῖται καὶ Σατανιανοί.

5. Ἐπανιὼν δὲ αὖϑις καὶ διελὼν ταύτας κατὰ βιβλίον ὑποδείξω 5,1

15 ἐν ταύτῃ μου τῇ ἀνακεφαλαιώσει, πόσαι τούτων τῶν ὀγδοήχοντα

αἱρέσεων ἐν τῷ πρώτῳ βιβλίῳ καὶ καϑεξῆς ἐν τῷ δευτέρῳ ἕως τοῦ τρί-
του, ἀλλὰ καὶ καϑ᾽ ἕκαστον τῶν ἑπτὰ τόμων τῶν ἐν τοῖς τρισὶ βιβλίοις
συντεταγμένων, πόσαι εἰσὶν αἱ ἐν αὐτῷ χωρηϑεῖσαι αἱρέσεις. καὶ ἔστιν
οὕτως. ἐὲν τῷ πρώτῳ βιβλίῳ τόμοι τρεῖς, αἱρέσεις δὲ τεσσαράχοντα ἕξ, 2

20 σὺν ταῖς (μητράσι καὶ πρωτοτύποιςΣ ὀνομασίαις τούτων, φημὶ δὲ Βαρ-

βαρισμοῦ καὶ Σχυϑισμοῦ καὶ Ἑλληνισμοῦ καὶ Ἰουδαϊσμοῦ καὶ Σαμαρει-

τισμοῦ. ἐν δὲ τῷ δευτέρῳ βιβλίῳ τόμοι δύο, αἱρέσεις εἴκοσι τρεῖς. ἐν δὲ

τῷ τρίτῳ βιβλίῳ τόμοι δύο, αἱρέσεις ἕνδεκα. ἐν τῷ οὖν πρώτῳ βιβλίῳ ἃ

πρώτῳ τόμῳ αἱρέσεις εἴκοσι, al εἰσιν αἵδε Βαρβαρισμὸς Σκχυϑισμὸς

“Ελληνισμὸς Ἰουδαϊομός. Ἑλλήνων διαφοραί. Πυϑαγόρειοι εἴτ᾽ οὖν Περι-

πατητιχοὶ Πλατωνικοὶ Στωϊκοὶ ᾿ΕἘπικούρειοι. Σαμαρειτικὴ αἵρεσις, ἡ

οὖσα ἐχ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ" Σαμαρειτῶν ἔϑνη τέσσαρα οὕτως" Γοροϑηνοὶ

Σεβουαῖοι ’Eoonvor Δοσίϑεοι. Ἰουδαίων αἱρέσεις ἑπτὰ οὕτως" Toau-

ματεῖς Φαρισαῖοι Σαδδουκαῖοι Ἡμεροβαπτισταὶ Ὀσσαῖοι Navagaioı

2)

LO
οι

GR M anaceph. anc.

2 Μαρχελληιανοί GM 4 ᾿Αεριανοὶ + ᾿Ελευσίου μαϑηταί GR 5 "Avo-
μοι GR 7 Χριστοῦ τὴν GR Χριστοῦ <M | ᾿Απολιναρῖται GRM anaceph.

8 οἱ χαὶ] zei οὗ GRM | τὴν2 + ϑεοτόχον καὶ M 10 οἱ xai] zai ot GR
11f Κολλουριδιανοί M 12 Π͵]αρτριανοὶ ἃ 15 μου < anaceph. 16 τοῦ
(vor τρίτου) <M 17 τοῖς < anaceph. 18 αἱ < anaceph. | χωρισϑεῖσαι
anaceph. 19 τῷ <M | τόμοι τρεῖς anaceph.) πρώτου τόμου GRM 20 (un-
τράσι χαὶ πρωτοτύποις) *, nach S. 162, 3 | Βαρβαρισμὸν Σχυϑισμὸν usw.

anaceph. 24 πρώτου τόμου GRM 25 Hvdayöooıcı M 26 ’Enızovoiı M |
aleeaısn <GRM 28 Awoigeoı M

10

160 Epiphanius

ε ᾿ ἘΝ - ᾿ ze -
Hoodıavol. ἐν δὲ τῷ δευτέρῳ τόμῳ τοῦ πρώτου βιβλίου ὡσαύτως 4

᾽ = Ο \ Ἢ u. 5
αἱρέσεις δεχατρεῖς οὕτως Σιεμωνιανοὶ Διενανδριανοὶ Σατορνιλιαγνοὶ Ö14

Βασιλειδιανοὶ Νικολαΐῖται Γνωστικοί. οἱ καὶ Στρατιωτιχοὶ καὶ Φιβιω-
»ἴται οἱ αὐτοὶ δὲ παρά τισι Σεκουνδιανοὶ παρὰ δὲ ἄλλοις Σωχρατῖται
παρὰ δὲ ἑτέροις Ζαχχαῖοι καλούμενοι καὶ Κοδδιανοὶ καὶ Βορβορῖται
καὶ Βαρβηλῖται. Καρποχρατῖται Κηρινϑιανοί, οἱ χαὶ Μιηρινϑιανοί.
Δαζωραῖοι Ἐβιωναῖοι Οὐαλεντῖνοι Σεχουνδιανοί, οἷς συνάπτονται
᾿Ἐπιφάνης καὶ Ἰσίδωρος, Πτολεμαῖοι. ἐν δὲ τῷ τρίτῳ τόμῳ τοῦ αὐ-
τοῦ πρώτου βιβλίου αἱρέσεις | δεκατρεῖς οὕτως" Μιαρκώσιοι Κολορβά-
σιοι Ἡρακλεώνῖται Ὀφῖται Καϊανοὶ Σηϑιανοὶ ᾿ρχοντιχοὶ Κερδωνιανοὶ
Meoziovss Aovzıerıorei ᾿᾿πελληϊανοὶ Σευηριανοὶ Τατιανοί. αὕτη
ἡ ἀναχεφαλαίωσις τοῦ πρώτου βιβλίου τῶν τριῶν τόμων.

Τοῦ δὲ δευτέρου βιβλίου τόμοι δύο. zal ἐν μὲν τῷ πρώτῳ τόμῳ
τοῦ δευτέρου βιβλίου, τετάρτῳ δὲ ὄντι κατὰ τὴν ἀπ᾿ ἀρχῆς ἀκολουϑίαν
τοῦ ἀριϑμοῦ, αἱρέσεις δεκαοχτὼ οὕτως" Ἐγκρατῖται χατὰ Φρύγας, οἱ καὶ
Δοντανισταὶ καὶ Τασκοδρουγῖται" οἱ δὲ Τασχοδρουγῖται διῃρέϑησαν ἀπὸ
τῶν προειρημένων, Πεπουζιανοὶ (οἱ καὶ ΠρισκιλλιανοὶΣ καὶ Κυϊντιλ-
λιανοί. οἷς συνάπτονται ᾿Αρτοτυρῖται. Τεσσαρεσχαιδεκατῖται οἱ τὸ
πάσχα μίαν ἡμέραν τοῦ ἔτους ποιοῦντες, ᾿Αλογοι οἱ τὸ εὐαγγέλιον
᾿Ιωάννου καὶ τὴν ἀποχάλυψιν μὴ δεχόμενοι, ᾿Αδαμιανοὶ Σαμψαῖοι. οἱ
καὶ Ἐλκεσαῖοι. Θεοδοτιανοὶ διελχισεδεχιανοὶ Βαρδησιανισταὶ Νοητιανοὶ
Οὐαλήσιοι Καϑαροὶ ᾿4γγελικοὶ ᾿Αποστολικοί, οἱ καὶ ᾿ἀποτακτιχοί, οἷς
συνάπτονται οἱ zaAovusvor Σαχχοφόροι, Σαβελλιανοὶ ᾿Θριγενιανοὶ οἱ
αἰσχροποιοὶ Θριγενιανοὶ οἱ τοῦ ᾿Αδαμαντίου. ἐν δὲ τῷ δευτέρῳ
τόμῳ τοῦ αὐτοῦ δευτέρου βιβλίου, πέμπτῳ δὲ ὃντι κατὰ τὸν ἀριϑμὸν
τὸν προειρημένον. αἱρέσεις πέντε οὕτως Παύλου τοῦ Σαμοσατέως
Μανιχαῖοι. οἱ καὶ Azovavitaı, Ἱερακῖται Μελιτιανῶν τῶν ἐν τῇ Αἰγύπτῳ

GR(von Ζ. 21 Βαρδησιανιασταὶ an wieder U statt R) M anaceph. anc.

4 δὲ παρά] παρὰ δὲ GRanaceph. 4 Σωχρατῖται --- ἑτέροις <GR 5 vor
χαλούμενοι +0: GRM Sf χαὲ Κοδδιανοὶ — Βαρβηλῖται < anaceph. 6 vor
Καρποχρατῖται + zei M ΜΚΚαρποχρατιανοὶ anaceph. ΒΚορινϑιανοὶ M
11 ᾿Απελλιανοὶ Aovzierıorei anaceph. | ᾿Απελλιανοὶ M anaceph. 13 ἐν πρώτω
μὲν τόμω (< ze) GRM 15f τῶν χαὶ (καὶ <GR) Μοντανιστῶν καὶ Taoxodoov-
yırav GRM 167 οἱ δὲ Τασχοδρουγῖται---προειρημένων <anaceph. 17 (οἱ καὶ
Πρισχιλλιανοὶδ *, vgl. 8. 158, 17 20 Ἰωάννου hinter ἀποχάλυψιν anaceph.
221 οἷς συνάπτονται — Σαχκοφόροι < anaceph. 23 u. 24 Ὠριγενειανοὲ beide-
male G 24 ᾿Αδάμαντος anaceph. | di) τε GUM 25 χατὰςς Ὁ 26 Παύλου
τοῦ Σαμοσατέως) Παυλιανισταὶ U 27 Μελητιανοί, οἱ ἐν τῇ Αἰγύπτῳ nenomzöres

τὸ σχίσμα anaceph. Μελιτιανοὶ σχίσμα ἐν Αἰγύπτῳ U

> D271
PIX

10

20

Prooemium I 5, 3—9 161

« ὁ

σχίσμα ᾿Αρειανοί. αὕτη καὶ ἡ τοῦ δευτέρου βιβλίου τῶν (δύο) τόμων
ἀναχεφαλαίωσις. |

Ὁμοίως καὶ ἐν τῷ τρίτῳ βιβλίῳ εἰσὶ τόμοι δύο. ἐν τῷ μὲν
πρώτῳ τόμῳ τοῦ τρίτου βιβλίου, ἕχτῳ δὲ ὄντι καϑ' ὃν ἀριϑμὸν
προείπαμεν, αἱρέσεις ἑπτὰ οὕτως" Αὐδιανοὶ σχίσμα ὄντες, Φοωτεινιανοὶ
Μαρχελλιανοὶ Ἡμιάρειοι Πνευματομάχοι, οἱ τὸ πνεῦμα τοῦ ϑεοῦ τὸ
ἅγιον βλασφημοῦντες, ᾿Δεριανοὶ | ᾿Δετίου τοῦ ἀνομοίου, ᾧ συνήφϑη
Εὐνόμιος ὁ καὶ ᾿άνομος. ἐν δὲ τῷ δευτέρῳ τόμῳ τοῦ αὐτοῦ

; Ξ ς ’ Ξ , „ ἘᾺΝ δι yr = ‚
τρίτου βιβλίου, ἑβδόμῳ δὲ τομῳ ovrı καϑ' ἣν εἴπαμεν τῶν τομῶν
τοῦ ἀριϑμοῦ διαίρεσιν, ὃς ἐστε τόμος ἕβδομος καὶ τέλος τῆς πραγμα-
τείας, αἱρέσεις τέσσαρες οὕτως" Διμοιρῖται, οἱ μὴ τελείαν τὴν | Χριστοῦ
ἐνανθρώπησιν ὁμολογοῦντες οἱ καὶ ᾿ἀπολλιναρῖται, καὶ οἱ τὴν ἁγίαν
Μαρίαν τὴν ἀειπάρϑενον μετὰ τὸ τὸν σωτῆρα γεγεννηχέναι τῷ
Ἰωσὴφ “συνῆφϑαι λέγοντες, οὺς ἐκαλέσαμεν Αντιδικομαριαμίτας, χαὶ
οἱ εἰς ὄνομα τῆς αὐτῆς Μαρίας χολλυρίδα προσφέροντες, οἵτινες χα-
λοῦνται Κολλυριδιανοί, Μασσαϊλιανοί, καὶ ἡ περὶ τῆς ὀρϑῆς πίστεως
καὶ ἀληϑείας ἀπολογία μετ᾽ ἐπιτομῆς τοῦ λόγου, ἥτις ἐστὶν ἡ ἁγία
καϑολικὴ καὶ ἀποστολικὴ ἐχκλησία.

Αὕτη ἡ ἀναχεφαλαίωσις καὶ ἐπιγραφὴ τῆς πάσης κατὰ αἱρέσεων
ὀγδοήχοντα πραγματείας καὶ μιᾶς τῆς ὑπὲρ ἀληϑείας ἀπολογίας τῆς
μόνης τουτέστι τῆς καϑολικῆς καὶ ὀρϑοδόξου ἐκκλησίας, ἐν τρισὶ μὲν
βιβλίοις ὑποχειμένοις συντεταγμένης, ἐν ἑπτὰ δὲ τόμοις διαιρεϑείσης.

GU M anaceph. anc. (bis Ζ. 16)

1 (6to) *, vgl.S.160,12 3782 <GM | μὲντῷ Ὁ 4 Exro δὲ ὄντι] Exrov

d

-

δὲ τόμου GUM 4 χατὰ τὸν ἀριϑμὸν ὃν προείπομεν anaceph. 5 προείπομεν
U anaceph. | σχίσμα ὄντες < anaceph. | Φωτιαγνοὶ anaceph. 6 Μαρκελληΐα-
vol & Maoxeiniavoi M 7 vor ’Astiov + ᾿Αετιανοὶ ἀπὸ U 7 ’Astlov—”Avo-
μος] ᾿Αέτιοι οἱ καὶ ᾿Ανόμοιοι anaceph. 8 ᾿Ανόμοιος Ὁ | töuw<anaceph. 9 εἴ-
πομεὲν U anaceph. ϑῖ τῶν τόμων τοῦ ἀριϑμοῦ < anaceph. 10 ὃς --- πραγμα-

τείας < anaceph. 11 Aıuoıgeioı anaceph. | vor Xoworooö + τοῦ anaceph.
12 ᾿Απολιναρῖται GU Manaceph. | xai οἱ] οἵ καὶ U anaceph. 14 λέγοντες
hinter ἀειπάρϑενον (Z.13) anaceph. 15 αὐτῆς <M | κχολλουρίδα M χολλυρίδας
anaceph. 16 Kollovodıvwoei M | ἢ <U 17 τοῦ λόγου < anaceph.
191 χατὰ τῶν ὀγδοήχοντα αἱρέσέων anaceph. 20 μίαῦ 90 τῆς μόνης
— ἐχχλησίας] τουτέστι τῆς μόνης χαϑολικῆς ἐχκλησίας anaceph. 21 τῆς (vor χα-
ϑολιχῆῇ <M 88 ὑποχειμένοις συντεταγμένης . . . διαιρεϑείσης Öh.] ὑποκειμέ-
γοις συντεταγμένη ... διαιρεϑεῖσα GUM ὑποχειμένη συντεταγμένως :, τ δ δ),
φεϑεῖσα anaceph. | ἐν < anaceph.

Epiphaniusl 11

Ö16

PR

νϑ - [4 - ’ - x -
Τάδε ἔνεστιν ἐν τῷ πρώτῳ τόμῳ τοῦ πρώτου βιβλίου τοῦ κατὰ τῶν

[εἴκοσι) αἱρέσεων ἐλέγχου, (ἐν © εἰσιν αἱρέσεις X) οὕτως"

Πρῶτον μὲν ai τῶν αἱρέσεων πασῶν μητέρες τε καὶ πρωτότυποι

ὀνομασίαι, ἐξ ὧν μητέρων πέντε αἱ ἄλλαι ἐφύησαν, καὶ εἰσὶν αὗται αἱ
δ πρῶται τέσσαρες"

(@.) Πρώτη Βαρβαρισμύς, ἥτις καϑ' ἑαυτήν ἐστι, διαρχέσασα ἀφ᾽ 1,1
ἡμερῶν τοῦ “Αδὰμ ἐπὶ δέκα γενεαῖς ἕως τοῦ Noe. Βαρβαρισμὸς δὲ 2
κέκληται ἀπὸ τοῦ μὴ τοὺς τότε av) ϑρώπους ἀρχηγόν Tıva ἔχειν D273
ἢ μίαν συμφωνίαν, ἀλλ᾽ ὅτι πᾶς τις ἑαυτῷ ἐστοίχει καὶ νόμος ἑαυτῷ

10 χατὰ τὴν προτίμησιν τοῦ ἰδίου βουλήματος ἐγίνετο.

(8) Δευτέρα Σχυϑισμός, ἀπὸ τῶν ἡμερῶν τοῦ Νῶε καὶ μετέπειτα 2,1
ἄρχι τῆς τοῦ πύργου olxodoung καὶ Βαβυλῶνος χαὶ μετὰ τὸν τοῦ
πύργου χρόνον ἐπὶ ὀλίγοις ἔτεσι τουτέστιν ἕως Φαλὲχ καὶ Ῥαγαῦ"
οἵτινες ἐπὶ τὸ τῆς Εὐρώπης κλίμα νενευκότες τῷ τῆς Σχυϑίας μέρει

15 καὶ τοῖς αὐτῶν ἔϑνεσι προσεχρίϑησαν ἀπὸ τῆς τοῦ Θάῤρα ἡλικίας
καὶ ἐπέκεινα, ἐξ οὗπερ οἱ Θρᾷκες γεγόνασι.

15)

14ff vgl. Panarion ἢ. 2, 10; S. 175, 221

GU M anaceph. 3ff Chron. pasch. p. 23Dff Joh. Damasc. de haeres. Migne
94, 677 ΑΗ Doctr. patr. c. 34; S. 266, ΘΗ Diekamp (die Abweichungen der
letzteren von der Anacephalaeosis sind nur bei den wichtigsten Stellen verzeichnet)

1 τάδε ἔνεστιν ἐν τῷ πρώτῳ τόμῳ *, gemäß den sonstigen Überschriften]
Τάδε ἔνεστιν ἀναχεφαλαίωσις τοῦ πρώτου τόμου χτὲ GUM ποιησόμεϑα de πάλιν
ἀναχεφαλαίωσιν ἑτέραν τοῦ πρώτου τόμου τοῦ πρώτου βιβλίου τοῦ κατὰ τῶν
εἴχοσιν αἱρέσεων διαλαμβάνοντος anaceph. 2 [εἴχοσι)] *, ὀγδοήκοντα ὃ | (ἐν ᾧ
εἰσιν αἱρέσεις %) * der Satz ist gefordert ebenso durch das οὕτως, wie durch
den sonstigen Brauch des Epiph. 3 πρῶτον μὲν + γὰρ anaceph. 4 vor Övo-
μασίαι + χαὶ M | 5ᾷμητέρες U | nevre > anaceph.; die Zahl ist nicht zu
streichen; zu den 4 erstgenannten gehört als fünfte μήτηρ der Σαμαρειτισμός.
vgl. S. 157, 1ff | eit<<anaceph. | ας αὖ 4 αἱ πρῶται τέσσαρες < ana-
ceph. 7 yevea//)/s, von erster Hand aus γενεαῖς hergestellt U 11 devreo«
<G | τοῦ «- anaceph. 13 ἕως < GUM 15 ἔϑεσι M ἔτεσι U | προσε-
κλίϑησαν anaceph. | Θάρρα] Θήρας GUM

Anacephalaeosis von Tom. 1 163

(7.) Toitn Ἑλληνισμός, ἀπὸ τῶν χρόνων τοῦ Σεροὺχ ἐναρξάμενος 3, 1
διὰ τοι τῆς εἰδωλολατρείας καὶ ὡς ἐστοίχουν τὸ τηνικαῦτα ἕχαστος
χατά τινα δεισιδαιμονίαν ἐπὶ τὸ μᾶλλον πολιτικώτερον καὶ ἐπὶ ἔϑη
καὶ ϑεσμούς. εἰδώλων μέντοι γε ἐναρξαμένων τάττεσϑαι, τὰ τῶν 2

5 ἀνθρώπων γένη οἷς τότε στοιχήσαντες * ἐϑεοποίουν, διὰ μὲν χρωμά-
τῶν διαγράφοντες τὴν ἀρχὴν καὶ ἀπεικονίζοντες τοὺς πάλαι παρ᾽ | Ö18
αὐτοῖς τετιμημένους Zu τυράννους ἢ γόητας ἢ τινάς τι δράσαντας ἐν
βίῳ μνήμης δοκοῦν ἄξιον, δι᾿ ἀλκῆς τε ἢ σωμάτων εὐρωστίας κ᾿
ἔπειτα δὲ ἀπὸ τῶν χρόνων τοῦ Θάρρα πατρὸς ᾿Αβραὰμ καὶ δι᾿ 3

10 ἀγαλμάτων τὴν πλάνην τῆς εἰδωλολατρείας εἰσηγησάμενοι, τοὺς
ἑαυτῶν προπάτορας δι᾿ ἀπειχονισμῶν τετιμηκότες καὶ τοὺς | πρὸ PXI
αὐτῶν τετελευτηκότας τεχνησάμενοι ἐκ χεραμικῆς ἐπιστήμης τὸ
πρῶτον, ἔπειτα di’ ἑκάστης τέχνης μιμησάμενοι, οἰχοδόμοε μὲν λίϑον
ξέσαντες, ἀργυροκόποι δὲ καὶ χρυσοχόοι διὰ τῆς ἰδίας ὕλης τεκτη-

15 νάμενοι, οὕτω καὶ τέχτονες καὶ οἱ καϑεξῆς" (Αἰγύπτιοι δὲ ὁμοῦ καὶ 4
Βαβυλώνιοι καὶ Φρύγες καὶ Φοίνικες ταύτης τῆς ϑρῃσχείας πρῶτοι
εἰσηγηταὶ γεγόνασιν, ἀγαλματοποιίας TE χαὶ μυστηρίων, ἀφ᾽ ὧν τὰ
πλεῖστα εἰς Ἕλληνας μετηνέχϑη ἀπὸ τῆς Κέχροπος | ἡλικίας καὶ D274

1 vgl. liber Jub. 11, 1ff Littmann — 9 vgl. liber Jub. 11, 16 12, 2 Litt-
mann — 9ff vgl. Ancoratus c. 102,7; 8.123, 12} — 15 vgl. Eus. praep. ev. 16;
Migne 21, 48 Β — 17f vgl. Eus. praep. ev. 111; Migne 21, 991 — 18 zu Kexoow
vgl. Eus. praep. ev. X 9; Migne 21, SO9B Chronik aus dem Armenischen S. 159
Karst Hieronymus Chronik S. 21, 24 Helm

G U M anaceph. Chron. pasch.
1 τρίτη <G | ἀπὸ τῶν χρόνων] πρὸ ἕξ χρόνων anaceph. | Too (vor

Σεροὺχ) < Chron. pasch. 1f 8 De εἰσι υλοτθειας =,M 2 τοι) τὸ
anaceph. | εἰδωλατρίας GU | ὡς] ἕως G 8 χαὶ < Chron. pasch. 4 μέντοι

γε ἐναρξαμένων < Chron. pasch. | ἐναρξαμένων ἢ ἐναρξάμενα GUM anaceph.
5 κα etwa (ἦσαν ἀρχηγοῖς) * | ἐϑεοποιοῦντο anaceph. ἐποίουν Chron. pasch.
7 γόητας] ἡγεμόνας Chron. pasch. | ἤ τινας < anaceph. 8 vor βίῳ + ro U

anaceph. μνήμης + τι GUM | δοχοῦν < anaceph. | * etwa {διαφέροντας ἢ
10 ἀγαλμάτων + αὐτῶν anaceph., Al τοὺς < GUM 13 δι᾿ ἑχάστης --- μι-
μησάμενοι anaceph.] ἑχάστης --- μιμησαμένης G UM Chron. pasch. λίϑον +90
Chron. pasch. 14 ξύσαντες anaceph. | de] re Chron. pasch. 14 τεχτηνόά-
μενοι οὕτω] τεχνασάμενοι ἐπετέλεσαν, χαλχοπλάσται δὲ χαὶ ἐπιξῦσται τέχναις χρη-
σάμενοι ἐποιχιλλεύσαντο Chron. pasch. 15 δὲ ὁμοῦ] μὲν οὖν Chron. pasch. ὁμοῦ
hinter Βαβυλώνιοι anaceph. 17 γεγονότες Chron. pasch. μυστηρίων + τελε-
τὰς Chron. pasch. 18f χαὶ καϑεξῆς — voreow πολὺ] χαὶ μετέπειτα χαϑεξῆς
ὕστερον πολλοὶ Chron. pasch.
ΤΙΣ

σι

10

164 Epiphanius

» ; x « \
χαϑεξῆς), μετέπειτα δὲ καὶ ὑστέρῳ πολὺ τοὺς περὶ Κρόνον καὶ Ῥέαν, 5

7 x» x x -
Δία τὲ καὶ ᾿Απόλλωνα καὶ τοὺς καϑεξῆς ϑεοὺς ἀναγορεύσαντες.

Ἕλληνες δὲ χέχληνται ἀπὸ Ἕλληνός τινος ἀνδρὸς τῶν ἐν τῇ Ἑλλάδι 6

χατῳχηχότων καὶ τὴν προσωνυμίαν τῇ χώρᾳ παρεχομένου, ος δὲ

ἕτεροί φασιν ἀπὸ τῆς ἐλαίας τῆς ἐν ᾿Αϑήναις βλαστησάσης. Ἴωνες 7

x [2 > \ ’ ς » ς > ᾿ > \ - ) ’

δὲ τούτων ἀρχηγοὶ γεγονασιν, ὡς ἔχει n ἀκρίβεια, ἀπὸ τοῦ Imvan *,
x > x - x ’ ΄ co -

ἑνὸς ἀνδρὸς τῶν τὸν πύργον οἰχοδομησάντωῶν, OTE αἱ γλῶσσαι διεμε-
’ - > . ὌΠ} x ’

οίσϑησαν τῶν ἀνϑρώποων, dı ἣν αἰτίαν καὶ Meoores πάντες κέχληνται

διὰ τὴν μεμερισμένην φωνήν. ὕστερον δὲ ὁ Ἑλληνισμὸς εἰς αἱρέσεις 8

χατέστη κατωτέρω τῷ χρόνῳ, φημὶ δὲ Πυϑαγορείων καὶ Στωϊχῶν

x - Wr, \ - ’ x
καὶ Πλατωνικῶν καὶ Erıxovoeiwv καὶ λοιπῶν. ϑεοσεβείας δὲ 9

x NY [τ REN : ’ ‚ 5» ἐΐς
χαρακτὴρ ὑπῆρχεν ἅμα χαὶ ὁ κατὰ φύσιν νόμος, πολιτευόμενος ἀπὸ
τούτων τῶν ἐϑνῶν, ἑαυτὸν ἀφορίζων ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου καταβολῆς

\ - G [4 - - SC
καὶ δεῦρο, μέσος Turyarov Βαρβαρισμοῦ καὶ Ixvdıouov καὶ EAAn-

= - ao - - ) \
νισμοῦ, ἕως ὅτου συνήφϑη τῇ τοῦ Aßoaau ϑεοσεβείᾳ.

(δ) Καὶ μετέπειτα ᾿Ιουδαϊσμός, ἀπὸ τῶν χρόνων ᾿Αβραὰμ τὸν

. χαραχτῆρα διὰ περιτομῆς εἰληφὼς καὶ ἐν Μωυσῇ, ἑβδόμῳ ἀπὸ ᾿Αβραάμ,

20

x - > > - ’ ’ ς x - - ᾿ > x
διὰ τοῦ δι αὐτοῦ δοϑέντος νομου ὑπὸ τοῦ ϑεοῦ πλατυνϑείς, ἅπο
x - ) ’ [4 IR « 3 x - >) ’ > ’
δὲ τοῦ lovda, τετάρτου υἱοῦ τοῦ ]αχὼβ τοῦ ἐπικληϑέντος Ισραηλ,

x x - ’ ’ 2 x - - > - ) ’ -
δια Δαυὶδ τοῦ πρώτου βασιλεύσαντος ἄπο τῆς τοῦ αὐτοῦ Ιουδα φυλῆς
x ’ - 2 “. ee 7 ’ “- x \
τὸ τέλειον τοῦ lovdaiouov ovoua χεκληρωμένος. σαφῶς γὰρ περὶ

3 vgl. Clemens Al. strom. VI130, 3; II 407, 28 Stählin Hieronymus Chronik
S.43,5ff Helm — 5 zu ἐλαία vgl. Hieronymus Chronik 8.41, 17ff Helm — zu
Ἴωνες Hippolyt Chronik $ 60 Bauer u. Refut. X 31 — 7f vgl. S. 176, 4ff und de
mens. ac pond. S. 180,53f Lagarde — 16ff vgl. prooemium I c. 3,5; 8.157, 105

GU M anaceph. Chron. pasch.

2 τοὺς < Ὁ | τοὺς χαϑεξῆς] τοὺς ἐφεξῆς δυνάστας Chron. pasch. 3 δὲ
< Μ anaceph. Ühron. pasch. | Ἑλένου G 4 χαὶ τὴν ---παρεχομένου anaceph.)
<GUM 6 ὡς ὁ ἀχριβὴς ἔχει λόγος Chron. pasch. | Ἰωυνᾶν UM Ἴωνος υἱὸς
anaceph. « {χεχλημένοι) * 7 ἑνὸς ἀνδρὸς) ἀνδρός τινος anaceph. 7 ὕτε ---
ἀνθρώπων < anaceph. 8 ἀνθρώπων Chron. pasch.] πάντων G UM anaceph. |
μερόπει M | πάντες «-Ξ anaceph. 10 χατεστάϑη anaceph. | τῶν χρόνων anaceph. |
Πυϑαγορίων UM 11 ’Enızoveiov UM 12 zal<anaceph. | öJzoM 17 χα-
ραχτῆρα + τοῦ ᾿Αβραὰμ Chron. pasch., | διὰ περιτομῆς < U anaceph, | ἐν
+ τῷ Chron. pasch. | Mwvoet M 18 δι᾽ αὐτοῦ < anaceph. di’ < U | 7092
< anaceph. 19 ἐπικληϑέντος) ἐπὲ anaceph. 20 τοῦ πρώτου βασιλεύσαντος]
τοῦ βασιλέως πρώτου Chron. pasch. | αὐτοῦ τοῦ Chron. pasch. 21 τέλεον Μ
τέλος, < τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ ὄνομα anaceph. | ὀνόματος Chron. pasch. 91--8. 16ὅ, 8
σαφῶς --- κτίσις < anaceph. 91 σαφῶς γὰρ] καϑὰ ταφῶς Chron. pasch.

4,1

10

20

Anacephalaeosis von Tom. 1 165

τούτων τῶν τεσσάρων αἱρέσεων ὃ ἀπόστολος ἐπιτιμῶν ἔφη »Ev γὰρ
Χριστῷ Ἰησοῦ οὐ βάρβαρος, οὐ Σχύϑης, οὐχ Ἕλλην, οὐχ Ἰουδαῖος,
ἀλλὰ καινὴ κτίσιςκ«.

Ἑλλήνων διαφοραί"

{ε.) Πυϑαγόρειοι εἴτ᾽ οὖν Περιπατητιχοί' τὴν μονάδα καὶ τὴν
πρόνοιαν καὶ τὸ χωλύειν ϑύεσϑαι τοῖς δῆϑεν ϑεοῖς | Πυοϑαγόρας
ἐδογμάτισεν, ἐμψύχων τε μὴ μεταλαμβάνειν, ἀπὸ οἴνου δὲ ἐγκρα-
τεύεσϑαι. διώριζεν δὲ ἅμα τὰ ἀπὸ σελήνης [καὶ] ἄνω ἀϑάνατα λέγων,
τὰ δὲ ὑποχάτω ϑνητά" μεταγγισμούς τε ψυχῶν ἀπὸ σωμάτων εἰς
σώματα ἄχρι ζῴων καὶ κνωδάλων, σιωπὴν δὲ ἅμα ἀσκεῖν ἐπὶ χρόνον
πέντε ἐτῶν ἐδίδασχε. τὸ τελευταῖον δὲ ξαυτὸν ϑεὸν ὠνόμασε.

<. Πλατωνιχοὶ ϑεὸν καὶ ὕλην καὶ εἶδος, καὶ τὸν κόσμον γενητὸν
καὶ φϑαρτὸν ὑπάρχειν, τὴν ψυχὴν δὲ ἀγένητον καὶ ἀϑάνατον καὶ
ϑείαν" εἶναι δὲ αὐτῆς τρία μέρη, λογικὸν ϑυμικὸν καὶ ἐπιϑυμητικόν"
τὰς δὲ γυναῖχας κοινὰς τοῖς πᾶσι γίνεσθαι καὶ μηδένα μίαν ἔχειν
γαμετὴν ἰδίαν, ἀλλὰ τοὺς ϑέλοντας ταῖς βουλομέναις συνεῖναι" μεταγ-
γισμὸν δὲ ὡσαύτως φυχῶν εἰς σωμάτων διαφορὰς ἄχρι κνωδάλον,
ὁμοῦ δὲ καὶ ϑεοὺς ἐκ τοῦ ἑνὸς πολλοὺς ἐδογμάτισαν.

ζ. Στωϊχοὶ σῶμα τὸ πᾶν δογματίζοντες καὶ τὸν αἰσϑητὸν τοῦ-
τον χόσμον ϑεὸν νομίζοντες, τινὲς δὲ ἐκ τῆς τοῦ πυρὸς οὐσίας τὴν
φύσιν ἔχειν αὐτὸν ἀπεφήναντο. καὶ τὸν μὲν ϑεὸν νοῦν ὁρίζουσι καὶ

1 Kol. 3, 11 vgl. Gal. 3, 28 --- ὅ---. 166, 8 vgl. Diels Doxographi graeci

Ss. 587f u. 8. 175 — 12—16 fast wörtlich wiederholt im Schlußabschnitt περὲ
πίστεως c.9

GU M anaceph. Chron. pasch. (bis Z. 3)

1 ἐπιτιμῶν] ἐπιτεμὼν G U ἐπιστέλλων Chron. pasch. | ἔφη] ἔλεγεν Chron.
paschh 5 Πυϑαγόριοι UM | εἴτουν] ἢ anaceph. | τὴν2 < anaceph. 6 τοῖς
δῆϑεν < anaceph. | δῆϑεν + (voubousvos)? * | Πυϑαγόρας < anaceph.
7 doyuarigovreg anaceph. | ἐνψύχων M | δὲ] δεῖ M 8 διώριζον anaceph. |
τὰ < anaceph. | [zei] Jahn Diels | λέγοντες anaceph. 9 ὑποχάτωθϑεν M |
te] δὲ M anaceph. 10—11 σιωπῶν δὲ ὁ τούτων διδάσχαλος ἑαυτὸν ϑεὸν ὠνό-

ucoe anaceph. 10f ἐπὶ — ἐδίδασχε < M 12 Πλατωνιχοὶ + δὲ anaceph. |
yevvntöv G U anaceph. 13 vor τὴν ψυχὴν + καὶ α | τὴν δὲ ψυχὴν anaceph.
| ἀγέννητον UM anaceph. ἀϑάνατον] ἄφϑαρτον α 14 αὐτὴν Μ | καὶ
<GUM 15 πᾶσι + (deiv) Dind. 18 ὁμοῦ δὲ] ὁμοίως δὲ anaceph. |
πολλοὺς + χαὶ αὐτοὶ anaceph. | ἐδογμάτισε GUM 20 δὲ < anaceph.
21 ἔχειν < anaceph. | αὐτῶν anaceph. | ἀπεφήναντο) ὁρίζουσι anaceph. |
ὁρίζουσι] δογματίζουσι anaceph.

ὅ,1 ὃ 90
D275
ῬΧΠ

9

0,1

Ze

ID

10

20

30

166 Epiphanius

« x - 3% ’ > - - - “N > -
OS ψυχὴν» παντὸς τοῦ OPTOS κύτους οὐρανοῦ καὶ γῆς" σῶμα δὲ αὐτοῦ
x - < > x \ - x
τὸ πᾶν, ὡς ἔφην, καὶ ὀφϑαλμοὺς τοὺς φωστῆρας. τὴν δὲ σάρχα
΄ > ’ - 2
πάντων ἀπολλυσϑαι καὶ τὴν ψυχὴν πάντων μεταγγίζεσϑαι ἀπὸ σώ-
ματος εἰς σῶμα.
- > ” Ἢ > - c -
ἡ. Ἐπικούρειοι ἄτομα καὶ ἀμερῆ σώματα, ὁμοιομερῆ TE καὶ ἄπειρα
> κ᾿ ᾿ - ’ < ’ x 5 >
τῇ» ἀρχὴν εἰναι τῶν πάντων υπεστήσαντο χαὶ τέλος εἶναι εὐδαιμο-
᾽ «ς x '
vias τὴν ἡδονὴν ἐδογμάτισαν καὶ μήτε ϑεὸν μήτε πρόνοιαν τὰ
’
πράγματα διοικεῖν.
= x x ᾿ Be > = a. o . > Ka
ὃ. Fauapeıtıouog χαὶ οἱ ἀπ αὐτοῦ Σαμαρεῖται, 05 ἔστιν ano
> = τι x x νι - ᾿ [4]
Ἰουδαϊσμοῦ, πρὸ μὲν τοῦ καταστῆναι αἱρέσεις εἰς Ἕλληνας καὶ πρὸ
- - > - ’ x = ς ’
τοῦ συστῆναι αὐτῶν τὰ δόγματα, μετὰ δὲ τὸ εἶναι Ἑλλήνων τὴν
᾿ x 2 .. - ’ 2.0
ϑρησχείαν καὶ μέσον τοῦ ᾿Ιουδαϊσμοῦ τὴν πρόφασιν εἰληφὼς ἀπὸ
- ΄ ’ - - > ν Ξ
τῶν χρονῶν Ναβουχοδονοσορ χαὶ τῆς τῶν Ἰουδαίων αἰχμαλωσίας
΄ x ” > > ’ > \ ’
μέτοιχοι δὲ ovres ἀπὸ Acovoiov εἰς τὴν Ἰουδαίαν καὶ λαβόντες τὴν
, ΄ ' - r 2 pr 2 ‚
πεντάτευχον μονὴν διωυσέως, τοῦ βασιζέως αὐτοῖς ἀποστείλαντος
DR = a >) n ’ ;
ἀπὸ Βαβυλῶνος διὰ ἱερέως Ἔσδρα καλουμένου, τὰ πάντα ἔχοντες ἴσα
) ’ x - ’ \ Ὑ 1 x ’ ’
Ιουδαίων, πλὴν τοῦ βδελύττεσϑαι τὰ ξεϑνη χαὶ UNTE προσψαῦειν
ΒΕ Ἄ ΕΣ; τ - >, ν
τινῶν καὶ πλὴν τοῦ ἀρνεῖσϑαι νεχρῶν ἀνάστασιν καὶ τὰς ἄλλας
’ x ,
προφητείας τὰς μετὰ Movoee.
Σαμαρειτῶν ἔϑνη τέσσαρα "
= ’ I; x ς \ ’„r \ \
1. ] οροϑηνοί, οἱ ἄλλοις καιροῖς TAG ἑορτὰς ἄγοντες παρὰ τους
Σεβουαίους.
--- τ' = x x 2 x > ’ nz c - x x
va. Σεβουαῖοι, διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν τῶν ἑορτῶν προς τους
x ’
Γοροϑηνοῦς διαφερόμενοι.
ee N > ς ᾿ > ’ ar x ’
ιβ. Eoonvot, und οποτέροις Evarrıovusvoı, τοῖς δὲ παρατυγχα-
’ > r
γουσι συνεορτάζοντες ἀδιαφορος.
-:, ; πὶ 2 = ” τ. \ τ' - 2 2
17. Δοσίϑεοι, τοῖς αὐτοῖς ἔϑεσιν οἷς καὶ Σαμαρεῖται EUNOAL-
’ = . ’ \ = en r
TEVOUEVOL, περιτομῇ TE χαὶ σαββάτῳ καὶ τοῖς αλλοις, χρώμεγνοί TE
- ’ x - » ’ x > ᾿
τῇ πεντατεύχῳ, περιττότερον δὲ τῶν ἄλλων φυλάττοντες TO ἀπέ-
x \ ’ σἂν ” x
χεσϑαι ἐμψύχων καὶ ἐν νηστείαις δὲ συνεχέστατα βιοῦντες. ἔχουσι δὲ

GU Μ anaceph.

1 τοῦ ὄντος παντὸὶ M 5 Ἐπιχούριοι M | dröuovsM | ἀμερῆ] μέρη M |
vor ὁμοιομερῆ - καὶ anaceph. 6 εἶναι < anaceph. χα VIER
πράγματα! τὰ πάντα anaceph. 11 μετὰ δὲ τὸ Ἢ μετὰ δὲ τοῦ α Ὁ Μ anaceph.
15 αὐτοῖς] αὐτοὺς Μ 16 ἴσα] εἰσιν αὖ 19 τὰς < anaceph. | Μωυσέως
anaceph. ωσέα Μ 90 Σαμαρειτῶν + δὲ U 91. Γορϑηνοί U | vor ἄλλοις
+ 2 U 99 Σεβοναίους] Ἑβραίους U 23 Σεβοναῖοι + oi U 24 Γορϑη-
γοὺς U 96 ἑορτάζοντες anaceph. 97. Δωσίϑεοι GM | ἤϑεσιν M | οἷς καὶ

8

022

anaceph.] οἷα δ GUM 381 χρώμενοι, τῇ TE πεντατεύχῳ anaceph. 30 καὶ

« anaceph. | δὲ] τε Μ' | βιοῦν M

ot

10

20

Anacephalaeosis von Tom. 1 167

καὶ παρϑενίαν τινὲς αὐτῶν, ἐγχρατεύονται δὲ ἄλλοι. πιστεύουσι δὲ
νεχρῶν ἀνάστασιν, ὅπερ ξένον ἐστὶ Σαμαρείταις.

Ἰουδαίων αἱρέσεις ἑπτά"

rd. Γραμματεῖς, οἵτινες νομικοὶ μὲν ἦσαν καὶ δευτερωταὶ παρα-
δόσεων τῶν παρ᾽ αὐτοῖς πρεσβυτέρων, τῇ περιττοτέρᾳ ἐϑελοϑρῃσκχείᾳ
ἔϑη φυλάττοντες ἃ οὐ διὰ τοῦ νόμου μεμαϑήκασιν, ἀλλ᾽ ξαυτοῖς
ἐτύπωσαν, σεβάσματα δικαιώματος τῆς νομοϑεσίας.

ie. Φαρισαῖοι, ἑρμηνευόμενοι ἀφωρισμένοι, οἱ τὸ ἀχρότατον βι-
οὔντες χαὶ δῆϑεν τῶν ἄλλων δοκιμώτεροι" παρ᾽ οἷς καὶ νεκρῶν ἀνά-
στασις ὡς καὶ παρὰ τοῖς Γραμματεῦσι καὶ ἡ περὶ ἀγγέλων καὶ πνεύ-
ματος ἁγίου, ὅτι ἔστι, συγκατάϑεσις, πολιτεία τε διάφορος, ἐγκράϊτεια
ἕως χρόνου xal παρϑενία, νηστεία δὲ δὶς τοῦ σαββάτου, ξεστῶν
zadagıouol χαὶ πινάχων καὶ ποτηρίων, ος χαὶ παρὰ τοῖς Poauua-
τεῦσι, ἀποδεκατώσεις καὶ ἀπαρχαὶ καὶ ἐνδελεχὴς εὐχὴ χαὶ σχήματα
ἐθελοϑρῃσκευτικὰ τῆς ἐνδυμενίας διά τοι τῆς ἀμπεχόνης καὶ τῶν
δαλματιχκῶν ἤγουν χολοβιώνων χαὶ τοῦ πλατυσμοῦ τῶν al
τουτέστι ᾿σημάτων τῆϊ πορφύρας καὶ κρασπέδων καὶ ῥοΐσκων ἐπὶ
τὰ πτερύγια τῆς ἀμπεχόνης, ἅτινα ταῦτα ἐτύγχανε σημεῖα τῆς παρ᾽
αὐτοῖς ἕως καιροῦ ἐγκρατείας: οἱ καὶ παρεισέφερον γένεσιν καὶ
εἱμαρμένην.

15. Σαδδουκαῖοι, ἑρμηνευόμενοι δικαιότατοι, οἱ ἐκ γένους μὲν
ἦσαν Σαμαρειτῶν ὁμοῦ δὲ καὶ ἱερέως Σαδδοὺχ ὀνόματι, νεχρῶν μὲν
ἀνάστασιν ἀρνούμενοι xal μὴ παραδεχόμενοι ἄγγελον μήτε πνεῦμα,
τὰ δὲ λοιπὰ πάντα ὄντες Ἰουδαῖοι.

ιζ. Ἡμεροβαπτισταί, οὗτοι μὲν χατὰ πάντα Ἰουδαῖοι ἦσαν,
ἔφασχον δὲ μηδένα ζωῆς τυγχάνειν αἰωνίου, εἰ μή τι ἂν καϑ' ἕχά-
στην βαπτίζοιτο.

12 vgl. Luk. 18,12 — 12f vgl. Mark. 7,4 — 16 vgl. Matth. 23,5 — 23 vgl.
Act. 23,8

GU M anaceph.

1 δὲ} τε U Af παραδώσεων M 7 δικαιότητι anaceph. 10 ἀγγέλων
χαὶ] ἀγγέλου τοῦ anaceph. 11 re < anaceph. | ἐγχράτεια +reG 12 δὶς]
διὰ anaceph. 13f παρὰ τοῖς Γραμματεῦσι Ἢ οἱ Γραμματεῖς G UM anaceph.
14 ἀποδεχάτωσις und + τε anaceph. [ἐνδελεχεῖς εὐχαὶ U 15 ἐνδυμενείας anaceph.
16 ἤγουν] ἢ τῶν UM | χκολοβίων Ὁ χολλοβίων anaceph. 18 ταῦτα] πάντα Ὁ
Öh. ταῦτα + πάντα Dind. 21 Σαόδδουχαῖοι + od U | 0oi + xal anaceph.
22 ἐδ <GUM Σαδοὺχ M | ὀγόματι ἢ ὀνόματος GUM < anaceph.
23 μηδὲ anaceph., 24 λοιπὰ <GUM 25 οὗτοι] οἱ anaceph. 26 δὲ <M|

αἰωνίου τυγχάνειν anaceph.

14

15,1

D 277

16
P XIV

1
Ὁ 24

10

- > - x x - - ς ’
τῶν αἱρέσεων" ἐν αὐτῷ δὲ καὶ ἢ περὶ τῆς Χριστοῦ ἐνδημίας ὑποϑεσις

165 Epiphanius

[ῆ. Ὀσσηνοί, οἱ δὴ ἰταμώτατοι ἑρμηνεύονται. ἦσαν δὲ οὗτοι τὰ 18
πᾶντα χατὰ νόμον τελοῦντες, ἐχρῶντο δὲ χαὶ γραφαῖς ἑτέραις μετὰ
τὸν» νόμον, τοὺς δὲ πλείους τῶν μετέπειτα προφητῶν ἀπεβάλλοντο.

ιϑ. Νασαραῖοι, ἑρμηνευόμενοι ἀφηνιασταί, οἱ πᾶσαν σαρχο- 19,1
φαγίαν ἀπαγορεύουσιν, ἐμψύχων οὐδ᾽ ὅλως μεταλαμβάνουσιν, ἄχρι δὲ
Μωυσέως καὶ Ἰησοῦ τοῦ Ναυῆ τοῖς ἐν τῇ πεντατεύχῳ ἁγίοις ὀνόμασι
πατριαρχῶν χεχρημένοι τὲ χαὶ “πιστεύοντες, φημὶ δὲ ᾿Αβραὰμ καὶ 2
σαὰχ καὶ Ἰακὼβ χαὶ τῶν ἀνωτάτω καὶ αὐτοῦ Διωυσέως καὶ ᾿Δαρὼν
χαὶ Ἰησοῦ. τὰς δὲ τῆς πεντατεύχου γραφὰς οὐχ εἶναι Μωυσέως
δογματίζουσιν, ἄλλας δὲ παρ᾽ αὐτὰς ἔχειν διαβεβαιοῦνται.

x. Hoodıavoi, οἱ Ἰουδαῖοι μὲν ἦσαν χατὰ πάντα, Ἡρῴδην δὲ 20 D27S
Χριστὸν προσεδόχων καὶ τούτῳ τὸ τοῦ Χριστοῦ ἀπεδίδοσαν γέρας
χαὶ ὄνομα.

Οὗτος ὃ πρῶτος τόμος, περιέχων χατὰ πασῶν τῶν εἴκοσι τού-

χαὶ ἡ τῆς ἀληϑείας ὁμολογία." D279

1 anders unten h. 19, 1,3; S. 218,2 Ὀσσηνοὶ = στιβαρὸν γένος

GU NM anaceph.

2 χατὰ πάντα τὸν νόμον anaceph. 4 Νασσαραῖοι u. + οἵ anaceph.
| ἀφανιασταὶ ἃ ἀφιανισταὶ Ὁ | a <GUM 5 ἐμψύχων + δὲ anaceph. |
6 ὀνομάζονσι Ὁ 10 παρὰ ταύτας anaceph. 12 προσεδόχουν M anaceph., | |
τὸ περὶ anaceph. ἀπεόδίδωσαν U Enedidovv anaceph. | γέρα anaceph. 14 ὁ |
< ἃ anaceph. 14f τούτων < anaceph. 15 τῆς] τοῦ M 16 ὁμολογία
+5 μία χαὶ μόνη οὖσα τοῦ ϑεοῦ ἀληϑὴς πίστις anaceph. | Unterschrift: al πρὸ |
τῆς παρουσίας Χριστοῦ αἱρέσεις αὶ

᾿Επιφανίου ἐπισκόπου κατὰ αἱρέσεων τὸ ἐπικληϑὲν πανάριον
εἴτουν κιβώτιον.

1. ᾿ἀρχόμενος πίστιν τε καὶ ἀπιστίαν, εὐδοξίαν τε καὶ ἑτεροδοξίαν 1,1 ΡῚ
ἀναγγέλλειν TE καὶ λέγειν μνησϑήσομαι τῆς ἀρχῆς τῆς τοῦ κόσμου ““
χαταβολῆς καὶ ἀχολουϑίας, οὐ διὰ τῆς ἐμαυτοῦ δυνάμεως οὐδ᾽ ἀπὸ
ἰδίων λογισμῶν ὁρμώμενος, ἀλλ᾿ ὡς ὃ ϑεὸς ὃ πάντων δεσπότης χαὶ
ἐλεήμων ἀπεχάλυψε τοῖς ἑαυτοῦ προφήταις καὶ δί αὐτῶν ἡμᾶς τῆς
τοῦ παντὸς γνώσεως κατὰ τὸ ἐγχωροῦν ἀνϑρωπείᾳ φύσει κατη-
ξίωσε. καὶ ἀρχόμενος περὶ τούτων εὐϑὺς διασχοπεῖν πρῶτον μὲν 9
10 οὐχ ἐν μικρῷ ἀγῶνι καϑίσταμαι, ἀλλὰ χαὶ σφόδρα δέδια ἐπιβαλλό-
μενος ἔργῳ οὐ τῷ τυχόντι καὶ ἐπιχαλοῦμαι αὐτὸν τὸν ἅγιον ϑεὸν
καὶ τὸν μονογενῆ | αὐτοῦ παῖδα Ἰησοῦν Χριστὸν καὶ τὸ ἅγιον αὐτοῦ P2
πνεῦμα, ὅπως καταυγάσῃ τῆς ἡμετέρας εὐτελείας τὸν νοῦν πρὸς
φωτισμὸν τῆς περὶ τούτων γνώσεος. οἱ μὲν γὰρ τῶν EAAnvov 8

16 συγγραφεῖς ποιηταί τε καὶ λογογράφοι ἐπιβαλλόμενοί τινε μυϑώδει
συγγράμματι Μοῦσαν τινα ἐπεχαλοῦντο. οὐ γὰρ ϑεόν᾽ δαιμονιώδης
γὰρ παρ᾽ αὐτοῖς ἡ σοφία καὶ »ἐπίγειος καὶ οὐχ ἄνωϑεν κατερχομένη «
κατὰ τὸ γεγραμμένον. ἡμεῖς δὲ ἐπικαλούμεϑα τὸν τῶν ὅλων ayıov 4
δεσπότην ἀντιλαβέσϑαι τῆς ἡμῶν πτωχείας καὶ ἐμπνεῦσαι τὸ ἅγιον

20 αὐτοῦ πνεῦμα, εἰς τὸ μηδὲν παραπεποιημένον εἰς τὴν τῆς ἐπαγγελίας
γραφὴν συντάξαι. χαὶ αὐτὸ τοῦτο αἰτησάμενοι, τὴν ἑαυτῶν ἀνικα- 5
νότητα γινώσχοντες »χκατὰ τὸ μέτρον τῆς πίστεως καὶ κατὰ ἀναλο-
yiav« δωρήσασϑαι τὸν αὐτὸν ἡμῖν παρακαλοῦμεν. | Ὁ 28

οι

13 vgl. II Kor. 4,0 --- 14 vgl. Theophilus ad Autol. I 8; 5. 74 Otto —
16 Jak. 1, 15 — 22 vgl. Röm. 12, 3. 6

GUM

1 Überschrift: Ἐπιφανίου ἐπισχόπου χατὰ αἱρέσεων τὸ ἐπικληϑὲν πανάριον
εἴτουν κιβώτιον GM Ἐπιφανίου ἐπισχόπου Κωνσταντείας τῆς Κύπρου κατὰ ai-
ρέαεων ὀγδοήχοντα τὸ ἐπιχληϑὲν πανάρειον εἴτουν χιβώτιον U 4 τῆς «(ΟΜ
5 τῆς-«-:-6 | ξαυτοῦ U | ἀπὸ Pet.] ὑπὸ GUM 11 9eov < U 12 παῖδα]
vivM 15re<G

170 Epiphanius

2. Ἔστω δὲ ὁ σχοπὸς * τῷ ἐντυγχάνοντι περὶ παντός του 2,1
ζητήματος, ὅτι τῶν καιρῶν ἐστι καὶ χρόνων | τὰ ἐφευρήματα, ὅσα D2S0
ἠδυνήϑη ὁ σμικρὸς ἡμῶν vovg ἐξασκηϑεὶς καταλαβέσϑαι, καὶ οὐ πᾶν-
τῶς που ἐπαγγελλόμεϑα πάντων τῶν ἐν τῷ κόσμῳ * ἄφατα γάρ 3

5 ἐστι καὶ φατά, ἀμύϑητά τὲ καὶ ἐν ἀριϑμῷ μὴ καϑιστάμενα καὶ ὅσον
μὲν εἰς ,ἀνϑρώπους NrEV ἀνέφικτα, μόνῳ δὲ τῷ τῶν ὅλων δεσπότῃ
γινωσκόμενα. τὸ δὲ ἐπάγγελμα ἔχει περὶ διαφορᾶς δοξῶν τε καὶ ἃ
γνώσεων, [ἐπαγγελμάτων τε) πίστεώς τε ϑεοῦ καὶ ἀπιστίας, αἱρέσεών
TE xal χαχοδόξου γνώμης ἀνϑρωπείας ὑπὸ πεπλανημένων ἀνδρῶν

10 ἐν κόσμῳ ἐσπαρμένης, ἐξότε ἄνϑρωπος ἐπὶ γῆς πέπλασται ἄχρι τοῦ
ἡμετέρου χρόνου τουτέστι βασιλείας Οὐαλεντινιανοῦ καὶ Οὐάλεντος
ἑνδεχάτου ἔτους καὶ Γρατιανοῦ ἑβδόμου. τῶν δὲ ὑφ᾽ ἡμῶν μελ- 4
λόντων εἰς γνῶσιν τῶν ἐντυγχανόντων ἥχειν (περὶ αἱρέσεών τε καὶ
σχισμάτων τὰ μὲν ἐχ φιλομαϑίας ἴσμεν, τὰ δὲ ἐξ ἀκοῆς κατειλήφαμεν,

15 τοῖς δέ τισιν ἰδίοις ὠσὶ καὶ ὀφϑαλμοῖς παρετύχομεν᾽ καὶ τῶν μὲν
τὰς ῥίζας χαὶ τὰ διδάγματα ἐξ ἀχριβοῦς ἀπαγγελίας ἀποδοῦναι
πεπιστεύχαμεν, τῶν δὲ μέρος τι τῶν παρ᾽ αὐτοῖς γινομένων. ἐξ ὧν
τοῦτο μὲν διὰ συνταγμάτων παλαιῶν συγγραφέων, τοῦτο δὲ di
ἀκοῆς ἀνϑρώποων ἀχριβῶς πιστωσαμένων τὴν ἡμῶν ἔν νοιαν ἔγνωμεν. P3

20 τοῦτο δὲ τὸ πᾶν συνηγάγομεν φρόντισμα οὐ di ἑαυτῶν ἐπιβαλλό- 5
μενοι οὐδ᾽ ἐπεντριβέντες ἐπαγγελίαις ὑπερβαινούσαις τὴν ἡμῶν
βραχυλογίαν. καὶ γὰρ καὶ αὐτὸν τοῦτον τὸν λόγον, ὃν συνϑεῖναι
ηὐδοχήσαμεν ϑεοῦ βουλήσει, ἐξ ἀνδρῶν φιλοχάλων *, ἄλλοϑι ἄλλως
καὶ ἄλλοτε ἄλλως νυξάντων τὴν ἡμῶν ἀσϑένειαν καὶ βιασαμένων

25 ἡμᾶς ὡς εἰπεῖν παρελϑεῖν εἰς τοῦτο, ὡς ἡ ὑμῶν τιμιότης γράφουσα
διὰ προσρητικῶν γραμμάτων ἤἥτησεν, ὦ τιμιώτατοί μου ἀδελφοὶ χαὶ
φιλοχαλώτατοι, ᾿Αχάκιε χαὶ Παῦλε, συμπρεσβύτεροι. ἐπεὶ οὐν παντα- 6

101 gemeint ist das Jahr 375; vgl. zu 5. 153,1 — 23 vgl. Ancoratus ὁ. 1, 1;
S. 6, 1 — 271 vgl. Ancoratus c. 2, 1; 8. 7,3 u. ec. 1,4; 8. 6, 23ff

GU M

1 x» etwa {τῆς πραγματείας σαφὴς) * | του <G 2 ἐφευρέματα M
3 ἠδυνήϑη <M | μιχρὸς GU 4 x etwa {γενομένων τὴν γνῶσιν μεταδοῦναι) *
5 ἀμύϑητά τε + (zal ἐφιχτά, ἀριϑμητὰ) ἢ ἀριϑμητὰ st. aulgnta? Klosterm. |
un <M 8 [ἐπαγγελμάτων τε] ἢ | τε] ἐκ GU | ἀπιστείας M 12 ἑβδόμου
<UM 18 {περὶ * 14 σχισμάτων Ἢ τῶν ἀνωτάτω GUM 16 ἀπαγγελίας *]
ἐπαγγελίας GUM 17 τῶν δὲ + (μόνον) ἢ | παρ᾽ αὐτοῖς] an’ αὐτῆς | yı-
γνομένων Μ 18 συγγραμμάτων α 908 ἐπιβαλόμενοι U 91 οὐδ᾽ ἢ οὐ GUM
98 φιλοσόφων U | » etwa {συνετάξαμεν αἰτήσεως * 26 noopnrzov U

27 gilozahöreroı Ü

10

20

Prooemium I 2, 1—3, 5 474.

r > > \ ‚ \ ’ = Er: \ \
χοϑεν οὐκ ἀϑεεὶ διασχοπήῆσας τὰς ψήφους τῶν αἰτησεῶν dıa τὴν
«ς I - - -" > ’ - ει
ὑπερβάλλουσαν τῶν τοῦ ϑεοῦ δούλων ἀγάπην εἰς τοῦτο παρελϑεῖν

> ἀνα , > = Re)
χατηξίωμαι, οὐ dı εὐεπείας λόγων οὐ στωμύλοις τισὶ φϑογγαῖς, ἀλλ

c - - [3 ς - - ’ > ’ x eo - ’
ἀπλῇ τῇ διαλέχτῳ ἁπλῷ τῷ λογῳ, axoıßeia δὲ τῶν ἐν τῷ λογῳ
δηλουμένων ἄρξομαι τοῦ λέγειν.

\ , \ ς \ - -
3. Καὶ ΜΝίχανδρος μὲν ὁ συγγραφεὺς ϑηρῶν τε καὶ ἑρπετῶν
- Ἷ \ - ” \ = -
ἐποιήσατο τῶν φύσεων τὴν γνῶσιν, ἄλλοι δὲ συγγραφεῖς ῥιζῶν τε

\ - \ σ c N \ EEK : ’, ’
χαὶ | βοτανῶν tag υλας *, ὡς Διοσκουρίδης μὲν 0 vAorouog, Παμφι-

’ x ’ ς x ΝΥ > ’
λὸς τε καὶ Μιϑριδάτης ὁ βασιλεύς, Καλλισϑένης τε καὶ Φίλων, 'IoAaog

ς \ ἐμ ἢ ’ ς Ὗ τ ’ δον Ὁ ’
te 0 Βιϑυνὸς χαὶ Πραχλείδας ὁ Ταραντῖνος, Koartevag 0 ῥριζοτομος,
> Ä ‚ ς ᾿ ἡ
᾿Ανδρέας τε χαὶ Βάσσος ὁ Τύλιος, Νικήρατος καὶ Πετρώνιος, Νίγερ
’ \ ” ’ - x > - ’ ς - x
xaı Διοδοτος, καὶ ἀλλοι τινές. τῷ δὲ αὐτῷ τροπῷῳ καὶ ἡμεῖς Tag

- ’ 7, \ > >
τῶν αἱρέσεων ῥίζας TE χαὶ γνώμας πειρώμενοι ἀποκαλύπτειν οὐ

’ a N > x τῷ
βλαβὴης ἕνεχα τοῖς ἐντυγχάνειν ἐϑέλουσιν *, ἀλλὰ χαϑάπερ τοῖς προ-

- x vw f} >» x --«
εἰρημένοις συγγραφεῦσι διὰ σπουδῆς ἐγένετο οὐ τὸ καχὸν σημᾶναι,
> ’ > [4 - > \
ἀλλὰ πρὸς φόβον καὶ ἀσφάλειαν τῆς avdomnelag φύσεως, εἰς τὸ

\ > ’ ’,

γινώσχειν τὰ δεινὰ καὶ ὀλετήρια καὶ προασφαλίζεσϑαι καὶ διαδιδρά-
- - - [4 x - x

ὄχειν σὺν τῇ τοῦ ϑεοῦ δυνάμει διὰ τοῦ προσέχειν καὶ μὴ συναμιλ-

-" a ’ ’ \ «ς N -

λᾶσϑαι τοῖς δηλητηρίοις τοιούτοις περιτυχόντας καὶ ὑπὸ τῶν τοιού-
) ’ ὋΝ 5 2 ’ Ὃν ’ ὍΝ ’ ς >
τῶν ἐπιβουλευϑέντας ἡ δι ἐμφυσήματος ἡ δηγματος ἡ ϑεωρίας, οἱ αὐ-
> x [4 a > - -
τοὶ τὰ αὐτὰ μεριμνήσαντες (αμα) καὶ ἀλεξητήρια ῥιζῶν τε καὶ βοτανῶν
’ x ) - - N -“
προετύπῶσαν πρὸς ἀϑέτησιν τῆς τῶν προειρημένων ἑρπετῶν μοχϑη-
o x pe ’ \ - ΄ 3
οίας, — 0VTO καὶ ἡμῖν τὸ πόνημα διὰ τὴν τῶν προειρημένων ἀπο-

1) 281

3.1

080

4

\ \ « - ‚ ) \ > ’ - -
του ση» χαὶ υμῶν, ποϑεινότατοι, * eig τὸ | ἀποχαλύψαι τῶν δεινῶν P4

ἑρπετῶν καὶ ϑηρίων μορφᾶς τε καὶ ἰοὺς καὶ δήγματα ὀλετήρια. “πρὸς
ἀντίϑεσιν δὲ τούτων ὅσαπερ δυγάμεϑα ἐν συντόμῳ εἴ που ἕν ἢ δύο

3 Theophilus ad Autol. 11; S.20#, vgl. Panarion h. 66, 2,.1f --- 6—12 Dio-
skurides de mat. med. praef. 1f; 11,9ff Wellmann

GU M

1 ἀϑεεὶ + (γενομένας Ὁ * 2 eic τοῦτο *, nach 8.170,25] ec 5 GU
eioo M 8x {(διέγραψαν * | Διοσκορίδης αὰ Bf Πάμφυλος U 10 Βυϑηνὸς
G | Ἡραχλείδης U 14 ἕνεχεν α | ἐντυγχάνειν 2IELovow] ἐντυγχάνουσιν U |
* (δηλοῦμεν) * 15 EyiveroM 19 τοῖς δηλητηρίοις, aber von erster Hand aus
etwas anderem, wohl τοῖσδε καὶ τοῖς hergestellt M] τοῖσδε καὶ τοῖς GU | περιτυ-
χόντας περιτυχοῦσι GUM 90 ἐπιβουλευϑέντας ἐπιβουλευϑεῖσιν GUM
21 τὰ αὐτὰ] ταῦτα U | {ἅμα) * 23L διὰ τὴν .- ἀποτροπὴν Ἢ διὰ τῆς ... ἀπὸ-
τροπῆς, ἀποτροπῆς von erster Hand aus προτροπῆς Μ διὰ τῆς... προτροπῆς αὖῦ]
94 κα etwa (ἀσφάλειαν πεπόνηται * 98 χαὶ ἰοὺς] ἀνιαρὰς U | δήγματα + καὶ M

>

172 Epiphanius

ῥήματα εἰς τὸ ἀναχρούσασϑαι μὲν αὐτῶν τὸν ἰόν, σῶσαι δὲ τὸν
ϑουλόμενον * μετὰ τὸν κύριον καὶ χαϑ᾽ ἑκουσίαν γνώμην καὶ ἀκουσίαν

εἰς τὰ αὐτὰ ἑρπετώδη τῶν | αἱρέσεων διδάγματα παραπεπτωκότα Ὁ 2382
ἀντιδότων δίχην παραϑησόμεϑα.

5 (4.) (Bapßapıouos.)

Καὶ γὰρ ar ἀρχῆς ᾿Αδὰμ τῇ ἕκτῃ ἡμέρᾳ πλασϑεὶς ἀπὸ γῆς καὶ 1
λαβὼν τὸ ἐμφύσημα ἐξωογονήϑη (οὐ γάρ, ὥς τινὲς οἴονται, ἀπὸ
πέμπτης ἤρξατο καὶ τῇ ἕχτῃ ἐτελειώϑη; ἔσφαλται γὰρ ὴ τῶν λεγὸν-
τῶν τοῦτο διάνοια), ἁπλοῦς τε ἣν καὶ ἄκαχος, οὐχ ὀνομά τι κεχτη-
μένος ἕτερον, οὐ δόξης οὐ γνώμης οὐ βίου διαχρίσεως ἐπίκλησιν
χεχτημένος (ἀλλ) ἢ Adau μόνον κληϑείς, τὸ ἑρμηνευόμενον ἄνϑρω-
πος. τούτῳ πλάττεται ἐξ αὐτοῦ γυνὴ ὁμοία αὐτῷ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ 9
σώματος, {διὰ τοῦ αὐτοῦ ἐμφυσήματος. παῖδες δὲ γεννῶνται τούτῳ
ἄρρενές TE καὶ ϑήλειαι. καὶ βιώσας ἔτη ἐνναχόσια τριάχοντα τὸ
15 χρεὼν ἀπέδωκε. τούτου παῖς Σήϑ, υἱὸς δὲ τούτου Ἐνώς, καὶ 8
κατὰ διαδοχὴν Καινάν, Μαλελεήλ, Ἰάρεδ. ὡς δὲ ἡ παράδοσις ἡ εἰς
ἡμᾶς ἐλϑοῦσα {περιδέχει, ἐντεῦϑεν ἤρξατο ἡ καχομηχανία ἐν κόσμῳ
γίνεσθαι, καὶ ἀπ᾿ ἀρχῆς μὲν διὰ τῆς τοῦ ᾿Αδὰμ παρακοῆς, ἔπειτα δὲ Ö32
διὰ τῆς τοῦ Kaiv ἀδελφοχτονίας, νῦν δὲ ἐν χρόνοις τοῦ Ἰάρεδ καὶ

20 ἐπέχεινα φαρμακεία καὶ μαγεία, ἀσέλγεια, μοιχεία τε καὶ ἀδικία. οὐ 4

1

ΟΥ̓͂ vgl. Gen. 1, 26; 2,7 — 12 vgl. Gen. 2, 21} — 14 Gen.5,5 —
15f Gen. 5, 6. 9.12.15 — 16ff vgl. liber Jub. 4, 15 u. 22 Littmann

GUM 6—haer. 34 ausgezogen im Crypto-Ferratensis Βα (=f); noch kürzer
u. zugleich freier sind die Auszüge bei Nicetas Choniates, Thesaurus orthod. fidei I
16—20 Chron. pasch. 23B; S. 40 Dindorf

2 = (σῴζεσϑαι) * 3 δήγματα G | διδάγματα + τ M 5 (A) (Baoße-
oıauög) *; die Überschriften der 4 ersten Häresen sind in den Handschriften aus-
gefallen. Daß Epiphanius aber tatsächlich auch hier Zahlen beigeschrieben hat,
beweisen die Spuren bei S. 173,22 (Apparat) 176, 18 177,12 179,18 u. 20 8 vor
τῇ ἕχτῃ - ἐν GUM<A | ἐτελειώϑη f] ἐπλάσϑη GUM Δ8 τοῦτο λεγόντων f
11 (433) * 12 γυνὴ hinter ὁμοία αὐτῷ GUM 13 (διὰ ἢ 15 Αἰνώς G
16 ὡς δὲ ἡ] ἡ δὲ Chron. pasch. 17 {περιδέχει ἢ ἔχει f< GUM Chron. pasch. |
ἐντεῖϑεν < Chron. pasch.h 18 dd <GM 19 νῦν] εἶτα Chron. pasch. 20 φαρ-
μαχεῖαι Chron. pasch. | zei! <M | zai ἀσέλγειαι Chron. pasch, | μοιχεία <
Chron. pasch. | re <M | ddızia + ἐχρημάτισεν Chron. pasch.

10

15

20

Panarion Prooem. II 3, 5—haer. 1,9 (Barbarismus) 173

γνώμη (de) τις ἑτέρα, οὐ δόξα μετηλλαγμένη, ἀλλὰ μία γλῶττα καὶ
γένος ἕν ἐπὶ γῆς κατ᾽ ἐχεῖνο καιροῦ ἐσπαρμένον. τούτῳ δὲ τῷ Ἰάρεδ
γίνεται παῖς τούνομα Ἐνώχ, 05 »εὐηρέστησε τῷ ϑεῷ καὶ οὐχ ηὐρί-
σχετο᾽ μετέϑηκεν γὰρ αὐτὸν ὁ ϑεόςς xal »οὐχ εἶδεν ϑάνατονς. Ἐνὼχ
δὲ γεννᾷ τὸν Μαϑουσάλα, Παϑουσάλα τὸν Πάμεχ, Πάμεχ τὸν Νῶε.

καὶ ἡ τοῦ ϑεοῦ δικαιοχρισία κατακλυσμὸν ὕδατος ἐπενέγκασα τῇ
οἰχουμένῃ πᾶσαν σάρχα ἀνϑρώπων τε καὶ τῶν ἄλλων * ἐξήλειψεν,
ἐφύλαξε δὲ ἐν λάρνακι διὰ προστάγματος τὸν Νῶε, εὐαρεστήσαντα
ἐνώπιον αὐτοῦ χαὶ εὑρόντα χάριν, αὐτόν τε τὸν προδεδηλωμένον
Νῶε καὶ τοὺς τρεῖς υἱοὺς αὐτοῦ, Σὴμ Χὰμ | Ἰάφεϑ'ι, τήν τε ἰδίαν
σύζυγον καὶ τῶν τριῶν υἱῶν τὰς | τρεῖς γυναῖχας, ὥστε ἀνϑρώπον
φυχὰς ὀχτὼ ἐν τῇ τότε λάρνακι διασεσῶσϑαι ἀπὸ τοῦ ὕδατος τοῦ
κατακλυσμοῦ, καὶ ἀπὸ παντὸς γένους ϑηρίων τε καὶ ζῴων, κτηνῶν
τε χαὶ τῶν ἄλλων τῶν ἐπὶ γῆς πρὸς σύστασιν πάλιν τῆς ἐν κόσμῳ
πάντων ὑποστάσεως ἀπὸ τινῶν μὲν δύο δύο ἀπὸ δὲ ἄλλων ἑπτὰ
ἑπτά. καὶ οὕτως παρῆλϑε δεχάτη γενεὰ ἐτῶν δισχιλίων διακοσίων
ἑξήκοντα δύο. καὶ ὃ κατακλυσμὸς πέπαυται χαὶ Νῶε καὶ ὁ αὐτοῦ
οἶχος λείψανον τῷ κόσμῳ γεγένηται. οὕπω δὲ οὐχ ἑτεροδοξία,
οὐχ ἔϑνος τι διαφερόμενον, οὐχ ὄνομα αἱρέσεως, ἀλλ᾽ οὐδὲ εἰδωλο-
λατρεία. ἐπειδὴ δὲ ἕχαστος ἀνϑρώπων ἰδίᾳ γνώμῃ ἐστοίχει (νόμος
γὰρ οὐδὲ εἷς Eruyyavev' ἕχαστος γὰρ ξαυτῷ νόμος ἐγίνετο χαὶ τῇ
ἰδίᾳ γνώμῃ ἐστοίχει, καϑὼς παρὰ τῷ ἀποστόλῳ ἡ χρῆσις, οὐ μόνον
Βαρβαρισμοῦ, ἀλλὰ χαὶ τῶν ἄλλων" φησὶ γάρ »ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ οὐ
βάρβαρος, οὐ Σκύϑης, οὐχ Ἕλλην, οὐχ Ἰουδαῖος“), Βαρβαρισμὸς τότε
ἐχαλεῖτο ἐν ταῖς δέκα γενεαῖς τοῦ χρόνου τὸ ἐπώνυμον.

1 vgl. Gen. 11,1 — 2—4 Gen. 5, 18. 24 vgl. Hebr. 11,5 — 4---ὅ Gen. ὅ, 21.
25. 29 — ΟΥ̓ vgl. Gen. 6, ΘΓ — 12 vgl. I Pet. 3,20 — vgl. Gen. 7,2 — 16 die
Zahl nach Julius Africanus vgl. Georgius Sync. Ὁ. 83; dazu ep. ad Joh. episc.
Hieros. — Hieronymi ep. 51, 6,7; CSEL 54,1 S. 407,20 Hilberg — 23 Kol. 3, 11
vgl. Gal. 3, 28

GU:M ft

1 (de) * 3f εὑρίσχετο G 5 ῆατϑοισάλα G 7 κα (ζῴων) ἢ δ. δὲ]
te GU 12 διασώσασϑαι UM 13 ϑηρῶν GU 14 τῶν: <G 16 vor
ἐτῶν + di U 18 γεγέννηται Μ | oöx <U 19 οὐδὲ] οὔπω Μ οὐδὲ +
οὔπω α 91 οὐδὲ εἷς] εἷς οὐδαμοῦ G U 22 χαϑὼς] χαὶ G | am Rand ἃ
(am Schluß stehende Kapitelzahl) M 23 ἐν + yüo U

5

6

P5
7 D283

σι

10

174 Epiphanius

(B) (διχυϑισμός. E

Μετὰ δὲ τὸν κατακλυσμὸν ἐπιστάσης τῆς λάρναχος τοῦ Νῶε ἐν 1
τοῖς ὄρεσι τοῦ ᾿Αραρὰτ ἀνὰ μέσον “Ἀρμενίων καὶ Kagdvalo» ἐν τῷ
“ουβὰρ ὄρει καλουμένῳ, ἐχεῖσε πρώτως κατοίκησις γίνεται μετὰ τὸν
κατακλυσμὸν τῶν ἀνϑρώπων χἀχεῖ φυτεύει ἀμπελῶνα Νῶε ὁ προ-
φήτης, οἰκιστής τε γίνεται τοῦ τόπου. γίνονται δὲ τοῖς αὐτοῦ παι- 3
σὶν (οὐ γὰρ ἔτι αὐτὸν ἐμφαίνει γεγεννηκέναι) παῖδες καὶ παίδων
παῖδες ἕως πέμπτης γενεᾶς ἐτῶν ἑξακοσίων πεντήκοντα ἐννέα, πάρεξ
τοῦ Σήμ. κατὰ ἀκολουϑίαν δὲ τοῦ ἑνὸς υἱοῦ διέξ seuw τὴν γενεαλο- Ö34
yiev Σὴμ τοίνυν γεννᾷ τὸν ᾿ἀρφαξάδ, Appagad τὸν Κηνᾶ, Κηνᾶ
τὸν Σάλα, Σάλα τὸν Ἔβερ, εὐλαβῆ καὶ ϑεοσεβῆ, Ἔβερ τὸν Φαλέχκ.
καὶ οὐδὲν ἣν ἐπὶ τῆς γῆς οὐχ αἵρεσις, οὐ γνώμη ἑτέρα καὶ ἑτέρα, 8
ἀλλ ἢ μόνον ἄνϑρωποι ἐκαλοῦντο, »ἑνὸς χείλους καὶ μιᾶς γλώττης.
ἢν δὲ μόνον | ἀσέβεια καὶ εὐσέβεια ὁ κατὰ φύσιν νόμος καὶ ἡ κατὰ D2S4
φύσιν ἑκάστου ϑελήματος οὐκ ἀπὸ διδασχαλίας οὐτε ἀπὸ συγγραμ-
μάτων [συγγραφέων) πλάνη, οὐχ Ἰουδαϊσμὸς οὐχ Ἑλληνισμὸς οὐχ
αἵρεσις ἑτέρα τις, ἀλλ ὡς εἰπεῖν ἡ νῦν πίστις ἐμπολιτεῦο μένη ἐν τῇ P6
ἄρτι ἁγίᾳ τοῦ ϑεοῦ καϑολικῇ ἐκκλησίᾳ, AT ἀρχῆς οὖσα καὶ ὕστερον
πάλιν ἀποχαλυφϑεῖσα. τῷ γὰρ βουλομένῳ φιλαλήϑως * ἰδεῖν * 4
ἀρχὴ πάντων ἐστὶν ἡ καϑολικὴ καὶ ἁγία ἐκκλησία, ἐξ αὐτοῦ τοῦ
σχοποῦ. ᾿Αδὰμ γὰρ (ὁ) πρωτόπλαστος πέπλασται οὐχ ἐμπερίτομος,

2 liber Jub. 5, 28 Littmann Eusebius Onomasticon S. 2, 21ff Klostermann;
vgl. de mens. ac pond. 61; 8. 208, 79 Lagarde — 5 Gen. 9, 20 110. Jub. 7,1 Litt-
mann — 6—11 Namen u. Zahl nach Gen. 11, 10—17 (Luk. 3, 35—38 Hippolyt,
Chronik ὃ 37—41 Bauer u. Refut. X 30); vgl. Ancoratus c. 59,4 Panarion ἢ. 55, 6 u.
Chron. pasch.25A; S.43, 1 Dindorf 264; S. 45, 1—5 Dindorf (hier 44, 20 irrtüm-
lich auf den Ancoratus zurückgeführt) — 13 Gen. 11, 1 — 16ff vgl. Eusebius
dem. ev. I 2, Sf; 5. 8, 258: Heikel

GU M f 4-46 Chron. paschale 26B; S. 45, 12—14 Dindorf

8 τοῦ Ἢ τοῖς UM<G | Καρδυέων U Καυχασίων M Quardu in de mens.
ac pond. a. a. Ο. S.203, 82 Lagarde 4 “ούίβερ M | πρώτως] πρῶτον ἡ Chron.
pasch. 5 φυτεύει) φυτεύσας Chron. pasch. 6 οἰχήτωρ u. < re Chron.
pasch. 6f παισὶν αὐτοῦ G 8 πενταχοσίων (ἃ If τοῦ ἑνὸς --- γενεαλογίαν»
τοῦ λόγου ἔξειμι τὴν γενεαλογίαν τοῦ ἑνὸς υἱοῦ U 10 ᾿Αρφαξὰδ -“,Κ 18 χαὶ
(vor μιᾶς <M 14 ἡ χατὰ φύσιν ἑνὸς ἑκάστου προαίρεσις τοῦ ϑελήματος καὶ
οὐ U 16 [συγγραφέων] * | οὐχ Ἑλληνισμὸς < U 17 τις ἑτέρα U
19 = ἰδεῖν 5] (ἐρευνᾶν ἔστιν) ἰδεῖν (ὅτι) *; ἐξ αὐτοῦ τοῦ σχοποῦ gehört zu (ἔστιν)

ἰδεῖν 20 vor ἁγία + ἀποστολικὴ ἃ 21 (ὁ) *

Ann.

Panarion haer. 2, 1—10 (Scythismus) 175

ἀλλ᾽ ἀχροβύστης μὲν τῇ σαρχί, 00% εἰδωλολάτρης δὲ ἦν καὶ ἤδει
πατέρα ϑεὸν καὶ υἱὸν καὶ ἅγιον πνεῦμα" προφήτης γὰρ ἣν. οὐκ ὅ
ἔχων τοίνυν περιτομὴν οὐχ ἣν Ἰουδαῖος, ξόανα δὲ μὴ προσχυνῶν ἢ
ἄλλο τι οὐχ ἣν εἰδολλολάτρης" προφήτης γὰρ (mw) ὁ Ada καὶ ἤδει
ὅ ὅτι ὁ πατὴρ εἶπε τῷ υἱῷ »ποιήσωμεν ἄνϑρωπονκ. τί οὖν ἦν, μήτε
περιτομὴν ἔχων μήτε εἴδωλα σέβων, ἀλλ ὅτι τοῦ Χριστιανισμοῦ
τὸν χαρακτῆρα ὑποφαίνων ἐδείχνυτο; οὕτως καὶ ἐπὶ τοῦ Aßer καὶ 6
ἐπὶ τοῦ Σὴϑ' καὶ ἐπὶ τοῦ ᾿Ενὼς καὶ ἐπὶ τοῦ ᾿Ενὼχ καὶ ἐπὶ τοῦ Ma-
ϑουσάλα καὶ ἐπὶ τοῦ Νῶε καὶ ἐπὶ τοῦ Ἔβερ ἄχρι τοῦ ᾿Αβραὰμ δια-
10 ληπτέον. ἐνήργει δὲ τότε εὐσέβειά τε καὶ ἀσέβεια, πίστις καὶ ?
ἀπιστία" πίστις μὲν ἐπέχουσα τοῦ Χριστιανισμοῦ τὴν εἰκόνα, ἀπιστία
δὲ ἐπέχουσα ἀσεβείας τὸν χαραχτῆρα καὶ παρανομίας, ἐναντία τοῦ
κατὰ φύσιν νόμου, ἕως τοῦ προδεδηλωμένου χρόνου. πέμπτῃ 8
τοίνυν γενεᾷ μετὰ τὸν κατακλυσμόν, πληϑυνόντων ἄρτι τῶν ἀνϑρώ-
15 πων ἀπὸ τῶν τριῶν υἱῶν τοῦ Νῶξ, κατὰ διαδοχὴν παίδων παῖδες
καὶ τούτων παῖδες γεγόνασιν ἑβδομήκοντα δύο τὸν ἀριϑμὸν ἐν κόσμῳ
ἀρχηγέται καὶ κεφαλαιωταί. ἐπεχτεινόμενοι δὲ καὶ πρόσω βαίνοντες 9
ἀπὸ τοῦ Δουβὰρ ὁρους καὶ ὁρίων τῆς ᾿Δρμενίας τουτέστιν Αραρὰτ
τῆς χώρας γίνονται ἐν πεδίῳ Σεναάρ, ἔνϑα που Ἐ ἐπελέξαντο" κεῖται D285
20 δὲ αὕτη ἡ Σεναὰρ νυνὶ ἐν χώρᾳ τῇ Περσίδι" nv δὲ πάλαι ᾿Ασσυρίων.
ἐκεῖσε τοίνυν συνδυάσαντες συμβούλιον λαμβάνουσι | μετ᾽ ἀλλήλων 10 Ö36
πύργον καὶ πόλιν οἰχοδομῆσαι" ἀπὸ δὲ τοῦ κλίματος τοῦ πρὸς

5 Gen. 1, 20 — 13—176, 15 vgl. Ancoratus c. 1121 Panarion ἢ. 66, 88;
dazu v. Gutschmid, Kl. Schr. V 604ff — 17—19 liber Jub. 10, 19 Littmann —
191 vgl. 110. Jub. 10, 26 Littmann — 22f vgl. oben Anaceph. 2, 2; S. 162, 14ff
u. de duod. gemmis 36 CSEL 35H S. 753, 14ff Günther Seythiam vero sohti sunt
veteres appellare cunctam septentrionalem plagam, «δὲ sunt Gothi et Dauni,
Uenni et Arii (die Änderung in Abis ist falsch) usque ad Germanorum Amazo-
narumque regionem

GU M 18--19 Chronicon pasch. 26 A; 8.45, 5—12 Dindorf 19—S. 176, 7
Chron. pasch. 26B; S. 45, 14—46, 1 Dindorf

4 (mw) * 6 ἀλλ᾽ ὅτι] ἀλλὰ GU 7 ἐδείχνυτο < U 10 τε χαὶ ἀσέ-
βεια -:,Ν 18 ἕως + τούτου αὖῦ 14 χαταχλυσμὸν + τουτέστιν ἀπὸ τοῦ
Aoyasad ἕως τοῦ Φαλέγ Chron. paschh 15 παῖδες < Chron. pasch., 16 za
τούτων παῖδες <U 18 ἀπὸ < Chron. pasch. | Aoößee M 19 Σενναάρ G
| * (oizev)* 20 Σενναὰρ GU | ἐν χώρᾳ τῇ Περσίδι] ἐν τῇ Περσῶν χώρᾳ
Chron. pasch. | ἦν δὲ + Ε τοῦτο GUM < Chron, pasch. 21 χαὶ συμβούλιον
ποιησάμενοι Chron. pasch.

©

1.

ς,

176 Epiphanius

Εὐρώπην εἰς ᾿Ασίαν χκεχλικότες ἐπωνομάσϑησαν πάντες κατὰ τὴν τοῦ
χρόνου ἐπίκλησιν Σχύϑαι. χτίζουσι δὲ τὴν πυργοποιίαν καὶ οἰκοδο-
μοῦσι τὴν Βαβυλῶνα. καὶ οὐκ ηὐδόχησεν ὁ ϑεὸς ἐπὶ τῷ ἔργῳ τῆς
αὐτῶν ἀνοίας" διεσχέδασε γὰρ αὐτῶν τὰς γλώττας χαὶ ἀπὸ μιᾶς εἰς

2 ἑβδομήχοντα δύο διένειμεν κατὰ τὸν τῶν τότε ἀνδρῶν ἀριϑμὸν

εὐρεϑέντων, ὅϑεν καὶ λ]έρο πες οὗτοι κέκληνται διὰ τὴν μεμερισμένην
φωνήν», καὶ τὸν πύργον ἀνέμων βολὴ κατέστρεψεν. ἐμερίσϑησαν
γοῦν ἐπὶ πᾶσαν τὴν γῆν δεξιά TE καὶ εὐώνυμα, οἱ μὲν παλίνορσοι
ὅϑεν ἐχβεβήκασιν. ἄλλοι δὲ ἐπὶ τὰ πρόσω τῆς ἀνατολῆς χεχωρηχότες,
ἕτεροι δὲ τὴν Λιβύην κατειλήφασιν" ὡς καὶ περὶ τούτων τὴν ἀχρί-
βειαν εἴ τις ἐϑέλοι καταλαβέσϑαι, εὕροι ἂν ἕκαστον τῶν προχεχωρη-
χύτων καϑ᾽ ἑκάστην τινὰ πατρίδα πῶς εἴληχε τὸν κλῆρον, ος ὁ
Μιστρὲμ μὲν διαδέχεται τὸν τῆς Αἰγύπτου κλῆρον, Χοὺς δὲ τὴν
Αἰϑιοπίδα, Ψοῦς τὰ ᾿ΑΔξωμιτικὰ μέρη, Ῥέγμα καὶ Σαβακαϑὰ καὶ
ἡ Joa» καὶ ὑ Aovd τὰ πρὸς τῇ Γαραμῶν χώρᾳ. καὶ ἵνα μὴ εἰς
πολὺ πλάτος ποιήσωμαι τὴν ἐνταῦϑα σύνταξιν τοῦ προοιμίου, ἐλεύ-
σομαι πάλιν ἐπὶ τὸ προχείμενον καὶ χατὰ τὴν διαδοχὴν αὖϑις
ἐπιλήψομαι τῆς ἀχολουϑίας.

(T) (εΕλληνισμός.

- - x - x x e. [4
Μεταξὺ γοῦν τοῦ Εβερ καὶ τοῦ Φαλὲχ καὶ τῆς πυργοποιίας καὶ
Pig x - > > “- -
πρώτης πόλεος μετὰ τὸν καταχλυσμὸν χτισϑείσης ἐπ᾽ αὐτῇ τῇ olxo-
- Μ x nr > - ‚
doun ἀρχὴ λοιπὸν συμβουλίας ἀϑροισμοῦ καὶ τυραννίδος γίνεται.

2 vgl. Gen. 1 — 2—15 vgl. Panarion h. 39, 8 — 4} vgl. S. 164,7 u.
de mens. ac pond. S. 180, 53 Lagarde — 7 vgl. 110. Jub. 10, 26 Littmann —
10f vgl. Ancoratus c. 113; S.20—23 — 13 vgl. Gen. 10,6f lib. Jub. 9, 1ff Litt-
mann — 20ff Gen. 10, 8-12; vgl. Theophilus ad Autol. II 31; 8. 144 Otto
clem. Hom. IX 4ff; S. 94, 3ff Lagarde

GU M Chron. pasch. (bis Z. 7)

1 ἀπὸ Εὐρώπης εἰς ᾿Ασίαν χεχλικότος * 2 de<Chron. pasch. 4 ἀνοίας]
ἀνομίας Chron. pasch., μιᾶς + γλώσσης Chron. pasch. 5 ἀριϑμὸν hinter
χατὰ τὸν Chron. pasch. 6 εὑρεϑέντων Chron. pasch.] εὑρεϑέντα GUM |, αὐ-
τοὶ Chron. pasch. 11 εἴ τις] ἥτις G | dav GU | προχεχωρηχότων ἢ προσχε-
χωρηχότων GUM 13 Πιστρὸμ M 14 Aldione U | Ψοῖῦς)] Φοὺϑ Gut-
schmid; aber dieselbe Form Pan. ἢ. 39, 8,5 | ’A&wuarıza Ὁ Αὐξωμαιτικὰ M
15 + Θωϊὰν καὶ + “οὺδ) Δωυδὰν (ὃ) καὶ Ἰουδί ἀδ), vgl. Hippolyt $ 107 Marquart
(Gutschmids Θαμυδὴν st. Θωδὰν ist zu künstlich) | ZAovd U 18 am Rande
ΒΜ 21 vor πρώτης + τῆς U 22 nach γίνεται + Νεβρώϑ U

11

10

20

Panarion haer. 2, 10—3, 5 (Seythismus u. Hellenismus) 477

Neßond γὰρ βασιλεύει υἱὸς τοῦ Χοὺς τοῦ Αἰϑίοπος, ἐξ οὗ ᾿Ασοὺρ
γεγέννηται. τούτου ἡ βασιλεία ἐν Ὀρὲχ γεγένηται καὶ ἐν ᾿ἀρφὰλ καὶ
Χαϊλάννῃ" κτίζει δὲ καὶ τὴν Θειρὰς καὶ τὴν Θοβὲλ καὶ AoBov ἐν τῇ
᾿Ασσυρίων χώρᾳ. τοῦτόν φασι παῖδες Ἑλλήνων εἶναι τὸν Ζωρο-
ἄστρην, ὃς πρόσο; χωρήσας ἐπὶ τὰ ἀνατολικὰ μέρη οἰχιστὴς γίνεται
Βάκτρων. ἐντεῦϑεν τὰ χατὰ τὴν γῆν παράνομα διανενέμηται"
ἐφευρετὴς γὰρ οὗτος γεγένηται κακῆς διδαχῆς, ἀστρολογίας καὶ μα-
γείας, ὡς τινές φασι περὶ τούτου τοῦ Ζωροάστρου" πλήν, ος ἡ
ἀκρίβεια περιέχει, τοῦ Neßood τοῦ γίγαντος οὗτος ἦν ὁ χρόνος, πολὺ
δὲ ἀλλήλων τῷ χρόνῳ διεστήκασιν ἄμφω, ὃ τε Νεβρὼδ καὶ ὁ Ζωρο-
ἄστρης. Φαλὲχ δὲ γεννᾷ τὸν Ῥαγαῦ, Ῥαγαῦ τὸν Σεροὺχ τὸν ἑρμηνευ-
ὀμενον ἐρεϑισμόν, ἀφ᾽ οὗ ἤρξατο eis ἀνϑρώπους | ἡ εἰδωλολατρεία τε
καὶ ὁ Ἑλληνισμός, ὡς ἡ ἐλϑοῦσα εἰς ἡμᾶς γνῶσις περιέχει. οὔπω δὲ
ἐν ξοάνοις καὶ ἐν τορείαις λίϑων ἢ ξύλων ἢ ἀργυροτεύχτων ἢ (2x)

= - ΛΝ Fi Ken ’ \ ’
χρυσοῦ ἢ ἄλλης τινὸς vAng πεποιημέναις, μόνον δὲ διὰ χρωμάτων |

καὶ εἰχύνων N τοῦ ἀνθρώπου διάνοια ξαυτῇ ἐφηύρατο τὴν χακίαν
καὶ διὰ τοῦ αὐτεξουσίου καὶ λογιότητος καὶ νοῦ ἀντὶ τῆς ἀγαϑότητος
τὸ παράνομον ἐφηύρατο. γίνεται δὲ τῷ Σεροὺχ παῖς ὁ Ναχώρ,
Na αχὼρ δὲ γεννᾷ τὸν Θάρρα. ἐντεῦϑεν γέγονεν ἀνδριαντοπλασία
ἀπὸ πηλουργίας καὶ χκεραμικῆς ἐπιστήμης ἐκ τῆς τοῦ Θάρρα τούτου

1—3 vgl. Gen. 10, 8. 10 (Hippolyt Chronik $ 54. 108. 109 Bauer) --- 3f aus
unbekannter Quelle — 4ff Nimrod = Zoroaster als Erfinder der Magie clement.
Hom. IX 4; S. 94, 4 Lagarde (vgl. auch Recogn. I 30); Epiphanius u. Clemens
mit einander verbunden Chron. pasch. 28 Β; S. 49, 15—19 Dindorf — 9 Epipha-
nius folgt für Zoroaster wohl dem Ansatz des Eusebius vgl. praep. ev. X 9; Migne
21,805D Chronik ὅ. 20,1 Karst Hieronymus Chronik S.20,13 Helm — 11f Gen.11,
18.20 — 12 Beginn des Götzendienstes unter Seruch lib. Jub. 11, 4—6 Littmann;
vgl. auch Suidas 5. v. Σερούχ — 15 vgl. Ancoratus c. 102, 7; 5. 123, 12ff u. Panarion
anaceph. ὁ. 3, 2; S.163,5 — 18f Gen. 11, 22. 24 — 19 der Götzendienst unter
Thara 110. Jub. 11,16 Littmann; vgl. Ancoratus ce. 102,7; S. 123, 14ff u. Panarion
anaceph. c. 3, 3; 8. 163, 9#f

GUM 6—8 Chron. pasch. 258 Β; S. 49, 15—17 Dindorf

1 Νεβορὼϑ U | ᾿Ασσοὺ U ἃ Χαλλάνη M | Θήρας GM | Aoßov M
4 Ἑλλήνων neidees& 5ra<GM 7 ἐγένετο Chron. pasch. διαδοχῆς GM.
διακονίας Chron. pasch. 9 vor πολὺ + od GU 10 ἀλλήλων) Ἑλλήνων M
11 Ῥαγὰβ U 12 ἀφ᾽ οὗ] καὶ UM | H<U | amRandadTM 18 ὁ -Μ
14 (&x) *; + ἐξ vor ἄλλης (Z.15)U 15 πεποιημέναις *] πεποιημένων ( U πεποιη-
μένη M 16 vor ἑαυτῇ + ἐφ᾽ GU | ἐφηύρετο G ηὕρισχε U 18 ἐφηύρετο α

ἠφηύρατο U 90 &] διὰ U :
Epiphaniusl, 12

D2S6

Ö38

Ρ8

>

178 Epiphanius

τέχνης. περιέστη δὲ ὃ αἰὼν εἰς εἰκοστὴν γενεὰν ἕως τούτου, ἐτῶν
τρισχιλίων τριακοσίων τριάχοντα δύο. καὶ οὐδεὶς πώποτε τῶν προ-
τέρων ἀνθρώπων πρὸ πατρὸς υἱὸς ἐτελεύτα, ἀλλὰ πατέρες πρὸ
παίδων τελευτῶντες τοὺς υἱοὺς διαδόχους κατελίμπανον (καὶ μή τις
5 λεγέτω περὶ τοῦ Α4βελ' οὐ γὰρ ϑανάτῳ ἰδίῳ τέϑνηκεν)" ἐξότε δὲ
Θάρρα “ἀντίζηλον τῷ ϑεῷ προεστήσατο διὰ τῆς ἰδίας πηλουργίας
τεχρησάμενος, Ta ὁμοία οἷς ἔπραξεν ἀπὸ τῆς δίχης ἀπείληφε καὶ
αὐτὸς παραζηλωϑεὶς διὰ τοῦ ἰδίου τέχνουι ὅϑεν ϑαυμάσασα ἡ
ϑεία γραφὴ ἐπεσημήνατο λέγουσα »zal ἀπέϑανεν ’Appav ἐνώπιον
'
τούτου ἔμεινε Σχυϑική τις διαδοχὴ καὶ ἐπίκλησις. ovno δὲ ἦν τις
αἵρεσις, οὔπω μηχανή τις ἑτέρα ἢ μόνον »ζ(πρώτη) πορνεία, ἐπίνοια
εἰδώλωνς. καὶ ἔνϑεν ἐϑεοποιήσαντο ἢ ,“ακοδαίμονας τυράννους ἢ
γόητας φαντάσαντας τὴν οἰχουμένην, τιμήσαντες τὰ τούτων μνήματα,

- x ᾿ - - , x \ ’ ς
15 χαὶ μετέπειτα πολλῷ τῷ χρονῷ τοῦς περὶ Koovov χαὶ Δία Ῥέαν τε

.Ὁ x \ ) ) > ’ Dj ‚er. ’ r a
χαὶ Hoav καὶ τοὺς ἀμφ avrovs, ἕπειτα δὲ Αχινάχην σέβοντες οἵ τε
- τ' - x ’ ” ’ - - ’ >
τῶν Σχυϑῶν Σαυρομαται ὥδρυσον TE τῶν Θρᾳχῶν προπάτορα, ἐξ
τ x ’ ’ - o - > x - ’
οὐ TO γένος καταγεται Povyav' οϑεν καὶ Θρᾷκες ano τοῦ Θήρας
ἐπίκλην τοῦ ἐν τῇ πυργοποιίᾳ γεγενημένου χαλοῦνται. περιέστη δὲ

1 anders clement. Recogn. I 30 quenta decima generatione primo omnium
homines idolum statuentes adoraverunt — 2 die Zahl ist wohl so entstanden, daß
zu den 3202 Jahren, die J. Africanus bis Abraham zählt, die 130 Jahre des von
Africanus ausgelassenen Kenan hinzugerechnet wurden — 2f vgl. clement. Re-
cogn. I 31 (doch hier ob «ncesti erimen) — 9 Gen. 11, 23 — 12 vgl. Weish.
Sal. 14, 12 — 18- -5. 179, 5 vgl. anaceph. 3, 28: 3. 163, 48 — 16 Azıwazns
Clemens Al. Protr. 46, 2; 135, 14 Stählin ib. 56, 5; 1 49, 15 — 17 Ὄδρυσος u.
18 Φρύγες vgl. Clemens Al. Protr. 13,3; 112,9 Stählin — 18 zu Θρᾷκες u. Θήρα
Hippolyt Chronik $ 63; S. 52 Bauer; vgl. Panarion h. 39, 8, 3

GUM 1—10 Georgius monach. Chron. 93, 3—16 de Boor

1 δὲ] μέντοι Georg. | αἰὼν] ἀγὼν. 2: προτέρων] προγενεστέρων Georg.
8 πρὸ πατρὸς υἱὸς ἐτελεύτα] φαίνεται υἱὸς πρὸ πατρὸς τελευτήσας Georg. 4 τε-
λευτῶντες < Georg. | διαδόχους + τῶν πραγμάτων αὐτῶν Georg. | χαταλιμ-
πάνοντες Georg. 5 ἰδίῳ ϑανάτῳ Georg. | τέϑνηχεν + ἀλλὰ βιαίῳ Georg. |
ἐξότου, οὐ aus ε von erster HndM | d&<U 6 ὠδίας] οἰχείας Georg. |
πλαστουργίας Georg. 7 Tervmodusvog+ εἴδωλα Georg. | ἀπὸ] ἐκ Georg. 8 διὰ]
ἀπὸ Georg. | ὅϑεν] διὸ zei Georg. 10 ano <U 11 Σχυϑία Μ | τις
— ἐπίκλησις, ἡ = διαδοχῆς ἐπίχλησις Μ | dem <GM 12 {πρώτην nach Weish.
Sal. 14, 12 vgl. S. 187, 16 * u. Klosterm. 13 vor ἔνϑεν + μετέπειτα GM nur
μετέπειτα U, = 2:38. 2] ΟΣ τυράννους - ἡ ἃ 15 vor Jia + τὸν G
19 ἐπίχλην) ἐπιχέχληνται, daher χαλοῦνται < M

“1

Ὁ 287
10 Θάρρα τοῦ πατρὸς αὐτοῦ ἐν τῇ γῇ τῆς γεννήσεως αὐτοῦς. ἕως 9

10

11

EEE δ... ὦ

10

20

Panarion haer. 3, 5—4, 1, 4 (Judaismus) 179

πᾶς ὃ χρόνος ἐντεῦϑεν λαβούσης τῆς πλάνης ἀρχὴν εἰς τὸν προδη-
λούμενον καιρόν, * φύρων λοιπὸν τὰς ὁδούς συγγραφεῖς τε ἔνϑεν
καὶ ἱστοριογράφοι ἀπὸ τῆς τῶν Αἰγυπτίων ἐρανισάμενοι ἐϑνομύϑου
πλάνης *, ὅϑεν δὴ τὰ τῆς φαρμακείας καὶ μαγείας ηὐρέϑη. μετηνέχϑη

12

δὲ ταῦτα εἰς “βλληνας ἀπὸ τῆς ἡλικίας | Κέκροπος. καὶ ἢν μὲν κατὰ ὁ 40

τοῦτον τὸν καιρὸν Νίνος ἐν ᾿Ἡσσυρίοις καὶ Σεμίραμις, σύγχρονοι ὄντες
τῷ Αβραάμ, Αἰγυπτίων δὲ ἑχχαιδεχάτη | δυναστεία" οἱ ἐν Σικυῶνι
δὲ τότε μόνοι ἐβασιλεύοντο, ἧς βασιλείας ἀρχὴ γέγονεν Βυρωφ.

4 3
(4.) (Iovdaiouos).
Καὶ ὁ ϑεὸς ἐπιλέγεται τὸν ᾿Αβραὰμ τῷ αὐτῷ χαραχτῆρι τῆς ἁγίας

- 2 2 ’
καϑολικῆς ἐκκλησίας ἐν ἀχροβυστίᾳ πιστὸν καὶ ἐν εὐσεβείᾳ τελειότα-
’ ’ 2 2
τον, ἐν γνώσει προφήτην ἐν βίῳ εὐαγγελικὴν κεκτημένον ἀναστρο-

;᾽ x ’ὔ - ’ x x \ - ’
pnv. οἴκοι γὰρ γέγονε πατέρα τιμῶν, καλούμενος (δὲ ὑπὸ τοῦ λογου 3

Ν - , 2 ’ ’ \ - - C
καὶ τῶν οἰχείων ἀπετάσσετο, πειϑόμενος [δὲ] τῷ καλοῦντι, ὥσπερ
ς \ , N) r x? Pt RED ’ TG \
οἱ περὶ Πέτρον καὶ Avdosav καὶ laxwßov καὶ Ιωαννην. καὶ ἵνα μὴ
, ’ \ , -" \ ’ <
πάλιν μηκύνω τὸν Aoyov, συνελὼν ἐρῶ. εἰς ἔτη γὰρ ἐλάσας | οὗτος
«ς ’ ΄ «ς \ - -
0 πατριαρχῆς ἐνενήκοντα ἐννέα ὑπὸ τοῦ ϑεοῦ χρηματίζεται εἰς περι-
\ 2 ᾿ ς =) ἐξ - τ N ς
τομὴν καὶ ἄρχεται ἔνϑεν ὁ χαρακτὴρ τοῦ ]ουνδαϊσμοῦ μετὰ τὸν EARN-
[4 v \ 3 > \ - -- ’ zur N "
γισμον" χαὶ ἣν (ἀπο) τῆς τοῦ χοσμου χαταβολῆς εἰκοστὴ προτὴ
’ ᾿ ; ’ ’ 7 \ \ > x
γενεὰ, ἔτη τρισχίλια τετραχόσια τριάκοντα Ev. Σχυϑιόμος γὰρ ἀπὸ
- - >13 - ’ \ - ’ ) \ \ - \
τοῦ καταχλυσμοῦ ἄχρι τοῦ NVOYOV καὶ τοῦ Σερούχ, ἀπὸ δὲ τοῦ Σερουχ
cr - ) \ x - {γγ.» α ’ 2 \ “ug \ ” > ’
ἑῶς τοῦ Αβρααμ καὶ δεῦρο βλληνιόμος, ano δὲ Αβρααμ οὐπῶ ἕπο-

1f vgl. S. 118, 1f — 5 Cecrops als Anfänger des Götterdienstes bei den
Griechen vgl. zu S. 163, 15 — 5—8 aus Eusebius vgl. Chronik S. 42, 28 81, 30
Karst Hieronymus Chronik S. 16, 4 Helm — 14f vgl. Matth. 4, 13—22 —
17 vgl. Gen. 17, 101 — 19 vgl. S. 178, 1f; 3431 = 3332 + 99 Jahre Abrahams

σ ΜΝ

2 » nach Panarion anaceph. c. 3, 4; 5. 163, 15 ergänze etwa {ἀπ᾿ Al-
yınriov δὲ χαὶ Βαβυλωνίων καὶ Φρυγῶν ἄρχεται ὁ Ἑλληνισμός, τῶν ἀνϑρώ-
πων) * | ἐντεῦϑενῦ 4 κα etwa {μετήνεγκαν αὐτὴν εἰς τὰ λοιπὰ ἔϑνη) ἢ
| δὴ] δὲ M 7 δὲ] τε @U | ἐχκχαιδεχάτη *, nach Eusebius] ὀχτωχαιδεκάτη
GUM 11 χαϑολιχῆς + zal ἀποστολιῆς Ὁ 12 προφητῶν GU 13 (de) *
14 ἀπετάσσετο Ἢ ἀποτασσόμενος GUM | [δὲ] 5 16 u M 17 εἰς:
18 am Rand (von erster Hand) 4 Ἰουδαϊσμός αὶ 90. ἔτη - δὲ Ὁ. | ἕν
+ Ἰουδαϊσμός M + χαὶ ὁ Ἰουδαϊσμὸς ἀρχὴν ἐλάμβανεν Ὁ; Ἰουδαϊσμὸς in M ist
wohl eine in den Text gedrungene Randbemerkung, vgl. χὰ ΖΦ. 18 | Σαχυϑισμός]
Σχύϑαι GM 22 zal δεῦρο --- Aßoadu <M | vor Ἀβραάμ3-" τοῦ ἃ

122

Ῥ9

11

σι

1

οι

130 Epiphanius

vuuo» ἦν αἱρέσεως ἀλλ᾽ ἢ μόνον τῆς αὐτοῦ ϑεοσεβείας τουνομα" ᾿Αβρά-
wo: τοίνυν οἱ ἀπὸ ᾿Αβραὰμ ἐκαλοῦντο. παῖδες γὰρ ὑπῆρξαν τούτῳ
ὀχτώ. Ισαὰκ δὲ ὁ κληρονόμος μόνος ἦν, διότε καὶ κατὰ γνώμην
πατρὸς ἐβίου ϑεοσεβείᾳ προσανέχων καὶ κατ᾽ ἐπαγγελίαν ϑεοῦ τῷ
πατρὶ ἐδεδώρητο. ἔσχε δὲ πρὸ τούτου τὸν Ἰσμαὴλ ἀπὸ παιδίσκης τῆς
Ἤγαρ. Χεττούρα δὲ τούτῳ τίχτει παῖδας ἕξ. διεμερίσϑησαν δὲ οὗτοι
ἐπὶ τὴν εὐδαίμονα ᾿Δραβίαν λεγομένην" Ζεμβρὰν καὶ Ἰεζὰν καὶ Ἰεσβὸκ καὶ
Σωνὲ καὶ ᾿Βμαδὲμ καὶ δαδιάμ. καὶ »ὁ τῆς παιδίσκηςς- (Ἰσμαὴλ δὲ ὡς ἔφην
τούτῳ ἣν ὄνομα), καταλαμβάνει δὲ οὗτος * καὶ κτίζει τὴν Φαρὰν κα-
λουμένην ἐν τῇ ἐρήμῳ. τούτῳ παῖδες γίνονται δεκαδύο τὸν ἀριϑ-
μόν, ἐξ ὧν αἱ φυλαὶ τῶν Ayaonvov τῶν καὶ Ἰσμαηλιτῶν, Σαρακη-
γῶν δὲ τανῦν καλουμένων. γεννᾷ δὲ Ισαὰκ δύο παῖδας, Ἠσαῦ τε
χαὶ Ἰακώβ, καὶ ἐκαλεῖτο τότε τὸ γένος τῶν ϑεοσεβῶν ᾿Αβράμιοί τε
καὶ Ἰσάκιοι. διορισϑέντος δὲ τοῦ Ἡσαῦ ἐπὶ τὴν ᾿Ιδουμαίαν πρὸς τῇ
μεσημβρίᾳ τῆς Χαναὰν κειμένην χώραν καὶ ἀνατολῇ | οἱ κιστὴς γίνε-
ται τοῦ Σηεὶρ 0p005 καὶ πόλιν κτίζει ἱτὴν] Ἐδώμ, τὴν Ῥοχὸμ καὶ
Πέτραν καλουμένην. γίνονται δὲ τούτῳ παῖδες καὶ ἡγεμονεύουσιν
ἐν τῇ Ἰδουμαίᾳ ἕχαστος κατὰ διαδοχήν, οἱ καὶ ἐκαλοῦντο ἡγεμό-
νες Ἐδώμ. ἐξ οὗπερ πέμπτος χατὰ διαδοχὴν ὁ Ἰώβ, ὑπεξαιρουμέ-
vov τοῦ Αβραὰμ τοῦ ἀριϑμοῦ τούτου, ἀπὸ δὲ Ἰσαὰκ ἀριϑμουϊμένου"
᾿Ισαὰκ γὰρ γεννᾷ τὸν Ἠσαῦ, Ἡσαῦ τὸν Ῥαγουήλ, Ῥαγουὴλ τὸν

5 vgl. Gen. 16 — 6—8 vgl. Gen. 25,1f— 8 Gal. 4, 23 — 8 ἔ vgl. Gen. 21,21 —
10 vgl. Gen. 25, 12—16 — 14 vgl. Gen. 36,1. S— 16 Eusebius Onomasticon S. 142,7
Klostermann; vgl. Panarion h. 55, 1 und de mens. ac pond. 71; S. 204, 51ff Lagarde
— 19—S. 181, 1 Hiob 42,17 aff (LXX) u. J. Africanus bei Georgius Cedrenus hist.
comp. p. 43; vgl. de mens. ac pond. 80, 8; S. 207, 051} Lagarde

GUM

1 τῆς αὐτοῦ τῆς αὐτῆς M τῆς ἀρετῆς χαὶ G οἱ τῆς αὐτῆς u. hinter
τοὔνομα + ἔχοντες U | τὸ ὄνομα G 1 ᾿Αβραμιαῖοι U 2 robwoi <U
vor ᾿Αβραὰμ + τοῦ Ὁ | ἐχαλοῦντο <GM | τούτω ὑπῆρξαν GU 36 <U
|» <G 4 vor πατρὸς + τοῦ U 5 ὑπὸ U 7 εὐδαίμονα + τὴν GM
λεγομένην] καλουμένην U 8 Ἐμμαδὲμ U Μαδὲμ G | ὡς ἔφην hinter ὄνομα
(2.9) α Θθτοῦτοῦ | =» {τὴν Eonum)* | Φαρὲς [11] τῶν! <M 12 δὲ!
<GM 13 ᾿Αβραμιαῖοι U 14 Icadzıoı U 15 χειμένην χώραν καὶ ἀνα-
τολῇ *] χειμένης χώρας καὶ ἀνατολιχῆς GUM 16 πόλιν] πάλιν GM | [τὴν] ἢ
167 τὴν Ῥοχὸμ καὶ Πέτραν < U 16 Ροχὸμ] dieselbe Form h. 55, 1; dagegen
bei Eusebius u. de mens. ae pond. 71; S. 204, 51 Lagarde Ρεχὲμ 197 ὑφεξαι-
ρουμένου M 21 γὰρ] de M

6

Ö42 P10

D289
10

10

20

Panarion haer. 4, 1, 4—2, 2 (Judaismus) 181

\ > x [4 > x [4] x
Ζαρά, Ζαρὰ τὸν Ἰώβ, πρὶν μὲν καλούμενον Imßaß ὕστερον δὲ κληϑέντα
> > 1 - > - - 3 x
108, ὀλίγον ἔμπροσϑεν πρὸ τοῦ γενομένου αὐτῷ πειρασμοῦ. nv δὲ περι-
> \ > ’ > \ > -
τομὴ πολιτευομένη. Ιακὼβ δὲ ἀποδιδράσχει ἀπὸ προσώπου Πσαῦ
- > - - > “«᾿ \ x x x
τοῦ ἀδελφοῦ διὰ μῆνιν αὐτοῦ κατὰ συμβουλίαν πατρὸς καὶ μητρὸς ἐπὶ
x ’ ’ 2 ‚ - ’ τι ΕΣ a ”
τὴν Meoorotauiav Dadav, ἐπέκεινα τῆς εσοποταμίας Σουβα" ος ἄγεται
nz ’ x 2 x \ «fr
ἐκεῖϑεν τῆς ἰδίας συγγενείας γαμετὰς τέσσαρας τὸν ἀριϑμὸν καὶ κυΐσχου-
DE = ‚ ‚
σιν αὐτῷ παῖδας δεκαδύο, τοὺς καὶ πατριάρχας ἐπικληϑέντας. παλινδρο-
- \ 2 - x “- x \ > -
μοῦντι δὲ αὐτῷ ἐπὶ τὴν Χανανῖτιν γῆν πρὸς τὸν ἴδιον αὐτοῦ πατέρα
> x ς ’ > - > - \ \
Iocax καὶ μητέρα Ρεβέκκαν γίνεταί τις αὐτῷ ὀπτασία ἐκ ϑεοῦ παρὰ Tag
- ) ’ ’ > x \ x ’ -
τοῦ Ιορδάνου διεκβολὰς (]Ἰαβὸκ δὲ τὸν χειμάρρουν καλοῦσιν), ἔνϑα
) ’ \ > ’ er ’ N „ 2 >
που ἐϑεάσατο παρεμβολὰς ἀγγέλων. »καὶ ἰδου, φησίν, ἀνϑρῶπος ἀφ
’ > - - a ” ’
ἑσπέρας χαὶ συνεπάλαιεν αὐτῷ ἄχρι τῆς ἕως, ὃν ἄγγελον ἐπεσημή-
ς Ar a > >, Pr ’ - ) \ > ’ ”
varo ἢ γραφη" ὃς zart εὐλογίαν δίδωσι τῷ Ιακωβ ἀξιώματος ονομα
ΝΠ FR \ Te > \ > ’ Ne) =
to Ισραηλ. διαναστας δὲ Exeldev ]ακῶβ ἐπωνομαῦε TO OVOUA τοῦ

5 τόπου εἶδος ϑεοῦ. ἐπειδὴ (δὲ) ὃ πρὸς αὐτὸν διὰ τῆς εὐλογίας φήσας

> ’ ’ ar, [4 > ’ > A} \ ’
DOVXETI κληϑήσεται τὸ 0voua σου laxwß, ἀλλ Ισραηλ κληϑήσεταις ἃ
\ ’ ‚ σ \ - \ \ >
καὶ διέστειλε λέγων οτι »ἐνίσχυσας μετὰ ϑεοῦ καὶ μετὰ ἀνϑρώποων
x > x ’ - ’ > > -
δυνατὸς ἔσῃ«, ἀπὸ τούτου τοῦ χρόνου Ισραηλῖται καλοῦνται.
ἘΠῚ a u.) ’
2. Καὶ ὁ ἸΙσραὴλ μετὰ τὴν τοῦ Ιωσὴφ εἰς Αἴγυπτον χκάϑοδον
’ > x \ - 2 - - ’
κάτεισι καὶ αὐτὸς σὺν παντὶ τῷ οἴχῳ αὐτοῦ υἱῶν τε καὶ dxyovov,
- - ’ x „ ’ -
γυναιχῶν τε τῶν προειρημένων χαὶ ἄλλων, ἐν ἑβδομήκοντα ψυχαῖς
\ > ’ , x \ , - ) x > 7 - >)
τον ἀριϑμον. διατρίβει δὲ To γένος τοῦ Ισραηλ Ev τῇ τῶν Alyv-
’ \ , > \ - \ \ \ > ’
πτίων χώρᾳ γενεὰς πέντε. Ἰαχὼβ γὰρ γεννᾷ τὸν Λευὶ χαὶ τὸν ᾿Ιου-
x x ” ’ ’ sei - N ’ > [4
dav καὶ τοὺς ἄλλους δέκα πατριάρχας. Asvi γεννᾷ τον Kaad, Ἰουδας
- x er; x -- Ἁ ) ’ 5} 0 - x
γεννᾷ τον Φαρές Κααϑ' γεννᾷ | Tov Αμραμ, Αμραμ γεννᾷ τον Mov-
Be x - x > ’ 3 x “ \ > ’ > X“ - x
σέα᾽ Φαρὲς yevva τον Eoomu, Eoomu γεννᾷ τὸν Αραμ; Αραμ γεννᾷ τον

3 vgl. Gen. 27, 42ff — Sff vgl. Gen. 29 — Ὁ ff vgl. Gen. 32, 22 Ὁ — 11 Gen. 32, 24
— 14f vgl. Gen. 32, 30 — 16 Gen. 32, 28 — 17 Gen. 32, 28 — 19—22 vgl. Gen.
40, 815; die Zahl 70 Seelen nach Deut. 10,22; dagegen Ancoratus ce. 59,2; 8.69, 15
u. haer. 8,4,5; 5. 189,29 75 nach Act. 7, 14 — 98- 5, 182,1 Exod. 6, 16—20
u. Matth. 1, 3f

GUM

1 Zare in de mens. ac pond. 71; S. 207, 64 Lagarde | Ἰωχὰβ U ἸωβάδΜ
2 πρόσϑεν GU | πρὸ <G 3 προσώπου <GU 4 διὰ μῆνιν αὐτοῦ ἢ] αὐὖὐ-
τοῦ διὰ μῆνιν GUM > Dada α | Σουβὰ] Σουσωβὰ (Mißverständnis der Ver-
besserung im Archetypus Σουβὰ) UM 7 δεχαδύο + τὸν ἀριϑμὸν U Τῇ πάλιν
δὲ δρομοῦντι M 10 ἐχβολὰς ἃ 14 τὸ] τῷ Τ | vor Ἰαχὼβ-- δα Ὁ 15 (68) *, zum
Sinn vgl. 187,19 16 vor οὐχέτι -ἰ- ὅτι GU | ἀλλὰ Μ | κα etwa (Ἰσραὴλ αὐτὸν
Enovöuaoev)* 17 καὶ «- | ἐνισχύσας Μθ 23 χώρᾳ«--Μ | Μευὶς + δὲ U
24 Ἰούδας--δὲ 25 Ἀμρὰμ + δὲΜ 85 τὸν Μωυσέα, Φαρὲς γεννᾷ <M

11

13

14

a1

ID

D 290

Ἢ

!
|

182 Epiphanius

Ἀμιναδάβ, ᾿Αμιναδὰβ τὸν Ναασσών. ἐν χρόνοις Μωυσέως καὶ Ναασ- ὃ Pil
σὼν πέμπτῃ γενεῷ: κατὰ τὸν Asvi ἔξεισιν Ἰσραὴλ ἐκ τῆς Αἰγύπτου διὰ
- > “- Er > ‚ \ ’ > λα. «Ἀν δ
τῆς ἐρυϑρᾶς Falaoons ἐν ϑεοση)μείοις καὶ στρατοπεδεύει Ev τῇ ἐρημῳ ὃ 44
Ὕ -«- x - ᾿ - - [2 - -
Σινᾷ. καὶ χρησμῶν δοϑέντων ἐκ ϑεοῦ τῷ ϑεράποντι αὐτοῦ Μουσῇ 4
> 2 > x ’ = Ν
5 ἀριϑμήσασϑαι ἀπὸ εἴχοσι ἐτῶν καὶ ἕως πεντήκοντα ἄνδρας δυναμέ-
4 ’ \ ’ a ‚
γοὺς σπασασϑαι ῥομφαίαν καὶ λαμβάνειν οπλα πολεμικα, εἰς ξξήχοντα
3 x >
δύο μυριάδας καὶ ὀχτακισχιλίους πεντακοσίους ηὗρεν. ἢν δὲ κατ᾿ 5
ἐκεῖνο χαιροῦ Ἴναχος παρ᾽ Ἕλλησι γνωριζόμενος, οὗ. ϑυγάτηρ Ἰώ, ἡ
καὶ Arie καλουμένη, dr ἣν καὶ ἡ νῦν Artızı“ ἐξ ἧς καὶ ὁ Boono-
’

10 ρος, οὗ ἐπώνυμος πόλις Βόσπορος ἐν τῷ Εὺξ είνῳ πόντῳ χαλουμένη"
καλοῦσι δὲ αὐτὴν Αἰγύπτιοι σιν, ἣν καὶ ὡς ϑεὰν προσχυνοῦσιν.
ὁμώνυμος δὲ τούτῳ καὶ ποταμός ἐστιν Ἴναχος οὕτω καλούμενος.

E > ) ( ‚ - ‚
ἐχεῖϑεν ἀρχὴν ἔσχεν τὰ παρ᾽ Ἕλλησι μυστήριά τε καὶ τελεταί, πρό- 6
2 > ᾿ x x δ) \ ‚ \ ‚
τερον rag Alyvarioıs καὶ παρὰ Φρυξὶ καὶ Φοίνιξι καὶ Βαβυλωνίοις
- ΛΝ > ’ x Id > - -
15 χαχῶς ἐπινενοημένα, μετενεχϑέντα δὲ εἰς Ελληνας ἀπὸ τῆς τῶν
> ’ , Ku , \ 2 - - 2 r b)] ‚
«Αἰγυπτίων yooas ὑπὸ Kaduov χαὶ αὐτοῦ τοῦ Ivayov, Arıdog προ-
a 4 \ 2. )
τερον χληϑέντος καὶ οἰχοδομήσαντος τὴν Μέμφιν, ἀλλὰ χαὶ παρ΄
> ’ \ Ian - 2 ΄
Θρφέως καὶ ἄλλων τινῶν τὴν ἀρχὴν λαβόντα καὶ εἰς αἱρέσεις συστα-
, u > > ’ \ ΄ - a Dee \ ‚
ϑέντα voTEgov Ev Erıxovoo zei Zuyvovı τῷ Iroixo καὶ Πυϑαγορα
x ὡ | T b)} ’ -«-
20 χαὶ Πλάτωνι ἐξ οὗπερ ἤρξαντο χρόνου χρατυνϑείσας ἕως τῶν Me-
= ’ ur Pr = = \ \
κεδονικῶν χρονῶν καὶ Ξέρξου τοῦ βασιλέως τῶν Περσῶν μετὰ τὴν

-

‘

1f vgl. Exod. 2, 37 — 2 Aevi] in Wahrheit Juda — 3f vgl. Num.1u.2 —
7 Gleichzeitigkeit von Moses u. Jnachus Tatian orat. ad Graec. c.39; S.40,5 Schwartz ;
darnach Clemens Al. strom. 1102, 4; II S. 66, 3 Stählin u. 4. Africanus bei Eus. praep.
ev. X 10; Migne 21, S16 A (vgl. Hieronymus Chronik S. 7,20 Helm). Anders Eusebius
— 8 Jo, Atthis, Isis vgl. zu Ancoratus c. 104,6; S. 125,Sff — 9 aus Eusebius, vgl.
Hieronymus Chronik S. 44,1 Helm Cranaus indigena, ex cuius filiae Attidis nomine
Attiea vocatur — 9f Βόσπορος aus Eusebius, vgl. Hieronymus Chronik S.27,16 42,15

Helm Io, Icas? filiae miztus est Iuppiter, qua in bovem ut dieitur versa Bosforus appel-
latur — 11f Hieronymus Chronik S.27,14 Helm — 13ff vgl. Anaceph. 3,4; S.163,15 ff
— 16 Κάδμος vgl. Hieronymus Chronik S. 46, 23 Helm Foenix et Cadmus de
Thebis Aegyptiorum in Syriam profeecti — 16f Apis u. Memphis vgl. Hieronymus
Chronik S. 32, 9 u. 22 Helm; die Gleichung zwischen Apis u. Inachus ist wohl
eigene Erfindung des Epiph.

GUM

1 Νασσὼν G Ναασὼν U 1f Ναασὼν U 4 Μωυσεῖ U 7 εὗρεν
9 χαὶ ἡ νῦν «““ανῦν-ῦ 11 Ἴσην M 19 ὁμωνύμως G 18 ἐχεῖϑεν
Ἔ δὲ 14 Φυξὶ α Φρούγαις Μ 15 δὲ] τε 16 ὑπὸ] ἀπ ΜΗ 20 χρα-
τυνϑείσας *, gehört zu αἱρέσεις 2. 18] χρατυνϑεῖσαι GM χρατυνϑῆναι U

β

Panarion haer. 4, 2, 2-5, 1, 4 (Judaismus u. Stoiker) 183

u - ς Αἰ ΓΑ x - \ Ζῶ ’ 5)
aAmoın τῶν Ϊεροσολυμῶν τὸ πρῶτον χαὶ Νιαβουχοδονοσορ αἰχμαλω-
x - \ > - ἿΞ ν ἢ ’
σίαν καὶ Δαρείου καὶ τῶν χατὰ ᾿Αλέξανδρον τὸν Μακεδόνα χρόνον.
’ > en 4 \ 44 x \ > -
Πλάτων γὰρ κατ ἐκεῖνον τὸν χαιρὸν ἐγνωρίζετο καὶ οἱ πρὸ αὐτοῦ 8
’, > ς u y ς E
IIv$ayooas te καὶ Erixovoogs ὁ μετέπειτα. οϑεν | dN ὡς προεῖπον D291
\ ‚ γ \ > Bis: Inc \ ν. )ώγχγπηρη.
τὴν προφασῖίν εἰλῆφεν καὶ εἰς καταστασιν ηλϑε τὰ παρ Πλλησι συγ-
’ \ - x ’ ’ -
γράμματα καὶ μετὰ τοῦτον τὸν χρόνον αἱ βοώμεναι αἱρέσεις τῶν φι- 9
je ’ὔ x > ’ - \ ’ ’ ς ’
1000909, πρὸς ἀλλήλας τῇ μὲν πλανῇῃ συνᾳδουσαι καὶ ομοστοιχον
- \ > “ἢ “-
γνῶσιν συνυφαίνουσαι εἰδωλολατρείας τε καὶ ἀσεβείας καὶ ἀϑείας, τῇ
x > ER x a "᾿ ’ \ \
δὲ αὐτῇ πλάνῃ εἰς ἑαυτὰς συγκλώμεναι [διαφέρονται] ἑτέρα πρὸς τὴν
10 ἑτέραν. ἘΠ

(>!

΄σ x "3 - > ς Aa - 57 - \ > a a
Κατὰ Στοωϊχῶν, ἀπὸ Ἐλληνισμοῦ (αἱρέσεως γ, τῆς δὲ ἀκολουϑίας 8.
γι . \ = ’ τ Ξ ’ Ὁ 3
Καὶ Στωϊκοὶ μὲν φρονοῦσι περὶ ϑεότητος τοῦτο" φασχουσιν εἶναι 1,1
27 x „x x - «ς ’ὔ > -
νοῦν τὸν ϑεὸν N παντὸς τοῦ ορωμένου κύτους, οὐρανοῦ δέ φημι
- - Υ ς , ’ , ‚N 2 \
καὶ γῆς καὶ τῶν ἄλλων, ὡς Ev σώματι ψυχήν. μερίζουσι δὲ οἱ αὐτοὶ
΄, ’ \ 2 (da ’,

15 τὴν μίαν ϑεότητα εἰς πολλὰς μεριχὰς οὐσίας, εἰς ἥλιον καὶ σελήνην
Ne \ x 3, \ \ Ir ν , =
καὶ ἄστρα, εἰς ψυχὴν καὶ ἀέρα καὶ τὰ alla" μεταγγιόμους | τὲ ψυ- ἃ ὃ 46

- ’ \ ’ -
χῶν κα χαὶ μετενσωματώσεις ἀπὸ σώματος εἰς σῶμα, καϑαιρομένων
- > x ’ 2 ) 3 ’ - x > ’
ζψυχῶν ANo) σωμάτων ἠδ αὖ παλιν εἰσδυουσῶν zul ἀναπαλιν
; E \ - 2 - ’ ’ 2 ,
γεννωμένων; διὰ πολλῆς αὐτῶν πλανῆς ταύτην τὴν ἀσέβειαν παρυ-
- 2 ’ x ς -
20 φαίνοντες. μέρος δὲ ϑεοῦ καὶ ἀϑάνατον τὴν ψυχὴν ἡγοῦνται.
ἔσχον δὲ Ζή ἰρχηγὸν τῆς Στοᾷ ὶ οὗ πολὺς ϑρυλεῖται λό 4
ξόχον δὲ Ζηνῶνα ἀρχῆγον τῆς Στοᾶς, περὶ οὐ πολὺς ϑρυλεῖται λογος.
\ 4 2 \ ' ἂν x - > \ τ ς
ol μὲν γὰρ avrov ἔφασαν Κλεανϑουζς) τινὸς κα τοῦ ἀπὸ Ἰύρου ορμω-
3 ’, SEN - ὔ ν N
μένου, ἄλλοι δὲ φάσχουσιν αὑτὸν Κιτιέα τῆς Κυπρὸυ νησιώτην, ἐν
ς ’ \ ’ [4 o \ 2 > ’ ’
Poun de βεβιωχέναι X00vov, VoTEgov δὲ Ev ἄϑηναις προστησάμεγον

19

12—S. 184, 5 Diels doxographi graeci S. 588, vgl. S. 175

GUM

11 αἰχμαλωσίαν αἰχμαλωσίας GUM 2 τῶν] τὸν M | χρόνον *] χρό-
γων GUM 6vor μετὰ - αἱ U | αἱ -: αὖ 9 [διαφέρονται] ἢ, (καὶ διαφε-
oousvaı Jül. 11 Στωιχοὶ ἀπὸ Ἑλληνισμοῦ γ, τῆς δὲ ἀχκολουϑίας € GM Στωικοὶ
τρίτη ἀπὸ Ἑλληνισμοῦ, πέμπτη δὲ τῇ ἀχολουϑία U; (αἱρέσεως) *, gemäß der Form
der Überschriften in Υ 12 φάσχουσι ἢ φάσχοντες GUM 18 ἢ] χαὶ nach
Anaceph. 7, 2; 8. 165, 21 Dind. Diels | δέ τε GUM 14 ψυχὴν Öh.] ψυχὴ
GUM 15 μεριχὰς] μέρη καὶ M 17 κ«(δογματίζουσινδ ὃ | χαϑαιρομένων
(wvy@v ἀπὸ σωμάτων ἢ χαϑαιρομένας σωμάτων α Ὁ χαϑαιρόμεναι σωμάτων M
18 εἰσδυουσῶν *] εἰς δύο οὐσίας G εἰσδυούσας UM 19 γεννωμένων ἢ] γεννω-
μένας GUM | neovpaivovres Ἢ παρυφαίνουσιν GUM 21 Ζήνονα M
22 Kleavdov(g) Corn. | * (υἱὸν * 2428 αὐτὸν] αὐτοὶ U | νησσιώτην U

10

20

DD
ot

30

184 Epiphanius

τουτὶ τὸ δόγμα ἐν τῇ Στοᾷ οὕτω καλουμένῃ, τινὲς δέ φασι δύο Ζή-
vovas εἶναι. τὸν TE Ἐλεάτην καὶ τὸν προειρημένον" ὅμως οἱ ἀμφό-
τεροι ἴσως ἐδογμάτισαν, εἰ χαὶ δύο εἶεν. φάσχει οὖν καὶ οὗτος τὴν
ὕλην σὺ Ἴχρονον εἶναι τῷ ϑεῷ, ἴσα ταῖς ἄλλαις αἱρέσεσιν, εἱμαρμένην
τε εἶναι καὶ γένεσιν, ἐξ ἧς τὰ πάντα διοικεῖται καὶ] πάσχει. πόσα
τοίνυν ἰσχύει ἡ σύντομος ἡμῶν αὕτη σύνταξις, πρὸς τὴν τούτου
φαυλότητα ἀλεξητήριον φάρμαχον x διεξιέναι καὶ οὐχὶ μᾶλλον εἰς Ογκον
πολὺν ἐλάσω τῆς πραγματείας τὸ ἐχέγγυον᾽ ἀχροϑιγῶς δέ, ἵνα μὴ ἐν
παραδρομῇ γένωμαι. πρὸς τοῦτον ἐρῶ.

2. Πόϑεν εἴληφας, ὦ οὗτος. τὴν τῆς διδασκαλίας ὑφήγησιν; ἢ 2

ποῖον πνεῦμα ἅγιον. οὐρανόϑεν λελάληκέ σοι περὶ τῆς σοῦ πλάνης;
δύο μὲν γὰρ ἐπὶ τὸ αὐτὸ σύγχρονα, ὕλην καὶ ϑεόν, βεβιασμένως λέγεις"
πεσεῖται γάρ σου ὃ λύγος καὶ ἀσύστατος ἔσται. ὁμολογεῖς μὲν γάρ
τερα εἶναι δημιουργόν, ὃν καὶ παντοχράτορα φής, τοῦτον δὲ μερίζεις
εἰς πολυϑεΐαν. | τίνος δ᾽ ἂν εἴη δημιουργός, εἰ σύγχρονος εἴη ἡ van;
ἔσται γὰρ χκαϑ᾽ ἑαυτὴν ἑαυτῆς δεσπόζουσα ἡ μὴ ἀπὸ αἰτίου τινὸς
λαβοῦσα τὴν ἀρχὴν καὶ οὐχ ὑποτασσομένη. εἰ δὲ ὁ δημιουργὸς παρὰ
ταύτης λαμβάνει, προβολὴν ταύτην εὑράμενος, ἀδράνειά τις ἂν εἴη
καὶ ἔρανος δι᾿ ἀπορίαν τῷ προσπορισαμένῳ οὐχ ἀπὸ τῶν ἰδίων ἀλλ᾽
ἐξ ὑποχειμένων ἀλλοτρίων, ὅπως τὸ ἴδιον ὑποστήσεται δημιούρ-
γημα. χαὶ περὶ τοῦ τῶν ψυχῶν μεταγγισμοῦ πολλή τις ἡ φαυλό-
της τῆς παραπεποιημένης σου διανοίας. ἐϑελόσοφε καὶ γνῶσιν ἀνϑρό-
ποις ἐπαγγελλόμενε. εἰ γὰρ μέρος ϑεοῦ ὑπάρχει καὶ ἀϑάνατος, σώ-
ματα δὲ οἰχτρὰ οὐ μόνον εἴποιμι » ϑηρίων δὲ καὶ ἑρπετῶν χαὶ χνο»-
δάλων δυσγενῶν τῇ πλάσει αὐτῆς συνάπτεις τῇ ἀπὸ ϑεοῦ κατὰ σὲ
τὴν οὐσίαν χεχτημένῃ, καὶ τί ἂν γένοιτο τούτου μοχϑηρότερον;

3. Εἱμαρμένην δὲ παρεισάγεις, ος ἐξ αὐτῆς γίνεσϑαι τὰ τῷ
ἀνθρώπῳ συμβαίνοντα καὶ ἄλλοις. ἐξ ἑνὸς δὲ ῥητοῦ de ἐπιτομῆς
τοῦ λόγου ἀνατραπήσεται ἡ σὴ μυϑοποιία. εἰ γὰρ εἱμαρμένης τὸ
σοφίζεσϑαι τὸ συνετίζεσϑαι τὸ λογικὸν γεννᾶσϑαι καὶ ἄλογον καὶ τὰ

GUM

1 τουτὶ] τοῖτο M 2 ὁμοίως Μ 8 ἴσως} οὕτως G U 5 εἶναι *] χαλεῖν
GUM χαλῶν Öh. Diels | πόσα] noöos& U 7x» etwa (ἐπιδώσω. ἀρχεῖ γάρ μοι
τὰ zepalauuwdeortare) * 8 ἀχροϑηγῶς U 11 σοῦ] σαντοῦ U 12 βεβιασμέ-

vos M 3 μὲ <M 14 <M 1 εἰς] ἐπὶ Μ | εἢ ἢ UT 18 προσβο-

λὴν α | εὑρόμενος G 19 προσπορησαμένω G U 23 ἐπαγγελλόμενος M
24 « (ἀνθρώπων) * | ϑηρῶν GU | δὲξ ἢ reGUM 25 αὐτῇ G 28 ἄλλους
30 τὸ λογιχὸν γεννᾶσθαι zweimal geschrieben, das erste Mal hinter τὸ oogi-
ζεσθαι M | zeit) 7? Jül.

31

6 D292

P13

ὃ 48

ni δα a

Panarion haer. 5, 1, 4—6, 3 (Stoiker u. Platoniker) 185
ἄλλα πάντα, παυσάσϑωσαν νόμοι᾽ ἐπιχρατεῖ γὰρ ἡ εἱμαρμένη | uor- D293
χῶν τε καὶ ἄλλων" δίκην δὲ μᾶλλον τίσουσιν οἱ ἀνάγκην ἐπιτιϑέν-
τες ἀστέρες ἤπερ ὃ ἀναγχαζόμενος δρᾶσαι τὸ ἐπιχείρημα. ἀλλὰ
καὶ ἄλλως ἔτι περὶ τούτων ἐρῶ᾽ ἀργείτωσαν αἱ διατριβαί, παυσά-

5 σϑωσαν σοφισταί τε καὶ ῥήτορες καὶ Yoauuarızol, ἰατροί τε καὶ ἄλλαι
ἐπιστῆμαι βαναύσων τε τεχνῶν ἀμύϑητον πλῆϑος, καὶ μηκέτι μηδεὶς
παιδευέτω, εἴπερ ἐξ εἱμαρμένης τυγχάνει τῶν ἐπιστημῶν καὶ
μὴ ἐκ γραμμάτων μαϑήσεως ὁ πορισμὸς τῇ ἀνϑρωπείᾳ φύσει. εἰ γὰρ
εἱμαρμένη τὸν πεπαιδευμένον καὶ λογιώτατον παρεσκεύασε, μὴ μαν-

10 ϑανέτω τις παρὰ τοῦ διδάσχοντος, ἀλλὰ τῇ φύσει T λαμβανέτωσαν
τὴν εἴδησιν αἱ τοὺς μίτους κλώϑουσαι Μοῖραι κατὰ τὸ φϑέγμα τῆς
κομπώδους σου διὰ λόγων πλάνης. P14

ID

> ς - D -- x > —
Πλατωνικοί, ἀπὸ Ἑλληνισμοῦ αἵρεσις ὃ, τῆς δὲ ἀχολουϑίας ς.
᾽ N N ?

ἀλλὰ ταῦτα πρὸς Ζήνωνα χαὶ τοὺς Στοωϊκούς μοι λελέχϑω. Πλά- 1
15 τῶν δὲ ἅμα χαὶ αὐτὸς κατὰ τὰ αὐτὰ φερόμενος, τῇ μετενσωματώσει
καὶ μεταγγισμῷ τῶν ψυχῶν καὶ πολυϑείαις καὶ ταῖς ἀλλαις εἰδολο-
λατρείαις καὶ δεισιδαιμονίαις *, οὐ περὶ τῆς ὕλης πάντῃ ἴσως κατὰ
Ζήνωνα καὶ τοὺς Στωϊχοὺς ἐφρόνησεν. οἶδεν γὰρ αὐτὸς ϑεόν, τὰ 3
δὲ γεγενημένα πάντα ἐκ τοῦ ὄντος ϑεοῦ γεγενῆσϑαι" εἶναι δὲ πρῶ-
20 τὸν αἴτιον καὶ δεύτερον καὶ τρίτον᾽ καὶ τὸ μὲν πρῶτον αἴτιον ϑεόν,
τὸ δὲ δεύτερον αἴτιον ἐκ ϑεοῦ γεγενῆσϑαι * τινὰς δυνάμεις, di αὐτοῦ
δὲ καὶ τῶν δυνάμεων γεγενῆσϑαι τὴν ὕλην. φάσχει γὰρ οὕτως" ἃ
»οὐρανὸς ἅμα χρόνῳ γεγένηται, ὁμοῦ ἄρα καὶ λυϑήσεταις, τὰ πρότερα
ἑαυτοῦ τὰ περὶ ὕλης ἀνασχευάσας. εἶπε γάρ ποτὲ καὶ σύγχρονον
25 εἶναι τῷ ϑεῷ τὴν ὕλην. | D294 ὁ 50
14—25 Diels Doxographi graeci S. 88, vgl. S.175 — 19 Plato ep. I p. 312E
u. Jahn bei Öhler II 28.10 — 23 vgl. Timaeus 33B — 24f vgl. Hippolyt
refut. 1 19, 4; 8. 20,2 Wendland

GUM
3 εἴπεο M A ἀργήτωσαν M 5 yoauuarızaiM ἄλλαι <G 6 dur-
ϑήτων GU 7 παιδευέσϑω 2 * 8 μὴ <GM [τῆς ἀνϑρωπείας φύσεως
GM 10 Τλαμβανέτωσαν) etwa ἐνυφαινέτωσαν ἢ 13 Πλατωνιχοί, τετάρτη

αἵρεσις ἀπὸ ᾿Ελληνισμοῦ, ἕχτη δὲ τῆς ἀχολουϑίας ἃ Πλατωνιχοί, ἀπὸ ᾿“Ελληνισμοῦ
αἵρεσις ὃ, τῆς δὲ ἀκολουϑίας SM Πλατωνιχοί, τετάρτη αἵρεσις ἀπὸ Ἑλληνισμοῦ,
ἕχτη δὲ τῆ ἀχολουϑία Ὁ 15 χατὰ τὰ αὐτὰ κατὰ τῶν αὐτῶν αὖ μετὰ τῶν
αὐτῶ M 17 x {προσανέχων) * | περὶ τῆς ὕλης Ἢ τῇ ὕη GUM 19 γενό-
μενα GU | γεγενῆσϑαι + τινὰς δυνάμεις U 91 » etwa (ἅμα δὲ καὶ * 23 ἄρα
Jahn] γὰρ GUM

10

20

186 Epiphanius

Πουϑαγόρειοι, ἀπὸ Ἑλληνισμοῦ αἵρεσις &, τῆς δὲ ἀκολουϑίας L.

Πρὸ δὲ τούτου Πυϑαγόρας καὶ οἱ Περιπατητικὴν ἐπαγγελλόμενοι
χαραχτηρίζουσιν ἕνα Heov, φιλοσοφίαις δὲ ἄλλαις * καὶ τοῖς * φιλο-
σοφουμένοις προσανέχουσι. τὰ ἴσα μὲν τούτοις πάλιν τὰ τῆς ἀϑε-
μίτου γνώμης καὶ ἀσεβεστάτης, τῶν ψυχῶν ἀπαϑανατισμούς τε καὶ
μετενσωματώσεις καὶ σωμάτων φϑοράς, αὐτός τε "καὶ οἱ σὺν αὐτῷ
ἰγορεύουσιν. οὗτος δὲ τέλος ἐν τῇ Διηδίᾳ τὸν βίον καταστρέφει.
σῶμα δὲ λέγει εἶναι τὸν ϑεὸν τουτέστιν οὐρανόν, ὀφϑαλμοὺς δὲ
αὐτοῦ καὶ τὰ ἄλλα ὥσπερ ἐν ἀνϑρώπῳ, ἥλιον καὶ σελήνην καὶ τὰ
ἄλλα ἄστρα καὶ τὰ κατ᾽ οὐρανὸν στοιχεῖα.

> > x c - - - \ > =
Ἐπιχούρειοι, ἀπὸ Ἐλληνισμοῦ αἵρεσις 5, τῆς δὲ ἀκολουϑίας ἢ.

1. Exizovgos δὲ καϑεξῆς μετὰ τούτους ἀπρονοησίαν τῷ κόσμῳ
εἰσηγήσατο" ἐξ ἀτόμων δὲ συνεστάναι τὰ πάντα ἠδ᾽ αὐ πάλιν εἰς
ἄτομα “χωρεῖν καὶ ἐξ αὐτοματισμοῦ | εἶναι τὰ ὅλα καὶ τὸν κόσμον
ὑφεστάναι, ἀεὶ γεννώσης τῆς φύσεως ἠδ᾽ αὐ πάλιν δαπανωμένης zal
ἐξ αὑτῆς πάλιν ἐπιγινομένης, μηδέποτε δὲ ληγούσης, ἀφ᾽ ἑαυτῆς φυο-
μένης καὶ εἰς ἑαυτὴν συντριβομένης. εἶναι δὲ ἐξ ὑπαρχῆς φοῦ δίκην
τὸ σύμπαν, τὸ δὲ πνεῦμα δρακοντοειδῶς περὶ τὸ φὸν ὡς στέφανον
ἢ ὡς ζώνην περισφίγγ ει» τότε τὴν φύσιν. ϑελῆσαν δὲ βιασμῷ τινὶ
καιρῷ περισσοτέρως σφίγξαι τὴν πᾶσαν ὕλην εἴτ᾽ οὖν φύσιν τῶν

2—10 Diels doxographi σγαεσὶ 8. 588 — 7 ἐν τῇ Μηδίᾳ, entstanden aus
ἐνδείᾳ ὕδατος καὶ ἄρτου, vgl. Diels S. 175; ἐνδείᾳ wird durch ηωηδεία inM ge-
stützt — 12—S. 187,8 Diels doxographi graeci S. 588f

GUM

1 Πυϑαγόρειοι, δευτέρα αἵρεσις ἀπὸ ᾿Ελληνισμοῦ, ἑβδόμη δὲ τῆς ἀκολουϑίας
G U Πυϑαγόριοι,: ἀπὸ ᾿Ελληνισμοῦ αἱρέσεις β, τῆς δὲ ἀκολουϑίας © Μ 2 Περι-
πατητικὸν α Περιπατητικοὶ Ὁ 3 χαραχτηρίζειν Ὁ χαραχτηριάζουσιν M |
αι. » etwa (ὁμοίως) χαὶ τοῖς {παρὰ τοῖς προδηλωϑεῖσι) φιλοσοφουμένοις *
7 Μηδεία M 9 ἄλλα + (μέλη) * 11 ᾿Επιχούριοι τετάρτη αἵρεσις ἀπὸ
“Ελληνισμοῦ, ὀγδόη δὲ τῆς ἀκολουϑίας α “Εκτη αἵρεσις ἀπὸ τοῦ ᾿Ελληνισμοῦ, ὀγδόη
δὲ τῇ ἀχκολουϑία U ᾿Επιχοίριοι, ἀπὸ ᾿ Ελληνισμοῦ αἱρέσεις ὃ, τῆς δὲ ἀκολουϑίας 7 M
12 ᾿Επιχούριοι M μετὰ τούτους <U 14 τὰ ὕλα] τὰ πάντα α 18 περὶ τὸ
vor) περιιὸν ἢ 19 περισφίγγειν τότε τὴν φύσιν] περιιὸν σφίγγειν τούτου τὴν
φύσιν Diels; aber τότε ist unentbehrlich als Gegensatz zu τινὲ χαιρῷ 2. 198 |
ϑελήσασαν M ὀ 19 τινι Τ χαιρῷ Diels, der zal σῷ vermutet; aber der Ausdruck
τινὶ καιρῷ ist dem Epiph. geläufg 20 περισσοτέρω M | “εἴτουν] ἤγουν G

1

10

20

Panarion haer. 7, 1—8, 2, 5 (Pythagoreer — Judaismus Forts.) 187

πάντων οὕτως διχάσαι μὲν τὰ ovra εἰς τὰ δύο ἡμισφαίρια καὶ λοιπὸν
ἐκ τούτου τὰ ἄτομα διακεχρίσϑαι. τὰ μὲν γὰρ | κοῦφα καὶ λεπτότερα
τῆς πάσης φύσεως ἐπιπολάσαι ἄνω τουτέστιν φῶς καὶ αἰϑέρα καὶ
τὸ λεπτότατον τοῦ πνεύματος, τὰ δὲ βαρύτατα καὶ σκυβαλώδη κάτω
νενευχέναι, τουτέστι γῆν (ὕπερ ἐστὶ τὸ ξηρόν) καὶ τὴν ὑγρὰν τῶν
ὑδάτων οὐσίαν. τὰ δὲ ὅλα ἀφ᾽ ἑαυτῶν κινεῖσϑαι καὶ δι’ ἑαυτῶν ἐν
τῇ περιδινήσει τοῦ πόλου καὶ τῶν ἄστρων οἰς ἀπὸ τοῦ δρακοντο-
εἰδοῦς ἔτει τὰ πάντα ἐλαύνεσϑαι πνεύματος.

\ 2 x ’ \ \ ’ γ Ε - \ > - ’ x
Kol ἄπο μέρους μὲν περὶ τουτῶν Epnusv' | TO de αὐτῷ τροπῳ

x ’ ’ ς ’ ) ’ Ἐ x \ ’ -
τὰς τέσσαρας ταῦτας αἱρέσεις ἀνατρεπτέον᾽ * διὰ τὴν συντομίαν τῆς
2 ’
ἀναγνώσεως.

’E 59: c \ > ’ | x γ} \ 2 en 2

ντεῦϑεν ὡς καὶ ἀνωτέρω λοιπὸν EPnP ποιηταὶ λογογραφοι
΄ > ’ ur ΝΑ » ἔν ’

ἱστοριογράφοι AOTOOVOUOL TE καὶ οἱ Ta ἄλλα τῆς πλανῆς εἰσηγησα-

4 D295

51

‚ \ = \ \ Ἶ
usvoı [οἷ] παρασκευάσαντες τον νοῦν ἐπὶ μυρίας xaxas αἰτίας καὶ.

ἀγωγὰς ἐσκότωσαν χαὶ ἐϑόλωσαν τὴν τῆς ἀνϑρωπότητος ὑπόληψιν.
χαὶ γέγονεν αὕτη "πρώτη πλανή ἐπίνοια εἰδώλων« καὶ κακοδαιμονία
διδασκαλίας. nv δὲ τὰ πάντα μεμερισμένα Ῥλληνισμός te καὶ Ἰου-
δαϊσμός" ᾿Ιουδαϊσμὸς δὲ οὕπω πρότερον χαλούμενος, ἀλλὰ διὰ τοῦ
Ἰσραὴλ τὸ ἐπώνυμον τῆς χε θ οι ϑ0 θρῃσκείας ἐπικεκτημένος, ἕοςς
ὅτε (Ὁ) διαδοχαὶ γεγένηνται. ὁ γὰρ Ναασσὼν ὁ ἐν τῇ ἐρήμῳ γεγονὼς
φύλαρχος τῆς φυλῆς Ἰούδα γεννᾷ τὸν Σαλμών, Σαλμὼν γεννᾷ τὸν
Βοόξ, Βοὸζ γεννᾷ τὸν ᾿βήδ, Ωβὴδ γεννᾷ τὸν Ἰεσσαί, ἔτι τῶν ϑεο-
σεθῶν ᾿Ισραηλιτῶν καλουμένων, Ἰεσσαὶ γεννᾷ τὸν Δαυὶδ τὸν βασιλέα,
ὃς πρῶτος ἐβασίλευσεν ἐκ φυλῆς Ἰούδα" ἐξ οὗ λοιπὸν οἱ χατὰ δια-
δοχὴν βασιλεῖς ἐκ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ, υἱὸς διαδεχόμενος πατέρα,
καϑεξῆς συνεστήχασιν. ἦν δὲ πρὸ αὐτοῦ τοῦ Δαυὶδ ὃ φύσει πρῶτος
βασιλεύσας ἐν Ἰσραὴλ Σαοὺλ υἱὸς Κεὶς ἐκ φυλῆς Βενιαμίν, | * καὶ
οὐχέτι αὐτὸν διεδέξατο υἱός, ἀλλὰ μετέστη τὸ βασίλειον αὐτοῦ εἰς
Δαυίδ, διὰ δὲ Δαυὶδ πρώτου εἰς τὴν φυλὴν Ἰούδα. πρῶτος γὰρ τῷ

12 vgl. 5. 110,2 — 16 vgl. Weish. Sal. 14,12 — - 901 knüpft an an 5. 182,1
— 20—23 Matth. 1, 4—6

GUM

σχυβαλλώδη Ὁ Sf τὴν ὑγρὰν. . οὐσίαν ἢ ἡ ὑγρὰ . .. οὐσία GUM
10 » etwa (odx ἐπιβαλοῦμαι δὲδ * 14 [oil* 18 δὲ « GU 19 vor τὸ ἐπώ-
γυμον + διὰ α | ἐπικεχτημένος ἢ ἐπιχεχλημένος GUM 20 (5)* 22 ἔτι ἐπὶ Μ
Ei
27 Κὶς α | Βενιαμὴν, εἴ von erster HandM | = etwa {ἀλλ᾽ ἀπεβλήϑη οὗτος) *
28f αὐτοῦ εἰς Δαυίδ < GU

ID

4
P16

ὅ D296

N

ISS Epiphanius

αὐτῷ Ἰακὼβ παῖς γίνεται Ῥουβήν, δεύτερος Συμεών, τρίτος Λευί,
τέταρτος Ἰούδας, ὅϑεν Ἰουδαῖοι χαλοῦνται διὰ τὴν φυλὴν Ἰούδα, τοῦ
γένους τῶν ϑεοσεβῶν εἰς τὸ ὄνομα τοῦτο μεταπεσόντος. ἐκαλοῦντο
γοῦν Ἰσραηλῖται καὶ Ἰουδαῖοι.

8 3. Ἕως τούτου τοῦ χρόνου συνήφϑησαν ai τέσσαρες γενεαὶ τῆς 3,1
γῆς, τῶν τεσσάρων τμημάτων τούτων διαιρεϑέντων κατὰ τοὺς
πρώην χρόνους ἕως τοῦ καιροῦ τούτου τοῦ ἐνταῦϑά μοι δεδηλωμένου
καὶ ἐπέχεινα᾽ τουτέστιν ἀπὸ Adayı ἕως τοῦ Νῶε Βαρβαρισμός, ἀπὸ
τοῦ Νῶε ἕως τοῦ πύργου καὶ τοῦ Σεροὺχ μετὰ δύο γενεὰς τοῦ πύρ-

10 γου ἢ Σκυϑικὴ δεισιδαιμονία καὶ μετέπειτα ἀπὸ τοῦ πύργου καὶ

Σεροὺχ καὶ 7 Aoau ἕως τοῦ ᾿Αβραὰμ Ἑλληνισμός, ἀπὸ τούτου καὶ
μετέπειτα ϑεοσέβεια συναπτομένη τῷ αὐτῷ ᾿Αβραάμ, ἀπὸ τοῦ κατὰ
διαδοχὴν σπέρματος αὐτοῦ τουτέστιν τοῦ Ἰούδα Ἰουδαϊσμός" gs ἐπι- 3
μαρτυρεῖ μοι ὁ πνευματοφόρος καὶ ἅγιος τοῦ ϑεοῦ ἀπόστολος Παῦ-

15 log ὧδέ πως λέγων ὅτι »2v Χριστῷ Ἰησοῦ οὐ βάρβαρος, οὐ Σχύϑης,

οὐχ Ἕλλην, οὐχ Ιουδαῖος, ἀλλὰ καινὴ κτίσιςς, ἐπειδὴ ἐξ ὑπαρχῆς,
ὅτε ἔχτιστο ἡ κτίσις, καινὴ οὖσα οὐδέν τι διαφορώτερον ἔσχεν
ὄνομα. | συνῳδὰ δὲ τούτοις πάλιν ἐν ἑτέρῳ τόπῳ λέγει οὕτως »ὀφει- 4 ὃ δ4
λέτης εἰμὶ Ἕλλησί τε καὶ βαρβάροις, σοφοῖς τε καὶ ἀνοήτοιςς, ἵνα
20 δείξῃ σοφοὺς μὲν τοὺς Ἰουδαίους, ἀνοήτους δὲ τοὺς Σ᾽χύϑας. καί
φησιν »ὀφειλέτης eluie *. ἐντεῦϑεν τὸ πᾶν γένος τοῦ 100071
Ιουδαῖοι ἐκαλοῦντο ἀπὸ χρόνου τοῦ Δαυὶδ καὶ διήρκεσεν ἐπωνύμοως
καλούμενον ᾿Ισραηλιτῶν τε καὶ Ἰουδαίων [ἔχον τὴν ἐπίκλησιν] τὸ
πᾶν γένος τοῦ ᾿Ισραὴλ ἀπὸ τῶν χρόνων τοῦ Δαυὶδ καὶ τοῦ υἱοῦ
25 αὐτοῦ Σολομῶντος καὶ υἱοῦ τοῦ Σολομῶντος, φημὶ δὲ τοῦ Ῥοβοὰμ
τοῦ μετὰ τὸν Σολομῶντα βασιλεύσαντος ἐν Ἱερουσαλήμ. ἵνα δὲ μὴ 6
ἐν παρεξόδῳ γένωμαι, παρερχόμενος τὰ κατὰ τὴν τῶν | Ἰουδαίων D297

19

or

15f Kol. 3, 11 vgl. Gal. 6, 15 — 18 Röm. 1, 14

GUM

1 αὐτῷ <M | Acvis U 2 ὅϑεν Ἰουδαῖοι καλοῦνται] Ἰουδαῖοι ἐντεῖϑεν
χαλοῦνται ἃ ἐξ οὗ χαλοῦνται Ἰουδαῖοι Ὁ 3 vor εἰς + οἵ, und μεταπεσόντες
GU 4 γοῦν + πρώην UT | vorzit co UÜ πρώην <GU 9 τοῦ
(vor Σεροὺχ) <GU | γεὰς Μἅ 11 Fr ’Aoau) lies Θάρραϑ * 12 vor μετέ-
πειτα + τῶν αὐ 13 Ἰοιδαϊσμός τοῦ Ἰουδαϊσμοῖ GM ἀφ᾽ οὗπερ Ἰου-
δαϊσμός U 178576 | ἔχτισται GM | u<M 91 * vielleicht «να σημάνῃ ὅτι
ἣ σωτηρία ἐκ τῶν Ἰουδαίων ἐστίν) * 23 [Eyov τὴν ἐπίκλησιν] * | ἔχον τὴν]
ἐχόντων M 24f χαὶ τοῖ υἱοῦ αὐτοῦ Σολομῶντος < G 25 υἱοῦ τοῦ] τοῦ
υἱοῦ U 20 & <U

Panarion haer. 8, 2, 5—4, 5 (Judaismus Forts.) 189

ϑρηῃησκείαν καὶ μὴ ὑποσημαινόμενος τῆς κατ᾽ αὐτοὺς δόξης τὴν ὑπό-
ϑεσιν ὀλίγα ἀπὸ πολλῶν παραϑήσομαι. πᾶσι γὰρ ὡς εἰπεῖν pare-
ρώτατα ὑπάρχει τὰ κατὰ τοὺς Ἰουδαίους. διὸ οὐ πάνυ χάματον
ἀναδέξομαι περὶ ταύτης τῆς ὑποϑέσεως κατὰ τὸ λεπτότατον διηγή-
σασϑαι, ἀλλ᾽ ὅμως ἦν ἀναγκαῖον ὀλίγα ἀπὸ πολλῶν ἐνταῦϑα παρα-
ϑέσθϑαι. ῬΡΊΠ
4. Ἰουδαῖοι τοίνυν οἱ ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραὰμ κατὰ διαδοχὴν ὑπάρχον- 4,1
τες καὶ τὴν αὐτοῦ ϑεοσέβειαν διαδεξάμενοι περιτομὴν μὲν τοῦ ᾿Αβραὰμ
ἔχουσιν, ἣν κατὰ πρόσταξιν ϑεοῦ εἴληφεν ἐνενηχκοστὸν ἔνατον ἔτος
10 κατάγων di αἰτίαν ἣν ἄνω προεῖπον, εἰς τὸ τούτου σπέρμα πάροι-
xov γινόμενον ἐν γῇ ἀλλοτρίᾳ μὴ ἀποστραφῆναι τὸ ὄνομα τοῦ ϑεοῦ,
ἐπὶ σώματος δὲ φέρειν σφραγῖδα ὑπομνήσεως χάριν καὶ ἐλέγχου εἰς
τὸ ἐμμένειν τῇ τοῦ πατρὸς αὐτῶν ϑεοσεβείᾳ. ὁ δὲ τούτου παῖς
᾿Ισαὰκ ὀχταήμερος περιτέμνεται, ος τὸ τοῦ ϑεοῦ εἶχεν ϑέσπισμα.
15 καὶ ὡμολόγηται μὲν ὅτε 2x προστάγματος ϑεοῦ ἡ περιτομὴ τότϑε
ὑπῆρχεν, τύπῳ δὲ ἣν αὕτη διατεταγμένη τότε, ὡς κατὰ ἀκολουϑίαν
προβαίνοντες ὕστερον περὶ τούτου δείξομεν. διήρκεσαν τοίνυν 8
περιτεμνόμενοι καὶ ϑεοσεβείᾳ προσανέχοντες οἱ αὐτοῦ τοῦ ᾿Αβραὰμ
κατὰ διαδοχὴν παῖδες, ἀπ᾿ αὐτοῦ φημι καὶ χκαϑεξῆς ᾿Ισαὰκ καὶ Ἰακὼβ
20 χαὶ οἱ τούτου παῖδες, Ev τε τῇ Χανανίτιδι γῇ, Ἰουδαίᾳ καὶ Φυλιστιεὶμ
οὕτως κληϑείσῃ τότε, τανῦν δὲ Παλαιστίνῃ καλουμένῃ, ἀλλὰ καὶ ἐν
Αἰγύπτῳ. ᾿ἸΙακὼβ γὰρ ὁ καὶ Ἰσραὴλ κάτεισιν ἅμα τοῖς ἕνδεκα αὐτοῦ 4
παισὶν εἰς Αἴγυπτον, ἔτος κατάγων ἑχατοστὸν τριαχοστὸν τῆς αὐτοῦ
ζωῆς. Ἰωσὴφ δὲ ὁ ἕτερος αὐτοῦ υἱὸς ἤδη ἐν Αἰγύπτῳ προὐπῆρχεν
βασιλεύων, πραϑεὶς ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ διὰ φϑόνον. ἡ δὲ τοῦ
ϑεοῦ olxovoula τὰ ἀγαθὰ συνεργοῦσα τῷ διχαίῳ, εἰς ϑαυμασμὸν
μετήγαγεν τὴν κατὰ τοῦ αὐτοῦ Ἰωσὴφ ἐπιβουλήν. κάτεισι | τοίνυν ὅ Ὁ
ὡς προεῖπον ὁ Ἰακὼβ εἰς Αἴγυπτον καὶ οἱ αὐτοῦ υἱοὶ καὶ γυναῖχες
καὶ ἔχγονοι ἐν ἑβδομήκοντα πέντε φυχαῖς ἀριϑμηϑέντες, ὡς περιέχει

σι

[Ὁ

189)
or

9 vgl. Gen. 17,1.10 — 10 vgl. Panarion haer. 4,1,3; 5. 179,16 — 13f vgl.
Gen. 21, 4 — 22 vgl. Gen. 46 u. 47, 28 — 25f vgl. Gen. 50, 20. — 27ff vgl.
Panarion haer. 4, 2,1; S. 181, 1901 — 29 75 Seelen nach Act. 7,14; anders
haer. 4, 2,1; 5: 181, 21 siehe z. d. St.
αὖ (bis Z. 19 χαϑεξῆς, dann V an Stelle beider) M

1 zart’ αὐτῶν Μ 2 ἀπὸ] avi M ᾧ ὅμως ἢ ὧν GUM 8 ἑαυτοῦ GM
9 εἴληφεν] ἔσχεν M 10 eis τὸ] εἰς τοῦτο M εἰς τὸ τὸ U 11 γενόμενον U
12 σφραγῖδα φέρεν Ὁ 18 παῖς τούτου GU 16 χατ᾽ U 17 δείξωμεν UM
18 αὐτοῦ Ἢ αὐτοὶ GUM 20 Φυλιστιξα Φυλιστιαία Veorr Φιλιστιεὶμ M
21 Tore ΞΟῪ 22 6 xal] xei öM 28 εἰς Alyuncov < V, vgl. Z. 29
29 ἀριϑμηϑέντες + εἰς Alyuarov V

10

20

ΌΘ

190 Epiphanius

ς ᾽ ,» Ὁ)" - x x , ᾿ ’ \ ‚ \-
ἢ πρωτὴ βίβλος τῆς κατὰ τὸν Mwvola πεντατεύχου, περὶ τουτῶν | Ö56

πάντων σαφῶς δηλοῦσα. διετέλεσαν δὲ ἐχεῖσε ἐπὶ πέντε γενεαῖς, ὡς

m Rn > - ET, ᾿ - ἕω
χαὶ πολλάκις εἰπον, νῦν δὲ ἀναγκὴν ἔσχον ταῦτα δευτερῶσαι. ἔμει-
var γὰρ ἀπὸ τοῦ Ἰακὼβ αἱ γενεαὶ ἀριϑμούμεναι διὰ τοῦ Aevi, ἐξ
οὗπερ οἱ ἱερεῖς κατέστησαν, καὶ διὰ τοῦ ᾿Ιούδα, ἐξ οὗ μετὰ χρόνον ὁ
βα σιλεὺς ἦρξε Δαυίδ. καὶ ὃ μὲν Λευὶ γεννᾷ τὸν Καὰϑ' καὶ τοὺς
ἄλλους, Καὰϑ' γεννᾷ τὸν Αμράμ, | Aupau yevve τὸν Movoca καὶ
᾿αρὼν τὸν ἀρχιερέα. οὗτος ὁ Movons ἐχβάλλει τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ
ἐν δυνάμει ϑεοῦ ἐχ γῆς Er ὡς ἔχει ἡ δευτέρα βίβλος κατὰ
τὴν νομοϑεσίαν.

vw ᾽ 3 c - co“ > \ ’ »” ’
ὃ. Τίς μέντοι γε ἣν ἢ τῶν υἱῶν Ισραηλ πολιτεία ἄχρι TOVTOV

- ᾽ > ’ - \ \ Fr Ὅν
τοῦ χρόνου, οὐ πᾶνυ σαφῶς κατὰ τὸ φανερώτατον ἔστιν εἰπεῖν ἢ
᾿ o " 5 u π᾿. \ a
μόνον οτι Ev ϑεοσεβείᾳ καὶ περιτομῇ ᾽υπῆρχον᾽ εἰ χαὶ γέγραπται οτι
> - ’ ς νὰ x 2 - δοιὰ Ψ \ = 5: οἱ
»ἐπληϑυνϑῆσαν οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἐν γῇ «Αἰγύπτῳ καὶ χυδαῖοι ἐγένοντοκ«.

eu ’ ’ ς ’ - > - x x
πάντως γὰρ ποὺ ὁ χρόνος τῆς αὐτῶν παροιχίας καὶ ἐπιμιξίας διὰ

ῥὁᾳϑυμίαν. τὸ χυδαῖον εἰργάσατο. τίνων μέντοι γεύεσϑαι ἢ τίνα ἀπα-
γορεύειν ἢ Te :λλα ὅσα κατὰ διαστολὴν τοῦ νόμου φυλάττειν προσε-
τάχϑησαν, οὕπω κατὰ τὸ φανερώτατον ἐπεσημήνατο. ἐξιόντων δὲ
ἐκ γῆς Αἰγύπτου ἐν τῷ δευτέρῳ ἔτει τῆς αὐτῶν ἐξόδου νομοϑεσίας
ϑεοῦ χαταξ Ξιοῦνται διὰ χειρὸς αὐτοῦ τοῦ διιωυσέος. ἡ δὲ νομοϑεσία
ἡ ἐχ ϑεοῦ αὐτοῖς δοϑεῖσα παιδαγωγοῦ δίκην (ὡς χαὶ παιδαγωγὸς ἦν
ὁ νόμος σωματιχῶς μὲν διαστελλόμενος, πνευματιχὴν δὲ ἔχων τὴν
προσδοχίαν) ἐδίδαξε περιτέμνεσϑαι σαββατίζειν ἀποδεχατοῦν πάντα
τὰ αὐτῶν γεννήματα καὶ ὅσαπερ παρ᾽ αὐτοῖς ἐτίχτετο ἀπὸ ἀνϑρώπου
ἕως χτήνους, ἀπαρχάς τε διδόναι καὶ πεντηκοστὴν καὶ τριαχοστήν,
εἰδέναι δὲ ϑεὸν μόνον καὶ αὐτῷ λατρεύειν. ἐν μοναρχίᾳ μὲν οὖν (ὴν)
κηρυττόμενον τὸ ὀνομα, ἐν δὲ τῇ μοναρχίᾳ ἡ τριὰς ἀεὶ κατηγγέλλετο
καὶ ἐπιστεύετο παρὰ τοῖς ἐξοχωτάτοις αὐτῶν, τουτέστιν προφήταις
καὶ ἡγιασμένοις. ϑυσίας τε καὶ λατρείας διαφόρους τῷ παμβασιλεῖ

2ff vgl. Panarion haer. 4, 2, ὃ; die 5 Geschlechter sind in der Reihe Judas
gezählt — 6 vgl. Exod. 6, 16. 18---20 — 14 Exod. 1, 7 — 18f vgl. Exod. 19,1;
δευτέρῳ ἔτει nach Num. 1,1 — 21 vgl. Gal. 3, 24 — 26 vgl. Deut. 6, 4 u. 13

M

3 /| αὐτὰ Veorr 4 Μευὶ, ἡ aus ei hergestellt V 9. βίβλος hinter vouo-
ϑεσίαν (Z.10)V 11uUV 18 εἴ ἡ V 14 οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ hinter ἐν γῇ Al-
γύπτῳ V 15 Zruugl//ies, ı aus &ı V 16f über diesen Gebrauch von ἀπα-
γορεύειν — verwerfen s. Index 18 vor ἐπεσημήνατο + (νόμος rıs)? * 23 Edi-
δασχεν V 24 γεννήματα VM γενήματα Ver 26 (Av) * 97 ἀεὶ <M

0

P1S

19

D299

Panarion haer. 8, 4, 5—6, 2 (Judaismus Forts.) 191

- - [4 - - - - ς c x
ϑεῷ ἐν τῇ ἐρημῳ προσέφερον Ev τῇ λατρείᾳ τῆς σκηνῆς τῆς αγίας UNO
/ ’ - > - c \ -
Μωυσέως διὰ τύπων δηλωϑέντων αὐτῷ ὑπὸ ϑεοῦ κατασχευασϑ εἰ-
- > ar, Fe x \ x
σῆς. ἐδέξαντο γοῦν οἱ αὐτοὶ Ἰουδαῖοι καὶ προφητικὰς φωνὰς περὶ
= -- ᾿ ’ ᾽ν τ =
τοῦ Χριστοῦ ἐρχομένου, λεγομένου μὲν προφήτου οντος δὲ ϑεοῦ καὶ
2 ’ \ , ς. Ὁ N - , ΤΡ ΤΣ
5 ἀγγέλου μὲν κληϑέντος υἱοῦ δὲ οντος ϑεοῦ, μέλλοντος δὲ ἔἐνανϑροω-
’ 2:3 2 ἘΝ 2 > 4 c γ} - ς
πήσειν καὶ ἐν ἀδελφοῖς αὐτοῦ ἐγκαταλέγεσθϑαι, ὡς ἔχουσι πᾶσαι αἱ
a ’ c - ’ x
ϑεῖαι Yoapal, μαλιστα ἢ τοῦ Δευτερονομίου χατὰ τὴν γνομοϑεσίαν
πέμπτη βίβλος καὶ (ai) καϑεξῆς. |
6. Ἔσχον δὲ οὗτοι οἱ Ἰουδαῖοι ἄχρι τῆς ἀπὸ. | Βαβυλῶνος τῆς
10 αἰχμαλωσίας ἐπανόδου βίβλους τε καὶ προφήτας τούτους καὶ προφη-

- Ρ , Ben
τῶν βίβλους ταῦτας" πρώτην μὲν Γένεσιν δευτέραν ESodov τρίτην 2

Asvırıxov τετάρτην “Ἱριϑμοὺς πέμπτην Δευτερονόμιον ἵχτη βίβλος
Ἰησοῦ τοῦ Nevn ἑβδόμη τῶν Κριτῶν ὀγδόη τῆς Ῥοὺϑ' ἐνάτη τοῦ
Ἰὼβ δεχάτη τὸ Ψαλτήριον ἑνδεκάτη, Παροιμίαι Zorou@vros δωδεκάτη
15 χκλησιαστὴς τρισκαιδεχάτη τὸ ἀσμα τῶν ἀσμάτων τεσσαρεσκαιδε-
κάτη Βασιλειῶν πρώτη πεντεχαιδεχάτη Βασιλειῶν δευτέρα ἕχκαιδε-
κάτη Βασιλειῶν τρίτη ἑπτακαιδεχάτη Βασιλειῶν τετάρτη ὀχτῶκαι-
δεχάτη Παραλειπομένων πρώτη ἐννεακαιδεχάτη Παραλειπομένων δευ-
τέρα εἰχοστὴ τὸ Δωδεκαπρόφητον εἰχοστὴ πρώτη Hocias ὁ προ-
20 φήτης εἰχοστὴ δευτέρα Ἰερεμίας 6 προφήτης μετὰ τῶν Θρήνων καὶ

11 vgl. Exod. 25, 9. 40 — 4 vgl. Deut. 18, 15 — 5 vgl. Jes. 9, 0 — 6 vgl.
Hebr. 2,11 — 9ff vgl. Zahn, Gesch. ἃ. neutest. Kanons II 1,220f G. Mercati, studi
e testi 5 (1901) 8. 17. 243#

V (bis Z.12 ᾿Αριϑμούς, dann wieder GU)M 9-8. 192, 9 Doctrina patr. ce. 32;
S. 237, 7 Diekamp (= do.); vgl. de mens. ac pond. c.4,1ff u. 23, 16’ S. 156, 191 u.
178, $7f Lagarde Joh. Damasc. de fide orth. IV 17ff; Migne 94, 117SB ff. Doctr.
patr. S. 293, 24ff Diekamp

1 τῆς σχηνῆς τῆς ἁγίας ἢ τῆς oxmvonnyias VM 2f χατασχευασϑείση M
6 αὐτοῦ Ἢ αὐτῶν aus αὐτὸν Veorr αὐτῶν M | ἐγχαταλέγουσιν M Be). ®
9708. .M ἘΠ τῆδξ ΞΜ 111 anstatt der Ordnungsnummeın Zahlen do.
11 μὲν < do. 12 &xtmv βίβλον u. so durchweg im Folgenden bis S. 192, 3
Accusative GUT, ἕχτη βίβλος < u. gleichfalls Accusative do. 13 τοῦ. < do.
14 τὸ <do. 15 τὸ ἄσμα τῶν ἀσμάτων] τὰ ἄσματα Μ | To<do. 16 now-
nv βασιλειῶν αἴ 17 ἑπταχαιδεχάτης M. 1171 ὀχτωκαιδεχάτης u. ἐννεαχαι-
dexarneM. 19. τὸ < do. 191 ὁ προφήτης < do. 20 ὁ προφήτης < do.
20f μετὰ τῶν ϑρήνων — Βαρούχ < α Βαροὺχ ϑρήνους ἐπιστολὴν do.

0

058

σ ΓὉἙὉ

19

192 Epiphanius

ἐπιστολῶν αὐτοῦ τε καὶ {τοῦ Βαροὺχ εἰκοστὴ τρίτη “Ἰεζεκιὴλ ὁ
προφήτης εἰχοστὴ τετάρτη Δανιὴλ ὃ προφήτης εἰκοστὴ | πέμπτη D 300
Ἔσδρας ἃ, εἰκοστὴ ἕχτη Ἔσδρας β, εἰχοστὴ ἑβδόμη ᾿Ἐσϑήρ. αὑταί 3
εἰσιν αἱ εἴκοσι ἑπτὰ βίβλοι ἐκ ϑεοῦ δοθεῖσαι τοῖς Ἰουδαίοις" εἴκοσι
δύο δέ εἰσιν ὡς τὰ παρ᾽ αὐτοῖς στοιχεῖα τῶν ἙἙβραϊκῶν γραμμάτων
ἀριϑμούμεναι διὰ τὸ διπλοῦσθϑαι δέχα βίβλους εἰς πέντε λογιζομένας.
περὶ τούτου δὲ ἄλλῃ που σαφῶς εἰρήκαμεν. εἰσὶ δὲ καὶ ἄλλαι δύο 4
βίβλοι παρ᾽ αὐτοῖς ἐν ἀμφιλέχτῳ, ἡ Σοφία τοῦ Σιρὰχ καὶ N τοῦ
Σολομῶντος. χωρὶς ἄλλων τινῶν βιβλίων ἐναποχρύφων. πᾶσαι 5
) δὲ αὗται ai ἱεραὶ βίβλοι τὸν ’Iovdeisuov ἐδίδασκον καὶ τὰ τοῦ νόμου
φυλάγματα ἕως τῆς τοῦ χυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ παρουσίας. καὶ 6
καλῶς ἐφέροντο παιδαγωγούμενοι ἐν τῷ «νόμῳ, εἰ ἐδέξαντο τὸν
Χριστὸν τὸν ὑπὸ τοῦ παιδαγωγοῦ, φημὶ δὲ τοῦ νόμου, αὐτοῖς προ-
κηρυχϑέντα τὲ καὶ προφητευϑέντα, ἵνα δεξάμενοι αὐτοῦ τὴν ϑεότητα
15 χαὶ τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ παρουσίαν μάϑωσιν οὐ κατάλυσιν νόμου,
ἀλλὰ τὴν τοῦ νόμου πλήρωσιν, ἐπειδὴ οἱ τύποι ἐν τῷ »όμφ ἦσαν,
ἡ δὲ ἀλήϑεια ἐν τῷ εὐαγγελίῳ. ἐκεῖ γὰρ περιτομὴ σαρκική, ὕπηρε- 7
τήσασω χρόνῳ ἕως τῆς μεγάλης περιτομῆς, τουτέστι τοῦ βαπτίσματος
τοῦ “περιτέμνοντος ἡμᾶς ἀπὸ ἁμαρτημάτων καὶ σφραγίσαντος ἡμᾶς
εἰς ovouc ϑεοῦ. καὶ ἣν ἐκεῖ σάββατον κατέχον ἡμᾶς εἰς τὸ μέγα 8
σάββατον, τουτέστιν -εἰς ἀνάπαυσιν Χριστοῦ, ἵνα ἐν Χριστῷ σαββα- P2O
τίσωμεν ἀπὸ ἁμαρτημάτων. καὶ ἢν ἐχεῖ πρόβατον ἄλογον ϑυόμενον, 9
καϑοδηγοῦν ἡμᾶς εἰς τὸ μέγα πρόβατον καὶ ἐπουράνιον ὑπὲρ ἡμῶν
zei εὐπὲρ ὅλου τοῦ χόσμου« τυϑέν. καὶ ἦν ἐκεῖ ἀποδεκάτωσις ἀσφα- 10
25 λιζομένη, ἵνα μὴ λάϑῃ ἡμᾶς τὸ ἰῶτα, ἡ δεκάς, τὸ πρῶτον στοιχεῖον
τοῦ Ἰησοῦ ὀνόματος.

-

-

Per‘

οῃ

4—{ vgl. de mens. ac pond.c.3,12ff 22,23 24,1; S. 156, 10#f 178, 821} 179, 21
Lagarde — 7 die gemeinte Schrift ist nicht erhalten — 7—9 vgl. de mens. ac
pond. 4, 15; S. 157, 508 Lagarde — 13 vgl. Gal. 3, 24 — 15f vgl. Matth. 5, 17
— 16f vgl. Joh. 1,17 — 24 1Joh. 2, 2

GU M do. (0185 Ζ. 9)

1 {τοῦ πᾶ. 1 ὁ προφήτης beidemale < do. 8. "Εσδρας ἃ] τὸ πρῶ-
τον βιβλίον τοῦ "Εσδρα G U | "Εσδρας β] τὸ δεύτερον βιβλίον τοῦ Εσδρα M< U

᾿Εσϑήρ + Τωβὴτ Ἰουδήϑ M | vor αὗται + καὶ Udo. | αὗται + μὲν do.

4 vor & ϑεοῦ + da U AFf εἴχοσι3 --- εἰσιν < do. | εἴχοσι δὲ zul dio ἃ
5 ὡς + δὲ do. | vor στοιχεῖα + zB do. 6 εἰς πέντε λογιζομένας *] εἰς πέντε
λεγομένας GUM zai πέντε λέγεσϑαι do. 7 περὶ τούτου δὲ] περὲ οὐ do. ἀλλα-

χοῦ do. Τῇ dio βίβλοι hinter παρ᾽ αὐτοῖς Μὀ 9 Σαλομῶντος G [10 αἱ-ῦ
16 ἐπειδὴ + γὰρ ἃ 18 χρόνῳ = eine Zeitlang 23 χαϑοδηγῶν M χαϑοδη-

᾿ τ - x “-
γὸν U 9858. ἡ δεχας] ἦν δὲ χαὶ Μ
7 ί 59) ἡ

σι

10

20

90

Panarion haer. 8, 6, 2—7, 8 (Judaismus Forts.) 193

> x 63 - ” x > m
7. Ἐπεὶ ovv τῷ τύπῳ ἠχϑησαν καὶ οὐκ ἔφϑασαν εἰς τελείωσιν

iA

τὴν διὰ νόμου καὶ προφητῶν καὶ ἄλλων καὶ πάσης βίβλου xzern\ovy- Ö60
μένην, ἐξεβλήϑησαν ἀπὸ τῆς | γεωργίας καὶ εἰσῆλϑεν τὰ ἔϑνη, ἐκείνων D301

ἐ = ᾿ > ΄ ‚
μηκέτε δυναμένων σωϑῆναι, εἰ um τι ἀναχαμψῶσιν εἰς τὴν χάριν
-- > ’ x > re N ’
τοῦ εὐαγγελίου. παντὰα γαρ αὐτοῖς τὰ δικαιώματα κχατήργηται,
’ ‚ - ’ c FIR 4 -
ἑχαστης μαρτυρίας τοῦτο λεγούσης, ὡς ἔχει ἐν πασῃ γραφῇ. συν-
’ \ > - x 2 2 -
τόμως δὲ ἀπὸ μιᾶς μαρτυρίας τὸ ἀνυπέρϑετον καὶ ἀπαράβατον τῆς
2 2 - 2 ΄ - ς = > - >
KAT αὐτῶν ἀποόφασεῶς ἐροῦμεν, ὡς ἔστιν ἰδεῖν axoı Bas τὴν κατ
> - »" Ω x > > ’ -
αὐτῶν ψῆφον, καϑώς φησιν »NTIG ψυχὴ οὐκ ἀχούσεται τοῦ προφήτου
>) ’ > ’ > \ - - 2 - x δ ς > 5 \ \
Exelvov, ἐξολοϑρευϑήσδεται ἀπὸ τῆς φυλῆς αὕτῆς xal ES Ἰσραὴλ καὶ
«ς [4 - > - ς - x -"
υὑποχάτωϑεν τοῦ οὐρανοῦ«" ὡς τοῦ κυρίου μέλλοντος τὰ διὰ τοῦ
’ - {Ὁ nr
vouov μυστικῶς παραδοϑέντα τελείως καὶ σωτηριωδῶς ἐπασφαλί-
x \ x > ’ > - Ἁ 2 ’ ὴ
ζεσϑαι, τὸν δὲ μὴ ἀκούοντα αὐτοῦ καὶ μὴ ἀνεχόμενον μὴ ἔχειν
\ ’ ’ - ’ \ -
σωτηρίαν, κἂν τε τὸν νόμον ποιήσῃ, τοῦ νόμου μὴ δυναμένου τελειοῦν
x νι \ - 2 - ;
τὸν ἄνϑρωπον διὰ τὸ σωματιχῶς τὰ ἐν αὐτῷ δικαιώματα γεγράφϑαι
\ - > - -
καὶ ἐν Χριστῷ ἀληϑινῶς πληροῦσϑαι.
Ἕ ; λελέχϑ' ὶ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ. καὶ γὰρ OA)
ὡς τούτου μοι λελέχϑω περὶ τοῦ Ιουδαϊσμοῦ. καὶ γὰρ ὀλίγων
τ \ - - n >
ἐμνημονευσα εἰς TO UN TO πᾶν αὐτῶν παρασιωπῆσαι, ἀλλὰ Ev μέρει
ς 2 - \ ς τ: , , ς > > Ca,
ὑποδεῖξαι. πᾶσι γὰρ ὡς εἰπεῖν προδηλὸς ἐστιν ἡ κατ΄ αὐτοὺς ὑποόϑεσις
x τ \ > > ’
καὶ ὁ πρὸς αὑτοὺς ἔλεγχος. ἐδείξαμεν δὲ καὶ τὴν ἀρχήν, πόϑεν ἔσχον τὴν
; Ο > - - =) - [4
εἰσαγωγῆν, ὁτι ἐξ ἀρχῆς ἐκ τῆς τοῦ Αβραὰμ τοῦ πατριάρχου ϑεοσεβείας
> ’ὔ - ς = x x 5 2 \ > ’
(Aßoauoı) καλοῦνται (ol) ϑεοσεβεῖς διὰ τὸ εἶναι αὐτοὺς ἐκ σπέρματος
> - DEN is = ’ > — τ > -- >
αὐτοῦ, ἀπο δὲ τοῦ ἐχγόνου αὑτοῦ, φημὶ δὲ Ἰακὼβ τοῦ καὶ Ἰσραήλ,
> Ὁ c - x - ’ = >
Ioganıtraı: ἐξ ἡμερῶν δὲ Δαυὶδ τοῦ βασιλεύσαντος ἐκ φυλῆς lovda
- 2 = > ” - ’ \ x
ἐχαλοῦντο Jovdaloi τε | καὶ ἸΙσραηλῖται πᾶσαι αἱ δώδεχα φυλαὶ καὶ
- - - \ - 4 ’ -
ἕως Σολομῶντος τοῦ υἱοῦ Δαυὶδ καὶ ἕως τοῦ Poßoau, υἱοῦ LoRo-
- r \ - x \ , - “7
μῶντος, ἔχγονου δὲ τοῦ Δαυίδ. χαὶ χατὰ ἐπιτίμησιν ϑεοῦ καὶ ἀνα-
-«ψς N 51 ’ C ’ x x ’ ’
Sıornrta τοῦ Poßoau Eoyiodnoav αἱ dexadvo φυλαὶ καὶ γεγονασι δυο
Ω x » ) ’ c x \ ’ Ω \
nuov μετὰ τοῦ Ἰούδα τουτέστι μετὰ Ῥοβοὰμ | καὶ ἐννέα ἡμισυ μετὰ
ς ΄ 2 nd \ ς 2 ‚ o 2 ἘΞ ‚ «Ὁ ’
Ieooßoau. £xalovvro de ai ἐννέα ἡμισυ Ισραηλῖταί te καὶ looan),

3 vgl. Matth. 21, 41 u. Röm. 11,25 — 9 vgl. Deut. 18, 19 u. Exod. 12, 15. 19
— 14f vgl. Hehr! 7, 195:9,-9f. — 208 vgl. S. 180, 1.181,18 — 27 vgl.
IKön. 12 — 30—5. 194, 2 vgl. Hieronymus Chronik S. 72, 1ff Helm

GUM

χεχηρυγμένης G 4 χαρὰν Μ 9 ἥτις] drıceM 18 χαὶ μὴ] μηδὲ Ὁ |
16 vor Χριστῷ -- χυρίω GU 17 τούτων Μ 18 τὸ (τον πᾶν -“αΟὖ 22 (Αβρά-
wo) *,vgl.8.180,1 (οἷ "'΄ 28 δὲξξ ἃ 24—25 τοῦ βασιλεύσαντος --- Ἰσραη-

λῖται πᾶσαι «-: ΜΝ 26 Σολομῶνος GUM 28 δώδεχα G 30 Zuov < U
Epiphaniusl. 13

ΕΘ

{

>.

D 302

σι

1

oO

-
οι

20

αὺῦ M

194 Epiphanius

βασιλευόμεναι ὑπὸ τοῦ Ἱεροβοὰμ υἱοῦ Ναβὰτ ἐν Σαμαρείᾳ" αἱ δὲ δύο
ἥμισυ εἰς Ἱερουσαλὴμ Ἰουδαῖοι ἐκαλοῦντο, βασιλευόμεναι ὑπὸ Ῥοβοὰμ
υἱοῦ Σολομῶντος. καὶ γεγόνασι πάλιν διαδοχαὶ βασιλέων" Ῥοβοὰμ 9
γεννᾷ τὸν ᾿Αβιά, ᾿Αβιὰ γεννᾷ τὸν ᾿Ασα, “σὰ γεννᾷ τὸν Ἰωσαφάτ,
Ἰωσαφὰτ γεν va τὸν Ἰωράμ, Ἰωρὰμ γενγί τὸν Ὀχοζίαν, Ὀχοξίας γεννᾷ
τὸν Ἰωάς, Ἰωὰς γεννᾷ τὸν ᾿Αμεσσίαν, ᾿Ἱμεσσίας γεννᾷ τὸν ᾿Αζαρίαν
τὸν καλούμενον Ὀζίαν, ᾿Αζαρίας ὁ καὶ Ὀζίας γεννᾷ τὸν Ἰωάϑαμ,
loasau γεννᾷ τὸν "Axel, ᾿Αχαξ γεννᾷ τὸν Ἐζεκίαν |“ ἐν χρόνοις δὲ Ö62
’Elsxiov καὶ " “χας ἠχμαλωτεύϑησαν. φυλαὶ ἐκ τοῦ Ἰσραὴλ εἰς τὰ ὅρια
Μήδων. μετὰ τοῦτο Elexiag γεννᾷ τὸν Μανασσῆ, “Μανασσῆς γεννᾷ 10
τὸν ᾿᾿μώς. Ἀμὼς γεννᾷ τὸν Ἰωσίαν, Ἰωσίας γεννᾷ τὸν Ἰεχονίαν, τὸν
χαὶ Σελοὺμ καλούμενον, ὃς χαὶ ᾿Αμασίας ἐλέγετο. ὃ Ἰεχονίας οὗτος
γεννᾷ τὸν Ἰεχονίαν τὸν καλούμενον Σεδεκίαν καὶ Ἰωακείμ.

3. Καὶ μηδεὶς περὶ τούτου ἀμφιβαλλέτω, ϑαυμαζέτω δὲ μᾶλλον 8,1
τὴν ἀχριβολογίαν, ὠφελίμως ἐνταῦϑα χειμένην τοῖς σπουδαίοις
χρηστομαϑίας ἕνεχα τὰ ἀχριβὴ τῶν γραφῶν καταλαμβάνειν ἐϑέλουσιν,
οἵτινες εὐϑὺς μετὰ τῆς ὠφελείας εὐγνωμονεῖν ἀναγκασϑήσονται,
χερδήσαντες τὸ ὑπό τινῶν ἀμαϑῶν ἐν τῷ εὐαγγελίῳ de ἀμφιβολίαν
ὡς κατὰ διόρϑωσιν ἀφανισϑὲν ῥητόν. τριχῶς γὰρ ἀριϑμήσαντος
τοῦ ἁγίου διιατϑαίου τὰς γενεάς, ἀπὸ τοῦ ᾿Αβραὰμ μέχρι τοῦ Δαυὶδ
φήσαντος γενεὰς δεχατέσσαρας καὶ ἀπὸ τοῦ Δαυὶδ ἕως τῆς alyuaio-
σίας γενεὰς δεκατέσσαρας χαὶ ἀπὸ τῆς αἰχμαλωσίας ἕως τοῦ Χριστοῦ
γενεὰς δεχατέσσαρας, οἱ δύο ἀνώτεροι ἀριϑμοὶ σαφεῖς εὑρίσκονται,
μηδεμίαν ἔλλειψιν ἀριϑμοῦ περιέχοντες" ἕως γὰρ τοῦ Ἰεχονίου περιέ-
χουσι τοὺς χρόνους ἘΠ ὁ δὲ τρίτος ἀριϑμὸς οὐχέτι δεκατεσσάρων 8 Ὁ 808
γενεῶν εὐρίσχεται χατὰ διαδοχὴν ὀνομάτων ἔχων τὸ πλήρωμα, ἀλλὰ
δεκατριῶν, ἐπειδή tıves εὑρόντες Ἰεχονίαν ἅμα Tegovig ἑτέρῳ ἐπὶ τὸ
αὐτὸ ἐνόμισαν τὸν ἀριϑμὸν δεδισσο᾿λογημένον. οὐχ nv δὲ δισσολογία, 4 P22

19

“ ἀν ἀν. δ δι ee Zu ΣΝ δ... . «ἡ ὦ. δ δι σὰ

3—13 Matth. 1, 7—12 — 11f vgl. Ancoratus c. 59, 4; 8. τ0,18 — 19ff vgl.
Matth. 1, 17

2 ἥμισυ < U | Σἐκχαλοῦντο ἢ καλούμενοι() GUM | βασιλευόμενοι M
3 Σολομῶνος U | Ῥοβοὰμ + γὰρ α 4 γεννᾷ nur das erste Mal gesetzt,
dann (bis Z. 8) weggelassen U | Ἀσὰ] Ασὰφ Ancor. 70, 9 6 das erste Mal
Ἀμμεσσίαν ΜῬϑἄ 76<TU 8 Hxaat beidemale U 11 Auwv beidemale G
nur das zweite Mal U 15 χειμένης M 16 χρηστομαϑείας & | γραφῶν,
vgl. Ancor. ὁ. 4, 1; S. 9, 20 zal ὅρα μοι τὴν τῶν γραφῶν ἀκρίβειαν κτξ.] ἀντι-
γράφων U 17 EM 18 δι᾿ ἢ εἰς GUM 20 ἄχρι GU 21 ἕως -Ἡ ἄχρι α
24 ἔλληψιν U | Ἰεχονία 96 τὸ πλήρωμα ἔχων α 27 εὑρόντες hinter
τὸ αὐτὸ αὖῦ 28 δεδισσολογημένον + εἶναι U

10

Panarion haer. 8, 7, S—8, 9 (Judaismus Forts.) 195

ἀλλὰ ἀριϑμὸς σαφής. εἰς ὄνομα γὰρ πατρὸς ὃ παῖς ἐπεχέκλητο
Ἰεχονίας τοῦ ἸΙεχονίου. ἀφελόμενοι 00V τινες ος κατὰ φιλοχκαλίαν
τὸ ἕν ὀνομα, ἀγνοίᾳ φερόμενοι, ἐλλιπῆ ἐποιήσαντο τῆς ὑποϑέσεως
κατὰ τὴν ὁμάδα τοῦ ἀριϑμοῦ τῶν δεχατεσσάρων ὀνομάτων τὴν
ὑπόσχεσιν καὶ τὸ πολύπειρον τῆς σχέσεως ἠφάνισαν.

Γίνεται γοῦν ἐντεῦϑεν ἀπὸ τοῦ χρόνου Texoviov ἡ αἰχμαλωσία
ἡ εἰς Βαβυλῶνα. ἐν τούτῳ τῷ χρόνῳ τῆς αἰχμαλωσίας προσῆλϑον
οἱ πρεσβύτεροι τῷ Ναβουχοδονόσορ ἐν Βαβυλῶνι, παρακαλοῦντες
ἀποσταλῆναί τινας τῶν ἰδίων αὐτοῦ ἐγκαϑέτους εἰς τὴν Ἰσραηλῖτιν
γῆν», ὅπως μὴ ἡ χώρα ὑλομανήσασα ἐρημωϑείη. καὶ ἐδέξατο τὴν
παρ αὐτῶν παράκλησιν (οὐ γὰρ ἀνεβάλλετο) καὶ ἀποστέλλει μὲν τῶν
ἰδίων τέσσαρα γένη, τοὺς τε Κουϑαίους καλουμένους καὶ Κουδαίους,
Σεπφαρουραίους καὶ Avaymyavalovg, οἵτινες ἅμα τοῖς αὐτῶν εἰδώλοις
ἀναβάντες κατῴχουν τὸ τηνιχαῦτα τὴν Σαμάρειαν, ταύτην ἐπιλεξά-
μενοι ἑαυτοῖς τὴν "γῆν διὰ τὸ εἶναι πίονά τε καὶ γονιμωτάτην.
χρόνῳ δὲ οὗτοι ὑπὸ τῶν ϑηρίων διασπαραττόμενοι, λεόντων TE καὶ
παρδάλεων καὶ ἄρχων καὶ τῶν ἄλλων πονηρῶν ϑηρίων, ἀποστέλλου-
σιν εἰς Βαβυλῶνα, παραχαλοῦντες χαὶ ὑπερβολῇ ϑαυμάζοντες τὴν]
(τῶν) κατοικησάντων τὸ πρὶν ἐγκαϑέτων διαγωγήν, πῶς ἠδύναντο
ὑποστῆναι τὴν τῶν ϑηρῶν ἁρπαγήν τε καὶ βίαν. ὁ δὲ βασιλεὺς
μεταστειλάμενος τοὺς πρεσβυτέρους ἤρετο τὴν αὐτοῖς γενομένην
ἀγωγὴν (ἐπὶ) τῆς ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ καϑέξεως, πῶς Te διελάνϑανον τὴν
τῶν ϑηρῶν ἁρπαγήν, τοσαύτης ϑηριοβολίας | καὶ λύμης κατὰ τὴν
γῆν ἐχείνην ὑπαρχούσης. οἱ δὲ τὴν τοῦ ϑεοῦ νομοϑεσίαν αὐτῷ
ἐδείκνυον καὶ μετὰ συνέσεως αὐτῷ ἀπεχάλυπτον τῆς εὐλόγου γνώμης

7—S. 196, 15 z. T. wörtlich wiederholt de duod. gemmis 92ff; CSEL 35H
S. 769, 27 ff Günther (Anastasius Sin. quaestio 45; Migne 89, 596 Dff) — 11ff vgl.
II Kön. 17, 24ff — 12f vgl. auch die sog. Kirchengeschichte des Zacharias
Rhetor 18; S.* 11, 27 Ahrens-Krüger (Zacharias schöpft jedoch nicht aus dem
Panarion, sondern aus de duod. gemm.)

GU (bis Ζ. 8 ὄνομα; von daan V) M 7—S. 196, 10 verkürzt u. frei wieder-
gegeben bei Nicetas Chon. thes. orth. lib. I c. 23

1 ἐχέχλητο M 3—5 ἐλλιπῆ ἐποιήσαντο --- τῆς ὑποϑέσεως ... τὴν ὑπόσχεσιν]
ἐλλιπὲς ἐποίησαν τὸ τῆς ὑποϑέσεως (Kal)... τὴν ὑπόσχεσιν Dind. (Verschlechterung)
δ᾽ οὖν Μι | 7 ἘΝ 9 ἐγχαϑέτους] habitatores in de duod. gemmis a. a. O.
770,3; < Nie. Chon. | Ἰσραηλῖτι ιν, ı aus ἡ hergestellt Vu.M 11 ἀνεβάλετο
13 Σεπφαρουραίους] Seppharaeos de duod. gemm. a. a. O. 8. 770,7 | Ave-
yoyavalovs V u. de duod. gemm.] Avaywyavaiovs M 19 τῶν)... ἐγκαϑέτων ἢ]

ἐγχάϑεστον V ἐγχάϑετον M 21 eioero VM 22 (eni) * | χαϑέσεως *
132

ὧι

Ö64

8

D304

196 Epiphanius

κ - ᾽ ’ ’
τὰ χαϑεξῆς, φήσαντες un δύνασθαι ἐκεῖσε ἔϑνος καϑέζεσϑαι, εἰ μή
x 2 - - - > ΙΝ x x ’
τι ἂν τὸν νόμον τοῦ ϑεοῦ τοῦ οὐρανοῦ τὸν διὰ Μωυσέως δοϑέντα
» ᾽ 5 x N x « - -
ἐπιτελέσειεν" εἶναι γὰρ τὸν ϑεὸν ὑπερασπιστὴν τῆς γῆς, μὴ βούλεσϑαι
x ’ > > - x - >
δὲ παραβάσεις ἐν αὐτῇ παρὰ ἐϑνῶν ἀλλοφύλων γίνεσϑαι εἰδωλολα-
᾿ x - < \ nt ’ - «

5 τρείας χαὶ τῶν ἄλλων. ὁ δὲ ἐπιμελόμενος καὶ πειϑόμενος τῇ τῶν 10
> ’ > ’ ᾿ > " - ’ Ἵ
ἀναδιδαξάντωον ἀληϑεστάτῃ ἑἕρμηνείᾳ ἀντίγραφον τοῦ νόμου ἤτησεν.

x > ΄ ’ x x - ’ 7
οἱ δὲ ἀφϑόνως δεδωκότες μετὰ καὶ τοῦ | νόμου Ἔσδραν τινὰ ἱερέα P23
> "5 x > ’ 3 ΟΝ x
ἱποστέλλουσιν παιδευτὴν τοῦ νόμου ἀπὸ Βαβυλωνίας πρὸς τὸ παι-
δεῦσαι τοὺς ἐν τῇ Σαμαρείᾳ καϑεσϑέντας ᾿Ασσυρίους (τοὺς προδεδη-
[2 ’ x ᾽ - x ’
10 λωμένους Κουϑαίους καὶ (τοὺς) ἄλλους) τὸν νόμον τὸν Λιᾳωυσέος.
᾿ x - - - Ὡ" . - -
γίνεται δὲ τοῦτο ἐν τῷ τριακοστῷ ἔτει πλείω ἐλάσσω τῆς τοῦ Ἰσραὴλ 11
χ ΜΝ N > ‚ > r ‚ ” x ς >
καὶ Ἱερουσαλὴμ αἰχμαλωσίας. ἐπαίδευε τοίνυν Εσδρας καὶ οἱ μετ
7.5 x ἢ \ - ‚ ‚ 5
aurov τὸ γένος To ἐν τῇ “Σαμαρείᾳ καὶ ἐκλήϑησαν Σαμαρεῖται οἱ
x [2 x - - > x - a «ς ’
τὸν νόμον διὰ τοῦ Εσδρα τοῦ ἀπὸ Βαβυλῶνος ἥκοντος ὑποδεξαμε-
ἘΞ = x ’ - ’ In «ς ᾿
15 vor. διῆλϑεν δὲ χρόνος ἐτῶν τεσσαράκοντα ἄλλων καὶ ἡ αἰχμαλωσία
>» ᾿ x > «“« > x > x - ἊΣ
ἀνέϑη καὶ ἀνῆλϑεν ἰσραηὴλ ἀπὸ τῆς Βαβυλῶνος.
” x I. - x
9, Ἔπεισι δὲ ϑαυμάζειν πῶς συμβέβηχε κατὰ τὰ τέσσαρα ἔϑνη 9,1
Ἂ , I κα -.»ν ᾿ rn -
χαὶ τέσσαρας αἱρέσεις ἐν αὐτῷ τῷ ἔϑνει γενέσϑαι, φημὶ δὲ πρῶτον
> - ΄ ΜΡ ’ [4 [4
Εσσηνῶν δεύτερον ]οροϑηνῶν τρίτον Σεβουαίων τέταρτον doot-
- ’ - > ’ ’ - - x
20 ϑέων. ἐντεῦϑεν ἀρχῆ μοι γίνεται τῆς τοῦ ἐπαγγέλματος xara
N Ἢ x σ ΄ >
αἱρέσεον πραγματείας καὶ τὸ αἴτιον ὁπῶς * διασαφήσω ἐν βραχεῖ
-- na , P » no ς ὅν τς - - - ,
ἐρῶ). τί δέ ἐστιν ἀλλο ἢ ὁτι (ως) ἀπὸ τῆς τῶν γλωττῶν πολυφοόρου 2
a ᾿ Pr x ’ x ’ \
ἀλλοιοφωνίας φυλαὶ γεγόνασι, κατὰ δὲ ἑκάστην φυλήν TE καὶ πατρι-
’ Ὑ ’ at x - ’
ἀρχίαν ἔϑνη διάφορα προέστη, πᾶν δὲ ἔϑνος Eavr® προεστήσατο

ff wie sich aus de duod. gemm. 94; CSEL 35H 770, 26 Günther ergibt,
setzt Epiphanius diesen Esra gleich mit dem Esra 7, 1 genannten; er unter-
scheidet ihn von einem andern qwz vocabatur Salathihel, ewius erat pater Zorobabel,
qui Zorobabel erat filius Jechoniae (zu letzterem vgl. Matth. 1, 12) — Ebenda
Genaueres über die Schriftform, in der Esra den Samaritanern den Pentateuch

überlieferte
VM
1 ἔϑνος ἐχεῖ M 3 ἐπιτελέσαιεν V | ὑπερασπίζοντα M 7 ἱερέα aus
ἱερέαν Veorr 8 BaßviovosM 10 KosalovsM | {τοὺς * 13 oo! <M
14 διαδεξάμενοι V 16 ἀπῆλθεν Μ | τῆς- Ν 17 ἔπεστι V | zero
<V 18 τέσσαρες V 19 Δωσιϑέω VM 21» (ἐγένετο) * 22 [ἐρῶ] *
(ὡς) *, vgl. οὕτω 8. 197,5 | πολυφώνον * 23f πατριαρχείαν V eorr

24 προέστη) lies wohl χατέστη *

Panarion haer. 8, 8, 9—9, 1, 4 (Judaismus u. Samaritismus) 197

βασιλέα εἰς κεφαλήν, | συμβέβηκε δὲ ἀπὸ τούτου πολέμων εἶναι D305
ἔνστασιν καὶ συμπληγάδας ἐϑνῶν ἔϑνεσι συρρηγνυμένων, ἑἕχάστου
βιαζομένου τὸ ἴδιον ϑέλημα προτιμᾶσϑαι, εἰς ξαυτὸν δὲ τὰ τῶν πέλας
ἀποφέρεσϑαι διὰ τὴν ἐν τῷ βίῳ ἐν ἡμῖν πᾶσιν ἀκόρεστον πλεονεξίαν,
-- οὕτω καὶ ἐν τούτῳ τῷ καιρῷ τῷ προδεδηλωμένῳ μεταπεσούσης τῆς 3
μιᾶς τοῦ Ἰσραὴλ ϑρῃσχείας καὶ τῆς κατὰ τὸν νόμον γραφῆς εἰς ἕτερα
γένη *, | (φημὶ δὲ εἰς ᾿Ασσυρίους ἐξ ὧν Σαμαρεῖται οἱ ἐγκάϑετοι), συμ- Ö66
βέβηκε καὶ τὴν γνώμην διχονοηϑῆναι. καὶ λοιπὸν ὥρμησεν ἡ πλάνη 4
καὶ ἡ διχόνοια ὑποσπείρειν ἀπὸ τῆς μιᾶς ϑεοσεβείας εἰς πολλὰς
10 παραπεποιημένας γνώμας, καϑὼς ixaor ἔδοξε καὶ φήϑη τῷ Yoau-
ματι ἐνασχεῖσϑαι καὶ φράζειν ἕχαστος κατὰ τὸ ἴδιον ϑέλημα. | P24

σι

\ Ὕ - > c - Fu - \ > >‘
Κατὰ Σαμαρειτῶν, ἀπὸ EAAmvıouod αἱρέσεως L, τῆς δὲ ἀχολουϑίας #.

1. Σαμαρεῖται μὲν οὖν ἀρχὴ τῶν αἱρέσεων». ἀπὸ γραφῆς eins 1,1
ὁρμωμένων. μετὰ τὰς προειρημένας ἄνευ γραφῆς ϑεϊχῆς Eilnvızas
15 αἱρέσεις ar ἰδίων λογισμῶν ἀνϑρώποις ἐμβροντηϑείσας ἀπὸ δια-
volag. πᾶν τοίνυν τὸ γένος a ἐχαλοῦντο. EQUMVEVOVTAL
δὲ Σαμαρεῖται φύλαχες διὰ τὸ Ev τάξει φυλάκων τετάχϑαι ἐν τῇ γῇ
ἢ ἀπὸ τοῦ φύλακας αὐτοὺς εἶναι τῆς χατὰ τὸν νόμον Μουσέως
διατάξεως. ἐκαλεῖτο δὲ καὶ τὸ 0008 ἔνϑα ἐκαϑεέσϑησαν Σομόρων, 3
20 ἅμα δὲ καὶ Σωμήρ, ἀπὸ ἀρχαίου τινὸς “Σομόρων υἱοῦ Σωμήρ, οὕτω
τοῦ ἀνδρὸς καλουμένου. ἦν δὲ οὗτος ὁ Σομόρων υἱὸς ἑνὸς ἀνδρὸς 4

εῷ

16—S. 198, 8 vgl. de duod. gemmis 97 CSEL 35U 5. 771, 15ff Günther
16f aus Eusebius, vgl. Hieronymus Chronik S. 88, 25 Helm — 19ff I Kön. 16, 24;
vgl. de duod. gemmis 91ff CSEL 35U S. 769, 23ff Günther (Anastasius Sin.
quaest. 45; Migne 89, 596 Dff)

V (bis ano 2. 4; vondaanGU) ΜΝ

1 πολέμων aus πόλεμον V eorr 2 vor ἔϑνεσι + & V δῇ τοῦ Ἰσραὴλ
ins μιᾶς U 7 x etwa {μετενεχϑείσης) * 12 χατὰ Σαμαρειτῶν αἱρέσεις E,
τῆς δὲ ἀκολουϑίας $ GM χατὰ Σαμαρειτῶν, ἑβδόμη αἵρεσις ἀπὸ τοῦ Ἑλληνισμοῦ,
ἐνάτη δὲ τῇ ἀκχολουϑία U 18 ἀρχὴ] ἄχοι U 14 ὁρμωμένων Ἢ ὁρμώμενοι
GUM | ἄνευ γραφῆς ϑεϊχῆς <U 15 + lies (ἐφευρεϑείσας) ἐμβροντηϑείσης
ἀπὸ διανοίας * 15 διανοίας + αὐτῶν ἐξεῦρον G 16 ἐχαλεῖτο GU | ἕρμη-
νεύεται & 19 hinter τὸ ὄρος vielleicht + (za τὰ öuoooövre) *, nach Anast.
Sin. = de duod. gemmis a. a. O. 771, 19 tam mons quam ommia, quae vieina
esse videbantur | Σωμόρων U 20 Σωμόρων U 91 Σωμῆρ (unklar, ob
Σωμὴρ oder Σωμόρων gemeint) U

198 Epiphanius

τῶν ἀπὸ γένους τῶν Φερεζαίων καὶ Γεργεσαίων, ol κατῴκουν TO
τηνιχαῦτα τὴν γῆν, ex διαδοχῆς ὄντες παῖδες τοῦ Χαναὰν τοῦ τὴν
γῆν ταύτην ἁρπάξαντος τὴν νῦν Ἰουδαίαν ἢ Σαμάρειαν “καλουμένην,
οὖσαν τῶν υἱῶν | Σήμ, μὴ οὖσαν δὲ αὐτῶν ἰδίαν διὰ τὸ αὐτὸν τὸν D306
5 Χαναὰν εἶναι υἱὸν τοῦ Χὰμ πατραδέλφου τοῦ Σήμ. καὶ συμβέβηκε 4
τὸ ὄνομα ἐκ διαφόρων προφάσεων χαλεῖσϑαι Σαμαρείτας ἔκ TE τοῦ
Σωμὴρ ἔχ τε τοῦ Σομόρων ἔχ τε τοῦ φυλάττειν τὴν γῆν ἔχ τε τοῦ
φυλάττειν τὰ παιδεύματα τοῦ νόμου.
2. Διαφέρονται δὲ οὗτοι Ἰουδαίοις χατὰ τοῦτο πρῶτον, ὅτι 2,1
οὐχ ἐδόϑη αὐτοῖς προφητῶν τῶν μετὰ Μωυσέα γραφὴ ἢ μόνον
ἡ πεντάτευχος ἡ διὰ Μωυσέως τῷ σπέρματι Ἰσραὴλ ἐν τῇ ἐξόδω
τῆς ἀπ᾿ Αἰγύπτου πορείας δοϑεῖσα, φημὶ δὲ Γένεσις Ἔξοδος Asvırızov
᾿Αριϑμοὶ Δευτερονόμιον" ἐν δὲ τῇ EBocidı διαλέχτῳ οὕτως καλοῦνται.
Βρεσὶϑ' ᾿Ελλεσιμὼϑ᾽ Οὐϊκρὰ Οὐιδαβὴρ Ἐλλεαδδεβαρίν. καὶ ἔσπαρ- 2
15 ται μὲν ἐν ταύταις ταῖς πέντε βί βλοις ἀναστάσεως νεχρῶν τὸ σημεῖον, Ö6S
οὐ μέντοι γε τηλαυγῶς χεκήρυχται, καὶ ἔσπαρται ἐν αὑταῖς περὶ τοῦ
μονογενοῦς υἱοῦ τοῦ ϑεοῦ καὶ περὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος καὶ κατὰ eldo-
λων᾽ τὸ δὲ τηλαυγέστερον ἐν αὐταῖς (To) περὶ μοναρχίας ἔχει τὴν εἰσα-
γωγήν, ἐν δὲ τῇ μοναρχίᾳ πνευματικῶς ἡ τριὰς καταγγελλομένη ἐστίν.
20 οἵ δὲ δεξάμενοι τὸν νόμον εἰς τὸ μετατεϑῆναι τῆς εἰδωλολατρείας 3
χαὶ τὸν ἕνα ϑεὸν ἐπιγνῶναι ἐσπουδάσϑησαν, οἷς οὐ γέγονεν ἐπιμέλειά
τις τὸ ἀχριβέστερον | ἐπιγνῶναι. σφαλέντες δὲ οἱ τοιοῦτοι καὶ μὴ P%
τηλαυγῶς τὸ πᾶν μέρος τῆς πίστεως καὶ τῆς ἡμετέρας ζωῆς τὸ
ἀκρίβασμα κατειληφότες ἠγνόησαν μὲν νεχρῶν ἀνάστασιν καὶ ἀπι-

1

2f vgl. 110. Jub. 10, 284 Littmann, dazu Ancoratus c. 113, 7; S. 141, 3ff u.
Panarion ἢ. 66, 83 — 6f vgl. außer de duod. gemmis 97 > 93; CSEL 35H
S. 770, 10f Günther — 13f vgl. de mens. ac pond. 23,1ff; S. 178, 87ff Lagarde
(Doctr. patr. S. 293, 24f Diekamp)

GUM

1 χατῴχουν τὸ] zaroızoövroM 2 ÖvyrosM | παιδὸς GM 3 ἁρπάζαντος M
4 &<UM αὐτῶν) αἰτοῦ α ἢ Σομὴρ | Σωμόρων U Τῇ τὴν γῆν — φυ-
λάττειν <G 11 ἡ! + δοθεῖσα U vgl. 2.122 | 2 <U 12 δοϑεῖσα <U |
zwischen den einzelnen Namen + zu GU 14 βρησὴϑ G βηρσὶϑ U | ἐλλεση-
μώϑ G ἐλλεσιμώ M οὐϊχρὰ *) δωιχαρά GUM | ἐλλεδδαεβαρίν GU ἐλλεδ-
δαεβαρεῖν M 16 ye <M | τοῦ (vor μονογενοῦς) < GU 18 (ro) * |
neoi < GU 18f συναγωγήν M 19 ἔστιν χαταγγελλομένη G U 22 τις
«τ | T<G | ἀκριβὲς M

10

ΓΘ

Panarion haer. 9, 1, 4—3, 8 (Samaritismus) 199

«ὦ - \ u > x \ 2 ’ x
στοῦσι, πνεῦμα δὲ ayıov οὐ παραδέχονται" καὶ γὰρ NYvonoar. χαὶ 4

Id) : ς IL - Ἀ “- ) ’ + > fi ‚ \
αὐτὴ ἢ αἵρεσις ἀϑετοῦσα μὲν νεχρῶν ἀνάστασιν, ἀπωϑουμένη δὲ
2 ,ὔ 2 ς - \ > - De | \ \
εἰδωλολατρείαν, Ev ἑαυτῇ δὲ εἰδωλολατροῦσα zart ἀγνοιαν dıa TO
> ’ x - ’ - - ” -_ >
ἀποχεχρύφϑαι τὰ εἴδωλα τῶν τεσσάρῶν ἐϑνῶν Ev TO 008 τῷ παρ
> un - x A N
αὐτοῖς Γαριζὶν σεσυχοφαντημένως καλουμένῳ. τῷ Yao βουλομένῳ
> > \ - ” - N o \ -
ἀχριβῶς περὶ τοῦ 000v5 Ταριζὶν ἐρευνᾶσϑαι | ἰστέον ὁτε πρὸς τῇ
ς - = \ ’ ” As - \ \ \ - ,
]εριχῷ κεῖνται τὰ δυο 00n, τὸ τὲ τοῦ 71, αριζὶν καὶ τὸ τοῦ Γεβαλ,
= 23 ’ \ - > - - c [4 € '
πέραν τοῦ Ιορδάνου πρὸς τῇ ἀνατολῇ τῆς ]εριχῶ, ὡς ἔχει τὸ Aev-
, 2 - - - c n - 3
τερογομιον χαὶ ]ησοῦ τοῦ Ναυῆ ἢ βίβλος. εἰδωλολατροῦσιν οὖν
> - - ’ \ \ ” « >
ἀγνοοῦντες ἐκ τοῦ πανταχοϑεν προσέχειν πρὸς TO 0005 ἐν τῷ αὐτοὺς
" - a c > ’ \ \ \ ’
εὐχεσϑαι * δῆϑεν οτι ἡγίασται. ἀδύνατον γὰρ τὴν γραφὴν ψφευσασϑαι
’ — \ ’ x —
φασχουσαν »ἔμειναν ποιοῦντες τὸν νομὸν καὶ προσχυνοῦντες τὰ
> - n - ’ ς , ς - ’
αὐτῶν εἴδωλα ἕως τῆς σήμερον ἡμέρας«, ὡς ἐμφέρεται Ev τῇ τεταρτῃ
τῶν Βασιλειῶν.
΄ > ’ \ € ’ \ - > ’ A
3. ᾿ιλέγχονται δὲ οὗτοι πανταχοϑεν περὶ νεχρῶν ἀναστασεο)ς
— DELER =» Ω \ \ > B> \ - ᾿
πρῶτον ἀπὸ τοῦ Αβελ, orTı μετὰ To ἀποϑανεῖν To αἷμα προσδιαλέ-
= ’ - \ > \ ‚ > c ς
γεται τῷ δεσπότῃ. αἷμα δὲ οὐ ψυχὴ τυγχάνει, ἀλλ᾽ ἐν aluarı ἢ
’ > 5 « x - ΄ > \ x - - ’
ψυχή, χαὶ οὐχ εἶπεν »ἡ ψυχὴ βοᾷ προς UEs, ἀλλὰ »τὸο αἷμα βοᾷ προς
\ u S > , - ‚ 2 \
μες δεικνὺς οτι ἔστιν ἐλπὶς ἀναστασεῶς τῶν σωματῶων᾽ alla καὶ
> \ N = N b) 2 [4 x > cCıy ei Der x \
Evoy μετετέϑη τοῦ un ἰδεῖν Havarov καὶ οὐχ ηυρίσκετο᾽ ἀλλὰ καὶ
ΜΡ \ \ = JE ἣν \ ’ - \ τῆνον \
Σάρρα μετὰ τὸ νεχρωϑῆναι αὐτῆς τὴν μήτραν καὶ τὴν πηγὴν τὴν
- 3 = \
zart ἐϑιόσμὸν SnoavInvar αὖϑις ἀναζωογονουμένη εἰς καταβολὴν
ς nd 2 \
σπέρματος καὶ ἢ πρεσβῦτις κυΐσχουσα τέκνον κατ᾽ ἐπαγγελίαν διὰ
x > N -- 2 ’ > N κι > x aD Α > ’
τὴν ἐλπίδα τῆς ἀναστασεῶς" οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ Ιακωβ ἐπιμελόμενος
- ᾿ 2 c > > > ’
τῶν ἰδίων ὀστέων ὡς οὐ περὶ ἀπολλυμένων ἐνετέλλετο" οὐ UOVOV

νὰ

4 zu ἀποχεχρύφϑαι vgl. de duod. gemmis 998; CSEL 35H S. 772, 858 Gün-
ther (Anast. Sin. quaest. 45; Migne 89, 597 A/B) — 5 zu σεσυχοφαντημένως u.
dem Folgenden vgl. Eusebius Onomasticon ὃ. 64, 188 Klostermann u. de duod.
gemmis 89. 90. 101. 104; CSEL 35U S. 769, 91 14ff 772, 23ff 773, 19ff Günther
— 8 vgl. Deut. 11, 29£ — 9 vgl. Jos. 9, 6 — zu εὐδωλολατροῦσι vgl. de duod.
gemmis 100; CSEL 35H S. 772, Sff Günther — 12 vgl. II Kön. 17, 3—34 —
15—S. 200, 12 vgl. Ancoratus c. 94, 3—c. 97; S. 115, 17 ff — 16 vgl. Gen. 4,10 —
19f vgl. Gen. 5, 24 Hebr. 11, 5 — 20f vgl. Gen. 15, 11 Röm. 4, 19 — 24 vgl.
Gen. 49, 29 Hebr. 11, 22

GU ΜΝ

3 αὐτῇ Ὁ | εἰδωλολατροῦσα + (diareiet)?* Af παρ᾽ αὐτῆς Μ παρὰ rois Ü
5 Taoıdeiv U 6 Kaoıdeiv U 7 Kaoıcev U | TO? <G 11 » (οἰόμενοι ἢ
15 αὐτοὶ U 47.011 (ἃ 18f ἀλλὰ τὸ ---πρός ue < UM 22 ἀναζωο-
yovusvn G ἀναζωογονουμένην M 23 πρεσβίτης U

D 307

3,1

15)

>

200 Epiphanius

x aa N a» x - > - πὶ >
de alla καὶ Ἰωσὴφ τῇ αὐτῇ ἀκολουϑίᾳ ἐντελλόμενος τῆς ἀναστάσεως
ὑπέφαινε τὸ εἶδος. οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ ἡ ῥάβδος τοῦ Acoor ἡ 4
βλαστήσασα ξηρὰ οὖσα αὖϑις χαρπὸν ἤνεγχεν εἰς ἐλπίδα ζωῆς, τὰ
γεχρὰ ἡμῶν σώματα ἀναστήσεσϑαι σημαίνουσα καὶ εἰς ἀνάστασιν
᾿ x - ᾿ ς «ς ᾿ c ᾿ - Ä-
5 φέρουσα" καὶ τοῦ Μωυσέως ἡ ῥάβδος ὁμοίως ἡ ξυλίνη κατὰ ϑεοῦ το
η > ᾽ ι}Ν» ᾿ δ τ ἣν yrVr > x x
βούλημα ἐμφυχουμένη καὶ οφις γινομένη ἀνάστασιν ἐδήλου. | ἀλλὰ καὶ 5 P26
γ ἅ Ind >= - x x c x ’ ’ « x x x
Movons εὐλογῶν τοὺς περὶ Povdnv λέγει »ζήτω Povßnv καὶ um
PR a: τὸ τὰν ν - , cr 7- \ 308
ἀποθϑανέτονς:, TOP ἅπο πᾶλαι τελευτήσαντα *, ἵνα δείξῃ ζοὴν | εἶναι Σ
x ” ᾿ x [4 x
μετὰ ϑάνατον., κρίσιν δὲ δευτέρου ϑανάτου εἰς καταδίκην. διὸ δύο
= [7 > - ᾿ Ἁ ᾿ - x x
10 εὐλογίας αὐτῷ ἐπιτίϑησι, τὸ »ζήτως λέγων ἐν τῇ ἀναστάσει καὶ »μὴ
> r - " > x -
ἀποθανέτως ἐν τῇ χρίσει, οὐ ϑάνατον τὸν διὰ σώματος ἀπαλλαγῆς
ἃ Ῥω x x ’ > ’ - > ’ 4
λέγων, ἀλλα τον διὰ καταδίκης. ἀρχέσει γοῦν τὰ ὀλίγα πρὸς ἀντί- 6
, » x ι» π΄ ον n „ ” ΄
ϑεσιν τουτῶν. ἔχουσι δὲ χαὶ alla τινὰ ἀνοίας Euren, ουρῷ κλυζο-
μενοι, ἐπὰν ἀπὸ ξένης ἔλϑωσι (ὡς) μεμιασμένοι. δῆϑεν" ὕδατι σὺν
15 ἱματίοις βαπτιζόμενοι, ἐπὰν ἅψωνται ἑτέρου τῶν ἀλλοεϑνῶν. μιασμὸν
γὰρ ἡγοῦνται τό τινος ἅφασϑαι ἤτοι ϑιγεῖν ἄλλου τινὸς ἀνϑρώπου
ἀπὸ ἄλλου δόγματος. πολλὴ δὲ ἡ τούτων φρενοβλάβεια.
- x > - ς - r ‚
4. Πῶς δὲ εὐθυέλεγκτος ἡ αὐτῶν ἄνοια γίνεται, ἐπίστησον τὸν 4,1
γοῦν, ὦ ϑαυμασιώτατε, χαὶ εἴσῃ. νεχρὸν μὲν γὰρ εὐϑέως βδελύτ-
2) τονταῖι, αὐτοὶ γεχροὶ ὄντες τοῖς ἔργοις. μαρτυροῦσι γὰρ οὐ μία μαρ-
τυρία, ἀλλὰ πολλαὶ τῷ μὴ εἶναι τὸν νεκρὸν ἐβδελυγμένον, ἀλλ᾽ ὅτι
αἰνιγματωδῶς ὃ νόμος ἔλεγεν. οὐχέτι γὰρ δύο ἢ τρεῖς μαρτυρίαι εἰς
- «ς = - x
τοῦτο ἡμῖν ἐπιμαρτυροῦσιν, ἀλλὰ μυριάδες ξξήκοντα δύο αἱ ἠριϑμη-
μέναι ἐν τῇ ἐρήμῳ * καὶ ἄλλαι τοσαῦται καὶ ἐπέχεινα καὶ ἔτι πολὺ
= nr - - - x - - x
25 πλείους αἱ τῇ σορῷ τοῦ Ἰωσὴφ ἐπακολουϑοῦσαι τῇ διὰ τεσσαράχοντα

19

1 vgl. Gen. 50, 25 Hebr. 11,22 — 2 vgl. Num. 17,8 — 5 vgl. Exod.4,3 —
7 Deut.32,6 — 8 ἀπὸ πάλαι Aneor.c.97,5; 8.118,12 genauer: vor 126 Jahren — 14f zu
σὺν ἱματίοις vgl. Hippolyt refut. IX 15,3; S. 253,26 Wendland u. Panarion h. 30, 2, 4
— zu der Reinigung nach der Berührung mit Fremden Montgomery, the Samaritans
5.319 — 20 vgl. Hebr. 6,1 — 23f vgl. Num. 1,46 — 947 vgl. Exod. 13,19 Jos. 24, 32

GUM

9 δὲ] δἣῇ᾽΄ M | rer <M 4 σώματα ἡμῶν GU | zei <UM | ἀνά-
στασιν + δὲ U ὅ ἡ τοῦ Μωώυσξωξς ῥάβδος U 6 ἐψυχουμένη G ἐψυχοῦτο U
7 Povßyut U 5. = (σημαίνων) * 10 ἑαυτῷ ἃ 11 τῇ (vor χρίσει) < U
19 ὀλίγα + («ταῦτα Ξ * 18 ἔμπλεα] ἔϑη παλιὰ U 14 (ὡς) * | μεμιαμ-
μένοι Ὁ 16 ἤτοι] ἢ τοῦ | ϑίγεν GUM 18 δὲ--ἰἘΟΜ | εὐϑὺς ἔλεγχτος Μ
19 ἰσημΛ | γρ-. Μ 91 τῷηγτὸυῦΜ 22 μαρτυρίαι] μάρτυρες) " 98 αἱ
ἠριϑμημέναι) τὸν ἀριϑμὸν Ὁ 24 = ergänze etwa (zal ϑάψασαι τὸν λαὸν τὸν
ἐπιϑυμητὴν ἐν τῇ ἐρήμῳ) * | ἔτι ἐπὶ Μ 988 αἱ] ἐν Μ | τῷ} τῶ U | ἐπα-
χολουϑοῖσαι ἐπιμαρτυροῦῖσαι GUM | ZI] <M

οι

10

20

Panarion haer. 9, 8, 3—4, 9 (Samaritismus) 201

ἐτῶν βασταξομένῃ ἐν ὅλῃ τῇ παρεμβολῇ καὶ μὴ βδελυττομένῃ μήτε
μολυνούσῃ. ἔλεγε δὲ τὰ ἀληϑῆ ὁ νόμος, ὅτι »ἐἄάν τις ἅψηται τοῦ
γνεχροῦ, μένει βέβηλος ἕως ἑσπέρας καὶ λούσεται ὕδατι καὶ καϑαρι-
σϑήσεταιςκ. ἢν δὲ τοῦτο αἰνιττόμενος εἰς τὴν τοῦ κυρίου ἡμῶν
Ἰησοῦ Χριστοῦ νέχρωσιν κατὰ τὸ ἔνσαρχον αὐτοῦ πάϑος. ἀπὸ γὰρ
τοῦ »τοῦς ἄρϑρου τοὔνομα τῆς διακρίσεως ἔστιν σημᾶναι. ὅπου γὰρ
τὸ ἄρϑρον κεῖται, ἐπὶ Evi τινι ὡρισμένῳ καὶ διαφανεστάτῳ ἐστὶν ἡ
βεβαίωσις διὰ τὸ ἄρϑρον" ἄνευ δὲ τοῦ ἄρϑρου ἐπὶ Evocs του τυχόντος
ἀορίστως ἐστὶ ληπτέον" ὡς οἷον εἰπεῖν ἐὰν εἴπομεν βασιλεύς,
ὄνομα μὲν ἐσημάναμεν, ἀλλ᾽ οὐ] τηλαυγῶς τὸν ὁριζόμενον ἐδείξαμεν"
βασιλέα γὰρ λέγομεν καὶ Περσῶν | καὶ Μήδων καὶ λαμιτῶν. ἐὰν
δὲ μετὰ προσϑήκης τοῦ ἄρϑρου εἴπωμεν ὁ βασιλεύς, ἀναμφίβολόν
ἐστι τὸ σημαινόμενον" ὁ γὰρ βασιλεὺς ὃ ζητούμενος 7) ὁ λεγόμενος ἢ
ὃ γινωσκόμενος ἢ ὁ τοῦ τινος βασιλεύων διὰ τοῦ ἄρϑρου ὑποδείκνυ-
ται. καὶ ἐὰν εἴπωμεν ϑεὸς ἄνευ τοῦ ἄρϑϑρου, τὸν τυχόντα εἴπαμεν
ϑεὸν τῶν ἐθνῶν ἢ ϑεὸν τὸν οντα. ἐὰν δὲ εἴπωμεν ὃ ϑεός, δῆλον
ὡς ἀπὸ τοῦ »ὃ« ἄρϑρου τὸν ὄντα σημαίνομεν, ἀληϑῆ τε καὶ γινωσχό-
μενον, ὡς καὶ ἄνϑρωπος καὶ ὃ ἄνϑροωπος. καὶ εἰ μὲν ἔλεγεν ὃ
νόμος »ἐὰν ἄψησϑε νεχροῦς, “κατὰ πάντων «ἐξεφέρετο ἡ ψῆφος καὶ
ἁπλῶς (ἐπὶ) παντὸς νεχροῦ ἦν ἐπικειμένη, ἢ τοῦ ζητήματος λέξις"
ὁπότε δὲ λέγει »ἐὰν ἀψηταί τις τοῦ νεχροῦς, ἐπὶ ἕνα τινὰ φέρει τὴν
ἀγωγήν, φημὶ δὲ ἐπὶ τὸν κύριον, ὡς ἄνω μοι προδεδήλωται. ἔλεγε
δὲ τοῦτο αἰνιγματωδῶς ἄρα ὁ νόμος διὰ τοὺς μέλλοντας χεῖρας ἐπι-
βάλλειν ἐπὶ τὸν Χριστὸν καὶ σταυρῷ παραδιδόναι, ὅτι χρείαν εἶχον
οὗτοι καϑαρισμοῦ, ἕως δύνῃ αὐτοῖς ἢ ἡμέρα καὶ ἀνατείλῃ αὐτοῖς
ἄλλο φῶς διὰ τοῦ βαπτίσματος τοῦ ὕδατος, τοῦ »λουτροῦ τῆς παλιγ-
γενεσίας«" ὡς καὶ ἐπιμαρτυρεῖ μοι ἐνταῦϑα Πέτρος λέγων τοῖς
Ἰσραηλίταις τοῖς ἐν Ἱεροσολύμοις τοῖς λέγουσιν αὐτῷ »τί ποιήσωμεν,

3 vel. ev. 11, 24 2026 Tik, 3,5 — 38 Act, 2, 87

GUM

2 rang U τοῦ 3 μένη α μείνη M 4 ἦν] lies wohl ἔλεγε *
6 ein τοῦ < G | τοὔνομα τῆς διακρίσεως) τὴν διάκρισιν τοῦ ὀνόματος Ὁ
vor ἔστι + (8906)? * 7 ἄρϑρον χεῖται] ἄρϑρον πρόσχειται U τοῦ χαὶ M
| vor ἐστὶν + πάντως Ὁ 9 ἀόριστος α 10 ἀλλὰ α 12 sinouev M
15 εἴπαμεν - ἢ ΜΝ 17 ὁ ἄρϑρου] ὁ < ἄρϑρου G ἑβδομηχοστοῦ ψαλμοῦ M

|

18 ἄνϑρωπος χαὶ ὃ Avdomnog] ὃ ἄνϑρωπος καὶ ὃ verviozog M 19 ἐφέρετο
90 (ἐπὶ δ΄ | ἐπικειμένη ἡ Ἢ] ἡ ἐπικειμένη GUM 21 vor ὁπότε -- ἢΝ 25 οὗ-
τοι] αὐτοὶ M | ἀνατείλι M 26 τοῦ ὕδατος <M 98 τοῖς beidemal < G im
zweiten Fall < U

>
D 309
P27

6 ) 12

202 Epiphanius

» > ,, \ \ ’ I: > er 10 - x
andoss ἀδελφοί;ε, διὰ τὸ εἰρηκέναι αὐτὸν αὐτοῖς ὅτι »τοῦτον τὸν
2 - [5] «ς ’ ’ =
In000v, ὧν υμεῖς ἐσταυρώσατες" καὶ κατανυγεῖσι τὴν καρδίαν εἶπε
’ ” > ’ x -
»μεταροῆσατε, ἄνδρες ἀδελφοί, καὶ βαπτισϑήτω ἕχαστος ἐν τῷ ὀνό-
> - - - - «ς - x
ματι Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ κυρίου ἡμῶν καὶ ἀφεϑήσονται ὑμῖν ai
«ς ᾿ x [4 x - ΡΤ. \
5 ἁμαρτίαι καὶ Anweode τὴν δωρεὰν τοῦ ἁγίου πνεύματοςκ«. οὐ περὶ 10
“ἂν ’ a ς ’ x x -
νεχροῦ τοίνυν λέγει ὁ νόμος" εἰ δὲ καὶ περὶ νεχροῦ, ἀλλὰ περὶ ὁρι-
pr ’ ’ c ’ \ x > c ’ ” > ’
ζομένου λέγει ὁ νομὸς. {περὶ γὰρ οὐχ οριζομένουΣ αἀλλὼς ἐκδίδοται"
5 x u x ’ ’ x N
λέγει γὰρ oTı »ἐαν παρέλϑῃ νεχρὸς, κλείσατε τὰς ϑύρας καὶ τὰς
’ c - ς x u Ἐξ = τς > -
ϑυρίδας υμῶν, ἵνα μὴ μολυνϑῇ ὁ οἶχοςς«, οσεὶ ἔλεγεν περὶ ἀκοῆς D310
ς 7) \ 2 ‚ = ς ἊΝ Ξ-
ἁμαρτίας οτε ἐὰν ἀκούσῃς φωνὴν τῆς ἁμαρτίας ἢ εἶδος παραπτώ-
τ: \ > n > ’
ματος, κλεῖσον τὸν ὀφϑαλμόν σου ἀπὸ ἐπιϑυμίας καὶ στόμα ἀπὸ
.- 3 > Fa, ’ - PR:
καχολογίας καὶ οὖς ἀπὸ ἐνηχήσεως πονηρᾶς, ἵνα μὴ νεχρωϑῇ ὅλος
< 5 ᾿ x x - x c ᾿
0 οἶχος τουτέστιν ψυχὴ καὶ σῶμα. διὸ καὶ ὁ προφήτης λέγει »ἀνέβη 11
’ x - ’ıc \" > -
ϑάνατος διὰ τῶν Yvoldave, καὶ οὐ πάντως περὶ τῶν ϑυρίδων
᾿- ᾿ ’ ὋΝ \ ’ Io, > -
15 τούτων λέγει ἢ γὰρ κλείσαντες τὰς ϑυρίδας οὐδέποτε ἀποϑανεῖν
U \ δον «ς ’ -
εἴχομεν. ϑυρίδες δὲ ἡμῖν ὑπάρχουσι τὰ τοῦ σώματος αἰσϑητήρια,
B > x ” > τ ’ c -
βλέμμα ἀκοὴ καὶ τὰ ἄλλα dı ὧν ϑάνατος εἰς ἡμᾶς εἰσπορεύεται, | ῬΩ8
) > - «ς ’ - RE:
εἰ δι᾿ αὐτῶν ἁμαρτήσαιμεν. ἐνεταφίασε γοῦν ὁ Ἰωσὴφ τὸν Ἰσραὴλ 12
x > ’ ’ ’
καὶ οὐκ ἐβδελύξατο, καὶ μετὰ ϑάνατον ἐπιπεσὼν ἐπὶ πρόσωπον
Ἰὰ ’ > ’ o -

20 χατεφίλησε. καὶ οὐ γέγραπται ὁτι ἐλούσατο, ἵνα καϑαρισϑῇ. ἐνετα- 18
’ ς ” ς < > c - >) - ’ Υ x -
φίασαν οἱ ἄγγελοι, ὡς ἡ εἰς ἡμᾶς ἐλϑοῦσα παράδοσις ἔχει, τὸ σῶμα

’ > er x > 2 ’ > > ” δι ’ ς
“Μωυσέως τοῦ αγίου χαὶ οὐκ ξἑλούσαντο, ἀλλ᾽ οὔτε ἐχκοινωϑησαν οἱ
» >» N - CC - ’ ; - [2
ἄγγελοι ἀπὸ τοῦ aylov σώματος. 5. καὶ δέδια πάλιν μὴ εἰς μῆκος ἐλάσω 9,1
5 - EL. SIERT ET N un ’ , ’
τὴν τοῦ ζητήματος ἐπίλυσιν. ap Evos δὲ ἡ δευτέρου Aoyov δοϑήσεται
- - x - - >
25 τῷ σοφῷ TO σοφισϑῆναι ἐν κυρίῳ κατὰ τῶν δι᾽ ἐναντίας. ei δὲ καὶ 9
\ - x > > ’ γ ..
περὶ τοῦ | πνεύματος ἔσται μοι ἐν ἐπιτομῇ τὸ λέγειν, οὐκ ὀκνήσαιμι av. Ö74

-

10

1 Act.2,36 — 8 Αοὐ. 2, 88 — 8 wo ? Epiph. denkt wohl an die Bestimmungen
des Mischnatraktats Ohaloth (Strack, Einl. in ἃ. Talmud S. 58) — 13 Jerem.
9,21 — 18 vgl. Gen. 50, 7 — 19 Gen. 50,1 — 20f gemeint ist wohl die assumptio
Mosis, vgl. Evodiü ep. ad Augustinum c. 6 = August. ep. 158; CSEL 44 S. 492, 21ff
Goldbacher cum ascenderet (sc. Moyses) 17) montem, ut moreretur ... effieitur, ut
aliud esset, quod terrae mandaretur, aliud quod angelo comitanti sociaretur. —
Unsere Stelle ist angeführt bei Mich. Glykas ann. 11; Migne 158, 305 A

G U (von ἐχοινώϑησαν Z.22anV) M

1 ἄνδρες ἀδελφοὶ <U 3 ἄνδρες ἀδελφοί SU 4Ἁ4 ὑμῶν GUM 6 νό-
μος} λόγος α | ἀλλὰ περὶ Ἢ ἀλλ᾽ οὐχ α ἄλλου ΜΝ 7 {περὶ γὰρ οὐχ ögıdo-
μένου * 9 ἀχοῆς -- α 11 vor στόμα + τὸ U 12 vor οὖς + no U
13 vor ψυχὴ +4 GU | vor σῶμα -ἰ τὸ U | ἔλεγεν U | ἀνέβη] ἐὰν
ἀναβῇ U 14 περὶ] dia GU 1 ἢ] EM | ϑύρας Μ 16 δὲς“ ΜἭ 18 ἐὰν Μ

ἁμαρτήσωμεν ὕ 22 vor Πωυσέως + τοῦ Μ 25 τὸ] τοῦ M

Panarion haer. 9, 4, 9—10, 2 (Samaritismus u. Essener) 203

’ N > N [Ὁ [4 , - } - > ’ ’ > x
διαρρηδην τοίνυν εὐϑυς 0 κύριος λέγει τῷ Movon »ἀναγαγέ μοι εἴς TO
» ’ , DR = Mr ‚
0008 ἑβδομήκοντα πρεσβυτέρους, καὶ λήψομαι ARNO τοῦ ἐπὶ σοὶ πνευ-
\ “- N , \ \ “-
ματος καὶ ἐχχεῶ ER αὑτοὺς καὶ ἀντιληψονταί σους. περὶ δὲ τοῦ ὃ
- Oo - c \ ΄ BJ}
υἱοῦ ὁπῶς γνῶμεν, (0) πατὴρ λέγει »ποιησωμεν ανϑρῶπον κατ᾽
’ ς ’ > c \ \ ’ > ’ὔ
5 εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καϑ' ομοίωσιν«" τὸ δὲ »ποιήσωμεν« οὐχ ἕνος
’ £ ’ \ I. ’ = =
ἐστι σημαντικὸν, καί »ἔβρεξε κύριος ἐπὶ Σόδομα καὶ Γόμορρα πῦρ καὶ
= x ’ > > > - x x -
ϑεῖον παρὰ κυρίου ἀπ᾿ οὐρανοῦ«κ. περὶ δὲ προφητῶν *, ἐπειδὴ ἔφϑη 4
2 ἘΝ - ’ ς [4 x > ’ ” ‚ ) ii
αὐτοῖς δοϑήναι (uovn) ἢ πεντάτευχος καὶ οὐκέτι ἀλλαι γραφαί, ἐστοί- D311
[4 ’ - ; x > - 2
χησᾶν (TE) μόνῃ τῇ πεντατεύχῳ καὶ οὐχὶ τῇ ἀκολουϑίᾳ. χἂν τε δὴ
2 rs \ - 2} \ \ 4. ὦ ἐν
10 αὑτοῖς εἴπῃ τις νυνὶ περὶ τῶν ἀλλωῶν, φημὶ δὲ περὶ Δαυὶδ καὶ Hocia
- - 2 ’ ’ ’; -
χαὶ τῶν χκαϑεξῆς, οὐ παραδέχονται, KATEXOUEVOL παραδόσει τῇ προ-
) > - DEN - 5 A τ
αχϑείσῃ παρ᾽ αὑτοῖς ἀπὸ τῶν ἰδίων πατέρων. χαὶ ἕως οὐδὲ ἔστω
ς x - ς ’ = - ’ ,
μοι ἡ περὶ Σαμαρειτῶν υφήγησις, ἐν βραχεῖ μὲν τῷ λόγῳ εἰρημένη,
Ἔν Εἴ = ’ \ x ’ \ a; =
δι ον προορῶμεν φοβον μὴ ἐχτεῖναι εἰς πλάτος τὴν ὑποόσχεσιν τῆς
15 συνταξεῶς.

Qu

ΣΟΥ - DEN - ‚ — - er! F =
Κατὰ Eoonvov, ἀπὸ Σαμαρειτῶν αἱρέσεως a, τῆς δὲ ἀχολουϑίας t.

\ τς ᾽, ’ --
Εἰς τέσσαρας μὲν οὗτοι αἱρέσεις ἐτμήϑησαν, τὰ ἴσα φρονοῦντες 1
2 In x - \ ’ x - ” - > -
ἀλλήλοις (περὶ) περιτομῆς καὶ σαββατου καὶ τῶν ζαλλὼῶν τῶν) Ev τῷ
’ \ \ \ - ᾽ - - Ἁ ‚
νόμῳ, ἐν βραχεῖ δὲ καὶ ἐν τινὶ ποσῶς ἕκαστος τῶν τριῶν πρὸς τοὺς πέλας
, - , ’ > \
20 διαφέρεται, πλὴν τῶν Δοσιϑέων μόνον. ἐνέμειναν γὰρ οἱ Eoonvol 2
- > - \ c ’ 4
τῇ πρώτῃ ἀγωγῇ μηδὲν ὑπερβαλλόμενοι" | μετὰ τούτους Γοροϑηνοὶ P29
’ x > ’ ’ ’ >
διερφώνησαν πρὸς ἀλλήλους διὰ σμικρὸν τι, ἐπειδήπερ ἀντιλογία τις

1 Num. 11, 10 — 4 Gen. 1,26 — 6 Gen. 19, 24 — 16ff das im Folgenden
Berichtete ist Epiphanius eigentümlich

vM
2 σὰ VM 3 ἀντιλή ψονται, u ausradiert V corr 4 (6) * 7 κα etwa
(od χρὴ αὐτοῖς συζητεῖν) * 8 (μόνη) * 9 (τὲ) * | vor ἀχολουϑίᾳ

+ λοιπῇ Ὁ, wohl richtige Verbesserung 10 τ <M | vvM 11 χατε-
χόμενοι] od M A1f προαχϑείσῃ παρ᾽ αὐτοῖς] φϑασάση αὐτοὺς Veorr 14 noo-
ορῶμαι V; lies προείπομεν Ὁ * 16 χατὰ ᾿Εσσηνῶν, πρώτης αἱρέσεως ἀπὸ
Σαμαρειτῶν, δεχάτης δὲ τῆς ἀχολουϑίας V χατὰ ᾿Εσσηνῶν, ἀπὸ Σαμαρειτῶν ai-
θέσεις ἃ, τῆς δὲ ἀχολουϑίας IM 17 οὗτοι sc. οἱ Σαμαρεῖται | αἱρέσεις οὑτοιῖ
18 ἀλλήλοις Ὁ] τοῖς ἄλλοις VM | {περὶ περιτομῆς καὶ σαββάτου περιτομῆ
χαὶ σαββάτω (aber nachher τῶν VM | (ἄλλων τῶν) * 19 δὲ] τε M
20 Δοσιϑέων M | ἔμειναν M 21 τῇ πρώτῃ --- ὑπερβαλλόμενοι <M | μετὰ
τοὺς Γοροϑηνοὺς Μ

204 Epiphanius

ἀνὰ μέσον αὐτῶν γεγένηται, φημὶ δὲ μέσον Σεβουαίων καὶ Ἐσσηνῶν
καὶ Γοροϑηνῶν. ἡ δὲ ἀντιλογία τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον᾽ ὁ »όμος 3
ἐχέλευεν ἐκ πανταχόϑεν "τοὺς Ἰουδαίους συναϑροίξεσϑαι εἰς τὰ 1eg0-
σύλυμα, πολλάκις μὲν οὖν (Rei) κατὰ τρεῖς καιροὺς τοῦ ἔτους, κατά

5 τε τὸν τῶν ᾿Αζύμων καὶ κατὰ Πεντηκοστὴν καὶ κατὰ Σχηνοπηγίαν.
ozov» d& Ιουδαῖοι διεσπαρμένοι καὶ ἐν τοῖς τέρμασι τῆς Ἰουδαίας 4
καὶ Σαμαρείας. συνέβαινε δὲ | αὐτοῖς διὰ τῶν “Σαμαρειτῶν τὴν 076
ὁδοιπορίαν ποιεῖσθαι διερχομένοις εἰς τὴν Ἱερουσαλήμ. ἐπεὶ οὖν ὅ
συνετύγχανον ἐν ἑνὶ καιρῷ τὸ ἀἄϑροισμα ἔχοντες τοῦ ἑορτάζειν, ἐν-

10 τεῦϑεν συμπληγάδες ἐγίνοντο, ἀλλὰ καὶ ὅτε @xodoueı Ἔσδρας τὴν
Ἱερουσαλὴμ μετὰ τὴν ἐκ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον, ἀξιωσάντων τῶν
Σαμαὰ ρειτῶν συνεπιδοῦναι βοήϑειαν Ἰουδαίοις καὶ συνοικοδομῆσαι καὶ Ὁ 315
ἀποτραπέντων παρ᾽ αὐτοῦ τοῦ Ἔσδρα καὶ τοῦ Nesule'

Ξ x = ’ 3.6. Τὴ - ΝΠ Ὲ - ἈΠ Ὁ —
Kara Σεβουαίων, ἀπὸ Σαμαρειτῶν αἱρέσεως β, τῆς δὲ ἀκολουϑίας τα.

15 τότε οἱ Σεβουαῖοι διὰ μῆνω καὶ ὀργὴν μετέϑηχκαν τοὺς καιροὺς ‘1
τῶν ἑορτῶν τῶν προειρημένων, τὸ πρῶτον μὲν κατὰ ὀργὴν τοῦ
"Εσδρα, δεύτερον δὲ διὰ τὴν ᾿προειρημένην πρόφασιν τὴν εἰς μάχην
προκαλουμένην αὐτοὺς διὰ τῶν παριόντων. τάττουσι δὲ οὗτοι τὸν 2
νέον μῆνα τῶν ᾿Αζύμων μετὰ τὸ νέον ἔτος, ὅπερ γίνεται ἐν τῷ

50 μετοπώρῳ, τουτέστι μετὰ τὸν Θεσρὶ μῆνα, ὃς Αὐγουστος παρὰ
Ῥωμαίοις καλεῖται Μεσορὶ δὲ παρ᾽ Αἰγυπτίοις Γορπιαῖος δὲ παρὰ
Mexsdooı παρ᾽ Ἕλλησι δὲ ᾿Απελλαῖος. ἀπεντεῦϑεν οὗτοι ἀρχὴν τοῦ 3
ἔτους ποιοῦνται καὶ εὐϑὺς τὰ Alvua ἐπιτελοῦσιν, ἐν δὲ τῷ μετο-

2f vgl. Deut. 16, 16 --- 10ff vgl. Esra 4, 1f Neh. 5, 09 — 14} die Sebuäer

sind Epiphanius eigentümlich; über den Namen = Täufer vgl. Brandt, mandäisches
Religionssystem S. 180 Bousset, Hauptprobleme der Gnosis S. 233 — 18ff über
die (unter dem Einfluß des seleucidischen Reichs erfolgte) Verlegung des Jahres-
anfangs in Samarien vgl. Ideler, Handbuch der Chronologie 1 397 ff Lagarde, Mit-
teilungen IV 134

V (bis Νεεμία Z. 13; das anschließende Blatt D u. das folgende E fast unleserlich;

an deren Stelle GU) M

΄ 1 Σεβουαίων aus Σεβουέων Veorr 4 {χαὶδ *, aber viell. ist πολλάκις μὲν
οὖν verderbt u. dafür zu lesen ἔμπροσϑεν κυρίου * ὅ τὸν <M 6 vor
Ἰουδαῖοι + οἱ M | Ἰουδαίας] Γαλιλαίας ἢ 8 w<M 18 παρ᾽
ὑπ᾽ auf Rasur Veorr 14 αἱρέσεως < GM χατὰ σεβουναίων, δευτέρα αἵρεσις
ἀπὸ Σαμαρειτῶν, ἑνδεκάτη δὲ τῇ ἀχολουϑία U 15 vor τότε + χαὶ U 16 zar’
U]| ö<M 17 vor δεύτερον + τὸ U 21 MeooonM | παρὰϊ M |
Tooneuos M 22% ἐντεῦϑεν ἃ 98 ποιοῦνται] ἡγοῦνται GU 23f μεϑοπόρω U

Panarion haer. 10, 2—13, 1, 1 (Essener — Dositheer) 305
’ \ \ - x \ ‚ De >
πώρῳ τὴν Πεντηχοστὴν ποιοῦσι, τὴν δὲ Σκηνοπηγίαν αὐτῶν ἔπι-

ao [4 RL, ‚ Ν Ἂν \ N 4
τελοῦσιν ὅτε παρὰ τοῖς Ιουδαίοις τὰ "Alvua καὶ τὸ Πάσχα.
οὐ μὴν ἐπείσϑησαν τοῖς Σεβουαίοις | Ρ80

- 2 - = - >; Frans
Kara Γοροϑηνῶν, ἀπὸ Σαμαρειτῶν αἱρέσεως 7, τῆς δὲ ἀκολουϑίας ıp.

x ” > \ \ - BJ} ’
5 Γοροϑηνοί τε καὶ οἱ αλλοι. KEoonvol δὲ ἐγγυς τῶν αλλῶν yıro- 1
x ’ γ΄ x ἈΝ \ [4
usvor τὰ ἴσα ἐκείνοις πραττουσι μόνοι δὲ Γοροθϑηνοὶ καὶ Δοσίϑεοι
[4 Ν x , \ 27 ..
τὴν φιϊλονεικίαν εἰσὶ πρὸς LDeßovalovg κεχτημένοι. καὶ ποιοῦσιν 2 078

\ N \ \ \ \ a > m
αὐτοὶ τὰς ἑορτάς, φημὶ δὲ Γοροϑηνοὶ καὶ Δοσίϑεοι, ὁταν οἱ Ἰουδαῖοι
> - - > ’ \ ’ ΄κὖ \
ἐπιτελῶσι, τῶν τε Alvumv καὶ Πασχων, Πεντηχοστῆς TE καὶ Σκη-
- x - > > αν c ’ ,
10 νοπηγιῶν καὶ νηστείας τῆς παρ αὑτοῖς νομιτευομένης ἡμέραν μίαν. Ὁ 818
\ , 2 co - 2 \ ’ <
οἱ δὲ ἄλλοι οὐχ οὕτως ποιοῦσιν, ἄλλα ἰδιαζοντῶς Ev μησὶν οἷς προ-
εἰπαμεν.

\ n > \ - 3 - 2 ---
Κατὰ Δοσιϑέων, ἀπὸ Σαμαρειτῶν αἱρέσεως ὃ, τῆς δὲ ἀκολουϑίας ıy.

x \ \ [4 > ’
Δοσίϑεοι δὲ τούτοις διαφέρονται κατὰ πολλοὺς τρόπους. ἀνά- 1,1
- x c - - \ y> > > = 3 ’
15 στασιν γὰρ ομολογοῦσι καὶ πολιτεῖαι παρ αὐτοῖς εἰσιν" ἐμψυχῶν

4 die Gorothener genannt bei Hegesipp bei Eus. IV 22,5; 5. 370,16 Schwartz
5 τῶν ἄλλων, gemeint ist τῶν Σεβουαίων; oben Anaceph. 12; S. 166, 23 hat sich
Epiph. etwas anders ausgedrückt — 13 über Dositheus vgl. mit Epiph. namentlich
Hegesipp bei Eus. IV 22, 5; S. 370, 16 Schwartz Hippolyt Syntagma bei Phot.
bibl. 121 clement. Hom. II 24; S. 28, 16f Lagarde Recogn. 154118—11 Ps. Tert.
adv. omn. haer. 1 Const. apost. VIS,1; S. 319, 3 Funk (weitere Zeugnisse, ins-
besondere die samaritanischen Quellen bei Montgomery, the Samaritans Ὁ. 252#f,
die rabbinischen in Revue des etudes juives t. 42 p. 27ff 2201 t. 43 p. 60, die
arabischen bei de Sacy, Chrestomathie arabe?) — 14f anders Eulogius bei Pho-
tius bibl. cod. 230 p. 2850 Bekker ἀπεχήρυττε δὲ (sc. Δ4οσίϑεος) xal τὴν ἀνάστασιν

(V)GU M

1 δὲ hinter Dxnvonnyiav αὖ] 2 τὸ] τὰ M 4 χατὰ Γοροϑηνῶν, ἀπὸ
Σαμαρειτῶν τρίτη, τῆς δὲ ἀκολουθίας δωδεχάτη G χατὰ Γορϑηνῶν, τρίτη αἵρεσις
ἀπὸ Σαμαρειτῶν, δωδεχάτη δὲ τῆ ἀχολουϑία U χατὰ Γοροϑηνῶν, ἀπὸ Σαμαρει-
τῶν 7, τῆς δὲ ἀκολουϑίας ı8 M; G hat die Überschrift erst zwischen πράττουσι.
u. μόνοι. 2. 6 δὲ Το οὐ Vince za τ δὲ < U 6 Awoi$eoı GM
9 πάσχα α 10 ἡμέραν μίαν ἢ ἡμέρας μιᾶς GUM 18 κατὰ Δοσιϑέων ἀπὸ
Σαμαρειτῶν τετάρτης (τετάρτη V), τῆς δὲ ἀχολουϑίας ıy (mM) VGM χατὰ Ao-
σιϑέων, τετάρτη αἵρεσις ἀπὸ Σαμαρειτῶν, τρισχαιδεχάτη δὲ τῆ ἀχολουϑία U
14 Ζωσίϑεοι VGM | πολλοὺς + τοὺς U 15 πολιτείαις M

σι

10

206 Epiphanius

ἀπέχονται, ἀλλὰ καί τινες αὐτῶν ἐγχρατεύονται ἀπὸ γάμου μετὰ TO
T βιῶσαι, ἄλλοι δὲ καὶ παρϑενεύουσιν: ὡσαύτως TE περιτομὴν καὶ
σάββατον χαὶ τὸ μὴ ϑιγγάνειν τινὸς διὰ τὸ βδελύττεσϑαι πάντα
ἄνϑρωπον ὁμοίως ἔχουσι. νηστείας δὲ τοὺς αὐτοὺς φυλάττειν καὶ
ἐξασχεῖσϑαι εἰσάγει ὸ λόγος. ἡ δὲ πρόφασις τοῦ τὸν Δοσίϑεον
φρονῆσαι ταῦτα αὕτη᾽ οὗτος συνεμίγη ἀπὸ Ἰουδαίων ὁρμώμενος εἰς
τὰ τῶν Σαμαρειτῶν ἔϑνη, ἐν παιδεύσει δὲ (TI) κατὰ τὸν νόμον
προήχων devrapmacal τὲ ταῖς παρ᾽ αὐτοῖς, ϑηρώμενος δὲ τὰ πρωτεῖα
καὶ ἀποτυχὼν καὶ μὴ ἀξιωϑείς τι παρὰ Ἰουδαίοις νομισϑῆναι, ἐξέ-
κλινὲν εἰς τὸ Σαμαρειτιχὸν γένος χαὶ ταύτην τὴν αἵρεσιν προεστή-
σᾶτο. ἐν σπηλαίῳ δέ που ἀναχωρῶν δι᾿ ὑπερβολὴν ἐϑελοσοφίας,
ματαίως καὶ ὑποκριτικῶς ἐν νηστείᾳ καρτερῶν ὡς λόγος ἔχει οὕτως
ἀπέϑανεν ἐν ἐνδείᾳ ἄρτου καὶ ὕδατος, ἑκουσίᾳ δῆϑεν τῇ γνώμῃ. μετὰ
ἡμέρας δὲ τινὰς ἐλϑόντας ἐπὶ τὴν τούτου ἐπίσκεψιν εὑρηκέναι τὸ
σῶμα ὀδωδὸς ἐξέρψαν TE σχώληκας καὶ νέφος μυιῶν ἐπ᾿ αὐτὸ
ἐσμηνευκέναι. Ι οὗτος Toivvn οὕτως ματαίως τὸν ἑαυτοῦ βίον κατα-
στρέψας αἴτιος γέγονεν αὐτοῖς τῆς αἱρέσεως, ἐξ οὗπερ οἱ αὐτὸν
μιμούμενοι Δοσίϑεοι εἴτουν Δοσιϑηνοὶ καλοῦνται.

Καὶ αὗται μὲ i ἐλϑοῦσ ἰς ἡμῶν τὴ ὅσιν [περὶ] τῶ
μὲν αἱ ἐλθοῦσαι εἰς ἡμῶν τὴν γνῶσιν [περὶ] τῶν

’ ‚ ‚ 2 ’
προειρημένων τεσσάρων αἱρέσεων διαφοραί, αἵτινες ἀνατραπῆσονται

6 ἀπὸ Ἰουδαίων ὁρμώμενος: ebenso, wohl aus Epiphanius Filaster ἢ. 4; S. 8,11
Marx — 7 strenge Gesetzlichkeit des Dositheus Origenes de prince. IV 3,2; S. 326, 12
Kötschau — 11ff die Geschichte soll wohl eine Widerlegung des Glaubens der
Dositheer sein vgl. Origenes in Johannem XII 27; S. 251, 17ff Preuschen μύ-
ϑους τινὰς περὶ αὐτοῦ διηγούμενοι ὡς μὴ γευσαμένου ϑανάτου ἀλλ᾽ ἐν τῷ βίῳ
που τυγχάνοντος. Die Erzählung des Epiph. berührt sich sehr nahe mit dem bei
Abu’l Fatch (Montgomery, the Samaritans p. 256) Berichteten; dadurch wird es
vollends unwahrscheinlich, daß Epiph. unsern Dositheus mit dem bei Macarius
Magnes III 43; S. 151,26 ff Blondel genannten Enkratiten vermengt haben sollte (so
Zahn ZKG II 458)

(V)GU M

1 ἀπέχεσϑαι VG 2 + βιῶσαι] τεκνῶσαι Nicet. Chon.; wohl nicht auf-
zunehmen, da Epiphanius das Wort nicht kennt (er würde τεχνοποιῆσαι sagen);
lies vielleicht (οὕτως) — sc. ἐν γάμῳ — βιῶσαι * | te) μὲν VGM | περιτομὴν
+reVGU 8 διὰ τὸ + μὴ VG 5 Δδωσίϑεον M 7 vor ἐν παιδεύσει + καὶ,
dafür δ <VGU | (τῇ) * 8. devreowoe, aber doch resM | d&<U
10 zo» <VGM 12 ματαίως + (te)? * 14 δὲ hinter μετὰ Z. 13 VGU
16—18 οὗτος τοίνυν — zaloivraı < UM 19 eis ἡμῶν τὴν γνῶσιν *] εἰς ἡμᾶς
τῆς γνώσεως GUM | [περὶ] *

19

3

4

P31

>41

Panarion haer. 13, 1, 1—14, 2, 2 (Dositheer — Sadduzäer) 207

διὰ τῶν κατ᾽ αὐτῶν εἰρημένων. ἐπάνειμι δὲ αὖὐϑις τὰς κατὰ δια- ὃ

δοχὴν τῶν χρόνων παρενδύσεις καὶ τῆς πλάνης τὰ βοσκήματα συνεί-

ρῶν καὶ | ποιούμενος τὴν πρὸς αὐτοὺς ἀντιλογίαν, ἐν τῷ τὰ σχέτλια D314

αὐτῶν | ἀποχαλύπτειν ἐπιτηδεύματα χαὶ διὰ συντόμου λόγου ποι- ÖS0
5 εἴσϑαι τὸν ἔλεγχον τῆς τῶν χακῶν καὶ ὀλετηρίων ἑρπετῶν ἰοβολίας.

L £ r
IIsrinoovraı ai τῶν Σαμαρειτῶν αἱρέσεις ὁ.

> ER , Eos ER , ; en
Iovdeiouos Aoınov. 0 δὲ ’Iovdaiouog ἐμερίσϑη εἰς αἱρέσεις ἑπτὰ

> Ep ) ds - -- - \ > N nr
Kara Σαδδουκαίων, ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ αἱρέσεως ἃ, τῆς δὲ ἀκολουϑίας ıd.

1. Αἱρέσεις πάλιν μετὰ ταύτας τὰς προειρημένας τῶν Σαμαρει- 1,1
10 τῶν καὶ (Tas) ἄνω που τῶν EiAnvov προδηλωϑείσας γεγόνασιν
ἑπτὰ τὸν ἀριϑμὸν παρὰ Ἰουδαίοις πρὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ ἐνσάρχου
παρουσίας ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ τε καὶ Ἱεροσολύμοις.
2. Πρῶτοι Σαδδουχαῖοι, ἀπόσπασμα ὀντες ἀπὸ Δοσιϑέου τοῦ 2,1
προλελεγμένου. ἐπονομάζουσι δὲ οὗτοι ἑαυτοὺς Σαδδουχαίους, δῆϑεν
15 ἀπὸ δικαιοσύνης ns ἐπικλήσεως ὁρμοω μένης" “Σεδὲκ γὰρ ἑρμηνεύεται
δικαιοσύνη. ἢν δὲ καὶ Σαδδούκ τις τοὔνομα κατὰ τὸ παλαιὸν τῶν
ἱερέον. ἀλλ᾽ οὐχ ἐνέμειναν οὗτοι ἐν τῇ τοῦ ἐπιστάτου αὐτῶν 3

13 die Sadduzäer als Häresie genannt bei Hegesipp Eus. IV 22,5; S. 370, 16
Schwartz Justin. dial.S0 Hippol. refut.IX29 Ps. Tert. adv. omn. haer.1 clement.
Recogn. 154 Const. apost. ΥἹ 0, 2; S. 313, 30 Funk; zur Ableitung von Dositheus
vgl. Clem. Recogn. I 54 auctor vero sententiae huius primus Dositheus, secundus
Simon fuit Ps. Tert. adv. omn. haer. 1 Sadducaeos ... . ex huius erroris (sc. des
Dositheus) radice surgentes Hippolyt refut. IX 29 αὕτη ἡ αἵρεσις περὶ τὴν Σαμά-
θειαν μᾶλλον ἐχρατύνϑη (Filaster h.5; S. 3, 17ff Marx schöpft aus Epiphanius) —
14 f element. Recogn. 154 ut ceteris wustiores — 16 vg]. Ezech. 40, 46; 43, 19; 44, 15;
48, 11 u. Matth. 1, 14

(VG UM
> ὀλετήρων GM 6$5<M 7 Ἰουδαϊσμὸς λοιπὸν ὁ αὐτὸς μερισϑεὶς
(μερισϑεὶς xal αὐτὸς Ὁ) εἰς αἱρέσεις ξπτά αὖ 8 χατὰ Σαδδουκαίων πρώτη

ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ, τῆς δὲ ἀχολουϑίας ıd G κατὰ Σαδδουχαίων, πρώτη αἵρεσις ἀπὸ
Ἰουδαϊσμοῦ, τεσσαρεχαιδεχάτη τῇ ἀχολουϑία U χατὰ Σαδδουχαίων ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ
ἃ, τῆς δὲ ἀχολουϑίας ıd M 10 (tüs)* | ἄνω ποὺ] ἀνήπουυ Μ 19 τῇ «--ῦ |
Ἱεροσολύμοις + (ἀναφανεῖσαι 3 * 13 χαὶ πρῶτοι μὲν α | Δωσιϑέου Μ
14 ξαυτοὺς] αὐτοῖς M 15 τῆς < GM | ὁρμώμενοι GC ὁρμωμένοις ΜΜῬὀὀ 16 Σα-
dovx UM 17 ἀλλὰ ἃ

20

N

Epiphanius

διδασχαλίᾳ. ἠϑέτησαν μὲν γὰρ οὗτοι νεκρῶν τὴν ἀνάστασιν, ὁμοια
Σαμαρείταις φρονοῦντες" οὐ παραδέχονται δὲ ἀγγέλους, ὅπερ Σαμα-
ρεῖται οὐχ ἀϑετοῦσι" πνεῦμα δὲ ἅγιον οὐκ ἴσασιν, οὐ γάρ εἰσι τούτου
ἠξιωμένοι: τὰ πάντα δὲ ἴσα Σαμαρείταις φυλάττουσιν. οὐχ ἦσαν δὲ ἃ
οὗτοι Σαμαρεῖται, ἀλλὰ Ἰουδαῖοι. ἐν Ἱεροσολύμοις γὰρ ἐϑυσίαζον
τά τὲ ἄλλα πᾶντα Ἰουδαίοις συνέπραττον.
3. χαὶ αὐτοὶ δὲ ἀνατραπήσονται ἀπὸ τῆς ἀξιοπίστου τοῦ κυρίου 3,1
φωνῆς. ἣν αὐτοὶ za ἑαυτῶν ἐπεσπάσαντο διὰ τῆς τοῦ ζητήματος
ἐπιλύσεως, ὅτε προσῆλϑον αὐτῷ | λέγοντες, εἰ δύναται εἶναι νεκρῶν D315
ἀνάστασις" καὶ ὅτι ἑπτὰ ἀδελφοὶ ἐγένοντο, καὶ ὁ πρῶτος γυναῖχα
ἔγημεν καὶ ἄπαις ἐτελεύτα, καὶ ὁ δεύτερος ἔλαβεν αὐτήν, Μωυσέως
παραχελευομένου ἐπιγαμβρεῦσαι τὴν yulvalza τοῦ ἀδελφοῦ ἄπαιδος P32
τελευτήσαντος καὶ ἄγεσϑαι αὐτὴν τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ πρὸς τὸ ἐξανα-
στῆσαι σπέρμα εἰς ὄνομα τοῦ κατοιχομένου. ἔλαβε γοῦν, φησί, ταύτην
15 ὁ πρῶτος καὶ ὁ δεύτερος καὶ ἐτελεύτησαν, ὁμοίως καὶ οἱ ἑπτά. ἐν
ὁὲ τῇ ἀναστάσει τῶν νεχρῶν τίνος ἔσται αὕτη γυνή, ἐπειδὴ καὶ οἱ
ἑπτὰ αὐτὴν ἐγνώκασιν; ὁ δὲ κύριος ἔφη »πλανᾶσϑε, μὴ εἰδότες τὰς 2
γραφὰς μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ ϑεοῦ. ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει τῶν
γνεχρῶν οὔτε γαμοῦσιν οὔτε γαμίσχονται, ἀλλὰ ἰσάγγελοί εἰσιν. ὅτι

20 δὲ ἀναστήσονται οἱ νεχροὶ διωυσῆς ὑμᾶς διδάξει, ὡς ὃ ϑεὸς αὐτῷ
ἐχρημάτισε λέγων, ἐγώ εἰμι ὁ ϑεὸς ᾿Αβραὰμ καὶ ὁ ϑεὸς Ἰσαὰκ καὶ ὁ
ϑεὸς Ἰαχώβ᾽ ϑεὸς δὲ ἐστι ζώντων χαὶ οὐχὶ »εκρῶνε. χαί »ἐφίμο-
σεν αὐτῶν τὸ στόμας. εὐάλωτοι γὰρ οὗτοι καὶ μὴ δυνάμενοι ἀντι-
στῆναι μὴ μίαν ὥραν πρὸς τὴν ἀλήϑειαν. Ὁ 82

σι

r,
φΦ-

ra h ’ > x > ὰ - Fa -,
95 Κατὰ Γραμματέων, ἀπὸ Tovdaiouov (αἱρέσεως β, τῆς δὲ
> 5 ἘΞ
ἀχολουϑίας τε.

x ’ x 5 ’ > x
Meta τούτους τοὺς Σαδδουχαίους Γραμματεῖς yeyovaoın, ἄνα 1,1
N - ’ a)) x Dr n ’ . ς
μέσον τοῦ χρόνου ἢ καὶ σὺν αὐτοῖς τὴν ἡλικίαν κατάγοντες" οἵτινες

1 vgl. Matth. 22, 23 — ΦῈ vgl. Act. 23, 8 --- 7f Luk. 20, 27ff u. Par. —
17 Luk. 20, 33 (Matth. 22, 29) — 22 Matth. 22, 34 n

G U (bis ωΤωυσῆς Z. 20, vondaanV) M

5 δὲ--Μ ὅ γὰρ] δ᾽. Λἁ ᾿, 6 τε ἢ δὲ ΟΜ 8 ἣν] ἀφ᾽ CM 9 ὅτι ΝΜ
11 ἄπαις <GM | ταύτην G 12 ἐπιγαμβρεύεσϑαι GU | ἄπαιδος < GM
13 τὴν αὐτὴν GU | αὐτοῦ ἀδελφῶ α | αὐτοῦ- Ὁ 14 γοῦνα Μ 16 &E<GU
17 αὐτὴν ἐγνώχασιν) ἔσχον αὐτή U 18 “μήτεα 2959 δέ ἐστι«Ξ: ἡ | οὐΜ
99 1 ἐφήμωσεν VM ἐφίμωσεν Veorr 94 μὴ] unde?* 25 (αἱρέσεως) * | δευτέρα V

10

20

Panarion haer. 14, 2, 2—15, 2, 1 (Sadduzaeer u. Schriftgelehrte) 209

ἦσαν δευτερωταὶ τοῦ νόμου ὡς γραμματικήν τινα ἐπιστήμην ὑφηγού-
μενοι, τὰ μὲν ἄλλα πράττοντες τῶν Ἰουδαίων περιττὴν δέ τινα
δῆϑεν σοφιστικχὴν ὑφήγησιν εἰσηγούμενοι, οὐ χατὰ νόμον μόνον
βιοῦντες, ἀλλὰ περισσότερον »ξεστῶν Partıouovge φυλάσσοντες »καὶ
ποτηρίων zei πινακίωνς καὶ τῶν ἄλλων σχευῶν τῆς v ὑπηρεσίας, ὡς
ὅῆϑεν ἐπὶ τὸ ἀχραιφνὲς καὶ ὅσιον διακείμενοι, »πυγμῇ μὲν τὰς χεῖρας
νιπτόμενοις, | πυγμῇ δὲ καὶ μολυσμοὺς τινας δι᾿ ὑδάτων καὶ λου-
τρῶν ἀποσμηχόμενοι, ἔχοντες δέτινα »κράσπεδας« σημαντιχὰ τῆς αὐτῶν
πολιτείας εἰς ἐπίδειξιν κόμπου καὶ ἔπαινον τῶν ϑεωμένων" καὶ
»φυλακτήριας παρ᾽ ἑαυτοῖς ἐπὶ τὰ ἱμάτια ἐπετίϑεντο τουτέστι πλατέα
σήματα πορφύρας. νομίσῃ δ᾽ ἂν τις, ἐπειδήπερ καὶ ἐν τῷ εὐαγ-
γελίῳ τοῦτο ἐμφέρεται, μὴ ἄρα περὶ περιάπτων λέγει, ἐπειδὴ καὶ
εἴωϑόν τινὲς τὰ περίαπτα φυλαχτήρια ὀνομάζειν. οὐχ, ἔχει δὲ ὁ
λόγος τὸ παράπαν περὶ τούτου. ἀλλ᾽ ἐπειδὴ στολὰς εἴτ᾽ ovv ἄμπε-
χόνας οἱ τοιοῦτοι ἀνεβάλλοντο καὶ δαλματικὰς εἴτ᾽ οὖν κολοβίωνας
ἐκ πλατυσήμων διὰ πορφύρας ἁλουργοῦφεῖϊς | κατεσκευασμένας, τὰ δὲ
σήματα τῆς πορφύρας φυλαχτήρια εἴωϑον οἱ ἠκριβωμένοι μετονο-
μάζειν, τούτου ἕνεχεν φυλακτήρια αὐτὰ καὶ ὃ κύριος κατ᾽ ἐχείνους εἴρηκε.
δηλοῖ δὲ καὶ ἡ ἀκολουϑία τὴν φράσιν τῆς ὀνομασίας, (TO) »καὶ τὰ χρά-
oxeda τῶν ἱματίων«" τὰ γὰρ κράσπεδα (pnoıw), ἵνα εἴπῃ κροσσοῦς, καὶ
τὰ φυλαχτήρια, ἵνα εἴπῃ τῆς πορφύρας τὰ σήματα. φησὶ γὰρ ὅτι »πλα-
τύνετε τὰ φυλακτήρια καὶ τὰ χράσπεδα τῶν ἱματίων ὑμῶν μεγαλύ-
VETES. ῥοΐσκους δέ τινας ἐπὶ τὰ τέσσαρα πτερύγια τοῦ τρίβωνος
ἕχαστος εἶχεν ἐξ αὐτοῦ τοῦ στήμονος καταδεδεμένους, ἐν ᾧ χρόνῳ
ἐνεκρατεύετο ἢ παρϑενίαν ἤσκει" ἐπειδὴ γὰρ ἕχαστος ταξάμενος ὥριζε
καιρὸν ἁγνείας ἢ ἐγκρατείας καὶ ταῦτα αὐτῶν τὰ πρωτότυπα ἦν εἰς
τὸ ἐμφαίνειν τοῖς ἀνθρώποις τὰ παρ᾽ αὐτῶν ἐπαγγελλόμενα, ἵνα
μηδεὶς ἅψηται δῆϑεν τῶν ἡγιασμένων.

Δευτερώσεις δὲ en αὐτοῖς τέσσαρες noav' μία μὲν εἰς ὄνομα

4 Mark. 7, 4 — 6 Mark. — 8 u. 10 Matth. 23, 5 — 14f vgl. Aristeae
ep. $158 ee Justin τα In S.150 Otto (dazu Schürer, Gesch. d. jüd. Volkes
II* 566) — 21f Matth. 23,5 — 27f vgl. Origenes in Matth. 23, 23f; IV 219
Lommatzsch noli miht appropiare, quoniam mundus sum — 29—S. 210,3 vgl.
haer. 33, 9, 4 u. haer. 42, 11 ἔλεγχ. z5; dazu Schürer, Gesch. ἃ. jüd. Volkes I
122A.24 Strack, Einl. in den Talmud# S. 19f
M

2 μὲν Veorr <VM 7 uoAvouods*] χαϑαρισμοὺ.ω VM 11 πορφύρας -ἰ ἃς ΜΙ
γομίσῃ * (Conj. potent., vgl. [π46Χ)] νομίσει VM 12 περὶΞΞ- Μ 16 χατασχευασμέ-
vagM 17 εἰώϑασιν aus εἴωϑαν hergestellt Veorr 18 !vexaM 19 (τὸ ἡ 30 γὰρ ἢ

de VM | (pnow)* 23 δὲ Ἴγὰο VM 27 avroisV 28 δῆϑεν «-:-.Μ | τῶν] ὡς"
Epiphaniusl. 14

ID

D 316

ἝΞ
8%)
ζ9

2,1

10

20

310 Epiphanius

2 - ’ Ἵ \ \ ’
ΔΙωυσέως τοῦ προφήτου (Peoouern), δευτέρα δὲ εἰς τὸν διδάσκαλον
> - > N a ; Ν} ᾿ »” x b) x
αὐτῶν Axidar οὕτῶ καλούμενον ἢ Βαρακχίβαν" ΠΆΛῃ δὲ εἰς τον
Addar ἢ Ανναν τὸν χαὶ Torkkeir ἑτέρα δὲ εἰς τοὺς υἱοὺς Aoauovelov.
ἐχ τούτων τῶν τεσσάρων δευτερώσεον ὅσα παρ᾽ αὐτοῖς νενόμισται ?
γι ᾽ > ’ \ x - > -

οἰήσει σοφίας (ἀσοφίας δὲ τὰ πλεῖστα), αὐχεῖται καὶ ἄδεται καὶ ἐν
m ’ ’ να ’ x ’

τάξει προχριτέας διδασχαλίας βοᾶταί τὲ καὶ φημίζεται.

Κατὰ Φαρισαίων, ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ (αἱρέσεως) 7, τῆς δὲ ἀκολουϑίας τς.

1. Ταύταις ταῖς δυσὶν αἱρέσεσιν κατ᾽ ἀκολουϑίαν συνῆπται ἡ τῶν
Φαρισαίων αἵρεσις ἄλλη τις οἵτινες τὰ αὐτὰ τούτοις ἐφρόνουν,
Γραμματεῦσι δέ φημι τοῖς ἑρμηνευομένοις νομοδιδασκάλοις συνῆσαν
γὰρ αὐτοῖς χαὶ οἱ Νομικοί. ἄλλα δὲ καὶ παρὰ τούτους πάλιν οἱ
Φαρισαῖοι ἐφρόνουν, πολιτείας μείζους ἔχοντες. τινὲς μὲν γὰρ αὐτῶν,
ὅτε ἤσχουν. καὶ ὥριζον δεκαετίαν ἢ ὀχταετίαν ἢ τετραετίαν ὁμοίως
παρϑενίας ἢ ἐγκρατείας, συνεχῶς εὐχόμενοι πυχνότερον ἀγῶνα τοῦτον
ἐνίσταντο διὰ τὸ δῆϑεν μὴ σωματιχόν τι παϑεῖν ἢ κλαπῆναι δι᾽
ὀνειράτων ἀηδῆ ῥύσιν σώματος ἀπεργαζομένων. καὶ οἱ μὲν σανίδα
ἑαυτοῖς ἐφιλοχάλουν σπιϑαμῆς μόνης τὸ πλάτος καὶ ἐπὶ ταύτην
ἑαυτοὺς ἐτίϑεσαν κατὰ τὴν ἑσπέραν, ἵν᾿ εἰ ὑπνώσειέν τις καὶ κατα-
πέσοι εἰς τούδαφος αὖϑις ἐγείρηται εἰς εὐχήν, διὰ τὸ ἄγρυπνον ἔχειν
τὸν βίον κατὰ τὸ δυνατόν. ἄλλοι ὁὲ κόχλαχας συλλέγοντες ἑαυτοῖς
ὑπεστρώννυον εἰς τὸ νυττομένους μὴ ὕπνῳ βαϑεῖ φέρεσϑαι, ἀλλὰ
βιάζεσθαι γρηγόρησιν ἑξαυτοῖς προσπορίζεσϑαι" ἄλλοι δὲ καὶ ἀχάνϑας

71 Φαρισαῖοι vgl. Hegesipp bei Eus. IV 22,7; S. 372, 11 Schwartz Justin
dial. 80; S. 250 Otto clement. Recogn. 154 Hippolyt refut. IX ὃ Ps. Tert.
adr.omn.haer.1. Const. apost. VI 6, 3; S. 313, 31 Funk — 10f wohl gefolgert
aus Luk. 11, 45

M

1 Μωυσέως <M | {φερομένη * 3 ᾿Αδδᾶν nach haer. 33, 9, 4 *] Avdar
VM | %4ooauwveiov V 4 παρ᾽ neo V vgl. S. 211,9 5 οἴησις M | ἀσο-

φίας] σοφίας M | αὐχεῖται] αὐχεῖ τε M 6 re <M | nach φημίζεται
Unterschrift zar& γραμματέων V 7 (αἱρέσεως * 8 xara V 11 zei?
<M 13 ἢ τετραετίαν ἢ ὀχταετίαν M 14 πυχνότερον ausradiert V

16 hinter ὀνειράτων hineingeflickt χλοπὴν Veorr | andy + re VM re ausradiert
Veorr | σώματος σπέρματος Jül. | ἀπεργαζομένων Ausgg.] ἀπεργαζομένην
VM | Σσανίδα * σανίδαι VM 17 ξαυτοὺοΟς Μ 18 εἰς- Μ 19 ἔδαφος M
| ἐγείρεται VM 90 ἐχλέγοντες Μ 22 γρηγορεῖν Μ :

2 D317
ÖS4

1,4

19

3 P34

10

20

Panarion haer. 15, 2, 1—16, 2, 4 (Schriftgelehrte u. Pharisaeer) 241

\ cr \ \ N ς ’ > ’ \ \ Eng
στρωμνὴν εἶχον διὰ τὴν αὐτὴν υποϑεσιν. evnotsvov de dig τοῦ
‚ - 2 ’ \ >
σαββάτου, δευτέραν καὶ πέμπτην᾽ ἀπεδεκάτουν δὲ τὴν δεχάτωσιν,
ῇῃ > \ ν 4 \ [4
τὰς ἀπαρχὰς ἐδίδουν, ToLaxovradas τε χαὶ πεντηχοντάδας, tag TE
\ > κα > > - \
ϑυσίας καὶ τὰς εὐχὰς ἀσφαλέστατα anerivvvor. τῷ δὲ προειρημένῳ
[4 nz ’ ’ « > r x
σχήματι τῶν ραμματέων προήρχοντο, διὰ τοι τῆς ἀμπεχονῆς καὶ
- ’ - ὔ
διὰ τῶν ἄλλων σχημάτων καὶ γυναικικῶν ἱματίων ἐν | πλατείαις
- - = < 2 „ ‚
ταῖς κρηπῖσιν καὶ γλώτταις τῶν ὑποδημάτων προϊοντες. ἐλέγοντο
\ en \ \ > 53 > > x -«- r Eu
δὲ Φαρισαῖοι διὰ TO ἀφωρισμένους εἶναι αὐτοὺς ἀπὸ τῶν ἄλλων διὰ
2 = ’
τὴν ἐϑελοπερισσοϑρῃσκείαν τὴν παρ᾽ αὐτοῖς νενομισμένην᾽ Φάρες
x x «ς Eu ’ > ’
γὰρ χατὰ τὴν Ββραΐδα ἑρμηνεύεται ἀφορισμος.
ς ΄ \ T > , - ’ 2
2. QuoAoyovv δὲ οὗτοι ἀνάστασιν νεχρῶν, ἐπίστευον τε ἀγγέλους
= \ - 2 ‚ ᾿ εν" EC ce» > \ \
εἶναι καὶ πνεῦμα, ἡγνοησαν δὲ υἱον ϑεοῦ ὡς οἱ ἀλλοι. ἀλλα | καὶ
\ > 2 2 δὶ ’ ’ >
εἱμαρμένη καὶ ἀστρονομία παρ αὑτοῖς σφοδρα Eyonuarılv. αὐτίχα
- δὴν ΝΣ, 5 \ > ’ . x - - 2
γοῦν τὰ λληνικὰ ὀνοματὰ τὰ ἐκ τῆς τῶν πεπλανημένων ἀστρο-
\ ς ER, ’ ς DR > > %
νομίας κατὰ τὴν EBocixnv διάλεκτον ἑτέροις ὀνόμασι παρ αὑτοῖς
’ ® x = Ω εἰ χὰ \ ’ , Ὁ ΟΣ ‚
μετωνομασται οἷον Πλιος ἡμὰ καὶ σέμες, Σελήνη leose χαὶ ἀλβανα,
Ω , = , \ ς \ ’ N x ’ ς
οϑεν καὶ umvn καλεῖται (ἰέρεε γὰρ ὁ μὴν λέγεται, unvn δὲ ἢ σελήνη, οἧς
) ὦ E: \ — Υ εἶ > ’ ς — 5
καὶ παρ λλησι διὰ τὸν μῆνα), Aons χωχὲβ 0xß01, Eouns χωχὲβ
> ’ ’ > ” ’ Br
oxouod, Ζεὺς χωχὲβ Bear, Agpoodirn ζερούα ἤτοι Aovn%, Koovog
x ’ ’ \ > > ἘΞ κ γ “ > ’ > >
χωχὲβ σαβηϑ' (λέγεται δὲ παρ αὑτοῖς χαὶ ἄλλοις ὀνόμασιν, οὐχ ἡδυ-
’ x > -" ’ ’ -- 2 „N \
γήϑην δὲ ἀχριβῶς τὴν τούτων ἐπωνυμίαν Ex$eivaı). ἀλλὰ καὶ τὰ
Er. 5} \ \ =
ματαίως vouıLousva εἰς ἀριϑμον στοιχείων παρὰ τοῖς πεπλανημένοις
ΣΙ « ’ - \ > \ ’ >
ὀνόματα, ἃ ζῳ δια καλοῦσι ἃ χαὶ ἀϑεμίτως τὸν χοσμον εἰς ἀσέβειαν
) EN: [4] ’ ε Ἂν er > x -ν Η Α x x
ἐπλανησαν, οὕτω παλιν EBocixos [αὐταὶ καλοῦσι" τελὰ 009 ϑωμὶμ

1f vgl. Luk. 18, 12; zu δευτέρα καὶ πέμπτη vgl. Did. 8,1 Const. apost. VII
23,1; 8. 408, If Funk — 4ff vgl. haer. 15, 5; S. 209, 16ff — 7ff vgl. element.
Hom. ΧΙ 28; S.117,33 Lagarde Ps. Tert. adv. omn. haer.1 _Origenes in Matth.
23, 23; IV 220 Lommatzsch — 11 vgl. Act. 23,8 — 13 εἱμαρμένη (Josephus bell.
Jud. UI 8, 14 antiquitt. XIII 5,9) Hippolyt refut. IX 25 Const. apost. VI6,3;
S. 313, 31 Funk — 13—20 vgl. Schürer, Zeitschr. f. neutest. Wissenschaft 1905 5. δὲ

M

1d2<M 4 ἀσφαλεστάτας V 6 γυναικείων M 10 ἀφωρισμὸς M
ol

11 δὲ Ausgg.] τε VM 13 σφόδρα < M 16 μετωνόμασταιον, ὦ aus ὁ u,
darübergesetztes οἵ Veorm, οἷον <M 18 "Aons χωχὲβ ὀχβόλ <M | χω-
1:ß?) χωχὲβ M 19 ὀχομόδ, zweites ὁ aus α hergestellt V ὀχμόδηε | xwz&ß]
χωχὲμ M | Aovn///$, ein Buchstabe ausradiert V λουηδ M 22 χομιζόμενα M
230] ἢ M | » etwa (οἱ “Ελληνες, ο * 24 [αὐτὰ] * | ϑωμὶν M

14*

Su

6

e
-

_

10

Of

(

v

212 Epiphanius
σαρατὰν ἀρὶ βεϑουλὰ μωζανὴζμ) ἀχρὰβ κέσετ yadı δαλλὶ deyylu'
οἵτινες τοῖς Ἕλλησι μάτην, λέγω δὴ οἱ Φαρισαῖοι, ἀκολουϑήσαντες

[2 x ς R x | > ’ o x x
μετωνόμασαν εἰς τὴν Εβραΐδα τὰ αὐτὰ ovouara οὕτω Κριὸν δὴ
τὸν παρ᾽ ἐχείνοις λεγόμενον τελά, Ταῦρον σώρ, Διδύμους ϑωμίμ,
Καρχίνον σαρατάν, Πέοντα ἀρί, Παρϑένον βεϑουλά, Ζυγὸν μωζανήζμν,
Σχορπίον ἀκρίάβ, Τοξότην χέσετ, Alyoxsgwv γαδί, “Ὑδρηχόον δαλλί,
᾿Ιχϑύας deyyiu.

3. Ταῦτα δέ μοι οὐχ εἰς στρόβησιν τῶν ἐντυγχανόντων κατατέ-
ταχται οὐδὲ ἵνα τὴν ᾿χυδαιολογίαν τῶν | τὴν ἀσύστατον καὶ φθενο-
βλαβὴ μωρολογίαν τῆς ἀστρονομίας τῷ βίῳ “παρεισαξάντων συστήσο»"
ἐλήλεγκται γὰρ αὕτη ὑπὸ τῆς ἀληϑείας ἀσύστατος οὖσα χαὶ ἐσφαλ-
μένη. εἴρηται δὲ ἡμῖν ἐν ἄλλοις λόγοις πολλὰ πρὸς ἀνατροπὴν τῶν
γένεσιν καὶ εἱμαρμένην νομιζόντων, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ προοιμίῳ τούτου
τοῦ συντάγματος ἐν ὀλίγῳ ἡμῖν κατὰ τῶν αὐτῶν πεπραγμάτευται"
διὰ δὲ τὸ μή τινα νομίσαι χατὰ συκοφαντίαν ἡμᾶς κατά τινῶν φέ-
ρεσϑαι καὶ μὴ τὰ ἀληϑῆ ἐκ παραδόσεων ἀχριβώσαντας ἐχϑέσϑαι
ταῦτα ἡμῖν καὶ ὀνομαστὶ εἴρηται. ἐσχάτη δὲ αὐτοῖς ἀπορία καὶ
ἠλιϑιότης οὐχ ἡ τυχοῦσα, τοῖς καὶ ἀνάστασιν ὁμολογοῦσιν καὶ κρίσιν
δικαίαν ὁριζομένοις. πῶς γὰρ δύναται χρίσις εἶναι | καὶ εἱμαρμένη;
δυοῖν γὰρ ἀνάγκη ϑάτερον, ἢ γενέσεως ὑπαρχούσης μὴ εἶναι κρίσιν
διὰ τὸ τὸν πράττοντα οὐκ ἀφ᾽ ἑαυτοῦ πράττειν, ἀλλὰ κατὰ ἀνάγκην
ἐπιχρατείας τῆς πεπρωμένης, ἢ [τι] κρίσεως ὑπαρχούσης καὶ ἐν ἀλη-
ϑείᾳ ἐπαπειλουμένης καὶ νόμων δικαζόντων καὶ τῶν τὸ πονηρὸν
δρώντων δίκην ὑπεχόντων — νόμου τε ὁμολογουμένου δικαίου καὶ

= ‚ - 23 ’ > Ἢ , \
χρίσεως ϑεοῦ ἀληϑεστάτης — ἀργεῖν τὴν πεπρωμένην καὶ um ἔχειν

ἂν. ‚ x ‚ a Sr, x \ , ς =. =
01005 συστασιν TO παράπαν᾽ 4. ὁπότε διὰ τὸ δυγασϑαι ἁμαρτεῖν καὶ
μὴ ἁμαρτεῖν τὸν μὲν διὰ τὰ ἁμαρτήματα δίκην ἀπαιτεῖσϑαι, τὸν δὲ
ἕπαινον ἀπεχδέχεσϑαι διὰ τὸ ev πεπραχέναι ὥρισται zu ἑκατέρων

τὸ διάφορον. ὡς καὶ μιᾷ φωνῇ T δικαίᾳ λέγειν | συντόμῳ ἀληϑείᾳ 2

12 Hinweis auf eine verlorene Schrift des Epiph. — 181 vgl. haer. 5, 8, 1;
S. 184, 27

1 σαρατάμ V | ϑεβουλά M | μωζανή(ζμ) Greßmann] μωμοζάνη V μωμα-
ζανὴ M (Archetypus μωζάνη) | ἀκραὰβ M | καὶ σὲτ M | δαδλί α΄ | διγγίμ M
4 τελαα V τέλλα M | σήο ΝΜ 5 σαράτιν M | dei] ἄρτι V dei Veorr
6 dzoo V dzoad®M | χεσὲ M | eiyovzegov M | ὑδριχόον M | δαλι V ἢ διγ-
yiuM 8 εἰς] εἰ Μ 997 Yoevoßlaßn|/), v wegradiert V 11 ἀσυστατοῦσα M
19 δύναται + (ἅμα) } " 91 χατὰ <V 22 [ὅτ * 25 ἔχων M 29 ὡς χαὶ]
zei ὡς M | μιᾷ φωνῇ, zum Sinn vgl. S. 213, 9 | τ δικαίᾳ λέγει») lies etwa

ἀποδειχτέον *

ὧι

3,1
D319

19

2 Ῥ86

10

2

ID

0

Panarion haer. 16, 2, 4—4, 8 (Pharisaeer) 213

(τῇ) διὰ ’Hociov τοῦ προφήτου ἐκ προσώπου κυρίου εἰρημένῃ ὅτι
»ἐὰν ϑέλητε καὶ εἰσακούσητέ μου, τὰ ἀγαϑὰ τῆς γῆς φάγεσϑε" ἐὰν
δὲ μὴ ϑέλητε μηδὲ εἰσακούσητέ μου, μάχαιρα ὑμᾶς κατέδεται. τὸ γὰρ
στόμα κυρίου ἐλάλησε ταῦτας. ὥστε παντί τῳ δῆλόν ἐστι καὶ σαφὲς καὶ
ἀναμφίβολον, ὡς τὸ αὐτεξούσιον παρέσχετο ὁ ϑεὸς (ὁ) δι᾿ αὐτοῦ φήσας
τό | »ἐὰν ϑέλητε καὶ ἐὰν μὴ ϑέλητες, ὡς περὶ τὸν avdomnov εἶναι
τὸ ἀγαϑοεργεῖν ἢ τὸ φαύλων ἐφίεσϑαι πραγμάτων. ἄρα τοίνυν
ἔσφαλται ἡ διάνοια τῶν γένεσιν εἶναι νομισάντων καὶ μάλιστα Φαρι-
σαίων᾽ οἷς ἐπιφωνητέον ἐστὶ πυκνότερον καὶ πολλαχῶς, οὐ διὰ μιᾶς
φωνῆς ἀλλὰ πολλάχις τὰ παρὰ τοῦ σωτῆρος πρὸς αὐτοὺς εἰρημένα
»οὐαὶ ὑμῖν, Γραμματεῖς καὶ Φαρισαῖοι ὑποχριταί, ὅτι καταλελοίπατε
τὰ βαρέα τοῦ νόμου, τὴν κρίσιν χαὶ τὸν ἔλεον, καὶ ἀποδεκατοῦτε τὸ
ἄνηϑον χαὶ τὸ ἡδύοσμον καὶ τὸ πήγανον, καὶ καϑαρίζετε τὸ ἐχτὸς
τοῦ ποτηρίου καὶ τοῦ πίνακος, τὸ δὲ ἐντός ἐστι μεστὸν ἀχκαϑαρσίας
καὶ ἀχρασίας. χαὶ δοχιμάζετε δίκαιον εἶναι ὀμνύναι ἐν τῷ ἐπάνω
τοῦ ϑυσιαστηρίου, τὸ δὲ ἐν αὐτῷ τῷ ϑυσιαστηρίῳ παρ᾽ ὑμῖν τοῦ
ὕρχου λέλυται, καὶ τὸ ἐν τῷ οὐρανῷ ὀμνύναι οὐδὲν εἶναί φατε, ἐὰν
δέ τις ὀμόσῃ ὑπεράνω τοῦ οὐρανοῦ, τοῦτο δεδικαίωται. οὐχὶ τὸ
ϑυσιαστήριον βαστάζει τὸ ἐπικείμενον καὶ ὁ οὐρανὸς ϑρόνος ἐστὶ
τοῦ ἐπ᾿ αὐτῷ ἐπικαϑεζομένου; ἢ ὅτι λέγετε, ἐάν τις εἴπῃ πατρὶ καὶ

a ‚ LE = Re re | Mg , = \ ‚
μητρὶ xooßav, ὁ ἔστι δῶρον ὁ ἐξ ἐμοῦ ὠφεληϑήσῃ, οὐχέτι un τιμήσῃ
τὸν πατέρα, χαὶ ἠϑετήσατε τὴν ἐντολὴν τοῦ ϑεοῦ διὰ τῆς τῶν
πρεσβυτέρων ὑμῶν παραδόσεως. καὶ κυχλεύετε ϑάλασσαν καὶ ξηρὰν
ποιῆσαι ἕνα προσήλυτον, καὶ ὅταν γένηται, ποιεῖτε αὐτὸν υἱὸν γεέννης
διπλότερον ὑμῶνκ«.

Τί τοίνυν περιττότερον τῶν ἁγίων ῥήσεων προβάλοιτό τις πρὸς
ἀντίϑεσιν τῶν προειρημένων; ἀλλὰ καὶ ἀρκεῖσϑαι μᾶλλον ἡγοῦμαι

2 Jes. 1, 10 — 11 Matth. 23, 15 --- 11f Matth. 23, 23 — 13 Matth. 23, 25
— 14 Matth. 23, 18 — 17 Matth. 23, 22 — 20 Mark. 7, 11 — 23 Matth. 23, 15

V (bis οὐρανῷ 2.17; vondaanGU) M

1 (τῇ) ὃ] ὅτι ἼτὸοΥΜ 5ö6<M | (ö)* 6 ἐὰ»2] ἂν u. hinter μὴ gestellt M
{1 ἄρα τοίνυν --- Φαρισαίων Veorr<VM 9vor οὐ- ὡς V 10 παρὰ] διὰ M
11 χαταλελοίπατε aus χαταλελύπαται Ver 12 τὸν] τὸ Μ 15 χαὶ ἀχρασίας
<M 1[06 τὸ δὲ] τῷ δ Μ 16f τοῦ ὅὕρχου Pet.) τῶ ὅρκω VM 18 ὑπεράνω
αὐτοῦ Ὁ ἐπάνω τοῦ οὐρανοῦ M 90 ἢ] χαὶ GU 91] ὃ2- ἂν | ὀὠφελη-
ϑῆς Ὁ | vor οὐχέτι + χαὶ Ὁ | τιμήσει U 98 διπλότερον hinter αὐτὸν (Ζ. 24)
GU 26 προβάλοιτο Ἢ ὑπερβάλοιτο GUM 27 μάλα GU

1

6

214 Epiphanius

ταῖς τοῦ σωτῆρος σοφαῖς καὶ ἀληϑιναῖς λέξεσι, πρὸς ἃς οὐχ ἠδυνή-
- ” x \
ϑησαν ἀντωπῆσαι οὔτε πρὸς τὸ βραχύτατον. | Ὁ 821 ὃ

» x € , - > > τ - ᾿ ie. - x >
Κατὰ Ἡμεροβαπτιστῶν, ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ αἱρέσεως d, τῆς δὲ ἀκολου-
ϑίας εἶ.

δ 1. Ταύταις δὲ συνέπεταί τις αἵρεσις Ἡμεροβαπτιστῶν οὕτω κα- 1,1
λουμένων, μηδὲν μὲν παραλλάττουσα | τῶν ἄλλων, ἀλλ᾽ ἴσα τῶν Γραμ- P37
ματέων καὶ Φαρισαίων φρονοῦσα, οὐ μὴν ἐξισουμένη τοῖς Σαδδου-
καίοις ἐν τῇ τῶν νεχρῶν ἀναστάσεως ἀρνήσει, ἀλλὰ τῇ ἀπιστίᾳ τῇ

ἐν τοῖς ἄλλοις. τοῦτο δὲ περιττὸν ἣν αὑτὴ κεκτημένη ἡ αἵρεσις, 2

ὥστε ἐν ἔαρί τε καὶ μετοπώρῳ χειμῶνί τε καὶ ϑέρει πάντοτε χαϑ᾽

ἡμέραν βαπτίζεσθαι, ὅϑεν καὶ Ἡμεροβαπτιστῶν εἴληφε τὴν ἐπωνυ-

μίαν. ἔφασχε γὰρ αὕτη ἡ αἵρεσις ἄλλως μὴ εἶναι ζῆν ἀνθρώπῳ, εἰ 3

μή τι ἄρα Zu ἑκάστην ἡμ ἔραν βαπτίζοιτό τις ἐν ὕδατι, ἀπολου-

OuEVOS τε καὶ ἁγνιζόμενος ἀπὸ πάσης αἰτίας.

10 2. Πρὸς ταύτην δὲ χαὶ αὐτὴν ἐξ ἑνὸς λόγου ἡμῖν ἀνατροπὴ 2,1
γενήσεται, ὅτι ἀπιστίας παρ᾽ αὐτοῖς μᾶλλον ἢ πίστεως οἱ λόγοι.
ἐλέγχει γὰρ αὐτοὺς ἡ συνείδησις αὐτῶν καϑ᾽ ἑχάστην ἡμέραν βαπτι-
ζομένων, ὡς ὅτι ἡ ἐλπὶς τῆς χϑὲς ἡμέρας παρ᾽ αὑτοῖς τέϑνηχεν, ἡ
πίστις τε καὶ ὁ ἁγνισμός. el μὲν γὰρ ἑνὶ βαπτίσματι ἐστοίχουν, ἄρα 2

20 ἐθάρρουν τούτῳ ὡς ζῶντι καὶ ἀϑανάτῳ ὄντι εἰς τὸν αἰῶνα" ὁπότε

δὲ σήμερον μὲν ἐλούσαντο, οὐχ ἕνεχεν πλύσεως σώματος ἢ δύπου,

ἀλλ᾽ ἕνεχεν ἁμαρτημάτων, ἄρα κατ᾽ αὐτοὺς ἐκαϑαρίσϑη" αὖϑις δὲ τῇ

ἑξῆς πάλιν λουόμενοι ἀπεφήναντο τὸ παρελϑὸν ἐν τῇ χϑὲς τεϑνάναι

ἜΝ
oO

91 Ἡμεροβαπτισταὶ Hegesipp bei Eusebius h. ο. IV 22, 7; S. 372, 11 Schwartz
clement. Hom. II 23; S. 25,6 Lagarde (Justin dial. 80; S. 280 Otto Const. apost.
VI5; S. 315, 3ff Funk); vgl. W. Brandt, Die jüdischen Baptismen (Beihefte zur
ZAW 18) 1910 S. 50f

GUM

1 σοφαῖς φωναῖς U 2 ἀντοπῆσαι M | Unterschrift χατὰ φαρισαίων ἃ
31 χατὰ ἡμεροβαπτιστῶν, ἀπὸ τοῦ (τοῦ <M) Ἰουδαϊσμοῦ τετάρτη (ὃ Μὴ, τῆς δὲ
ἀχολουϑίας ἑπταχαιδεκάτη (ἰξς M) GM χατὰ ἡμεροβαπτιστῶν, τετάρτη αἵρεσις
ἀπὸ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ, ἑπτακαιδεχάτη δὲ τῇ ἀχολουϑία Ὁ δ καλουμένων. ἢ χα-
λουμένη GUM 8 τῶν] τῆς δ΄ | ἀναστάσεως ἀρνήσει ἢ ἀναστάσει μόνον GUM
St τῇ ἐν χα ΟΟΜ 9 ἤἦν«- 10 ὥστε] oc U 11 Ἡμεροβαπτιστὴν
GU 129 αἵρεσις <GU | ἄλλως <G + πῶς Ὁ | ζωὴν α 18 βαπτί-
σοιτο G βαπτίσει M 15 αὐτῆς α 18 τέϑνηχεν παρ᾽ αὐτοῖς & 187 νοῦ ἣ
πίστις -- καὶ Ὁ 19 νὸν ἑνὶ + Ὁ 91 οὐχ Μ | ἢ ῥύπου«-- [Ὁ 22 χαϑ'᾽
αὑτοὺς G | ἐχαϑαιρίσϑηΜ 23 παρελϑόν -" τι Μ | τεϑνήχει ἃ

10

Panarion haer. 16, 4, S—18, 1, 3 (Pharisaeer, Hemerobaptisten u. Nasaraeer) 215

»7 ) \ x \ \ Pe J ‚ > ὌΝ > x a
βαπτιόμα. εἰ um γὰρ TO προ μιᾶς ἐτεϑνήκει, 00x av Eis mv ΒΘ Σ
ἑτέρου ἐπεδέοντο πρὸς καϑαρισμὸν ἁμαρτημάτων. καὶ εἰ ὅλως

οὐκ ἀπέχονται τοῦ ἁμαρτάνειν, νομίζοντες ὅτι τὸ ὕδωρ καϑαρίσει
τὸὺς ἐνδελεχῶς za” ἑχάστην ἁμαρτάνοντας, μάταιος αὐτῶν ἡ ὑπό-
vom καὶ τὸ ἐπιτήδευμα φροῦδον καὶ ἕωλον. οὔτε γὰρ ᾿Ωχεανὸς | οὔτε
πάντα τὰ ῥεῖϑρα καὶ πελάγη, ποταμοί τε ἀένναοι καὶ πηγαὶ πᾶσά τε
ἡ ὀμβροτόκος φύσις συνελϑοῦσαι δύνανται ἁμαρτήματα ἀφανίσαι,
ἐπειδήπερ οὐ χατὰ λόγον οὐδὲ ἐκ προστάγματος ϑεοῦ γίνεται" μετά-
νοια γὰρ καϑαρίζει καὶ τὸ ἕν βάπτισμα διὰ τῆς τῶν μυστηρίων ὀνο-
μασίας. παρελεύσομαι δὲ καὶ ταύτην, αὐτάρκως ἡγησάμενος τὸ ἐν
ὀλίγῳ [τὸ] ἀλέξημα τῆς αὐτῶν φρενοβλαβείας ὑποδείξας, os ἐνταῦϑα
τοῖς ἐντυγχάνουσι συντέτακται.

x > \ > ΞΕ - — - x > ‚ —
Κατὰ Naocoeiov, ano lovdaisuov αἱρέσεως €, τῆς δὲ ἀκολουϑίας τῆ.

{γτ-“- \ - Ὁ \ \ \ x \

1. Ἑξῆς de ἐπιβαλοῦμαι διηγεῖσϑαι Ta κατὰ τὴν αἵρεσιν τὴν μετα

εἶ ς N ‚ - T , ar 2 N:

τοὺς Husooßartıoras καλουμένην τῶν Νασαραίων, οἵτινες Ἰουδαῖοί

> x ’ \ \
eioı τὸ γένος, ano τῆς Γαλααδίτιδος καὶ Baoavitıdos καὶ τῶν ἐπέ-
“} ’ c ’ c c ς - ’
χκεινα τοῦ Ἰορδανου ορμώμενοι, ὡς 0 εἰς ἡμᾶς ἐλϑὼν περιέχει λογος,
> = ne ΞΡ \ 3 Ω \ r Diss \
ἐξ αὐτοῦ δὲ τοῦ Ισραηλ οὐσα, τις τὰ παντα lovdailev, μηδὲν περαι-
m \ - \ ς ’
τέρω φρονοῦσα σχεδὸν τῶν προειρημένων. περιτομὴν γὰρ ὡσαύτως
’ \ DEN ’ = κ᾿ 2 -
ἐκέχτητο, σάββατον τὸ αὐτὸ ἐφύλαττεν, ἑορταῖς ταῖς αὑταῖς προσαν-
a > x - ” >

εἶχεν, οὐ μὴν εἱμαρμένην παρεισῆγεν οὔτε ἀστρονομίαν. χαὶ πατέρας
x \ - ’ὔ 2 x - ) x

μὲν ἐδέχετο τοὺς Ev τῇ πεντατεύχῳ ano τοῦ Αδαμ μέχρι Μωυσέος,

\ > ὦ ς a \ Ser) \

τοὺς Ev ἀριστείᾳ ϑεοσεβείας διαφανεῖς ὑπαρξαντας, φημὶ de Adau

\ N 2 \ , ’ x - “> N S173 \

καὶ Σὴϑ' καὶ Evoy καὶ Μαϑουσαλα καὶ Νῶε χαὶ Αβραὰμ καὶ loaax

Ἀ 2 [4 ’ ἥν 2 \ x ’ x > 27 x -

χαὶ Ιακωβ, Δευί τε χαὶ Aaomv καὶ Μωυσέα καὶ ]ησοῦν τὸν τοῦ

13ff die Νασαραῖοι dem Epiph. eigentümlich. Wenn er (vgl. oben Anaceph.
S. 168,4) den Namen mit ἀφηνιαστὴς übersetzt, so scheint er ihn von "03 (Av>)
— abfallen (allerdings im übertragenen Sinn nicht nachweisbar) herzuleiten.

(Ναζωραῖοι führt Epiph. wie andere auf Ναζαρὲτ zurück, vgl. haer. 29, 7, 1)

GU (bis Z. 12 ovvreraxreı; dann ein Blatt in U ausgefallen, als Ersatz dient RB M

3 χατέχονται G 5 ὠχεανοῦ G | our <G 6 ἀέναοι Οὔ 7 dive-
za U 10 αὐτάρχη G 10f τὸ ἐν ὀλίγῳ [τὸ *] ἀλέξημα] τὸν δι᾿ ὀλίγων
ἔλεγχον G 11 ὑποδεῖξαι GU | ὡς ἕως GUM | ἐνταυϑοῖ αὖ 12 Unter-
schrift χατὰ ἡμεροβαπτιστῶν ἃ 13 χατὰ Νασαραίων, ἀπὸ Ἰοιδαϊσμοῦ πέμπτη
(€ Μὴ, τῆς δὲ ἀκολουϑίας ὀχτωκχαιδεχάτη (m M) GM 17 ὁρμώμενοι «-Ξ Μ
90 ἐχέχτηντομ 25 Λειὶν α | χαὶ Μωυσέα <G Μωυσέαν M

4 1) 322

Ö92 Ῥ88

1,1

ἘΦ

΄

216 Epiphanius

Ναυῆ. αὐτὴν δὲ οὐ > παρεδέχετο τὴν πεντάτευχον, ἀλλὰ ὡμολόγει μὲν

τὸν Δωυσέα καὶ ὅτι ἐδέξ «ro vouodesiev ἐπίστευεν, οὐ ταύτην δέ,
φησίν, ἀλλ᾽ ἑτέραν" ὅϑεν τὰ μὲν πάντα φυλάττουσι τῶν Ἰουδαίων 4
Ιουδαῖοι ὄντες, ϑυσίαν δὲ οὐκ ἔϑυον οὐδὲ ἐμψύχων | μετεῖχον, ἀλλὰ D323

5 ἀϑέμιτον ἣν παρ᾽ αὐτοῖς τὸ κρεῶν μεταλαμβάνειν ἢ ϑυσιάζειν αὐτοῖς.
ἔφασχον γὰρ πεπλάσϑαι ταῦτα τὰ βιβλία καὶ μηδὲν τούτων ὑπὸ τῶν
πατέρων γεγενῆσϑαι. αὕτη ἦν ἡ τῶν Νασαραίων διαφορὰ πρὸς
τὰς ἄλλας, ὡς καὶ πρὸς αὐτοὺς ὁ ἔλεγχος οὐκ ἐν ἑνὶ τόπῳ, ἀλλὰ ἐν
πολλοῖς ἐστι φανερός.

10 2. Πρῶτον μὲν (ἐνὺ τῷ ὁμολογεῖν αὐτοὺς τοὺς πατέρας καὶ 23,1
πατριάρχας καὶ Movola' ἄλλης γραφῆς γὰρ περὶ τούτων μὴ λεγού-
σης. πόϑεν αὐτοῖς ἡ γνῶσις τῆς τῶν πατέρων ὀνομασίας καὶ ἀρι-
στείας, εἰ μὴ ἐξ αὐτῶν τῶν γραφῶν τῆς πεντατεύχου; καὶ πῶς οἷόν
τε ἐν ταὐτῷ εἶναι ἀληϑὲς καὶ ψεῦδος καὶ ἐν μέρει τὴν γραφὴν

15 ἀληϑεύειν, ἐν μέρει δὲ ψεύδεσθαι, τοῦ σωτῆρος λέγοντος »ἢ ποιήσατε 8
τὸ δένδρον ἀγαϑὸν καὶ τοὺς καρποὺς ἀγαϑοὺς ἢ τὸ δένδρον σαπρὸν
καὶ τοὺς χαρποὺς σαπρούς«" ν»οὐ δύναται γὰρ δένδρον ἀγαϑὸν καρ-
ποὺς σαπροὺς ποιῆσαι, οὐδὲ δένδρον σαπρὸν καρποὺς ἀγαϑοὺς ποι-
joa. | μάταιος τοίνυν αὐτῶν ἡ διάνοια καὶ ἡ εἰσήγησις, ἐκ πολλῶν 4 Ῥ89

20 ἔχουσα τὴν ἀνατροπήν, ὡς ἄχρι τῆς δεῦρο οὐ μόνον τὰ ἐν ταῖς
γραφαῖς ἄδεται, ἀλλὰ καὶ οἱ τόποι τῶν παραδοξοποιιῶν σῴζονται"
πρῶτον ὕπου τὸ πρόβατον ᾿Αβραὰμ προσέφερε τῷ ϑεῷ, 0005 Σιὼν 5
ἄχρι τῆς δεῦρο οὕτω καλούμενον, ἀλλὰ καὶ ὅπου ἡ δρῦς τῆς Μαμβρῆ,
ἔνϑα τοῖς ἀγγέλοις παρετέϑη ὃ μόσχος. εἰ δὲ ᾿Αβραὰμ ἀγγέλοις ὃ 94

25 παρέϑετο χρεῶν τὴν ἑτοιμασίαν, ἀποδέων οὐχ ἡν αὐτὸς τῆς τούτων
μετοχῆς.

3. ᾿Αλλὰ καὶ τοῦ προβάτου (τοῦ) τυϑέντος ἐν τῇ τῶν Αἰγυπτίων 54
χώρᾳ ἔτι παρ᾽ “ἰγυπτίοις τυγχάνει ἀδομένη ἡ παράδοσις χαὶ παρὰ
τοῖς εἰδωλολάτραις. ἐν γὰρ τῷ καιρῷ, ὅτε τὸ πάσχα ἐγίνετο ἐχεῖσε 2

80 (ἀρχὴ δὲ αὕτη γίνεται τοῦ ἔαρος ὅτε ἡ πρώτη ἰσημερία) ἐκ μίλτεως

Qi

τῷ

1 vgl. Panarion haer. 19, 5, 1; S. 222, 17 — 15ff Matth. 12, 33 u. Matth.
‚18 — 29ff über Sinn u. Verbreitung ἜΝ Sitte vgl. Dalman, Palästinajahr-
buch B. 8 (1912) S. 136

G U (beginnt wieder mit μόνον Ζ. 20) M

1 ὁμολόγει M 4 οὔτε Μ 5 αὐτοῖς αὐτοὺς GR τῶν dowoeiov M
10 (ἐν zto*)mGRM 14 εἶναι-- Μ 18f οὐδὲ δένδρον --- ποιῆσαι«--Μ 19 ἡ
<M 20 οὐ μόνον hinter γραφαῖς M 21 σῴζονται] σωματοποιοῦνται αὖ]

22 vor Aßoadu +6 U 23 τῆς! Dind.] τοῦ GUM 954 εἰ ἢ ὅπου ΑΜ |
de <M 27 (toi) * 29 Eyevero U

10

20

Panarion haer. 18, 1, 3—19, 1,3 (Nasaraeer u. Ossaeer) 17

λαμβάνουσι πάντες οἱ Αἰγύπτιοι κατὰ ἀγνωσίαν καὶ χρίουσι μὲν τὰ
πρόβατα, χρίουσι δὲ καὶ τὰ δένδρα, τὰς συχᾶς καὶ τὰ ἄλλα, φημί-
ζοντες καὶ λέγοντες ὅτι, φησί, τὸ πῦρ ἐν ταύτῃ τῇ ἡμέρᾳ κατέφλεξέ
ποτε τὴν οἰκουμένην" τὸ δὲ σχῆμα τοῦ αἵματος τὸ πυρωπὸν ἀλε-
ξητήριόν ἐστι τῆς τοσαύτης πληγῆς καὶ τοιαύτης. σπόϑεν δὲ 00x
ἔχομεν δεῖξαι περὶ τῆς ἀχολουϑίας, ος ἔτι καὶ δεῦρο τὰ λείψανα τῆς
τοῦ Νῶς λάρναχος δείχνυται ἐν τῇ τῶν Καρδυαίων χώρᾳ. καὶ
πάντως δὲ εἰ ἐπιζητήσειέ τις καὶ ἀνερευνήσειε, καὶ τὰ λείψανα τοῦ
ϑυσιαστηρίου (ἐπείπερ ἀκόλουϑόν ἐστινῚὴ εὕροι ἂν ἐν τῇ ὑπωρείᾳ τοῦ
ὄρους, ὅπου ἔμεινε Νῶς ἐξελϑὼν ἀπὸ τῆς χιβωτοῦ καὶ προσεγνέγκας
ἀπὸ τῶν ζῴων τῶν καϑαρῶν καὶ τῶν στεάτων χυρίῳ τῷ ϑεῷ [ὅτε;
ἤκουσεν »ἰδοὺ δέδωκά σοι τὰ πάντα ὡς λάχανα ἀγροῦ, ϑῦσον καὶ
φάγες. παρελεύσομαι δὲ καὶ ταύτης πάλιν τὸ ἐπείσακτον καὶ ἡλί-
ϑιον τῆς αἱρέσεως, ἀρκεσϑεὶς ταῖς προειρημέναις ὀλίγαις λέξεσιν,
ἐνσπαρείσαις ὑπὸ τῆς ἡμῶν βραχύτητος ἐνταῦϑα πρὸς ἀντίϑεσιν τῆς
πλάνης τῆς προειρημένης αἱρέσεως.

r 2 2 4-2 ἂν - ‚ - -. \ 2 IE
Kara Οσσαίων, ano Ιουδαϊσμοῦ αἱρέσεως 5, τῆς δὲ ἀχολουϑίας ει.

1. Μετὰ ταύτην πάλιν ἄλλη τις αἵρεσις ταύταις παραπεπλεγμένη,
ἡ τῶν Ὀσσαίων καλουμένη. Ἰουδαῖοι δὲ οὗτοι ὡς καὶ αἱ προειρη-
μέναι, ὑποχριταὶ τὸν τρόπον δεινοὶ τὴν ἐπίνοιαν. ὥρμῶντο δὲ
οὗτοι, ὡς ἡ εἰς ἡμᾶς ἐλϑοῦσα περιέχει παράδοσις, ἀπὸ τῆς Ναβατικῆς
χώρας καὶ Ἰτουραίας, Μωαβίτιδός τε καὶ ᾿Αριηλίτιδος, τῶν ἐπέχεινα
τῆς κοιλάδος τῆς ἁλυκῆς οὕτως ἐν τῇ ϑείᾳ γραφῇ κληϑείσης ὑπερ-
κειμένων χωρῶν" ἔστι δὲ αὕτη ἡ νεχρὰ καλουμένη ϑάλασσα. τοῦτο

6f Theophilus ad Autol. III 120 Ὁ; S.2340tto Hippolyt refut. X 80 Eusebius
Onomasticon 2, 21 ΗΕ Klostermann — 12 Gen. 9, 3 Act. 10,13 — 17ff die Ὀσσαῖοι

dem Epiphanius eigentümlich

GUM
ὅ δὲ <M 7 Καρδυέων UM 11 τῶν. (vor στεάτων) <G | [τὲ] *
12 τὰ < GU | ἀγροῦ) χόρτου. U 15 ἐνσπαρείσαις) ἐν ταῖς γραφείσαις ἃ
16 Unterschrift χατὰ Νασαραίων G 17 χατὰ Ὀσσαίων ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ μὲν

ἕχτης (μὲν -Ξ ἃ. ς Ν), τῆς δὲ ἀκολουϑίας ı$ (ιβ, M) GM χατὰ Ὀσσηνῶν 2x τῆς αἵ-
ρέσεως ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ, ἐννέα χαὶ δεχάτη τῇ ἀκολουϑία U 19 Ὀσσηνῶν U |
δὲ] τε 30 δεινοὶ] δῆλοι M | ὥρμηνται 99 Ἀριηλίτιδος ist nicht zu bean-
standen; der Name der Landschaft ist von ᾿Αριὴλ = ἀρεόπολις vgl. Eusebius
Onomasticon ὃ. 36, 24ff (10, 17; 124, 16) Klostermann gebildet 23f ὑπερχει-
μένων χωρῶν ἢ] ὑπερχειμένης χώρας GUM 94 ἡ «- αὖ | χαλουμένης U

D 324

ἐξ

φι

r r > ’ ς > ’ -
20 δέ τινα παρεισφέρων οὐχ αἰσχύνεται ὁ ἀπατεῶν, λέγων Φινεές τινα

215 Epiphanius

δὲ τὸ γένος τῶν Ὀσσαίων ἑρμηνεύεται διὰ τῆς ἐχδόσεως τοῦ ὀνό-
ματος στιβαρὸν γένος συνήφϑη δὲ τούτοις μετέπειτα | ὁ καλού-
UEVOS Hizei ἐν χρόνοις βασιλέως Τραιανοῦ μετὰ τὴν τοῦ σωτῆρος
παρουσίαν, ὃς ἐγένετο ψευδοπροφήτης" συνεγράψατο δὲ οὗτος βιβλίον
δῆϑεν κατὰ προφητείαν ἢ ὡς κατὰ ἔνϑεον σοφίαν" φασὶ δὲ καὶ ἄλλον
τινὰ Ἰεξαῖον εἶναι ἀδελφὸν | τούτου. γέγονε δὲ οὗτος ὃ ἄνϑρωπος
πεπλανημένος τὸν τρόπον ἀπατηλὸς τὴν γνώμην, ἀπὸ Ἰουδαίων
ὁρμώμενος καὶ τὰ Ἰουδαίων φρονῶν, κατὰ νόμον δὲ μὴ πολιτευόμε-
vos, ἕτερα ἀνϑ᾽ ἑτέρων παρεισφέρων καὶ [tv] ἰδίαν αὐτῷ αἵρεσιν
πλάσας, ἅλας zal ὕδωρ zei γῆν καὶ ἄρτον χαὶ οὐρανὸν χαὶ αἰϑέρα
καὶ ἄνεμον ὥρχον αὐτοῖς εἰς λατρείαν δρισάμενος" ποτὲ δὲ πάλιν
ἄλλους μάρτυρας ἑπτὰ ὁρισάμενος, τὸν οὐρανόν φῆμι καὶ τὸ ὕδωρ
zei πνεύματα, (ὥς) φησιν, ἅγια καὶ τοὺς ἀγγέλους τῆς προσευχῆς καὶ
τὸ ἔλαιον καὶ τὸ ἅλας καὶ τὴν γῆν. ἀπεχϑάνεται δὲ τῇ παρϑενίᾳ,
μισεῖ δὲ τὴν ἐγκράτειαν, ἀναγκάζει δὲ γαμεῖν᾽ φαντασιώδη δέ τινα
ὡς δῆϑεν (LE) ἀποχαλύψεως παρεισφέρει, ὑπόκρισιν δὲ διδάσχει,
φήσας μὴ εἶναι ἁμαρτίαν. εἰ καί (τις) παρατύχοι εἴδωλα προσκυνήσας
καιρῷ ἐνστάντος διωγμοῦ, ἐὰν μόνον ἐν τῇ συνειδήσει μὴ προσκυνήσῃ,
καὶ ὅ τι dev ὁμολογήσῃ στόματι, ἐν δὲ τῇ καρδίᾳ μή. 23. μάρτυρα

1f oben Anaceph. 8.168, 1 war der Name mit ἐσαμώτατοι erklärt; hier scheint
Epiph. die Herleitung von "ΓΝ vorzuschweben — 2ff zu Elxai vgl. Panarion
1.0; 32 u 17, ME 5; 1: dazu ZEN refut. ΙΧ 13, 2ff — 3 genauer
bei Hippolyt refut. IX 13, 4; S. 251, 22 Wendland ἐπὶ Τραϊανοῦ βασιλείας τρίτῳ
— 4f Origenes in ps. 82 bei bi ἢ. 6. VI38; S. 592, 24 Schwartz zai βίβλον
τινὰ φέρουσιν, ἣν λέγουσιν ἐξ οὐρανοῦ nentwzevaı — δ etwas anders Panarion
h. 53, 8 φασὶ δὲ χαὶ ἄλλο βιβλίον ἔχειν Ἰεξαὶ λεγόμενον ἀδελφοῦ τοῦ Ἠλξαΐ --
10ff zu diesen Schwurformeln vgl. unten c. 6, 4 u. h. 30, 17, 4 Hippolyt refut.
IX 15, 2; S. 253, 16ff Wendland; dazu Bousset, Hauptprobleme der Gnosis S. 228
W. Brandt, Elchasai S. 15 — 16ff vgl. Origenes in ps. 82 bei Eusebius h. 6. VI, 38;
Ss. 592, 22f Schwartz φησὶν δὲ ὅτι τὸ ἀρνήσασϑαι ἀδιάφορόν ἐστιν καὶ ὃ μὲν
γοήσας τῷ μὲν στόματι ἐν ἀνάγχαις ἀρνήσεται, τῇ δὲ καρδίᾳ οὐχί

GUM

1 Ὀσσηνῶν U 2 στιβαρὸν) ὅτι βάρβαρον Μ 3 Τραιανοῦ βασιλέως U 6 Ἰεξέον
UM | εἶναι «Ὁ 8 χαὶ τὰ Ἰουδαίων) κατὰ Ἰουδαίων δὲ Μ 9 ἕτερα +6: αὖῦ
If [rijv) ἰδίαν αὑτῷ αἵρεσιν πλάσας *) τὴν ἰδίαν αὐτοῦ αἵρεσιν πλανήσας UM τοὺς
αὐτῷ πεισϑέντας πλανήσας ἃ 1] vor 80209 + εἰς, vor εἰς λατρείαν + καὶ G;
lies (za$') ὕρχον * | ὁρισάμενος - παρέδωχε U 18 (ὥς) * 15 γαμεῖν Ἢ
γάμον GUM 16 (22) * | ὑὕὑπόχρισιν * vgl. 8. 219,25] ὑποκριτὰς GUM
17 (te) * | παρατύχοιεν U; lies vielleicht παρ᾽ ἀζφνάγχην) τύχοι ὁ | προσχυνή-
cas *) προσχυνῆσαι GYUM 18 χαιρῷ Ἢ χαιροῦ GUM 19 καὶ + (ἀδιάφορον
eiva)? * | εἴ τι dav U | vor στόματι + GU

4 D325

5 096

10

20

DD
οι

΄

Panarion haer. 19, 1, 3—3, 2 (Ossaeer) 219

ς ’ - > x , , a, \ \ - > ’ \
ἱερέα τῶν ano γένους Asvi τε χαὶ Aaomv καὶ τοῦ ἀρχαίου Φινεὲς
-»Ὕ ne x - - ’ x ”
ἐν τῇ Βαβυλῶνι ἐπὶ τῆς αἰχμαλωσίας προσχυνησαντα τὴν Αρτεμιν
2 ἯΥ £ a 4 2 C 4 > N ’ = Yu ΄ .
ἐν Σούσοις διαπεφευγέναι ολεϑρον ϑανάτοῦυ ἐπὶ Δαρείου τοῦ βασιλέως
a =; > - x ’ - x ’ =
ὥστε εἶναι αὐτοῦ τὰ παντὰα ψευδῆ καὶ ματαῖια.
τ x =) c ” - - r
Οὗτος μὲν ovv (Ds) av (εἴρηται) συνῆπται τῇ προειρημένῃ 10
- ΄- > «ς ' x - «ς ’
αἱρέσει τῇ τῶν Οσσαίων καλουμένῃ, ἧς Eri λείψανα καὶ δεῦρο ὑπάρχει
> - ) - τ ’ - - x ’ \ - 7 Qt » u
ἐν τῇ αὐτῇ Naßarirıdı γῇ τῇ καὶ Περαίᾳ πρὸς τῇ Moaßitidı οπερ

, »ηγι τς I. x - ᾿Ξ ΡῈ -
γένος νυνὶ Σαμψαίων καλεῖται. | φανταζονται δὲ δῆϑεν καλεῖν | τοῦ- ῬΑ41 Ὁ 826

τον δύναμιν ἀποχεχκαλυμμένην, διὰ τὸ ἢλ καλεῖσϑαι δύναμιν, ξαὶ δὲ
κεχαλυμμένον. ἠλέγχϑη δὲ τὸ πᾶν τοῦ ἐπιτηδεύματος φρύαγμα 11
καὶ εἰς μεγάλην αἰσχύνην ὑπέπεσε παρὰ τοῖς δυναμένοις τὰ ἀληϑῆ
κατανοεῖν τε καὶ ἀχριβοῦν x. ἔτι γὰρ καὶ δεῦρο ἐπὶ τῶν ἡμερῶν
Κωνοταντίου τε χαὶ τῶν νῦν βασιλέων κ. ἕως μὲν γὰρ Κων- 12
σταντίου ἐκ τοῦ γένους αὐτοῦ τοῦ Πλξαὶ Μαρϑοῦς τις καὶ Μαρ-
ϑάνα δύο ἀδελφαὶ ἐν τῇ αὐτῶν χώρᾳ ἀντὶ ϑεῶν προσεχυνοῦντο, ὅτι
δῆϑεν ἐκ τοῦ σπέρματος τοῦ προειρημένου ᾿Ηλξαὶ ὑπῆρχον. τέϑνηχεν
δὲ ἡ Μαρϑοῦς πρὸ ὀλίγου τοῦ χρόνου, αρϑανα δὲ εἰς ἔτι δεῦρο
ὑπῆρχεν. ὧν καὶ τὰ πτύσματα καὶ τὰ ἄλλα τοῦ σώματος ῥύπη 18
ἀπεφέροντο οἱ πεπλανημένοι αἱρετιχοὶ ἐν ἐχείνῃ τῇ χώρᾳ, δῆϑεν
πρὸς ἀλέξησιν νοσημάτων. οὐ μὴν ἐνήργουν" ἀλλὰ τὸ πεπλανημένον
σοβαρὸν ἀεὶ καὶ πρὸς ἀπάτην ἕτοιμον" τυφλὸν γὰρ ἡ κακία καὶ ὃ 98
ἀσύνετον ἡ πλάνη.
3. Καὶ ἕως ποῦ κατατρίβομαι τὰ περὶ τοῦ γόητος τούτου φϑεγ- 3,1
γόμενος σα τε κατὰ τῆς ἀληϑείας κατεφψεύσατο, πρῶτον μὲν διδάσκων 2
ἀπαρνησιϑείαν καὶ ὑπόχρισιν, βδελυρῶν ϑυσιῶν τῆς εἰδωλολατρείας

1 τοῦ ἀρχαίου Φινεὲς vgl. Num. 25, 7 Jes. Sir. 45, 23 (daraus ist die Ge-
schichte wohl durch Umdrehung entstanden) — 7f über die Σαμψαῖοι u. ihr Ver-
hältnis zu den Ossäern vgl. Panarion ἢ. 53 — 9 zur Deutung des Namens vgl.
Brandt, Elchasai S. 5ff — 12ff vgl. Panarion ἢ. 53, 1,5

αν

5 (oc) * | (εϊρηται * 6 Ὀσσηνῶν U 7 Naßeridı M | τῇ (hinter γῇ)
<M 95) UM 9u. 10 χεχρυμμένην u. χεχρυμμένη Nic. Chon. Thes. I
6. 43 (Vat. 680 ἢ. 100) 10 ἐλεγχϑήσεται M 11 χαὶ + ὡς G ὡς statt zai M |
ἐπέπεσε Μ 12 » etwa (Ev τοῖς ἡμετέροις χρόνοις) * | ἐπὶ ἢ ano GUM 13 » etwa
(ἡ αἵρεσις neoınv)*; βασιλέων + σαφῶς ἐλέγχονται U (verunglückte Vermutung) |
γὰρ < GM 14 τοῦ Ἠλξαὶ < GU 14f am Rand von erster Hand μάρϑω
χαὶ μάρϑαινα M Μαρϑὼ καὶ Μαρϑάνην Nic. Chon. 16 τοῦ! <.M | τέϑνηκον
GM 24 χατεψεύσατο)] ἐφϑέγξατο Μ 25 καὶ] za$’ U | βδελλυρῶν M

μι
=

20

-

220 Epiphanius

μετέχειν ἀπατᾶν TE τοὺς ἀκούοντας καὶ aovelodaı τὴν ἰδίαν πίστιν
στόματι καὶ μὴ ἔχειν ἁμαρτίαν φάσχων" ὡς εἶναι ἀϑεράπευτον τὸ
αὐτῶν πάϑος χαὶ μὴ δυνάμενον» διορϑωϑῆναι. εἰ γὰρ τὸ στόμα τὸ
ὁμολογοῦν τὴν ἀλήϑειαν προετοιμάξεται εἰς ψεῦδος, ἀρά γέ τις αὐτοῖς
ἂν πιστεύσειε τὴν καρδίαν μὴ ἔχειν ἡπατημένην; ὁπότε διαρρήδην
ἐκφωνεῖ ὁ ϑεῖος λόγος διδάσκων ἐν πνεύματι ἁγίῳ ὅτι »καρδίᾳ
πιστεύεται εἰς δικαιοσύνην, στόματι δὲ ὁμολογεῖται εἰς σωτη-
olave.- ἀλλὰ καὶ πάλιν δῆϑεν μὲν Χριστὸν ὀνόματι ὁμολογεῖ, λέγων
ὅτι Χριστὸς ὁ μέγας βασιλεύς: οὐ μὴν πάνυ yes κατείληφα ἐκ τῆς

n > - - x ’ ’ - ᾿ - > -
αὐτοῦ δολερᾶς καὶ παραπεποιημένης συντάξεως τῆς βίβλου τῆς αὐτοῦ

ληρφῳδίας εἰ περὶ τοῦ | κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ὑφηγήσατο᾽ οὔτε
γὰρ τοῦτο ὁρίζει, Χριστὸν δὲ ἁπλῶς λέγει, ὡς ἐξ ὧν κατειλήφαμεν
τινὰ ἕτερον σὴ μαίνον ἢ προσδοχῶν. κωλύει γὰρ εἰς ἀνατολὰς
εὐξασϑαι, φάσχων μὴ δεῖν προσέχειν οὕτως, ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα δὲ
ἔχειν τὸ πρόσωπον ἐκ πάντων τῶν μερῶν, τοὺς μὲν ἀπὸ ἀνατολῶν
εἰς δύσιν προσέχειν τῇ Ἱερουσαλήμ, τοὺς δὲ ἀπὸ δίσεως εἰς ἀνατολὴν
τῇ αὐτῇ, τοὺς δὲ ἀπὸ ἄρχτου εἰς μεσημβρίαν καὶ ἀπὸ μεσημβρίας εἰς
ἄρκτον, Os πανταχόϑεν τὸ πρόσωπον ἄντίχρυς εἶναι τῆς Ἱερουσαλήμ.
καὶ ὅρα τὴν τοῦ ἀπατεῶνος φρενοβλάβειαν. ἀναϑεματίζει μὲν γὰρ
ϑυσίας καὶ ἱερουργίας ος ἀλλοτρίας οὔσας ϑεοῦ καὶ μήτε ὅλως ϑεῷ
ἐχ τῶν πατέρων χαὶ τοῦ »νόμου ποτὲ προσενεχϑείσας καὶ λέγει ἐχεῖ
δεῖν εὔχεσϑαι εἰς Ἱερουσαλήμ, ὅπου ἦν τὸ ϑυσιαστήριον καὶ αἱ ϑυσίαι,
(ὁ) ἀρνούμενος τὴν παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις σαρκοφαγίαν καὶ τὰ ἄλλα
καὶ τὸ ϑυσιαστήριον τό τε πῦρ ὡς ϑεοῦ ἀλλότριον, τὸ δὲ ὕδῶρ

6 Röm. 10,10 — 9 zu Χριστὸς ὁ μέγας βασιλεὺς vgl. Hippolyt refut. IX 15,1;
S. 253, 14 Wendland als Gebot des Elxai βαπτισάσϑω ἐκ δευτέρου ἐν ὀνόματι τοῦ
μεγάλου χαὶ ὑψίστου ϑεοῦ καὶ Ev ὀνόματι υἱοῦ αὐτοῦ, (τοῦ) μεγάλου βασιλέως ---
14 vgl. Daniel 6, 11 Ezechiel 8, 16ff u. bes. Berakot IV 5 wer gegen Morgen
steht, wende sein Antlitz gegen Abend, wer gegen Abend steht, gen Morgen,
wer gegen Mittag steht, gen Mitternacht, u. wer gegen Mitternacht steht, gen Mittag
(W. Brandt, Elchasai S. 12)

GU ΜΝ

1 μετέχειν + λέγων, ἔπειτα δὲ Ὁ | ἀπατῶν und < re U | καὶ (vor ἀρ-
veiodeı) < U 3 διορϑοϑῆναι M 5 ἂν πιστεύσειε ἐμπιστεύσειε G UM
6 ἐχφωνεῖ] ἐχφάσχων U | Ev πνεύματι ἁγίω διδάσκων U 9 vor Χριστὸς -ἰ- ὁ α
18 γὰρ] δὲ * 111 ἀπὸ ἄρκτου --- εἰς ἄρκτον] ἀπὸ νότου καὶ μεσημβρίας εἰς
ἄρχτον, τοὺς δὲ ἀπ᾿ ἄρχτου εἰς μεσημβοίαν U 17 ἄρχτου ἢ νότου GM
23 (ö) * | ἀρνούμενος + δὲ M

σι

10

Panarion haer. 19, 3, 2—4, 4 (Ossaeer) 991

εἶναι δεξιὸν πῦρ δὲ ἀλλότριον εἶναι φάσκων διὰ τούτων τῶν λέξεων"
»τέχνα, μὴ πρὸς τὸ εἶδος τοῦ πυρὸς πορεύεσϑε, ὅτι πλανᾶσϑε᾽ πλάνη γάρ
ἐστι τὸ τοιοῦτον. ὁρᾷς γάρ, φησίν, αὐτὸ ἐγγυτάτω Hal ἔστιν᾽ ἀπὸ πόρ-
ρωϑεν᾽ μὴ EN πρὸς τὸ εἶδος αὐτοῦ, πορεύεσϑε δὲ μᾶλλον En τὴν
φωνὴν τοῦ ὕδατος.« καὶ πολλὰ ἔστε τὰ αὐτοῦ μυϑολογήματα.

4. Eita δὲ Χριστὸν τινὰ εἶναι δύναμιν, οὗ καὶ τὰ
μέτρα σημαίνει, εἰκοσιτεσσάρων μὲν σχοίνων τὸ μῆχος ὡς μιλίων
ἐνενηχκονταὲξ τὸ δὲ πλάτος σχοίνων ἕξ μιλίων εἰκοσιτεσσάρων, καὶ
τὸ | πάχος ὁμοίως τερατευόμενος καὶ τοὺς πόδας χαὶ τὰ ἄλλα μυϑο-
λογήματα. εἶναι δὲ καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα καὶ αὐτὸ ϑήλειαν, ὁμοίον
τῷ Χριστῷ, ἀνδριάντος δίκην ὑπὲρ νεφέλην καὶ ἀνὰ μέσον δύο ὀρέων
ἑστός. χαὶ τὰ ἄλλα σιωπήσω, ἵνα μὴ εἰς μυϑολογίαν φαντασιάσω
τὴν ἀκοὴν τῶν ἐντυγχανόντων. τίσι δὲ λόγοις καὶ κενοφωνίαις
ὕστερον ἐν τῇ βίβλῳ ἀπατᾷ λέγων "μηδεὶς ζητήσῃ τὴν ἑρμηνείαν, ἄλλ᾽
ἢ μόνον ἐν τῇ εὐχῇ τάδε λεγέτως, καὶ αὐτὰ δῆϑεν ἀπὸ βραϊκῆς δια-
λέκτου μετενέγκας, ὡς ἀπὸ μέρους κατειλήφαμεν, οὐδὲν ὄντα τὰ παρ᾽
αὐτῷ φανταζόμενα. YPaoxeı γὰρ λέγειν νἀβὰρ Avid μωϊβ νωχιλὲ δαασὶμ
u δαασὶμ γωχιλὲ ‚kotp Ad ἀβὰρ σελάμε, | ἅτινα Eoumvevousva ἔχει
τὴν σαφήνειαν ταὐτην᾽ »παρελϑέτω ταπείνωσις (ἢ) ἐκ τῶν πατέρων

2ff vgl. Panarion ἢ. ὅ3, 1, 7 τετίμηται δὲ τὸ ὕδωρ χαὶ τοῦτο ὡς ϑεὸν ἡγοῦν-
ται σχεδὸν φάσχοντες εἶναι τὴν ζωὴν ἐχ τούτου (dazu Bousset, Hauptprobleme
der Gnosis Ὁ. 0) — 6ff vgl. Panarion h. 30, 17, 6ff h. 53, 1, Sf u. Hippolyt
refut. IX 13, 2f; S. 251, 14ff Wendland ὑπὸ ἀγγέλου, οὗ τὸ ὕψος σχοινίων χὸ,
ὃ γίνεται μίλια £s, τὸ δὲ πλάτος αὐτοῦ σχοινίων ὃ, zal ἀπὸ ὦμον εἰς ὦμον 0%01-
νίων ξζ, τὰ δὲ ἴχνη τῶν ποδῶν αὐτοῦ ἐπὶ μῆχος σχοινίων Ὑ ἡμίσους, ἃ γίνεται
μίλια δεκατέσσαρα, τὸ δὲ πλάτος σχοίνου ἑνὸς ἡμίσους, τὸ δὲ ὕψος ἡμισχοινίου.
εἶναι δὲ σὺν αὐτῷ καὶ ϑήλειαν, ἧς τὰ μέτρα κατὰ τὰ προειρημένα εἶναι λέγει" καὶ
τὸν μὲν ἄρσενα υἱὸν εἶναι τοῦ ϑεοῦ, τὴν δὲ ϑήλειαν καλεῖσϑαι ἅγιον πνεῦμα --
13ff vgl. M. A. Levy, Zeitschr. ἃ, deutsch. morg. Gesellschaft 1858 3. 712. Nach
seiner Entdeckung ist die Formel (abgesehen von dem Wort σελάμ) vielmehr von
hintenherein zu lesen — „va μισαὰδ ἐλιχὼν βιὼμ diva ῥάβίβ)α =ich zeuge für
(über) euch am Tag des großen Gerichts. Demgemäß ist die Übersetzung des
Epiphanius nur Dichtung

GU M

3 τοιοῦτο ὁ , 7 σχοινίων M 8 μιλίων <M 11 ὑπὲρ] ὑπὸ Brandt,
Elchasai S. 60 15 τάδε] ταῦτα M 16 οὐδὲν + (δὲ) ἢ 17. yao<M |
δαασὶμ] daonu G dasıu MU 18 δαασὶμ <G | μωὴβ α | μωὴβ + νωχιλὲ
δασὶμ uwiß G | ἄβεο GUM 19%) 7 nach 222,9 | “τῶν <U

3 D325

P43

10

20

222 Epivhanius

μοῦ τῆς καταχρίσεως αὐτῶν καὶ καταπατήματος αὐτῶν καὶ πόνου
αὐτῶν». καταπατήματι ἐν καταχρίσει διὰ τῶν πατέρων μου, ἀπὸ
ταπεινώσεως παρελϑούσης ἐν ἀποστολῇ τελειώσεως.« ἐπ᾽ αὐτῷ δὲ
πᾶντα πληροῦται ταῦτα. χεχένωται γὰρ αὐτοῦ ἡ δύναμις καὶ ἡ
πλάνη. εἰ δὲ ἕν ῥῆμα πρὸς ἕν ϑελήσει τις κατὰ λεπτολογίαν ἀκοῦσαι
ἑρμηνευόμενον, καὶ τοῦτο οὐκ ἂν ὀχνήσαιμεν ποιῆσαι, ἀλλ᾽ εἰς καϑῆ-
xo» κατὰ πάντα τῶν βουλομένων λεπτολόγως ἀχούειν αὐτὰ δὴ τὰ
ῥήματα αὐτοῦ χαὶ τὰς αὐτῶν ἑρμηνείας ἄντικρυς παραϑησόμεϑα,
χαὶ ἔστιν οὕτως ἀβάρ, παρελϑέτω᾽ ἀνίδ, ταπείνωσις" μωΐβ, N ἐκ
(τῶν) πατέρων μου voyıld, τῆς κατακρίσεως αὐτῶν" δαασίμ, καὶ
καταπατήματος αὐτῶν ἀνή, καὶ πόνου αὐτῶν" δαασίμ, καταπατή-
ματι νωχιλέ, ἐν καταχρίσει" μωΐβ, διὰ τῶν πατέρων μου" ἀνίδ, ἀπὸ
ταπεινώσεως" ἀβάρ, παρελϑούσης" σελάμ, ἐν ἀποστολῇ τελειώσεως.

5. Aurn γοῦν ἡ αἵρεσις ἡ τῶν Ὀσσηνῶν ἄνω προειρημένη, ἡ πολιτευο-
μένη μὲν τὴν τῶν Ἰουδαίων πολιτείαν κατὰ τὸ σαββατίζειν τε καὶ περι-
τέμνεσϑαι καὶ τοῦ νόμου ποιεῖν τὰ πάντα" μόνον δὲ (TO) ἀπαγορεύειν
τὰς βίβλους ()Ιωυσέως ὁμοίως τοῖς Νασαραίοις σχίσμα [δὲ] ἐργάζεται
αὕτη, διαφερομένη πρὸς τὰς ἄλλας ἕξ τούτων τῶν ἑπτὰ αἱρέσεων.
ἀρχέσει γοῦν εἰς ἀνατροπὴν ταύτης τὸ εἶναι αὐτὴν ἀλλοτρίαν ϑεοῦ x,
τοῦ χυρίου σαφῶς λέγοντος ὅτι | »οἱ ἱερεῖς ἐν τῷ ἱερῷ βεβηλοῦσι τὸ
σάββατονε. ἡ δὲ βεβήλωσις τοῦ σαββάτου τίς αὕτη ἀλλ᾽ ὅτι ἔργον
οὐδεὶς εἰργάζετο ἐν τῷ σαββάτῳ, ἐν δὲ τῷ ἱερῷ οἱ ἱερεῖς ϑυσίαν
ἐπιτελοῦντες ἔλυον τὸ σάββατον, βεβηλοῦντες διὰ τὴν ἐνδελεχῆ τῶν
ζῴων ϑυσίαν;

Καὶ παρελεύσομαι καὶ ταύτην τὴν αἵρεσιν. συνῆπται γὰρ οὗτος
πάλιν ὁ Ἠλξαὶ τοῖς μετὰ τὸν Χριστὸν Ἐβιωναίοις, ἀλλὰ καὶ τοῖς

[Li

9,1

4

» ’ = , ’ \ , in ἐ
ΜΝαζωραίοις | τοῖς μετέπειτα γεγονοσι. καὶ κέχρηνται αὐτῷ τέσσαρες 0102

20 Matth. 12,5 --- 25—S. 223, 3 vgl. Panarion ἢ. 80, 3, 2 u. 80, 17, δ8 —
27 τοῖς μετέπειτα yeyovöcıw] gegenüber Hilgenfelds (Ketzergesch. des Urchrist.
S. 426 A. 726) vielfach! nachgesprochener Behauptung, Epiph. habe hier im
Widerspruch mit seiner späteren Schilderung die Nazoräer für jünger als die
Ebionäer erklärt, ist festzustellen, daß μετέπειτα soviel heißt wie »nach Elxai«
(bez. nach den Össäern), vgl. den Gegensatz in S. 223, 1f τῶν μετέπειτα u. τῶν
πρὸ αὐτοῦ καὶ σὺν αὐτῷ. Die Reihenfolge soll ausdrücken, daß bei den Nazoräern
eine derartige Beeinflussung weniger zu erwarten war, als bei den Ebionäern

GUM

4 πληροῦται πάτα M 6 ἂν-ὐηΜμ 10 (tüv) * nach S. 221,19 | vo-
χελὲ M 11 δασὶμ M 14 Ὀσσηνῶν)] ᾿Εσσηνῶ M 16 «τῷ * 17 (ἥωυ-
σέως) * | [δὲ] * 18 Enıa <U 19x etwa (Ev ῥῆμα) "ΒΞ 22 ϑυσίαν οἱ ἱερεῖς
α΄ 938 τὸὺ τῶ 25 καὶ <U | xei?<G | συνάπτεται M

Panarion haer. 19, 4, 4—6, 4 (Ossaeer) 233

αἱρέσεις, ἐπειδὴ ϑέλγονται τῇ αὐτοῦ πλάνῃ" (ἡ) Ἐβιωναίων τε τῶν
μετέπειτα {γεγονότων χαὶ) Ναζωραίων, Ὀσσαίων τε τῶν πρὸ αὐ-
τοῦ καὶ σὺν αὐτῷ καὶ Νασαραίων τῶν ἄνω μοι προδεδηλωμένοων.

Αὕτη δὲ ἡ (ἕκτη) αἵρεσις τῶν ἑπτὰ τῶν ἐν Ἱεροσολύμοις, αἵτινες 6
ἐνέμειναν ἄχρι τῆς τοῦ | Χριστοῦ παρουσίας καὶ μετὰ τὴν τοῦ Χρι- P44
στοῦ ἔνσαρχον παρουσίαν ἄχρι τῆς τῶν Ἱεροσολύμων ἁλώσεως, ἥτις
γέγονεν ὑπὸ Τίτου βασιλέως, ἀδελφοῦ «“Ιομετιανοῦ υἱοῦ δὲ Οὐεσπα-
σιανοῦ, ἐν τῷ δευτέρῳ ἔτει τῆς τοῦ πατρὸς αὐτοῦ Οὐεσπασιανοῦ
βασιλείας. μετὰ δὲ τὴν τῶν Ἱεροσολύμων ἅλωσιν ἐπέμεινεν N τε
10 αὐτὴ καὶ αἱ ἄλλαι ὀλίγῳ τῷ χρόνῳ φημιζόμεναι αἱρέσεις, Σαδδου-

καίων φημὶ καὶ Ipauucreov, Φαρισαίων TE καὶ Ἡμεροβαπτιστῶν
Ὀσσαίων τε καὶ Naoagaio» καὶ Homdıavav, ἄχρις οὗ κατὰ χαιρὸν
καὶ κατὰ χρόνον ἑκάστη αὐτῶν διασχορπισϑεῖσα διελύϑη.
6. ᾿ἀρχετῶς δὲ ἔχει ἀπ᾿ αὐτῆς τῆς αὐτῶν φρενοβλαβείας καὶ τῶν 6,1
15 ῥημάτων τοῦ κηρύγματος τοῦ δηλητηρίου ἰοῦ ἀλεξητήριον ξαυτῷ
πάντα νουνεχῆ κατασχευάσαι, καταγγόντα τῆς συρφετώδους αὐτῶν
διδασκαλίας τε καὶ λαλιᾶς, καὶ μάλιστα τοῦ κυρίου εὐϑὺς λέγοντος 3
ἔν TE τῷ νόμῳ καὶ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ »οὐχ ἔσονταί σοι ϑεοὶ ἕτεροις«
»οὐ λήψῃ ονομᾶ τινος ἑτέρου ἐπὶ ὄρκφε, καὶ πάλιν ἐν τῷ εὐαγγελίῳ
20 λέγοντος "μὴ ὀμνύναι ‚wire τὸν οὐρανὸν μήτε τὴν γῆν μήτε ἕτερόν
τινα 00x00, ἀλλ᾽ ἤτω ὑμῶν τὸ ναὶ ναὶ καὶ τὸ οὐ 00 | τὸ περισσότερον Ὁ 8330
γὰρ τούτον ἐκ τοῦ πονηροῦ ὑπάρχεις. ἐγὼ δὲ περὶ τούτου γομίζω 3
ϑεσπίσαι τὸν κύριον διὰ τὸ μέλλειν τινὰς λέγειν ἐν ἄλλοις ὀνόμασιν
ὅρκον προβάλλεσϑαι" πρῶτον μὲν οὖν ὅτι οὐ δεῖ ὀμνύναι οὔτε αὐτὸν
τὸν κύριον οὔτε ἄλλον τινὰ 00x00" (2x) τοῦ γὰρ πονηροῦ ἐστι τὸ ὀμνύ-
ναι. πονηρὸς δὲ ἄρα καὶ ὁ ἐν τῷ Ἡλξαὶ λαλήσας, ὃ καταναγχάσας 4

Gas

> [4 > - ) ’ > x \ > \ > ar
οὐ μόνον ἐν ϑεῷ ὀμνύναι, ἀλλὰ καὶ ἐν ἁλὶ καὶ ἐν ὕδατι καὶ (ἐν ἄρτῳ

σι

u |

DD
Or

7 vgl. de mens. ac pond. 14; S. 166, 39 Lagarde — 18 Exod. 20,3 —
19 vgl. Exod. 23, 13 — 20 Matth. 5, 34ff Jak. 5, 12 — 27 vgl. zu 85. 218, 10

GUM

1 IR Die 2 {γεγονότων zul) * | Ὀσσηνῶν U 2f αὐτοῦ] ἑαυτοῦ M
4 (Ein) * | τῶν (vor ἐν Ἱεροσολύμοις) < M > ri? <U 8 ἐν τῷ
δευτέρῳ --- Οὐεσπασιανοῦ < UM 9 βασιλέως U | ἔμειναν M If ἥτε
αὕτη Ὁ ἡ αὐτὴ M 10 vor φημιζόμεναι + αἱ G U 12 Ὀσσαίων τε < ἃ χαὶ
Νασαραίων χαὶ Ὀσσηνῶν U 14 ἔνει»-Ὁ ΘῈ a ἃ ἐδ «ὦ 6.0}
ἕτεροι + πλὴν ἐμοῦ U 19... Ὁ U 21f γὰρ περισσὸν M 22 ὑπάρχει
£orvM 25 τινὰ 0a GU | (&) *,nach2. 2 96 δὲ]: δὲ᾽ Μ 971 οὐ
= ΦΥ͂ (Ev ἄρτῳ καὶ *, nach S. 218, 10

224 Epiphanius

xai) ἐν αἰϑέρι καὶ ἐν ἀνέμῳ καὶ ἐν τῇ γῇ καὶ ἐν οὐρανῷ. ἀρκετὸν
δὲ ὡς ἐν παρόδῳ διὰ τῶν δύο λόγων πρὸς ἀντίϑεσιν τῆς αὐτοῦ
πλάνης ἀντιδότῳ χρήσασϑαι τὸν βουλόμενον ἰατρευϑῆναι. παρελ-
9or δὲ τούτου τὴν ἐρεσχελίαν καὶ τὸ ὕπουλον ταύτης τῆς αἱρέσεως
5 ἐφεξῆς ποιήσομαι τῆς ἑβδόμης αἱρέσεως τὸν ἔλεγχον, τῆς παρὰ τοῖς
αὐτοῖς τότε νομιτευομένης. καὶ ἔστιν αὕτη] P45

[1

= ᾳ 6 - > ΒΒ» ᾿Ξ - ’ me" πὶ x > ᾿ --
Kara Πρῳδιανῶν, ἀπὸ Ἰουδαϊσμοῦ αἱρέσεως LI, τῆς δὲ ἀχολουϑίας 2.

1. Meta ταύτην δὲ καὶ μετὰ ταύτας πάλιν ἑβδόμη ἦν Ἡρφδιανῶν 1. ἃ
καλουμένη. οὐδὲν δὲ ἔσχον τι παρηλλαγμένον οὗτοι, ἀλλὰ ὅλοι

10 Ἰουδαῖοι (ἦσαν) ἀργοί Te καὶ ὑποχριταί. Ἡρῴδην δὲ οὗτοι ἡγοῦντο
Χριστόν, Χριστὸν τὸν ἐν πάσαις γραφαῖς νόμου τε καὶ προφη τῶν 104
προσδοκώμενον γνομίσαντες αὐτὸν εἶναι τὸν Ἡρῴδην, καὶ ἐπ᾿ αὐτῷ 3
ἀπατώμενοι ἐσεμνύνοντο τῷ Ἡρῴδῃ, ἐκ τοῦ ῥητοῦ συναρπασϑέντες
(μετὰ τοῦ καὶ εἰς χάριν τοῦ τότε βασιλέως κενοδοξῆσαι τοῦ εἰρημέ-

15 νου »οὐχ ἐκλείψει ἄρχων ἐξ Ἰούδα οὔτε ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν
αὐτοῦ. ἕως ἂν ἔλϑῃ ᾧ ἀπόχειταις ἢ ὡς ἔχει τὰ ἄλλα ἀντίγραφα
"ἕως ἐλϑῃ ᾧ τὰ ἀποχείμενας" ἐπειδήπερ ὁ Ἡρῴδης υἱὸς Avtı- 3
πάτρου ἐτύγχανεν ᾿Ἰσκαλωνίτου τινὸς ἱεροδούλου ᾿Απόλλωνος τοῦ
εἰδώλου: οὗ ὁ | πατὴρ τοῦ αὐτοῦ ᾿Αντιπάτρου Ἡρῴδης μὲν ἦν τοῦ- Ὁ 8381

τὴ die Ἡρῳδιανοὶ sonst nur noch bei Ps. Tert. adv. omn. haer. 1 (aus ihm
schöpft Hieronymus adr. Lueiferianos c. 23; Migne 23, 118 Β)ὴ) u. Filaster ἢ. 28;
ein kurzer Auszug bei Nicetas Chon. Thes. I c. 44 — 15 Gen. 49, 10 — 17—8.
225, 13 in der Hauptsache nach Jul. Africanus ep. ad Arist. bei Eusebius h. e.
17,11f; 8.58, 17ff Schwartz vgl. Eusebius ἢ. e. 16, 2ff; S. 48, 14ff Schwartz Hie-
ronymus Chronik S. 160, 1 Helm

GUM

2 dio + (τούτων) Ὁ 3 χρῆσϑαι U 4 αἰρεσχελίαν M | vor ταΐτης
+ za M ὅ τῆς} τοῖς M 6 γνομιστευομένης U am Rand von späterer Hand
(Ε τυγχανούσης G | Unterschrift χατὰ Ὀσσηνῶν G 7 χατὰ Ἡρωδιανῶν, ἀπὸ
Ἰουδαΐσμοῖ ἑβδόμη, τῆς δὲ ἀκολουϑίας zZ ΟΜ χατὰ Ἡρωδιανῶν, ἑβδόμη αἵρεσις
ἀπὸ Ἰουνδαϊσμοῖ, εἰχοστὴ δὲ τῇ ἀχολουϑία Ὁ 8 ἑβδόμη + αἵρεσις U | vor
Ἡρῳδιανῶν + ἡ τῶν U 9f ὅλοι + εἰσὶν U (nur Vermutung); anstatt dessen
2.10 + (ἦσαν * 10 di) τε M 11 Χριστὸν] χύριον GU 12 Howdnv + Χρι:
στὸν U 13 τῷ (vor Ἡρῴδῃ) <M 14 μετὰ τοῦ] μετ᾿ αὐτοῦ M 15 οὐδὲ U
16 ἢ <6 UT ! ὡς- δὲν 19 τὸ ὄνομα ἃ

Panarion haer. 19, 6, 4—20, 7 (Ossaeer u. Herodianer) 235

εν BE; τ δον Ne, , > ‚ FO). Eu!
voua, υἷος δὲ ἦν καὶ αὐτὸς Αντιπάτρου. αἰχμάλωτος δὲ ἤχϑη ὑπὸ
᾿δουμαίων ὁ αὐτὸς ᾿Ἱντίπατρος κἀκεῖσε ἐν τῇ ᾿δουμαίᾳ διατρίβων
ἐγέννησε τὸν Ἡρῴδην. τοῦ δὲ πατρὸς πένητος ὄντος καὶ μὴ δυνα- 4
μένου λύτροις δύσασϑαι τὸν υἱόν, λέγο) δὴ τὸν ᾿Αντίπατρον, ἔμεινε
5 πολλῷ τῷ χρόνῳ δουλεύων" ὕστερον δὲ ἐλυτρώϑη ἐξ ἐράνου τῶν
πολιτῶν σὺν τῷ παιδίῳ ρῴδῃ καὶ μετῆλϑεν εἰς τὰ οἰχεῖα. διόπερ
τινὲς αὐτὸν λέγουσιν Ἰδουμαῖον, ἄλλοι δὲ ᾿Ασχκαλωνίτην ἴσασιν.
ὕστερον δὲ ἐφιλιώϑη T Δημητρίῳ καὶ ἐπίτροπος κατέστη ἐπὶ τῆς 5
Ἰουδαίας, ἐν γνώσει τε γέγονεν Αὐγούστῳ βασιλεῖ καὶ ἀπὸ τοῦ ἐπι-
10 τροπεύειν προσηλυτεύει, περιτέμνεταί τε αὐτὸς καὶ περιτέμνει Hoo-
δὴν τὸν υἱόν, εἰς ὃν ἦλϑεν ὃ κλῆρος τῆς τῶν Ἰουδαίων βασιλείας"
ἣν δὲ βασιλεὺς ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ὑπὸ βασιλέα Avyovorov ὑπόσπονδος
ὑπάρχων. ἐπεὶ οὐν ἐξ ἀλλοφύλων οὗτος βασιλεύει, χατὰ διαδοχὴν
δὲ διήρκεσεν ἀπὸ τοῦ Ἰούδα καὶ ἀπὸ τοῦ Δαυὶδ τὸ βασίλειον καὶ οἱ
15 ἐκ τοῦ Ἰούδα ἄρχοντες καὶ πατριάρχαι (ἐξέλιπον), μετέστη δὲ τὸ
βασίλειον εἰς ἀλλόφυλον, πιϑανὸν ἔδοξεν [ἐν] τῇ ὑπολήψει τῶν πεπλα-
νημένων τὸ ἀἁπατηϑῆναι καὶ νομίσαι αὐτὸν Χριστὸν εἶναι, ἀπὸ τῆς 7
ἀκολουϑίας τοῦ προειρημένου | ῥητοῦ τοῦ »00% ἐκλείψει ἄρχων ἐξ P46
Ἰούδα, ἕως ἂν ἔλϑῃ 10) ἀπόκειταις, ος εἶναι τοῦτο (οὕτως) παρ᾽
20 αὐτοῖς νοητέον, ὅτι τούτῳ ἀπέχειτο, φησίν" ἐξέλιπον γὰρ ἐκεῖνοι καὶ
οὗτος οὐχ ἀπὸ γένους τοῦ Ἰούδα, ἀλλ᾽ οὔτε ὅλως τοῦ 1600972 ὑπάρ-
χϑι τῴοιδούτῳ δὲ ἀπέχειτο {τὸν εἶναι Χριστόν.

κοι
w.

1 daß der Urgroßvater des Herodes wieder Antipatros geheißen habe, ist
eigene Behauptung des Epiphanius; wohl entstanden durch Vermengung der An-
gaben des Josephus u. des Africanus über den Großvater des Herodes. Nach
ersterem (vgl. antt. XIV 10) hieß dieser Antipatros, nach letzterem Herodes —
12ff vgl. haer. 51, 22, 20ff u. Eusebius Chronik aus dem Armenischen 8. 59, 13ff
Karst S. 61, 25ff Hieronymus Chronik S. 160, 1ff Helm — 18 Gen. 49, 10

GU M

un

1 χαὶ αὐτὸς ἢ, nach Cryptoferrat. Ba f. 1561 χαὶ αὐτὸς δὲ υἱὸς ἀντιπάτρου
ἐτύγχανεν] οὗτος τοῦ GUM | Ἀντίπα GU | ἤχϑη] ἐλήφϑη GU 9. Ἰουδαίων G
4 ἔμεινεν -ἰ-- ἔνα ΠΡ Ὁ παιδὲ' ἴ αὐτῶν ἑ 8 .ἐφιλώϑη Τ' |! ὁ Δημητρίῳ] nach
Jul. Africanus (Eus. h. 6. 17, 11; S. 58, 22 Schwartz) u. Eusebius (ἢ. 6.1 6, 3; ὃ. 48, 19)
müßte es Yozavo heißen; aber auch Nic. Chon. u. der Cryptoferrat. haben Anun-
τὰν Ι ἐπὶ Ξ Ν 9 Ἰουδαίας G U, vol. Jul. Afrie. bei Eusebius h. 6. 1 τ, 12;

58, 25 Schwartz ἐπιμελητὴς τῆς Παλαιστίνης χρηματίσας] Ἰδουμαίας M 10 vor
αὐτὸς + zul U 12 βασιλέα + δὲ M 14 τοῦ <M 15 (ἐξέλιπον, *
16 [ev] * 17 νομῆσαι U 19 ao. <G | (oörwc) * 22 τ(οιλούτῳ ἢ

| ἀπέχειτο] χεῖται Μ | (ro) *
Epiphanius]. 15

Τί

GU

226 Epiphanius

5) ἥν Ὁ δι > x ἂν ὦ > P Bi ” u > a »
2. ἀλλ ἑλέγχει αὐτοὺς ἢ AXOoA0vF« φασχουσὰ OTL DAUTOS προσ- 2,

δοχία ἐϑνῶν καὶ ἐπ᾽ αὐτῷ ἔϑνη ἐλπιοῦσιν«. ποῖον δὲ τῶν ἐϑνῶν
ἐπὶ Ἡρώδῃ ἤλπισεν; ποία δὲ προσδοχία ἐϑνῶν Ἡρῴδην χαραδοκεῖ;
πῶς δὲ παρ᾽ αὐτοῖς ἐπληροῦτο τό »ἐκοιμήϑη ὡς λέων καὶ ὡς σκύμ-
vos | λέοντος. τίς ἐξεγερεῖ αὐτόν«; ποῦ δὲ »ἔπλυνεν ἐν αἵματι τὴν
στολὴν αὐτοῦς ὁ Ἡρῴδης ἢ »ἐν αἵματι σταφυλῆς τὸ περιβόλαιον
αὐτοῦς, ὡς ὃ κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς τὸ σῶμα αὐτοῦ ῥαντίσας
αἵματι τῷ ἰδίῳ καὶ ἐν αἵματι σταφυλῆς τὸ περιβόλαιον αὐτοῦ; ἀλλὰ
»»γύει ὃ λέγω. δώσει γάρ σοι ὁ κύριος σύνεσίν ἐν πᾶσιν.«« ἵνα γὰρ
δείξῃ τὸ χαϑάρσιον τῆς τοῦ λαοῦ τοῦ κυρίου καταστάσεως, ἦλϑεν
διὰ τοῦ ἰδίου αἵματος τῆς διδασκαλίας. καϑᾶραι τοὺς ὀδόντας τῶν
ἀνϑρώπων τοὺς εἰς αἷμα κνίσης | καὶ ἀϑεμίτου ϑυσίας μεμολυσμέ-
vovc. καὶ τί μοι τὰ πλήϑη λέγειν; πολλὰ γάρ ἐστι καὶ οὐχ ἐνδέ-
χεται ὁ χρόνος πρὸς ἀντίϑεσιν τῶν προειρημένων αἱρέσεων ἐπι-

τυ ’ x
μηκυνειν τὸν λογον.

3. ᾿4λλ᾽ αὗται μὲν αἱ ἑπτὰ ἦσαν ἐν Ἰσραήλ, ἐν τῇ Ἱερουσαλὴμ
καὶ ἐν τῇ Ιουδαίᾳ, ai δὲ τέσσαρες ci προειρημέναι παρὰ Σαμαρείταις
ἐν τῇ Σαμαρείᾳ" αἱ πλείους δὲ καϑηρέϑησαν. οὐχέτι γὰρ Γραμματεῖς,
οὐχέτι Φαρισαῖοι. οὐχέτι Σαδδουκαῖοι, οὐχέτι “Πμεροβαπτισταί, οὐχέτι
Ἡροωδιανοί: μόνοι δέ τινες ἐν σπάνει εὐρίσκονται εἴπου εἷς ἢ δύο
“Νασαρηνοὶ ὑπὲρ τὴν ἄνω Θηβαΐδα καὶ ἐπέχεινα τῆς ᾿ἡραβίας καὶ
Ὡσσαίων τὸ λεῖμμα, οὐκέτι lovdailov ἀλλὰ συναφϑὲν Σαμψίταις
τοῖς χατὰ διαδοχὴν ἐν τοῖς πέραν τῆς νεκρᾶς ϑαλάσσης ὑπερκειμέ-
γοις χ' νυνὶ de τῇ τῶν ᾿Ββιωναίων αἱρέσει συνήφϑησαν. χαὶ
γέγονε λῆξαι μὲν αὐτοὺς ἀπὸ Iovdeisuod, ὥσπερ δὲ ῥίζαν τμηϑῆναι
ἢ σῶμα ἑρπετοῦ καὶ ἐξ αὐτοῦ φῦναι δικέφαλον καὶ ἄρριζον ὄφιν ἐν
ἑνὶ σώματι ἡμιτόμῳ ἐκπεφυχότα καὶ ἐξηρτημένον.

1 Gen. 49, 10 --- 4 Gen. 49,9 — 5 Gen. 49,11 --- 9 I Τῖπι. 2, 7 — 11 vgl.
Gen. 49, 12 — 22 vgl. oben S. 219, 7 u. haer. 30, 17, 51

M

103% 6 596 χαὶ ἐπ᾽ --- προσδοχία ἐϑνῶν <M 2 air G 88 How-
δὴν ἃ | χαραδυχεῖν M; lies ἐχαραδόχει ὃ * 4 τὸ ἐχοιμήϑη vor παρ᾽ αὐτοῖς G U
IRU | δῴφηαῦ | γὰρι-« α | ὁ-«--.:ἨἈδᾶδἁδ 11 αἵματος] βοώματος M 12 zwi-
σης καὶ] καὶ κρέας, aber ϑυσίας + μετὰ κνίσης ἃ | χνίσης + τεῦ 12f με-
μολυμμένους G 16 na U | ἐνξ-" τεῦ 18 yao < U 20 σπα-
viaM | %Anov UM 22 Ὀσσηνῶν U | λῆμμα M 23 roic? ἢ τῷ GUM
331 ὑπερκειμένης U 24 » etwa τόποις οἰχοῦσιν) * 25 ληξάϊ M | αὐτοῖς
u.+0oöwiyoM | d&<M 26 ἄριζον MÜ 27 ἐχπεφυχότα ἢ ἐκπεφυ-
xöce GUM

1

2 D332

Ö106

4

3,1

»

Panarion haer. 20, 2, 1 (Herodianer) — Christentum 1, 3 327

Ἕως ode ἡ περὶ τῶν τεσσάρων αἱρέσεων τῶν Σαμαρειτῶν δια-
λογὴ καὶ τῶν ἑπτὰ τῶν Ἰουδαίων, ἐξ ὧν οὐχέτι φέρονται (ἀλλ᾽
ἢ τρεῖς μόναι τῶν :Σαμαρειτῶν, λέγω δὴ (m) Γοροϑηνῶν τε χαὶ
Δοσιϑέων καὶ Σεβουαίων, ᾿Εσσηνῶν δὲ οὐ πάνυ, ἀλλ᾽ ὡς ἐν σχότῳ

5 τεϑαμμένων" παρὰ «δὲ τοῖς | Ιουδαίοις οὐκέτι ἀλλ᾽ ἢ Ὀσσαίων καὶ
Naoaoaloov ὀλίγοι ἀφωρισμένοι. Ὀσσαῖοι δὲ μετέστησαν ἀπὸ Ἰου-
δαϊσμοῦ εἰς τὴν τῶν Σαμψαίοων αἵρεσιν, οἵτινες οὐχέτι οὔτε Ιουδαῖοι
ὑπάρχουσιν οὔτε Χριστιανοί. ταῦτά μοι περὶ τῶν προειρημένων
ἕως ὧδε ἐχέτω.

2 ‚ - ur ες οἷ A , \ Δἴ: τ ΠΥ 4 2
10 Evdnuia Χριστοῦ χαὶ ἔνσαρχου παρουσίας καὶ ἀληϑείας προσώῶπον
« ’ \ ’ 3 - - ’
ῃ μία καὶ μονὴ οὐσὰ τοῦ ϑεοῦυ πίστις.

1. Εὐϑὺς δὲ ἐπεδήμησεν κατὰ πόδας ἡ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ
Χριστοῦ ἔνσαρχος παρουσία, ἥτις κατέλαβε τὰς προειρημένας ἑπτὰ
αἱρέσεις ἐν Ἱεροσολύμοις. ἔσβεσε δὲ ταύτας ἡ αὐτοῦ δύναμις καὶ

15 διεσκέδασε. λοιπὸν δὲ μετὰ τὴν αὐτοῦ ἐπιδημίαν αἱ μετέπειτα πᾶσαι
γεγόνασιν αἱρέσεις, λέγω δὴ μετὰ τὸ εὐαγγελισϑῆναι Μαριὰμ ἐν Να-
ζαρὲτ διὰ τοῦ Γαβριὴλ καὶ μετὰ πᾶσαν ἁπλῶς τὴν ἔνσαρκον τοῦ
κυρίου παρουσίαν εἴτουν ἀνάληψιν. ηὐδόχησε γὰρ ὁ ϑεὸς πρὸς
σωτηρίαν τῶν | ἀνϑρώπων τὸν ἴδιον υἱὸν χκατελϑόντα ἐν μήτρᾳ

50 παρϑενικῇ συλληφϑῆναι, 4όγον ὄντα ἀπ᾿ οὐρανοῦ, ἐκ κόλπων
πατρῴων γεγεννημένον ἀχρόνως καὶ ἀνάρχος, ἐλϑόντα δὲ "ἐπ᾿
ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν, ϑεὸν Aoyov ovra ἐκ ϑεοῦ πατρὸς ἀληϑινῶς
γεγεννημένον, ὁμοούσιον ὄντα τῷ πατρὶ καὶ οὐδὲν παρὰ τὸν πατέρα
ἠλλοιωμένον, ἀλλὰ ἄτρεπτον ὄντα χαὶ ἀναλλοίωτον, ἀπαϑῆ τε καὶ

25 ὅλως μὴ πάσχοντα, συμπάσχοντα δὲ τῷ ἡμετέρῳ γένει, κατελϑόντα

16 vgl. Luk. 1, 26# -- 917 vel. Hebr. 1, 2

GUM 10—S. 233, 12 Anacephalaeosis (— anaceph.)

2 ἐμφέρονται Ὁ | (ἀλλ᾽) * 3 ἢ] αἱ M | μόναι) μὲν αἱ UM | λέγω δὴ
<UM | @* | Γορϑηνῶ U 4 Δωσιϑέων GM | δὲ] τε ΟΜ | ἀλλὰ 6
ἢ᾽Π), τ UM | Ὀσσαίων Ἰονδαίων ΟΝ 6 ὀλίγοι ἀφωρισμένοι < UM
7 Σαμψέων U | οἵτινες] καὶ UM 9 Unterschrift χατὰ Ἡρωδιανῶν G 10 ἐν-
000205 παρουσία χαὶ ἀλήϑεια UÜ 12 δὲ < anaceph. 3 vor τὰς + πρὸς
anaceph. 14 ἐν + δὲ anaceph. 15f μετὰ τὴν --- λέγω δὴ] ἀπὸ τῆς αὐτοῦ
ἐπιδημίας anaceph. 17—20 διὰ τοῦ Γαβριὴλ --- συλληφϑῆναι) χαὶ συνειλῆφϑαι
anaceph. 18 εἴτουν ἢ εἴτε GM εἶτα U 90 τὸν “όγον τὸν ὄντα anaceph.
24 ἀλλ U 25 χατελϑόντα)] καὶ ἐλϑόντα anaceph.

15*

D 333

|

ὁ 109

-

10

15

“|

a0

228 Epiphanius

ἀπ᾿ οὐρανοῦ. ἐγχυμονηϑέντα οὐχ ἀπὸ σπέρματος ἀνδρός, ἀλλὰ διὰ
πνεύματος ἁγίου, ἀληϑινῶς σῶμα ἀπὸ Μαρίας ἐσχηκότα, ἀναπλά-
σαντα ἑαυτῷ τὴν σάρκα ἀπὸ τῆς μήτρας τῆς ἁγίας παρϑένου καὶ
ψυχὴν τὴν ἀνϑρωπείαν εἰληφότα καὶ νοῦν καὶ πᾶν εἴ τί ἐστιν ἄνϑρω-
πος χωρὶς ἁμαρτίας εἰς ἑαυτὸν τῇ ἑαυτοῦ ϑεότητι συνενώσαντα, |
γεγεννημένον τὲ ἐν Βηϑλεέμ, περιτμηϑέντα ἐν τῷ σπηλαίῳ, προσ-
eveydivra ἐν Ἱεροσολύμοις. ἐναγκαλισϑέντα ὑπὸ Συμεῶνος. avdol-
μολογηϑέντα ὑπὸ Avvns τῆς τοῦ Φανουὴλ προφήτιδος, ἀπενεχϑέντα
εἰς Ναζαρέτ, ἐλϑόντα τῷ ἕξῆς ἐνιαυτῷ ὀφϑῆναι ἐνώπιον κυρίου εἰς
Ἱερουσαλήμ, γενόμενόν» τε ἐν Βηϑλεὲμ διὰ τὴν συγγένειαν ὑπὸ τῆς
μητρὸς βασταζόμενον», αὖϑις πάλιν εἰς Ναζαρὲτ ἀπενεχϑέντα zei
κατὰ δευτέραν περίοδον ἐνιαυτοῦ εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα καὶ Βηϑλεὲμ
ἐληλυϑότα, βασταξόμενον οσαύτοως ὑπὸ τῆς ἰδίας μητρός, ἐν Βηϑλ 237)
de ἐν οἰχίᾳ χατελϑόντα σὺν τῇ ἰδίᾳ μητρὶ καὶ Ἰωσὴφ γέροντι ὄντι
σὺν τῇ Μαρίᾳ δὲ ὄντι, κἀκεῖσε τῷ δευτέρῳ ἔτει τῆς αὐτοῦ γεννήσεως
κατοπτευϑέντα ὑπὸ τῶν μάγων προσχυνηϑέντα δῶρα λαβόντα καὶ
ἐν αὐτῇ τῇ νυχτὶ [ὑπὸ] ἀγγέλου τῷ Ἰωσὴφ χρηματίσαντος εἰς Al-
γυπτον παραληφϑέντα, ἐχεῖϑεν πάλιν διὰ δύο ἐτῶν ἐπανεληλυϑότα,
τελευτήσαντος τοῦ Ἡρῴδου, ᾿Αρχελάου τε διαδεξαμένου.

Τῷ γὰρ τριαχοστῷ τρίτῳ Ἡρῴδου, τεσσαραχοστῷ δὲ δευτέρῳ
Αὐγούστου τοῦ βασιλέως, γεννᾶται ὁ σωτὴρ ἐν Βηϑλεὲμ τῆς Ἰου-

6—S. 999, 19 die hier vorgetragene Chronologie des Lebens Jesu wird
wiederholt u. eingehend begründet Panarion haer. 51, Sff; vgl. z. d. St. u. Index
unter Christologie (Chronologie des Lebens Jesu) — 14f angeführt bei Michael
Glykas ann. III; Migne 158, 396 B

GU M anaceph.

1 διὰ] ἀπὸ anaceph. 3 παρϑένου < GU anaceph. | zei < anaceph.
4 ἀνϑρωπίνην anaceph. 5 χωρὶς ἁμαρτίας < anaceph. 6 ἐμβηϑλεξα U |
ἐν τῷ σπηλαίῳ < anaceph. 7 vor Συμεῶνος + τοῦ ἢ | Συμεὼν anaceph.
8 ἄνγας M | ἀπενεχϑέντα)] ληφϑέντα anaceph. If εἰς Ἱερουσαλὴμ < anaceph.
11 ἀπενεχϑέντα)] ἀπαρϑέντα anaceph. 12 δευτέραν <M | ἐνιαυτῶν anaceph.
| zei Βηϑλεὲμ <anaceph. 13 vor βασταζόμενον + zaiM | ὡσαύτως < ana-
ceph. 14 d& < anaceph. | χατελϑόντα)] χκαταχϑέντα u. vor ἐν oizieM 15 σὺν
τῇ — ὄντε < G | δὲ Μαρία M 16 ὑπὸ τῶν μέγων προσχυγηϑέντα < ana-
ceph. | ᾿:᾿προσχυνηϑῆναι U | ασπροσχυνηϑέντα + τε χαὶ ἃ 17 [ὑπὸ] *]

in U 18 παραλειφϑέντα U | παραληφϑέντα + χαὶ χατεληλυϑότα anaceph. |
ἐχεῖϑεν) ἀποχριϑέντα M an’ ἐχεῖϑέν τε U | ἀνεληλυϑότα anaceph. τρίτῳ
+ ἔτει U 21 τοῦ < GU

[1

2,1

γ᾿
|
j
|

on

10

15

20

Panarion Christentum 1, 3—2, 7 229

’ x - - ᾿ « ’
δαίας. κατεισι δὲ εἰς Αἴγυπτον τῷ τριακοστῷ. πέμπτῳ Howdov,
„ \ 3,08 - zur \ \ ς ’ i ’ \ AN
ἄνεισι δὲ ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου μετὰ τὴν Homdov τελευτὴν. dıo ἐπὶ

x - 2 - μὰν», ἢ ’, > - = «ς ΞΕ
τριάχοντα καὶ ἑπτὰ ἔτεσι τῆς αὑτῆς τοῦ Ἡρῴδου ἀρχῆς ἣν 0 παῖς
’, > - Ω «. [2 ΄ \ ΤΩΣ
τεσσάρων ἐτῶν, OTE Ἡρῴδης τριάκοντα ἑπτὰ πληρώσας χατέστρεψε

τὸν βίον. ᾿᾿ρχέλαος δὲ ἐννέα ἔτη βασιλεύει, 00 ἐν ἀρχῇ τῆς βασιλείας ᾿

ἐξιὼν Ἰωσὴφ ἀπ᾽ Αἰγύπτου ἅμα τῇ Μαρίᾳ καὶ τῷ παιδί, ἀκούσας
τὸν ᾿Αρχέλαον βασιλεύειν ἀνεχώρησεν εἰς τὰ μέρη τῆς Foiaotae καὶ
κατῴχησεν τότε εἰς Ναζαρέτ. ᾿ἠρχέλαος δὲ γεννᾷ τὸν Ἡρῴδην τὸν
νεώτερον, καὶ βασιλεύει Ἡρῴδης οὗτος τῷ ἐνάτῳ ἔτει τῆς τοῦ
πατρὸς βασιλείας ᾿Αρχελάου κατὰ διαδοχήν. καὶ γέγονε λογιζόμενα
δεχατρία Ern τῇ | ἐνσάρχῳ Χριστοῦ παρουσίᾳ. ὀκτωκαιδεκάτῳ δὲ
ἔτει Ἡρῴδου τοῦ χαὶ ᾿4γρίππα ἐπιχκληϑέντος ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς τοῦ
κηρύγματος καὶ τὸ βάπτισμα τὸ ἀπὸ Ἰωάννου τότε λαμβάνει καὶ
κηρύσσει ἐνιαυτὸν [ δεκτόν, ὑπ᾽ οὐδενὸς ἀντιλεγόμενος, οὔτε ὑπὸ
Ιουδαίων οὔτε ὑπὸ Ἑλλήνων οὐτε ὑπὸ Σαμαρειτῶν οὔτε ὑπό τινος
ἑτέρου. ἔπειτα ἀντιλεγόμενος ἐκήρυξεν ἐνιαυτὸν δεύτερον καὶ γέγονεν
ἐννεαχαίδεχα ἔτη τῷ αὐτῷ Ἡρῴδῃ, τῷ δὲ σωτῆρι τριακοστὸν δεύ-
τερον. ἐν δὲ τῷ εἰχοστῷ ἔτει τοῦ Ἡρῴδου τοῦ τετράρχου καλου-
μένου γίνεται τὸ σωτήριον πᾶϑος καὶ ἡ ἀπάϑεια, ἡ ϑανάτου γεῦσις |
γεῦσίς τε ϑανάτου ἄχρι σταυροῦ, πάσχοντος ἐν ἀληϑείᾳ, ἀπαϑοῦς δὲ

2—12 die Angaben über die Regierungsjahre des Herodes d. Gr., des Ar-
chelaus u. Herodes ἃ. J. stammen aus Eusebius; vgl. Hieronymus Chronik S. 160, 1
170, 5 171, 11 Helm. Daß Herodes ἃ. J. Ζ. 8 zum Sohn des Archelaus gemacht
u. 2. 12 mit Herodes Agrippa verwechselt wird, kommt auf Rechnung des
Epiphanius — 6f vgl. Matth. 2, 22f — 12 Ayeinne ist nicht mit Scaliger in
Avrtine zu ändern; denn derselbe Irrtum wird von Epiph. Panarion haer. 78, 10, 3
noch unzweideutiger wiederholt τοῦ δὲ Ayoinna ἐπικληϑέντος μεγάλου, Ἡρῴδου
δὲ νεωτέρου, υἱοῦ δὲ AoyeAdov — 14 vgl. Luk. 4, 9 --- 197 vgl. Phil. 2, 8

GU M anaceph.

1 τριακοστῷ + ἔτει καὶ U 2 dr Αἰγύπτου anaceph. | do] de’ ὧν anaceph.
3 zal < anaceph. | αὐτῆς τοῦ <M 4 τριαχοστὸν ἕβδομον anaceph. | Ent«
+ ἔτη U 5 οὗ] ὡς anaceph. | ἐν ἀρχῇ τῆς βασιλείας < anaceph. 6 ἀπ᾽
Αἰγύπτου < anaceph. | παιδίῳ anaceph. 7 τῆς < anaceph. 8 röre < ana-
ceph. 9 οὗτος < G U anaceph. 10 Ἀρχελάου βασιλείας U | γέγονε + τῷ
αὐτῶ U | λογιζόμενα hinter ἔτη (Z. 11) U 12 τοῦ ἐπικληϑέντος ᾿Αγρίππου
αὖ | vor ἤρξατο + τότε U 19.0500, ım δὲ τι: 9: Fall M ‚im 3..Fal U
17 Ἡρώδου M 18 τοῦ Howdov<M 19 ἡ Savdrov γεῦσις < anaceph. | γεῦ-
σις] χρείσσων ἃ

.
ww

> D335

11

20

230 Epiphanius

μένοντος ἐν ϑεότητι (Χριστοῦ γὰρ παϑόντος ὑπὲρ ἡμῶν σαρχίςε
φησὶν ἡ ϑεία γραφὴ καὶ πάλιν »ϑανατωϑεὶς σαρκί, ζωοποιηϑεὶς δὲ
πνεύματις zei τὰ ἑξῆς). σταυροῦται ϑάπτεται χατέρχεται εἰς τὰ
καταχϑόνια ἐν ϑεότητι καὶ ἐν ψυχῇ, αἰχμαλωτεύει τὴν αἰχμαλωσίαν
χαὶ ἀνίσταται τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ σὺν αὐτῷ τῷ ἁγίῳ σώματι, συνενώσας
τὸ σῶμα τῇ ϑεότητι, μηκέτι λυόμενον μηκέτι πάσχον μηκέτι ὑπὸ
ϑανάτου κυριευόμενον (ὥς φησιν ὃ ἀπόστολος »ϑάνατος αὐτοῦ οὐχ-
ἔτι κυριεύει), 3. αὐτὸ τὸ σῶμα ἀληϑινῶς αὐτὴν τὴν σάρχα αὐτὴν
τὴν φυχὴν αὐτὰ τὰ πάντα οὐχ ἄλλο τι παρὰ τὸ ὃν σῶμα, ἀλλ᾽
αὐτὸ τὸ ὃν ἐνδυναμώσας χαὶ ἑἕνώσας εἰς μίαν ἑνότητα εἰς μίαν ϑεό-
τητα. τὸ σαρχιχὸν ἄφϑαρτον τὸ σωματιχὸν πνευματικὸν τὸ παχυ-
περὲς λεπτομερὲς τὸ ϑνητὸν ἀϑάνατον, μὴ ἑωραχὸς ὅλως διαφϑοράν,
πὴ καταλειφϑείσης τῆς ψυχῆς ἐν "Audn, μὴ μερισϑέντος τοῦ ὀργάνου
πρὸς ἁμαρτίαν, μὴ χρανϑέντος τοῦ νοῦ τροπῇ, ἀλλὰ τὰ ὅλα μὲν
ἀνθρώπου λαβών, φυλάξας δὲ ὅλα τέλεια, ἐπιδεδωκυίας τῆς ϑεότητος
τῇ ἀληϑινῇ ἐνανϑρωπήσει πρὸς τὰς εὐλόγους χρείας, λέγω δὴ τὰς
ἐκ σώ ματός τε καὶ ψυχῆς χαὶ 22 νοῦ ἀνϑρωπίνου ἃ πιστουμένας
τὴν πληροφορίαν, τουτέστιν πείνῃ καὶ δίῳ N» κλαυϑμῷ τε xal ἀϑυμίᾳ.
ὀάχρυσί TE καὶ ὕπνῳ, καμάτῳ χαὶ ἀναπαύσει. ταῦτα γὰρ οὐχ ἁμαρ-
τίας εἶδος, ἀλλ᾽ ἐνανϑρωπήσεως ἀληϑεστάτης γνώρισμα, ἀληϑείᾳ τῆς
ϑεότητος συνούσης τῇ ἐνανϑρωπήσει, οὐ τὰ ἀνϑρώπινα πασχούσης,
ἀλλὰ τῆς ϑεότητος συνευδοκούσης εἰς τὰ εὐλογα zei τὰ ἐχτὸς ἁμαρ-
τίας καὶ τροπῆς ἀπηγορευμένης ὑπάρχονται ἀλλὰ καὶ ἀνέστη καὶ

1 I Petr. 4,1 — 2 ΤΡεΐίγ. 3, 15 — 4 vgl. Ephes. 4, 8 — 7 Röm. 6, 9 —
12f vgl. Psal. 15, 10

GU M anaceph.

1 σαρχί <M 88 ϑεία «- Αἴ | ϑανατωϑεὶς + μὲν anaceph. ζωογονη-
ϑεὶςαῦ] 5 τῇ τρίτῃ ἡμέρα] τριήμερος anaceph. σώματι] πνεύματι anaceph.
6 τὸ σῶμα] τῶ οῶμα ἃ τῷ σώματι M 10 τὸ < anaceph. | öv] ἴδιον Μ
| zai ἑνώσας <GUM | εἰς μίαν ἑνότητα <M | vor εἰς μέαν3 + χαὶ anaceph.
12 ἀϑάνατον + (anodeigac)? * | ξωραχὼς GM 18 χαταληφϑείσης M | εἰς

“4δην < anaceph. 14 πρὸς] εἰς anaceph. | εἰς τροπὴν anaceph. τροπῇ

+ τὸ παρόπαν G | wer <anaceph. 15 vor τέλεια + τὰ anaceph. 16f πρὸς
τὰς — ψυχῆς] ταῖς χρείαις, ταῖς εὐλογίαις κατὰ τὰς σωματιχάς τε χαὶ ψυχικὰς ana-
ceph. 17 » etwa (gpvousvas, τῆς ἀληϑινῆς ἐνανϑρωπήσεως) * | πιστουμένας]
χεχτημένας anaceph. 18 τουτέστιν) τὰ τῇ anaceph. | vor χλαυϑμῷ + zai
anaceph. 19 δαχρύσει U | zaudo» <UM | οὐχ Μ 20 ἀνϑρωπισμοῖ
ἀληϑεστάτου anaceph. | ἀληϑείας M 21 τῇ ἐνανθρωπήσει < anaceph. ἐναν-
ϑρωπήσει) ardownörntı U 22 τὰ <anaceph. 23 ὑπάρχοντα *] ὑπαρχού-

σης anaceph.<GUM | ἀλλὰ zeii< G UM

8

3,1

D 336

Ft a U a nn

a

le Tech

,
EZ

10

20

Panarion Christentum 2, 7—4, 2 231

ϑυρῶν κεκλεισμένων εἰσῆλϑεν, ἵνα τὸ παχυμερὲς λεπτομερὲς ἀποδείξῃ,
αὐτὸ τὸ ὃν σὺν σαρχὶ zal ὀστέοις. μετὰ γὰρ τὸ εἰσελϑεῖν ἔδειξε
χεῖρας καὶ πόδας καὶ πλευρὰν νενυγμένην, ὀστέα τε καὶ νεῦρα καὶ
τὰ ἄλλα, ὡς μὴ εἶναι φαντασίαν τὸ ὁρώμενον" πίστεώς τε καὶ ἐλπί-

= ς u \ ΣΡ. > = er: = . ὦ ἧς
dos τῆς ἡμετέρας | τὴν υποῦσχεσιν ἐποιεῖτο, di ἑξαυτοῦ ta οὁλα τελει- P50
x - 2 ’ > x > ’ [2 u ..

σας. | καὶ συναλίζεται οὐ doxmosı ἀλλα ἀληϑείᾳ, παιδευῶν te ὅ Ö112

ἐδίδαξε βασιλείαν οὐρανῶν κηρύσσειν ἐν ἀληϑείᾳ, τὸ μέγα καὶ κορυ-
φαιότατον * σημαίνων τοῖς μαϑηταῖς καὶ λέγων »μαϑητεύσατε τὰ
ἔϑνης, τουτέστιν μεταβάλετε τὰ ἔϑνη ἀπὸ κακίας εἰς ἀλήϑειαν, ἀπὸ
αἱρέσεων εἰς μίαν ἑνότητα, »βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς ὄνομα πατρὸς
καὶ υἱοῦ καὶ ἁγίου πνεύματοςς, εἰς τὴν κυριακὴν ὀνομασίαν τῆς
τριάδος. τὴν ἁγίαν χαὶ βασιλικὴν σφραγῖδα, ἵνα δείξῃ ἐκ τοῦ ὀνόμα-
τος μηδεμίαν ἀλ λοίωσιν εἶναι τῆς͵ μιᾶς ἑνότητος. ὅπου γὰρ οἱ βαπτι-
ζόμενοι χελεύονται ὑπ᾽ αὐτοῦ «σφραγίξζεσϑαι) εἰς ὄνομα πατρός,
ἀσφαλὴς ἡ δοξολογία" »εἰς Ovoua viod« οὐκ ἀποδεόντως ἡ ἐπίκλησις"
»εἰς ὁγομα ἁγίου πνεύματος«ς οὐ διῃρημένος ὃ σύνδεσμος οὐδὲ ἀπηλ-
λοτριωμένος. τῆς μιᾶς ϑεότητος ἔχων τὴν σφραγῖδα.

4. Καὶ ἀνελήφϑη εἰς οὐρανὸν ἐν αὐτῷ τῷ σώματι καὶ τῇ ψυχῇ
καὶ τῷ νῷ, συνενώσας εἰς μίαν ἑνότητα καὶ μίαν πνευματικὴν ὑπό-
στασιν καὶ ἔνϑεον ἀποτελέσας, ἐχάϑισεν ἐν δεξιᾷ τοῦ πατρός, πέμψας
κήρυχας εἰς | ὅλην τὴν οἰχουμένην, Σίμωνα Πέτρον, ᾿Ανδρέαν τὸν
ἀδελφὸν αὐτοῦ, ᾿Ιάκχωβον καὶ Ἰωάννην τοὺς υἱοὺς Ζεβεδαίου οὖς
πάλαι ἐξελέξατο, Φίλιππον καὶ Βαρϑολομαῖον, Ματϑαῖον Θωμᾶν τε

1 vgl. Joh. 20, 19 — En vgl. Joh. 20, 20 — 4 vgl. Luk. 24, 39 — 8 Matth.
25, 19 — 10 Matth. 28, — 21—S. 232, 1 vgl. dazu das Apostelverzeichnis
Panarion haer. 79, 3, 3. he beiden Listen decken sich nicht vollständig; der in
der unsrigen stehende Matthäus ist dort durch Jacobus Alphaei ersetzt

G U (von 2. 8 (καϑητεύ)σατε nV) M anaceph.

1 vor ϑυρῶν + τῶν M 2. τὸ « 4 τἄλλα U | τὰ ὁρώμενα U
δ τελείως 1 6 χαὲ συναλίζεται] zai συνεσϑίων καὶ συναυλιζόμενος anaceph. |
ἀλλ᾽ α δ κ {(κυστήριονν ἢ 9 τουτέστιν --- ἔϑνη <M | vor ἀλήϑειαν + τὴν
M anaceph. 10 αἱρέσεως V | βαπτίσατε VM | vor ὄνομα --τὸμ 19 τὴν
< anaceph. 13 ἑνώτητος M 14 ὑπ᾽ αὐτοῦ --- anaceph. | (σφραγίζεσϑαι *
15 ἀσφαλὴς] καὶ ἀσφαλῶς anaceph. 16 vor ἁγίου + τοῦ M | διῃρημένος ὁ
σύνδεσμος] διῃρημένη ἣ ἕνωσις anaceph. | οὔτε ΝΜ 16f ἀπηλλοτριωμένη ana-
ceph. 17 ἔχων τὴν σφραγῖδα < anaceph. 18 zei! < anaceph. | οὐρανοὺς
anaceph. 19 ἑνώτητα M 21 Σίμωνα V Συμεῶνα M 23 zei (vor Bao-
ϑολομαῖον) < V | θωμᾶν τε) καὶ Θωμᾶν anaceph.

-

u

10

232 Epiphanius

χαὶ Ἰούδαν καὶ Θαδδαῖον, Σίμωνα τὸν ζηλωτήν" Ἰούδας γὰρ ὁ Ἰσκα-
ριώτης, εἰ καὶ πρώην ἐν τοῖς δώδεχα ἐφψηφίζετο, προδότης γενόμενος
ἀπετμήϑη τοῦ ἁγίου τῶν ἀποστόλων καταλόγου. ἀπέστειλεν δὲ
καὶ ἄλλους ἑβδομήκοντα δύο κηρύττειν, ἐξ ὧν ἦσαν οἱ ἑπτὰ οἱ ἐπὶ
τῶν χηρῶν τεταγμένοι, Στέφανος Φίλιππος Πρόχορος Νικάνωρ
Τίμων Παρμενᾶς καὶ Νικόλαος. πρὸ τούτων δὲ ατϑίας ὁ ἀντὶ
Ἰούδα συμφηφισϑεὶς μετὰ τῶν ἀποστόλων" μετὰ τούτους δὲ τοὺς
ἑπτὰ καὶ Ματϑίαν τὸν πρὸ αὐτῶν Μάρχον χαὶ Aovxav, Ἰοῦστον,
Beovaßav καὶ ᾿᾿πελλῆν, Ῥοῦφον, Δίγερα καὶ (τοὺς) λοιποὺς τῶν
ἑβδομήκοντα δύο. μετ᾽ αὐτοὺς δὲ πάντας καὶ σὺν αὐτοῖς Παῦλον
τὸν ἅγιον ἀπόστολον διὰ φωνῆς ἰδίας ἀπ᾿ οὐρανοῦ ἀπόστολον ὁμοῦ
καὶ κήρυχα ἐϑνῶν καὶ πληρωτὴν ἀποστολικῆς διδασκαλίας ἐξελέξατο"

>

a Er x a - " Ἐν ς r ᾿ =
ὡς εὐρίσχεε τὸν ayıov «Ἰουχᾶν, opra τῶν ἑβδομηκονταὰ δυο τῶν 6

ὃ ἕν ὧν ὃ « \ > PB: \ ον, ς - ’
εεσχορπισμένων, (oP) | ἐπιστρέψας καὶ ἀκολουϑον ἑαυτῷ. ποιῆσας

ὦ x - > ’ « - x > ’ x
GVVEOYOP τοῦ εὐαγγελίου ομοῦ χαὶ ἀποστολον (ἀπέδειξ ΞΕΨ). καὶ

a ‚ ς - > x ’ eh

οὕτως ἐτελέσϑη ἡ πᾶσα εὐαγγελικὴ πραγματεία ἕως τούτου τοῦ
’

100vov.

4f vgl. Act. ὁ, δὲ — 6f vgl. Act. 1, 23ff — 13f über Lukas vgl. Panarion
haer. 51, 11, 6

M anaceph.

1 Ziljjuwore V 1-3 loidas γὰρ ὃ — ἀπέστειλεν δὲ] Ἰούδαν τε τὸν Ἰσχαριώ-

τὴν χαὶ προδότην αὐτοῦ γενόμενον anaceph. 3 ἀποστείλας M 4 ol! < ana-
ceph. | οἷ «ΟΝ 5 χειρῶν, n von späterer Hand V | τεταγμένοι < anaceph.
6 πρὸς τούτοις u. < δὲ anaceph. 7 Ἰούδα + ἔσχατον anaceph. | τῶν + dw-
deza anaceph. Tf μετὰ τούτους — πρὸ αὐτῶν] μετὰ δὲ τοίτων πάντων anaceph.
8 Meozov zre.| überall bis τοὺς λοιποὺς (Z. 9) Nominative anaceph. | καὶ
< Manaceph. 9 (τοὺς) "ὅ8Ὃ 10 μετὰ τούτους anaceph. 11 ἁγιώτατον anaceph.
| ἀπόστολον + ἐξελέξατο anaceph. 12 ἐξελέξατο] ἀπέστειλε anaceph. 13 ὃς]
καὶ anaceph. | εὑρίσχει εὑρίσχει τε, εἰ u. τε aus etwas anderem hergestellt V eorr
εὑρίσκεται M | τὸν ἅγιον < anaceph. | τῶν ἑβδομήκοντα δύο ὄντα anaceph.

14 διεσχορπισμένων] ἐσκορπισμένων V anaceph. Zum Sinn vgl. Pan. ἢ. 51, 11,6.

τῶν &Bdounjzovre δύο τῶν διασχορπισϑέντων ἐπὶ τῷ τοῦ σωτῆρος λόγῳ: es ist
also auf Joh. 6, 66 (Matth. 26, 31) angespielt | (ὃν) * | ἐπιστρέψας < anaceph.

ἑαυτῷ ποιήσας] αὐτὸν ἔλαβε anaceph. 15 συνεργὸν. .. καὶ ἀπόστολον (ane-
δειξε) Ἢ συνεργὸς (ὸς aus ὃν V) ὧν... χαὶ ἀπόστολος VM χαὶ συνεργὸν τοῦ

εὐαγγελίου anaceph. 15f χαὶ οἵτως)] οὕτως γοῦν anaceph.

PS

10

V

Panarion Christentum 4, 2—9 233

a” ’ c ’ cr « \ - Jr SL, \ =
Eotaı δὲ μοι 0 λογος ἕως ὧδὲ περὶ τῶν εἴκοσι αἱρέσεων καὶ τῆς
x ’ > ’ ’ > >» -
χατὰ δυναμιν ἀκολουϑίας ἐν συντομῷ μοι εἰρημένης εὐαγγελικῆς
φωταγωγίας τῆς ἐν κόσμῳ διὰ τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν μαϑητῶν αὐτοῦ
γεγενημένης, οἷς τὰ ὅμοια συλλέξ αι καὶ παραϑέσϑαι τὰ προϑεσπίσματά
τε καὶ τὰς προφητείας ἀπὸ νόμου TE xal ψαλμῶν καὶ τῶν ἄλλων
τὰς ἀχολουϑίας καὶ ἀγωγὰς ἔνεστιν ἰδεῖν καὶ τὴν ἀκρίβειαν κατα-
, ς 2 , > \ > \ \ A " 2 ΠΝ
λαβέσϑαι, ὡς οὐ νοϑος ἀλλὰ ἀληϑῆς χαὶ προχαταγγελϑεῖσα ἅπο
- - ’ \ > ’ ς - -
τῆς παλαιᾶς διαϑήχης καὶ ἀναμφίβολος ἐστιν ἡ ἔνσαρχος τοῦ Χριστοῦ
, \ > x , \ N > Bu ,
παρουσία | καὶ εὐαγγελικὴ διδασκαλία. ἵνα δὲ μὴ εἰς ογκον παρεχτείνω
\ - ’ ’ ’ > ‚
τὴν τῆς OVVTAZEmS πραγματείαν, TOVTOLG ἀρχεσϑήσομαι.
Προϊὼν δὲ ἐφεξῆς τὰς μετέπειτα τῷ βίῳ ἐπιφυείσας ἐπὶ κακῇ
, , ς ‚ , ” rd, \ Ei ’
προφάσει δοξας ὁμοίως διαγορεύσω, ndn τας ἕνδεκα Tag ano Ἰουδαίων
Ἢ - 8 > - ’ c ’ x ,
καὶ Σαμαρειτῶν καὶ τὰς πρὸ αὐτῶν ἐννέα ἐξ Ελλήνων καὶ βαρβάρων
\ - „ - - N
καὶ τῶν ἄλλων γενομένας πρὸ τῆς τοῦ κυρίου παρουσίας καὶ ἕως
») - - ΄ N > [2
αὐτοῦ τοῦ χρόνου μετρίως ἀπαριϑμησαμενος. |

M anaceph. (bis Z. 12 διαγορεύσω)

1 lies ἔστω * |: ἕως] ὡς M | eixooı] ἕνδεκα VM 2 χατὰ δύναμιν
ἀχολουϑίας] zara ἀκολουϑίαν anaceph. [μοι εἰρημένης < anaceph. ΦΥ͂ εὐαγ-
γελικῆς --- Ev χόσμῳ] εὐαγγελικῆς τοῦ κόσμου φωταγωγίας anaceph. 3 τῆς] τὴν M
| διὰ τοῦ Χριστοῦ] δι᾿ αὐτοῦ Μ 4 oic] οὖς V | ra!] καὶ anaceph. | naoe-
ϑέσϑαι + (βουλομένῳ) * 6 vor ἀγωγὰς + τὰς, V 1 ἀλλ᾽ M | noozarayyer-
ϑεὶς Υ Sxai<VM | Evoaoxos<anaceph. | To <V 19 διαγράψω anaceph.
15 hinter ἀπαριϑμησάμενος haben VM einen unechten (vgl. TU XXXVIH. 2
S. 16ff) Anhang, der} in V durch eine dünne Leiste (vor Ναζωραίων), in M
nur durch herausgesetzten Buchstaben (ταῦ Te) von dem Vorhergehenden ge-
schieden ist: (... . ἀπαριϑμησάμενος): ταῦτα ἔν τισιν οὐκ ἔγχειται. Ναζωραίων
ὅ ἐστι Χριστιανισμὸς ἐν ὀλίγω χρόνω οὕτω (< οὕτω Νὴ κληϑεὶς ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων
χαὶ ὑπ᾿ αὐτῶν τῶν ἀποστόλων, λέγοντος Πέτρου "Ἰησοῦν τὸν Ναζωραῖον (Ναζω-
ραίων V) ἄνδρα ἀποδεδειγμένον« χαὶ τὰ ἑξῆς, ὕστερον δὲ ἀπὸ Ἀντιοχείας ἀρξά-
μενος χαλεῖσϑαι Χριστιανισμός. ἔστιν δὲ φύσει αἵρεσις Ναζωραίων, περὶ ἧς (ὧν V)
χκαϑεξῆς λέξωμεν κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἀχολουϑίας

7
Ö114

8

D 338

D339 0110
P52

or

D3 611

ΡΣ ” x >
ldde ἔνεστι χαὶ ἐν τούτῳ τῷ δευτέρῳ τόμῳ τοῦ πρώτου βιβλίου, Ῥῥο

τ

ἐν © εἶσιν αἱρέσεις δεχατρεῖς οὕτως"

᾿ > x ᾿ πὶ ’ - x r
za. Σιμωνιανοί, οἱ ἀπὸ Σίμωνος τοῦ uayov τοῦ ἐπὶ Πέτρου 21,1
- }) , ’ - - € 2 -
τοῦ ἀποστόλου, κώμης Γιτϑῶν τῆς Σαμαρείας. οὗτος ἀπὸ Σαμαρειτῶν
τ r - x c ” 4 ’ x
ορμᾶτο, Χριστοῦ δὲ ὑπέδυ ovoua μόνον. ἐδίδαξε δὲ αἰσχροποιίαν, ὃ
x ’ - - > ’ ’ x > ’
τὴ» μίξιν μολυσμοῦ γυναικῶν ἀδιαφορον᾽ σωματῶν δὲ ἀποβαλλεται
x > ’ x \ ’ x ΕῚ - ’ ’ x
τὴν ἀνάστασιν χαὶ τὸν χοῦμον um εἰναι ϑεοῦ φάσχει. εἰχονὰ δὲ 3
ς - « x x - x > - ’ > ’ ς ’ > -
ἑαυτοῦ ὡς 4Ζιος καὶ τῆς σὺν αὐτῷ πόρνης, ὀνόματι ElEvng, Adnvas
’ = - = r ΄
τύπον κα τοῖς ἑαυτοῦ μαϑηταῖς παρεδίδου εἰς προσκύνησιν. ἔλεγεν

10 δὲ ἑαυτὸν Σαμαρείταις μὲν τὸν πατέρα, Ἰουδαίοις δὲ τὸν Χριστόν. |
zB. Μενανδριανοί, οἱ ἀπὸ τούτου τοῦ Σίμωνος διὰ Μενάνδρου 22 |
τενὸς ἐναρξάμενοι, διαφερόμενοι δὲ πρὸς τοὺς Σιμωνιανοὺς κατά τι" |
ὡς ἀπὸ ἀγγέλων ἔλεγε τὸν κόσμον γεγενῆσϑαι. |
27. Σατορνιλιανοί, οἱ κατὰ τὴν Συρίαν τὴν τῶν Σιμωνιανῶν 3,1
15 χρατύναντες αἰσχρολογίαν, ἕτερα δὲ παρὰ τοὺς Σιμωνιανοὺς εἰς ἔχ- |
V M anaceph. (die Nebenzeugen Joh. Dam. de haeres. Migne 94, 689 ΑΗ Doctr.
patr. ὦ. 34; S. 267 Diekamp sind nur ausnahmsweise berücksichtigt)

2 ἐν ᾧ εἰσιν --- οὕτως) διαλαμβάνοντα περὶ δεχατριῶν αἱρέσεων anaceph.

3f Σιμωνιανοὶ --- ἀποστόλου] ὧν πρώτη ἡἣ τοῦ Σίμωνος τοῦ μάγου ὃς εὐθὺς μετὰ
Χριστὸν ἔτι κηρυσσόντων τῶν ἀποστόλων ἐφάνη, ἀφ᾽ οὗ χαὶ Σιμωνιανοὶ ἐχλήϑησαν
οἱ τῇ αὐτοῦ αἱρέσει προσχείμενοι anaceph. 3 vor Πέτρου + τοῦ Afxw-
uns Γιτϑῶν — ὡρμᾶτο] οὗτος 2x Σαμαρείας ὡρμᾶτο, χώμης Γιτϑῶν anaceph.
4 vor χώμης + (ἐχλ * | Tır$@v, τ auf Rasur V Γιϑῶν M > δρμᾶτο, ω von
erster Hand M | ὑπέδυεν anaceph. | ἔδειξε anaceph. [- αἰσχροποι αν V
6 ἀπέβαλε anaceph. 7 ἔλεγε anaceph. 8 αὐτοῦ M | os Διὸς < anaceph.
Sf Ayıpäs rinov] ὡσεὶ Διὸς καὶ ᾿ϑηνᾶς anaceph. 9 x etwa (En&yovaav) *
9 παρεδίδου vor τοῖς ἑαυτοῦ anaceph. 117 οἱ ἀπὸ --- ἐναρξάμενοι] οἱ ἀπὸ Me-

δ νυ eure Mu u Mc ee ie πὰ Me ME Me “Ὁ, δωω μὰ

vevdoov τινὸς anaceph. 11 τούτου <M 12 διαφερόμενοι --- κατά τι] ὃς

διέφερε μὲν κατά τι πρὸς τοὺς Σιμωνιανοὺς anaceph. | δὲ <V 18 ὃ-] < ana-

ceph. οἷ, ı auf Rasur Veorr ὑπὸ, v auf Rasur Veorr | ἀγγέλων + δὲ anaceph.
ἔλεγον, ο auf Rasur Veorr 14 Σατορνηλιανοὶ M 15 xzoaruvovres V

10

[DD
or

Anacephalaeosis von Tom. 2 235
a - ’ ’ »» > x 1 ἜΥ ’ \ > x
πληξιν περισσοτέραν κηρύυρσοντεξς, | ano δὲ Σατορνίλου τὴν ἀρχὴν
a \ Du EN RR > 5 ‚
ἐσχηκότες, 09 καὶ αὐτὸς κατὰ Μένανδρον ὑπὸ ἀγγέλων τὸν κόσμον
- [4 x fi 4 Pe \
γεγενῆσϑαι ἔφασκεν, μονῶν δὲ ἑπτὰ. παρὰ τὴν τοῦ ἄνο) πατρὸς
γνώμην.
Ten - > ας , 2
κὃῦ. Βασιλειδιανοί, τῆς αὐτῆς αἰσχρουργίας τελεσταί, ἀπὸ Βασι-
A RT, τ 4, E - ; »
λείδου τοῦ aua Σατορνίλῳ τοῖς Σιμωνιανοῖς καὶ Μενανδριανοῖς με-
o x - ’ x
μαϑητευμένου, τὰ ὁμοία μὲν φρονοῦντος. κατὰ τι δὲ διαφερομένου.
\ ’ 2 x 5 \
λέγει δὲ τριαχοσίους ἕξήχοντα πέντε οὐρανους εἶναι καὶ τούτοις
ὀνόματα ἀγγελικὰ ἐχτίϑησιν. διὸ καὶ τὸν ἐνιαυτὸν τοσούτων ἡμερῶν
εἶναι, καὶ τὸ ᾿Αβρασὰξ ὄνομα τῆς αὐτῆς ψήφου εἶναι καὶ εἶναι τξε.
καὶ εἶναι τοῦτο τὸ ἅγιον ὀνομά φησι».
Ἔς-- e ’ \ -
κε. Μικολαῖται, ἀπὸ Νικολάου τοῦ ἐπὶ ταῖς χήραις υπὸ τῶν
> ’ a - - -" \
ἀποστόλων ταχϑέντος, ὃς διὰ ζῆλον τῆς ἰδίας γαμετῆς τὴν αἰσχρουρ-
’ u = “ἃ - \ \
γίαν ἅμα | τοῖς ἄλλοις ἐπιτελεῖν τοὺς αὐτοῦ μαϑητὰς ἐδίδαξεν, καὶ
\ = - \ , Ἀν = 2 ’
περὶ τοῦ Καυλακαὺ καὶ Προυνίχου καὶ ἄλλῶν βαρβαρικῶν ὀὁνομα-
”
τῶν εἰσηγησαμενος. |
= a, ᾿ ’ \ BELA (SERE »- ἢ ’ Ν 2 >
x. I vworızoi, Tas avras αἱρέσεις dındesausvorı, πλέον δὲ αὐτῶν
’ ’ - ’ ’ x =
πάντων τὴν αἰσχρότητα ἐμμανῶς ἐργαζόμενοι, Ev Αἰγύπτῳ δὲ Στρα-
\ - x τ > =
τιωτικοὶ καλούμενοι χαὶ Φιβιωνῖται, ἐν δὲ τοῖς ἀνωτεριχοῖς μέρεσι
Ir ᾿ x \ ’ ΜῈ Ἢ
Σεχουνδιανοί, ἐν ἄλλοις μέρεσι Σοκρατῖται, παρὰ δὲ ἑτέροις Ζακχαῖοι
) \ > \ > N
ἄλλοι δὲ Κοδδιανοὺς αὐτοὺς λέγουσιν, ἄλλοι δὲ Booßogitac αὐτοὺς
τ x \ x \ \ 2 “-
χαλοῦσιν. οὗτοι (Tv) Βαρβηλῶ τὴν χαὶ Βαρβηρῶ αὐχοῦσιν.
κζ. Καρποχρατιανοί, ἀπὸ Καρποκράτους τινὸς τῶν ἐν τῇ “Πσίς,
a
ὡς ἐδίδασχε πᾶσαν αἰσχρουργίαν ἐκτελεῖν καὶ πᾶν ἐπιτήδευμα ἅμαρ-
, \ ’ ’ \
τίας. καὶ εἰ μή τις διὰ πάντων, φησί, παρέλϑοι καὶ τὸ ϑέλημα
[4 ’ 2 2 . ἢ c -
παντῶν δαιμονῶν καὶ ἀγγέλων ἐκτελέσῃ, οὐ ὄυναται ὑπερβῆναι εἰς
x > > \ >on > -
τὸν ἀνώτατον οὐρανὸν οὐδὲ τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας παρελϑεῖν.
9 \ \ 5 NE 8 \ > ’ ’ N \ ”
ὅλεγε δὲ τὸν ]ησοῦν ψυχὴν vosoav εἰληφέϊναι, eldora δὲ τὰ av

M anaceph.

3 uovov anaceph. 6 μεμαϑητευμένου ΜΘ 7Tumw+oivV 9 ἐχτίϑησαν M
ἐπιτίϑησι Joh. Dam. (scheinbar besser, aber vgl. S. 243,7 258,6) 10 τῆς αὐτῆς
ψήφου εἶναι za <VM 18 ἀποταχϑέντος Μ | ὃς < anaceph. 14 ἑαυτοῦ anaceph.
| διδάξας anaceph. 15 Καυλαχαῦ Ἢ χαυλα καὺχ, 1 Buchstabe ausradiert V
χαυλαυχκαὺχ M 17 Γνωστιχοὶ + o VM | δὲ αὐτῶν] καὶ αὐτοὶ anaceph.
19 Φοβιανίται M 20 ἄλλοις + δὲ anaceph. 21 Booßveitas M 22 οὗτοι
— αὐχοῦσιν < anaceph. | (τὴν) Βαρβηλὼ τὴν καὶ Βαρβηρὼ Ausgg., nach gew.
Schreibung] τὴν Βαρβελὼ τὴν καὶ Baoßeow M τὴν Βαρβελώτην χαὶ Βαρβαὶϊρὼ Veorr
25 παρέλϑῃ anaceph. 26 ἐχτελέσει anaceph. 27 ἀνώτατον < anaceph.
28 εἰδό!τα, o aus ὦ Veeorr

D

ΕΙ

25,1

Ö

P5

118 2

9
οὔ

20,1

-

10

3

v

236 Epiphanius

ἐνταῦϑα καταγγέλλειν, καὶ ὡς εἴ τις πράξειεν ὅμοια τῷ Ἰησοῦ, κατ᾽
αὐτὸν εἶναι. τὸν δὲ νόμον σὺν τῇ τῶν νεκρῶν ἀναστάσει ἀπαγορεύει,
ὡς αἱ ἀπὸ Σίμωνος καὶ δεῦρο αἱρέσεις. τούτου γέγονεν ἡ ἐν Ῥώμῃ
“Μαρχελλίνα. εἰκόνας δὲ ποιήσας ἐν κρυφῇ Ἰησοῦ zei Παύλου καὶ
Ὁμήρου καὶ Πυϑαγόρου ταύταις ἐϑυμία καὶ προσεχύνει.

χη. Κηρινϑιανοί, οἱ καὶ δὶηρινϑιανοί. οὗτοι οἱ ἀπὸ Κηρίνϑου
καὶ Μηρίνϑου Ἰουδαῖοί τινες περιτομὴν αὐχοῦντες, τὸν δὲ κόσμον
ὑπὸ ἀγγέλων γεγενῆσϑαι. Ἰησοῦν δὲ κατὰ προχοπὴν Χριστὸν χαλεῖ-
σϑαι λέγοντες.

χϑ. ΜΝαζωραῖοι, Χριστὸν ὁμολογοῦντες Ἰησοῦν υἱὸν τοῦ ϑεοῦ,
πώντα δὲ κατὰ νόμον πολιτευόμενοι.
λ. Ἐβιωναῖοι, παραπλήσιοι τῶν προειρημένων Κηρινϑιανῶν καὶ
Nelooeiov, οἷς συνήφϑη κατὰ τι ἡ τῶν Σαμψαίων τε καὶ Ἑλκε-
σαίων αἵρεσις, ol Χριστόν φασιν ἐχτίσϑαι ἐν τῷ οὐρανῷ καὶ τὸ ἅγιον
πνεῦμα, ἐνδημήσαντα δὲ τὸν Χριστὸν ἐν τῷ Adau πρῶτον καὶ κατὰ
καιρὸν ἐχδυόμενον αὐτὸν τὸν Adau καὶ πάλιν ἐνδυόμενον᾽ τοῦτο
γάρ φασιν ἐπιτετελεχέναι αὐτὸν ἐν τῇ ἐνσάρχῳ αὐτοῦ παρουσίᾳ.
Ιουδαῖοι δὲ ὄντες εὐαγγελίοις κέχρηνται. σαρκοφαγίαν βδελύττονται,

κ᾿

σ x > - " x r x -
τὸ ὕδωρ δὲ ἀντὶ ϑεοῦ ἔχουσι, τὸν δὲ Χριστὸν ἄνϑρωπον ἐν τῇ ἐν-

τς κι ‚ > ’ ς ” P - \ ’ >

66020 παρουσίᾳ Erdsdvode, ὡς ἔφην. συνεχῶς δὲ βαπτίζονται Ev
- σ΄ x - { < - [4]

τοῖς ὕδασι ϑέρους τε καὶ χειμῶνος |, εἰς ἀγνισμὸν δῆϑεν ὥσπερ oi

“Σαμαρεῖται. |

λα. Θὐαλεντῖνοι. οἱ σαρκὸς μὲν ἀπαγορεύουσιν ἀνάστασιν, παλαιὰν
δὲ ἀϑετοῦσι διαϑήκην καὶ προφήτας ἀναγινώσκοντες μὲν χαὶ ὅσα εἰς
ὁμοίωσιν δύναται τροπολογεῖσϑαι τῆς αὐτῶν αἱρέσεως δεχόμενοι,
ἑτέρας δέ τινας μυϑολογίες παρεισφέροντες, τριάχοντα αἰώνων ὀνο-
μασίας λέγοντες ἀρρενοϑηλείων, ὁμοῦ τε ἐκ} τοῦ πατρὸς τῶν ὅλων

M anaceph.

1 vor ἐνταῦϑα + zei τὰ anaceph. 2 δὲ) τ VM ἃ καὶ δεῦρο < anma-
ceph. 5 ταύτας anaceph. 6 οἱ; -- anaceph. | οὗτοι < anaceph. 7 τινὲς
. αὐχοῦντες] οἵτινες... αὐχοῦσιν anaceph. | τὸν δὲ] καὶ anaceph. 8 ὑπ Μ
Ἰησοῦν δὲ] τὸν δὲ Ἰησοῦν anaceph. 9 λέγοντες < anaceph. 10 Ναζωραῖοι
+ oi VM | Χριστὸν ὁμολογοῦντες Ἰησοῦν] Ἰησοῦν μὲν ὁμολογοῦντες anaceph.
| τοῦ < anaceph. 12 παραπλησίως anaceph. 14 vor Χριστὸν + τὸν anaceph.
15 τὸν Χριστὸν <. anaceph. 16 ἐχδυόμενον u. ἐνδυόμενον vertauscht anaceph.
17 φησὶν M 18 δὲ] ze VM 19 δὲ] τε VM 23 σαρχὸς} σάρχα u. vor
ἀνάστασιν + εἰς anaceph. 25 δύνανται anaceph. 26 αἰώνων] ἐνιαυτῶν ana-
ceph. 27 λέγοντες) φέροντες VM

4
P54

6120
ΠΕ

>

D6

BR VOREn

N E

|

γι

10

V

Anacephalaeosis von Tom. 2 237

‚ [4] x x ς - x - x x x
γεγεννημένων, 005 χαὶ ϑεοὺυς ἡγοῦνται χαὶ αἰῶνας. τὸν δὲ ἄριστον
- - ’ x ς \ ὌΝ
ἐπ᾿ οὐρανοῦ σῶμα ἐνηνοχέναι καὶ ος διὰ σωλῆνος τὴν Μαρίαν δια-
πεπερακέναι.

Ὕ τ ’ ) ’ un ΡΝ =
18. Σεχουνδιανοί, οἷς συνάπτονται Erıpyavns καὶ ]σίδωορος, ταῖς

> En \ € \ o 2
5 αὐταῖς κεχρημένοι χαὶ οὗτοι συζυγίαις, Ta ομοια Θυαλεντίνῳ πε-

φρονηχότες, ἕτερα δὲ παρ᾽ αὐτὸν ποσῶς διηγούμενοι. προστιϑέασι
δὲ τὴν αἰσχρουργίαν διδάσκοντες" ἀπαγορεύουσι δὲ χαὶ οὗτοι τὴν
σάρχα.

λγ. Πτολεμαῖοι, μαϑηταὶ ὄντες καὶ αὐτοὶ Οὐαλεντίνου, οἷς συν-
ἅπτεται ἡ Φλώρα. τὰ αὐτὰ δὲ περὶ τῶν συζυγιῶν καὶ αὐτοὶ
λέγουσι καϑάπερ Οὐαλεντῖνος zei Σεκουνδιανοί" κατά τι δὲ καὶ οὗτοι
διαφέρονται.

Avrn καὶ ἡ τοῦ δευτέρου τόμου τοῦ πρώτου βιβλίου τῶν δεκα-
τριῶν αἵρέσεον ἀναχεφαλαίωσις. |

M anaceph.

1 γεγεννημένων " γεγενημένους V γεγεννημένους M anaceph. 2 Evmvo/l/g£-
ναι, o aus ὦ Veorr 9:6 πεπεραχέναι anaceph. 4 συνάπτεται V | Ἐπιφάνιος
anaceph. ὅ συ! ζυγίαις Veorr συζυγίαις M anaceph. | τὰ < anaceph. 6 διη-
γούμενος M διηγοῦνται anaceph. 1 tiv! < anaceph. 9 Πτολεμαῖοι + οἱ
anaceph. Οὐαλεντίνου χαὶ αὐτοὶ ὄντες uadntai V 10 δὲ περὶ < anaceph. |
συ! ζυγιῶν V συζυγιῶν M | οὗτοι anaceph. 11 χαϑάπερ)] χαϑὰ χαὶ anaceph.

32,1

33

P55 6122

Κατὰ Σιμωνιανῶν πρώτη μετὰ τὴν εἰς Χριστὸν πίστιν τὴν μόνην
οὖσαν, τῆς δὲ ἀχολουϑίας κα.

1. Σίμωνος γίνεται. τοῦ μάγου πρώτη αἵρεσις ἀπὸ Χριστοῦ καὶ 1.1
δεῦρο ἀρξαμένη. οὖσα αὕτη τῶν εἰς ὄνομα Χριστοῦ οὐχ ὀρϑῶς οὐδὲ
εὐαγῶς (πιστευόντων), ἀλλὰ κατὰ τὴν παραπεποιημένην ἐν αὐτοῖς
φϑορὰν τὰ δεινὰ ἐργαζομένων. οὗτος ὁ Σίμων γόης ἦν, ἀπὸ ὃ
Πιτϑῶν δὲ ὡρμᾶτο τῆς πόλεως τῆς ἐν τῇ Σαμαρείᾳ, νυνὶ κώμης
ὑπαρχούσης. ἐφαντασίαζε δὲ τὸ γένος τῶν Σαμαρειτῶν ταῖς μαγείαις
ἐξαπατῶν τε καὶ δελεάζων, ἔλεγεν δὲ ἑαυτὸν εἶναι τὴν μεγάλην δύ- 3
10 vauıp τοῦ ϑεοῦ καὶ ἄνωϑεν καταβεβηχέναι. τὸν πατέρα δὲ ἔλεγεν

ἑαυτὸν τοῖς Σαμαρείταις, Ἰουδαίοις δὲ ἔλεγεν ἑαυτὸν εἶναι τὸν υἱόν,
παϑόντα δὲ μὴ πεπονϑέναι. ἀλλὰ δοκήσει μόνον. ὑπεχορίσϑη ὁὲ
οὗτος | τοὺς ἀποστόλους καὶ αὐτὸς δὲ [ὁμοίως] loc τοῖς ἄλλοις ὑπὸ

σι

I »»
1

1ff zur Darstellung des Epiphanius vgl. insbesondere Hegesipp bei Eusebius

h. 6. IV 22, 5; S. 370, 15 Schwartz Justin apol. I 26, 2f 56, 1f dial. 120 Ire-
naeus adv. haer. 1 23, 1 Hippolyt refut. VI7Tf Ps. Tert. adv. omn. haer. 1
Filastrius haer. 29 Const. apost. VI7ff clement. Hom. u. Recogn. allerwärts
6f zu ἀπὸ Γιτϑῶν vgl. Justin apol. 1 30, 2 (ἀπὸ κώμης λεγομένης Tırrov) Hip-
ΠΝ refut. VI 7, 1; 85. 184, 25 Wendland VI20,3; S.148,13 clement. Hom.115;
. 18, 34 Lagarde 1Π 22; S. 27,26 clement. Recogn. II 7 — 8 vgl. Act. 8,9 9 —
9m vgl. Act. 8, 10 u. Irenaeus adv. haer. I 23,1; 1191 Harvey docuit semetipsum
esse qui inter Judaeos quidem quasi filius apparuerit, in Samaria autem quasi
pater descenderit, in reliquis vero gentibus quasi spiritus sanctus adventaverit. esse
autem se MEINEN IPRIER virtutem, hoc est eum qui sit super omnia pater Hippolyt
refut. VI = 4; S. 146,7 Wendland ἑαυτὸν δὲ λέγων τὴν ὑπὲρ πάντα δύναμιν εἶναι
ebenda 6; 8. 147,5ff χαὶ παϑεῖν δὲ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ [καὶ] δεδοκηκέναι μὴ πεπονϑότα, ἀλλὰ
φανέντα Ἰουδαίοις μὲν ὡς υἱόν, ἐν δὲ τῇ Σαμαρείᾳ ὡς πατέρα, ἐν δὲ τοῖς λοιποῖς
ἔϑνεσιν ὡς πνεῦμα ἅγιον Tertullian de anima 34 Ps. Tert. adv. omn. haer. 1

ausus est summam se dicere virtutem, ..se..descendisse ...., apud Iudaeos se in
phantasmate dei non passum, sed esse quasi passum — 12ff vgl. Act. 8, 198
ΝΜ

1 χατὰ Σιμωνιανῶν πρώτη: ἀπὸ δὲ τῆς ἀκολουϑίας καὶ μετὰ τὴν εἰς Χρι-

στὸν πίστιν τὴν μόνην οὖσαν za VM 3 Σιμωνιανοὶ M ὅ «πιστευόντων ἢ
> r - T - ,

6 ἐργαζομένων *] ἐργαζομένη V ἐργασαμένη M 7 Γιϑῶν, τ Veorr Πίϑων M

᾿ χωμιχῆς Μ 8 δὲ -| ᾧΝ 9 δὲ --ξΥ 19 ὑπεχορέσϑη Μ 18 [ὁμοίως) " | ἀπὸ M

It

ID

Panarion haer. 21, 1, 1—2, 3 (Simonianer) 239

φιλίππου ἐβαπτίσϑη μετὰ πολλῶν. οἱ πάντες δὲ χωρὶς αὐτοῦ ἔξε-
δέξαντο τὴν τῶν μεγάλων ἀποστόλων παρουσίαν καὶ διὰ τῆς αὐτῶν
χειροϑεσίας ἔλαβον πνεῦμα ἅγιον, ἐπειδήπερ Φίλιππος διάκονος ὧν
οὐκ εἶχεν ἐξουσίαν τῆς χειροϑεσίας τοῦ δι᾿ αὐτῆς διδόναι πνεῦμα
ἅγιον. οὐχ ὀρϑὴν δὲ ὁ Σίμων ἔχων τὴν καρδίαν οὔτε τὸν “λογισμόν,
αἰσχροκερδίᾳ δέ τινι καὶ φιλοχρημοσύνῃ προσανέχων χαὶ τῆς μοχϑη-
ρᾶς αὐτοῦ ἐπιτηδεύσεως ἐχτὸς βαίνων οὐδαμῶς, προσέφερε χρήματα
Πέτρῳ τῷ ἀποστόλῳ, ὅπως δῴη αὐτῷ ἐξουσίαν ἐν τῇ ἐπιϑέσει τῶν
χειρῶν πνεῦμα ἅγιον παρέχειν, λογισάμενος ὀλίγον δώσειν πολλὴν
δὲ ἀντὶ ὀλίγου διὰ τοῦ ἄλλοις παρέχειν πνεῦμα ἐπισωρεῦσαι χρημά-
τῶν πληϑὺν καὶ ἐπικερδῆσαι. |

2. Οὗτος μὲν οὖν ἔχων τὴν διάνοιαν πεπονηρευμένην ἀπὸ τῆς
ἐν τῇ μαγείᾳ δαιμονιώδους πλάνης καὶ πεφαντασιωμένην, πρόχειρος
ὧν ἀεὶ τῆς ἑαυτοῦ κακίας τὰ βαρβαρικὰ καὶ δαιμονίων πράγματα διὰ
τῆς ἑαυτοῦ μαγγανείας ἐπιδείκνυσϑαι, παρελϑὼν εἰς μέσον καὶ προ-
σχήματι ὀνόματος Χριστοῦ, ὡς ἐλλέβορον μέλιτι παραπλέχοων, δηλη-
τήριον τοῖς ὑπ᾽ αὐτοῦ ἀγρευϑεῖσιν εἰς τὴν καχομήχανον αὐτοῦ πλάνην
παρενϑεὶς τῷ τοῦ ὀνόματος ἀξιώματι Χριστοῦ ϑάνατον ἐνεποίησεν
τοῖς πεισϑεῖσιν. λάγνος δὲ ὧν κατὰ τὴν φύσιν καὶ αἰδοῖ τῇ τῶν
ἑαυτοῦ ὑποσχέσεων ὑπονυττόμενος, παραπεφϑαρμένην ὑπόνοιαν τοῖς
ὑπ᾽ αὐτοῦ ἀπατωμένοις ὁ ἀγύρτης παρεποιήσατο. γυναῖκα γάρ τινὰ
ἑαυτῷ εὑράμενος ῥεμβάδα Ἑλένην τοὔνομα ἀπὸ τῆς Τυρίων ὁρμω-
μένην ἄγεται, μὴ ὑποφαίνων συνάφειαν ἔχειν πρὸς ταὐτὴην᾿ ἐν παρα-
βύστῳ δὲ αἰσχρότητι συμπεριπλεχόμενος τῷ γυναίῳ ὁ γόης τινὰ
μυϑώϑη ψυχαγωγίαν τοῖς ἑαυτοῦ μαϑηταῖς ὑφηγεῖτο, δῆϑεν ξαυτὸν

ff vgl. Αοὐ. 8,181 — 21ff vgl. Justin apol.126,3 clement.Hom.1l23; S.28,10 ff
Lagarde (element. Recogn.1ISff) — Tyrus genannt bei Irenaeus adv. haer. 123,2; 1191
Harvey Hippolyt refut. VI19, 3; S.146, 3ff Wendland Tertullian de anima 34 —
95 1 vgl. Justin apo1.126, 3 Ἑλένην τινὰ ...τὴν ὑπ᾽ αὐτοῦ ἔννοιαν πρώτην γενομέ-
νην λέγουσι Jrenaeus adv. haer. 123,1. 2; 1191 Harvey esse autem se sublimissi-
mam virtutem ... Helenam ... primam mentis eius conceplionem, matrem ommniun
Tertullian de anima 34 se quwidem fingit summum patrem, illam vero iniechonem
suam primam Hippolyt refut. VI 18, 3; S. 144, 13 aus der Anögaoıs μεγάλη: ἡ μία
φαίνεται ἄνωϑεν, ἥτις ἐστὲ μεγάλη δύναμις, νοῦς τῶν ὅλων... ἄρσην, ἡ δὲ Et&oe
χάτωϑεν, ἐπίνοια a m, ϑήλεια dazu 19, 2; 5. 140, 18 ἐν γὰρ τῇ κατ᾽ ἐχεῖνον zaı-
ρὸν γενομένῃ Ἑλένῃ ἐνῴχησεν.... ἡ ἐπίνοια, vgl. auch Ps. Tert. adv. omn. haer. 1

M

1 οἱ d& navres V 8 Πέτρῳ < M 13 noözeıoo))/s, 0 aus ὦ Veorr
15 ἐπιδείχνυσϑαι U] Erudeızvuuevos VM 17 ayo///ev$eiow, ein Buchstabe ge-
tilgt Veorr 18 Χριστὸν M 20 παρ, Ϊεφϑαρμένην, wohl ἀπ ausradiert Veorr
91 ἀπατομένοις M 22 εὑρό μενος, o aus α Veoorr 25 ὑφηγήτο, εἴ Veorr

P56

0124
2.1

240 Epiphanius

εἶναι δύναμιν ϑεοῦ λέγων τὴν μεγάλην, τὴν δὲ σύζυγον πορνάδα
πνεῦμα | ἅγιον εἶναι τετόλμηκεν λέγειν καὶ διὰ ταύτην κατεληλυϑέναι DS
φησίν. »ἐν ἑχάστῳ᾽ δὲ οὐρανῷ μετεμορφούμην, φησίν, χατὰ τὴν μορ- 4
τὴν τῶν ἐν ἑχάστῳ οὐρανῷ, ἵνα λάϑω τὰς ἀγγελιχάς μου δυνάμεις χαὶ
5 χατέλθω Ent τὴν "Evvorev, ἥτις ἐστὶν αὕτη ἣ χαὶ Προύνικος χαὶ πνεῦμα
ἅγιον χαλουμένη, δι᾿ ἧς τοὺς ἀγγέλους ἔχτισα, οἱ δὲ ἄγγελοι τὸν χόσμον
ἔχτισαν χαὶ τοὺς ἀνθρώπουςε. εἶναι δὲ ταύτην τὴν Ἑλένην ἐκείνην
τὴν πάλαι, δι᾿ ἣν οἱ Τρῶες καὶ Ἕλληνες εἰς μάχην ἦλϑον. ἔλεγε 5
δὲ μὖϑόν τινα εἰς ταῦτα, ὅτι ἄνωϑεν ἡ δύναμις χατιοῦσα ἑαυτὴν
μετεμόρφου, ἀλληγορικῶς δὲ οἱ ποιηταὶ περὶ τούτου ἔφασαν. διὰ
γὰρ τὴν ἄνωϑεν δύναμιν (ἣν Προύνιχόν φασιν, ἥτις παρ᾽ ἄλλαις
αἱρέσεσι Βαρβηρὼ ἤτοι Βαρβηλὼ καλεῖται, τὸ κάλλος αὐτῆς ἐμφαί-
vovoav εἰς οἰστρόν (TE) ἄξασαν αὐτοὺς καὶ διὰ τοῦτο πεμφϑεῖσαν
εἰς συλαγωγίαν τῶν ἀρχόντων τῶν τὸν χόσμον τοῦτον κτισάντων, P57

"-

1.

2 vgl. Irenaeus adv. haer. 123, 3; 1102 ἢ Harvey quapropter et ipsum venisse
Hippolyt refut. VI 19, 4; S. 146, 4f Wendland Ps. Tert. adv. omn. haer. 1
ad daemonem se errantem, qui esset sapientia, descendisse quaerendum —
3ff ob aus der Anöweoıs μεγάλη entnommen? — 8 Irenaeus adv. haer. 123, 3;
I 193 Harvey = Hippolyt refut. VI19,6; 8. 147,2f ἐληλυϑέναι αὑτὸν ἔφη μετα-
μορφούμενον καὶ ἐξομοιούμενον ταῖς ἀρχαῖς zal ταῖς ἐξουσίαις καὶ τοῖς ἀγγέλοις
Tertullian de anima 34 quwibus fallendis et ipse configuratus aeque, dazu Bousset,
Hauptprobleme S. 239 vgl. die ähnliche Vorstellung bei Apelles Ps. Tert. adv.
omn. haer. 6 Christum ... ipso descensu sideream sibi carnem et aüream con-
terursse, hune in resurrectione singulis quibusque elementis quae in descensu suo
mutuata fwissent, in ascensu reddidisse — 5 vgl. clement. Hom. I 25; S. 29, 1ff
Lagarde clement. Recogn. II 12 u. Irenaeus adv. haer. I 29, 4; 1225 Harvey (von
den Barbelognostikern) ἐκ δὲ τοῦ πρώτου ἀγγέλου προβληϑῆναι λέγουσι πνεῦμα
ἅγιον, ὃ Σοφίαν χαὶ Προύνιχον προσηγόρευσαν — 6f vgl. Irenaeus δᾶν. haer.
I 23, 2; 1191 Harvey per quam in initio mente concepit angelos facere et archan-
gelos. hane enim Ennoiam ... generare angelos et potestates, a quibus et mundum hune
factum dixit — ἢ vgl. Irenaeus adv. haer. 123,2; 1192 Harvey Hippolyt refut.
V119, 1ff; S. 145, Sff Wendland Tertullian de anima 34 — 10ff vgl. Hippolyt
refut. VI 19, 2; 8. 145, 10 ἥτις dei χαταγινομένη ἐν γυναιξὶν ἐτάρασσε τὰς ἐν
χόσμῳ δυνάμεις διὰ τὸ ἀνυπέρβλητον αὐτῆς χάλλος clement. Recogn. II 12 pro
qua (sc. die Luna), zinquit, Graeei et Barbari confligentes imäginem quidem evus
aligua ex parte videre potuerunt, ipsam vero ut est penitus ignorarunt, quippe quae
apud illum primum omnium et solum habitaret deum — Derselbe Mythus bei den
Nikolaiten (Panarion haer. 25,2,4), bei den »Gnostikern« (haer. 26,1,9) u. im Ma-
nichäismus (haer. 26, 27, 1), vgl. Bousset, Hauptprobleme der Gnosis S. 73 Cumont,
cosmogonie manich. S. 67

VM |
4 λαϑὼν u. dafür nachher <x«aiM 8 παλαινΜ 13 (te) ἢ

10

15

20

v

Panarion haer. 21, 2, 3—3, 3 (Simonianer) 241

[xai] τοὺς αὐτοὺς ἀγγέλους εἰς πόλεμον δι᾿ αὐτὴν New, αὐτὴν δὲ
μηδὲν πεπονϑέναι, ἀλληλοχτονίας δὲ αὐτοὺς εἰς ἑαυτοὺς ἐργάσασϑαι
παρασχευᾶσαι δι᾿ ἣν ἐνέβαλεν εἰς αὐτοὺς πρὸς ἑαυτὴν ἐπιϑυμίαν.
καὶ συνέχοντες αὐτὴν τοῦ μὴ ἄνω δύνασϑαι ἀνιέναι συνεγίνοντο
αὐτῇ, ἕκαστος ἐν ἑκάστῳ σώματι γυναικείας καὶ ϑηλυκῆς σχέσεως,
μεταγγιξομένης αὐτῆς ἀπὸ σωμάτων ϑηλυχῶν εἰς σώματα διάφορα
ἀνϑρωπίνης φύσεώς τε καὶ χτηνῶν καὶ τῶν ἄλλων, ἵνα δι᾿ ὧν αὐτοὶ
ἐργάζονται, κτείνοντές TE καὶ χτεινόμενοι, μείωσιν ἑαυτῶν διὰ τῆς
τοῦ αἵματος προχύσεως ἐργάζωνται, εἶτα ἐχείνη τὴν δύναμιν συλλε-
γομένη πάλιν avdıs eis οὐρανὸν ἀναβῆναι δυνηϑῇ.!

ὃ. »Ἦν δὲ αὕτη τότε ἡ ἐπὶ τοῖς “λλησί τε nal Τρωσὲ καὶ ἀνωτάτω
πρὶν ἣ τὸν κόσμον γενέσϑαι χαὶ μετὰ τὸν κόσμον διὰ τῶν ἀοράτων δυνά-

HEWY τὰ ἰσότυπα πεποιηχυῖα. αὐτὴ δέ ἐστιν ἣ νῦν σὺν ἐμοὶ καὶ διὰ ταύτην

χατελήλυϑα. καὶ αὕτη δὲ προσεδόχα τὴν | ἐμὴν παρουσίαν. αὕτη γάρ
ἐστιν ἣ ἄννοια, ἡ παρὰ Ὁμήρῳ Ἑλένη καλουμένη. χαὶ τούτου ἕνεχεν
ἀναγχάζεται αὐτὴν διαγράφειν Ὅμηρος ἐπὶ πύργου. ἑστηχέναι καὶ διὰ
λαμπάδος ὑποφαίνειν τοῖς “Ἄλλησι τὴν κατὰ τῶν Φρυγῶν ἐπιβουλήν.
ἐχαραχτήριζε δὲ διὰ τῆς λαμπηδόνος, ὡς ἔφην, τὴν τοῦ ἄνωϑεν φωτὸς
ἔνδειξιν. < διὸ καὶ τὸν παρὰ τῷ Ὁμήρῳ δούρειον ἵππον “μεμηχανημέ-
»Ὸν, ὃν »ομίδουσιν EArmveg ἐπίτηδες γεγενῆσϑαι, ἔλεγε πάλιν 6 γόης
ὅτε Ayvoıa ἐστι τῶν ἐϑνῶν᾽" καί »ὡς οἱ Φρύγες ἕλκοντες αὐτὸν ἀγνοίᾳ τὸν
ἴδιον ὄλεϑιρον ἐπεσπάσαντο, οὕτω [γὰρ] καὶ τὰ ἔϑνη τουτέστιν οἱ ἄνϑρωποι

6 Irenaeus adv. haer. I 23, 2; 1192 Harvey et per saecula veluti de vase in
vas transmigraret in altera muliebria corpora Tertullian de anima 34 τέα multıs
aevıs per alios atque alios habitus femininos volutatam — 12 etwas anders bei
Irenaeus adv. haer. I 23, 2; 1191 Harvey hane enim Ennoiam exsilientem ex eo,
cognoscentem quae vult pater eius degredi ad inferiora et generare angelos et pote-
states, a quibus et mundum hune factum dixit — 14f vgl. Irenaeus adv. haer.
I 23, 2; 1 192 Harvey Hippolyt refut. VI 19, 1ff; S. 145, 12f Wendland —
15:1 vgl. Hippolyt refut. VI 19, 1; S. 145, 8 Wendland χαὶ γὰρ τὸν δούρειον ἵπ-
πον ἀλληγορεῖ χαὶ τὴν Ἑλένην ἅμα τῇ λαμπάδι (auch element. Recogn. II 12) —
22f vgl. Irenaeus adv. haer. I 23, 3; 1193 Harvey = Hippolyt refut. VI 19, 5;
S. 146,16 Wendland οὕτως τοῖς ἀνϑοώποις σωτηρίαν παρέσχε διὰ τῆς ἰδίας ἐπιγνώσεως
Μ

1 [xei] * 2 αὐτοὺς] [αὐτοὺς Veorr ἑαυτοὺς M 3 μ!αὐτοὺς V ἑαυτοὺς M
4 ovveyivero Υ δ ϑηλυχῆς ---ϑηλυκῶν eis<M 7rov<YV 8 ἐργάζονται,
o Veorr 9 προόχύσεως, o Veorr 10 ἀναβῆναι εἰς οὐρανὸν V 13 vor
ἰσότυπα + ἴσα M ausradiert Veorr,; τὰ ἰσότυπα sc. zu dem χόσμος der oberen
Welt 14 χατελήλυϑα] χαταβέβηκα 8.242,15 15 παρ M 17 Aaunndövos\V |

τὴν <V 19 δούρειον, εἰ aus ı Veorr δώριον M 20 ἔλεγε + δὲ M 22 [γὰρ] Ausgg.
Epiphanius Il. 16

Ö126
3: 1

>

“πἰ

D9

3

-

1.

242 Epiphanius

οἱ ἐχτὸς τῆς ἐμῆς γνώσεως διὰ τῆς ἀγνοίας ἕλχουσιν ἑαυτοῖς τὴν ἀπώ-
λειανε. ἀλλὰ καὶ ᾿ϑηνᾶν πάλιν τὴν αὐτὴν ἔλεγε τὴν παρ᾽ αὐτῷ
Ἔννοιαν καλουμένην, χρώμενος δῆϑεν ὁ πλάνος ταῖς τοῦ ἁγίου ἀπο-
στόλου Παύλου φωναῖς μεταποιῶν τε τὴν ἀλήϑειαν εἰς τὸ αὐτοῦ
ψεῦδος, τό »ἐνδύσασϑε τὸν ϑώραχα τῆς πίστεως καὶ τὴν περιχε-
φαλαίαν τοῦ σωτηρίου καὶ κνημῖδας καὶ μάχαιραν καὶ ϑυρεόνε, πάντα
ταῦτα ἐπὶ τῆς τοῦ Φιλιστίωνος μιμολογίας ὁ ἀπατεὼν τὰ ὑπὸ τοῦ
ἀποστόλου εἰρημένα διὰ στερεὸν λογισμὸν καὶ πίστιν ἁγνῆς ἀναστρο-
φῆς καὶ δύναμιν ϑείου λόγου καὶ ἐπουρανίου εἰς χλεύην λοιπὸν καὶ
οὐδὲν ἕτερον μεταστρέφων. | »τί yapıs φησί, »ταῦτα πάντα εἰς ᾿Αϑηηνᾶς
τύπους μυστηριωδῶς ἐσχημάτιζεε. διὸ πάλιν ἔλεγεν. ὡς προεῖπον,
ὑποφαίνων ἐκείνην τὴν μετ᾽ αὐτοῦ γυναῖχα τὴν ἀπὸ Τύρου ληφϑεῖσαν

Ρδδ

9

> - Α - - a - « N x ’ ” -
αὐτῷ. τὴν ὁμώνυμον τῆς παλαιᾶς Ἑλένης, τὰ πάντα ταύτην χαλῶν.

u x - x αν.» x s Sn
καὶ Ἔννοιαν καὶ ᾿4ϑηγᾶν καὶ Ἑλένην καὶ τὰ ἄλλα, ν»χαὶ διὰ ταύτην.
φησί, χαταβέβηχα᾽ τοῦτο γάρ am τὸ γεγραμμένον Ev τῷ εὐαγγελίῳ τὸ
[ds x r x x ’ x _
πρόβατον τὸ πεπλανημένονε. ἀλλὰ καὶ εἰχονα τινὰ παραδέδοχε τοῖς
> - « - >» - 3 x - ; fr ’
αὐτοῦ ὡς δῆϑεν αὐτοῦ οὖσαν καὶ προσχυνοῦσι ταύτην Ev εἴδει Διος"
» « « ᾿ ς ’ un , > N: ’
αλλὴν δὲ ὠσαῦτως λένης | eizova παραδέδωκεν αὐτοῖς Ev σχήματι
> - x - > > - >
Adnvas, καὶ προσκυνοῦσι ταῦτας οἱ παρ᾽ αὐτοῦ ἠπατημένοι.
’ x « ’ ’ [7
4. Μυστήρια δὲ ὑπέϑετο αἰσχρότητος ῥύσεώς TE σωμάτων, ὁπῶς
᾽ « ’ > - x - > r -
σεμνότερον ὑφηγήσωμαι, ἀνδρῶν μὲν διὰ τῆς ἀἁπορροίας, γυναιχῶν

oo

2 vgl. χὰ Ζ. 160 — 5 Ephes. 6,14 — 15 vgl. Luk. 15,4 u. Irenaeus adr. haer.
I 23, 2; 1192 Harvey et hanc esse perditam orem Hippolyt refut. VI 19, 2;
S. 145, 10 Wendland Tertullian de anima 34 — 16 vgl. Irenaeus adv. haer.
I 23, 4; I 194 Harvey — Hippolyt refut. VI 20, 1; S. 148, 4ff Wendland εἰκόνα
τε τοῦ Σίμωνος ἔχουσιν εἰς Διὸς μορφὴν χαὶ τῆς Ἑλένης ἐν μορφῇ Αϑηνᾶς καὶ
ταύτας προσχυνοῦσιν; Hippolyt fährt noch fort τὸν μὲν χαλοῦντες χύριον, τὴν δὲ
χυρίαν. εἰ δέ τις ὀνόματι χαλέσει παρ᾽ αὐτοῖς ἰδὼν τὰς εἰχόντας ἢ Σίμωνος ἢ
Ἑλένης, ἀπόβλητος γίνεται ὡς ἀγνοῶν τὰ μυστήρια --- 20 vgl. ähnliches bei den
‚Gnostikern« Panarion ἢ. 26, 4, 5ff. Etwas anders Hippolyt refut. VI 19, 5;
S. 146, 9ff Wendland οἱ δὲ αὖϑις μιμηταὶ τοῦ πλάνου zei Σίμωνος μάγου γενό-
μενοι τὰ ὕμοια δρῶσιν, ἀλογίστως φάσκοντες δεῖν ulyrvodaı, λέγοντες" πᾶσα γῆ
γῆ χαὶ οὐ διαφέρει ποῦ τις σπείρει, πλὴν ἵνα σπείρῃ, ἀλλὰ καὶ μαχαρίζουσιν ξαυ-

τοὺς ἐπὶ τῇ (ξένῃ) μίξει, ταύτην εἶναι λέγοντες τὴν τελείαν ἀγάπην

M

loi<YV 2 αὐτῷ *] αἰτῶν VM 10 μεταστρέφων... τῇ ueraotgsgo/)/vtı,
o aus @ Veorr 11 lies zinov?* | lies ἐχρημάτιζε ὁὋΟ 19 λη φϑεῖσαν, u aus-
radiert Veorr 15 χαταβέβηχα)] χατελήλυϑα S. 241, 14 | vor τοῦτο + zei M

19 παρ πρὸ V 21 ὑφηγήσωμαι. ὦ aus o Veorr ὑφηγήσομαι M

οι

oO

1

15

20

v

Panarion haer. 21, 3, 3

5, 1 (Simonianer) 243

ὁὲ διὰ τῶν zart ἐϑισμὸν [τῶν] Zuumviov συλλογῇ τινι αἰσχροτάτῃ
εἰς μυστήρια συναγομένων. καὶ ταῦτα εἶναι μυστήρια ζωῆς γνώσεώς
TE) τῆς τελειοτάτης᾽ ὕπερ μάλιστα ὑπάρχει τῷ τὴν σύνεσιν ἐκ ϑεοῦ
κεχτημένῳ βδελυρίαν μᾶλλον ἡγεῖσϑαι καὶ ϑάνατον ἤπερ ζωήν.
ὀνόματα ] δέ τινα ὁ αὐτὸς ὑποτίϑεται ἀρχῶν τε καὶ ἐξουσιῶν, οὐρα-
γοὺς τε διαφόρους φησί, καϑ᾽ ἕχαστον δὲ στερέωμα χαὶ οὐρανὸν δυ-
ν»άμεις τινὰς ὑφηγεῖται καὶ ὀνόματα βαρβαρικὰ τούτοις ἐχτίϑεται" μὴ
ἄλλως δὲ δύνασϑαι σῴζεσϑαί τινα, εἰ μή τι ἂν μάϑοι ταύτην τὴν
μυσταγωγίαν χαὶ τὰς τοιαύτας ϑυσίας τῷ πατρὶ τῶν ὅλων διὰ τῶν
ἀρχῶν τούτων καὶ ἐξουσιῶν προσφέρειν. εἶναι δὲ τὸν αἰῶνα τοῦ-
τον ἀπὸ ἀρχῶν καὶ ἐξουσιῶν, φησί, τῆς κακίας Ev ἐλαττώματι χατε-
σκευασμένον. φϑορὰν δὲ ὑφηγεῖται σαρκὸς καὶ ἀπώλειαν, μόνον
ψυχῶν δὲ χάϑαρσιν καὶ τούτων εἰ διὰ τῆς αὐτοῦ πεπλανημένης
γνώσεως ἐν μυσταγωγίᾳ κατασταῖεν. καὶ οὕτος ἄρχεται τῶν Ivo-
στικῶν καλουμένο)ν ἡ ἡ ἀρχή. μὴ εἶναι δὲ τὸν νόμον ϑεοῦ, ἀλλὰ ἀρι-
στερᾶς δυνάμεως ἔφασχε, μήτε προφήτας ἐξ ἀγαϑοῦ ϑεοῦ ὑπάρχειν,
ἀλλὰ ἑτέρας καὶ ἑτέρας δυνάμεως. καὶ ὡς βούλεται ἑκάστῳ ὁρίζεται"
τὸν μὲν νόμον τινός, Δαυὶδ δὲ ἄλλης, Ησαΐαν ἑτέρας, Ἰεζεκιὴλ πάλιν
ἑτέρας, καὶ ἕχαστόν τινα τῶν προφητῶν μιᾷ. ἀρχῇ ἀνατίϑεται. εἶναι
δὲ τούτους ἅπαντας ἐχ | τῆς ἀριστερᾶς δυνάμεως καὶ ἔξω τοῦ πληρώ-
ματος, πάντα δὲ πιστεύοντα τῇ παλαιᾷ διαϑήκῃ ϑάνατον ὑπέχειν.
5. ἀνατρέπεται δὲ τοῦτο τὸ δόγμα ἀπ᾽ αὐτῆς τῆς ἀληϑείας. εἰ
γὰρ αὐτὸς εἴη ἡ δύναμις τοῦ ϑεοῦ ἡ μεγάλη καὶ τὸ σὺν αὐτῷ πορ-

12 vgl. element. Recogn. 1 ὅ8 — 15ff vgl. clement. Hom. III 2; S. 36, 35
Lagarde ὃς (der höchste Gott) δύο ἔπεμψε ϑεούς, ἀφ᾽ ὧν ὁ μὲν εἷς ἐστιν ὃ τὸν
χόσμον χτίσας, ὁ δὲ ἕτερος ὁ τὸν νόμον δούς ΧΥ ΠῚ 12; 5. 173, 2ff u. Irenaeus adv.
haer. 123, 3; 1193 Harvey = Hippolyt refut. VI 19, 7; 5. 147, 9f Wendland τοὺς δὲ

προφήτας ἀπὸ τῶν χκοσμοποιῶν ἀγγέλων ἐμπνευσϑέντας εἰρηκέναι τὰς προφητείας
Μ

Ὁ») * 2 συναγομένων ἢ συνάγεσθαι VM 3 (te) U | τελειωτά-
τῆς M 4 ἤπερ, ἡ aus v Veorr ὑπὲρ M ὅ ὁ αἰτὸς] οὗτος M 7 ἐχτίϑεται,
ἐχ auf Rasur Veorr; vgl. zu 5. 235, 9 ἢ μὴ] μηδὲ, aber nachher δεδύνησθαι(!)
statt δὲ δίύνασϑαι Μἅ 9 τῷ <M 1068 re V 13 πεπλανημένης)] πλάνης M
14 γνώσεως ἕν μυσταγωγίᾳ] lies μυσταγωγίας ἐν γνώσει * | οὕτως Ὁ] οὗτος
VM | τῶν + (wevdovluwg)? vgl. Irenaeus adv. haer. I 23, 4; 1 100 Harvey a
quibus folsi nominis scientia accepit initia 157 <M | T ἀρχή] lies etwa
πλάνη " 19 τινὰ <M 21 ὑπάρχειν M

16*

ID

3 6128

B59

5,1
11

244 Epiphanius
vidıov τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ος αὐτός φησι, φησάτω TI τὸ ὄνομα τῆς
δυνάμεως ἢ τίνι τῷ λόγῳ τὸ ἐπίϑετον τῇ μὲν γυναικὶ ἐφηύρατο,
ἑαυτῷ δὲ οὐδὲν τὸ παράπαν" πῶς δὲ ἐν χρόνῳ τινὶ εὑρίσκεται κατὰ
διαδοχὴν τὸ χρεὼν ἐπὶ τῆς Ῥωμαίων ἀποδούς, ὅτε ἐν μέσῃ τῶν

Ῥωμαίων πόλει ὁ τάλας καταπεσὼν τέϑνηκεν᾽ τίνι (δὲ) τῷ λόγῳ ὁ
Πέτρος ἀπεφήνατο, αὐτὸν μὴ κλῆρον μὴ μερίδα ἔχειν ἐν τῷ μέρει
τῆς ϑεοσεβείας" πῶς δὲ δύναται ὁ κόσμος ϑεοῦ ἀγαϑοῦ μὴ ὑπάρχειν, 4
ὁπότε ἐξ αὐτοῦ πάντες οἱ ἀγαϑοὶ ἐξελέγησαν" πῶς δὲ ἀριστερὰ εἴη 5
δύναμις ἡ ἐν νόμῳ χαὶ ἐν προφήταις λαλήσασα, ἥτις περὶ τῆς ἐλεύ-

10 σεῶς τοῦ Χριστοῦ (ἀπὸ τοῦ ἀγαϑοῦ ϑεοῦ προκεχκήρυχεν καὶ τὰ
φαῦλα πάντα ἀπαγορεύει᾽ πῶς δὲ οὐχ ἂν εἴη μία ϑεότης καὶ τὸ αὐτὸ 6
πνεῦμα καινῆς καὶ παλαιᾶς διαϑήχης, ὁπότε ὁ κύριος εἶπεν »οὐχ
ἦλϑον χαταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαιςε; καὶ ἵνα δείξῃ ὅτι ὁ
νόμος ὑπ᾿ αὐτοῦ χατηγγέλη καὶ διὰ Μωυσέως ἐδωρήϑη, ἡ δὲ εὐαγγε-

15 λικὴ χάρις δι᾿ ἑαυτοῦ καὶ τῆς ἐνσάρχου παρουσίας κεχήρυχται, ἔλεγε
τοῖς Ἰουδαίοις »εἰ ἐπιστεύετε Μωυσῇ, καὶ ἐμοὶ ἂν ἐπιστεύετε᾽ ἐχεῖνος
γὰρ περὶ ἐμοῦ ἔγραψενς. σαὶ ἄλλα] πολλὰ ἔστιν * πρὸς ἀντίϑεσιν 7 Ö130
τῆς τοῦ γόητος ληρολογίας" πῶς δὲ ἔσται τὰ αἰσχρὰ ζωτικά, εἰ μή
τι ἂν δαιμόνων εἴη τὸ φρόνημα, ὁπότε αὐτὸς ὁ κύριος λέγει ἐν τῷ

90 εὐαγγελίῳ πρὸς τοὺς λέγοντας αὐτῷ »εἰ οὕτως ἡ αἰτία τοῦ ἀνδρὸς
zal τῆς γυναικός, οὐ συμφέρει γαμῆσαιε" ὁ δὲ πρὸς αὐτοὺς ἔφη »οὐ
πάντες τοῦτο χωροῦσι" εἰσὶ γὰρ εὐνοῦχοι, οἵτινες εὐνούχισαν ξαυτοὺς

διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν« καὶ ἔδειξεν ὡς τὸ φύσει ἀπέχεσϑαι
συζυγίας βασιλείας οὐρανῶν ἐστι τὸ δῶρον. πάλιν δὲ ἐν ἄλλῳ τόπῳ 8

25 λέγει κατὰ τὸν σεμνὸν γάμον, ὃν αὐτὸς ὁ Σίμων παραφϑείρων αἰσχρῶς
μεϑοδεύει τὴν ἑαυτοῦ ἐπιϑυμίαν, ὅτι »οὺς ὁ ϑεὸς συνέζευξεν, ἄνϑρω-
πος μὴ χωριζέτως. | D12

19

3ff vgl. Didaskalia S. 101, 6ff Lagarde (S. 121, 6ff Flemming-Achelis) Fila-
strius haer. 29; S. 15, 20ff Marx (Constit. apost. VI 9, 3f; S. 321, 4ff Funk actus
Petri ο. 32; I 83 Lipsius-Bonnet) — δ vgl. Act. 8, 21 — 12f Matth. 5, 17 —
13ff vgl. Joh. 1, 17 — 16f Joh. 5, 46 — 20 Matth. 19, 10 — 21 Matth. 19, 11
— 26 Matth. 19, 6

ΥΝ

1 pynoaw <M | Tr®<M 2 Eypevoe///to, ε aus @ V 3 οὐδὲ V
4 χρέος M 5 πόλει <M | (δὲ U 8 ἐπελάγισαν V 9 ἐν <M
10 (ἀπὸ τοῦ" * 14 χατηγγέλι!!η, A auradiert V 16a <V 17 κα etwa
(εὑρεῖν) * 18 .ληρολογίας *] ἀντιλογίας VM 22 χωροῦσι τοῦτο M 25 ὃν
= Ν 26 οὗ. <M

Panarion haer. 21, 5, 1—7, 3 (Simonianer) 245

6. Πῶς δὲ πάλιν ὃ πλάνος ἐπιλαϑόμενος τῆς ἰδίας ληρῳδίας 6,1
ἑαυτὸν ἐλέγχει, ὥσπερ | ἀγνοῶν ἃ προλέγει; φήσας γὰρ ὅτι ὑπ᾽ αὐτοῦ P60
γεγόνασιν οἱ ἄγγελοι διὰ τῆς αὐτοῦ Evvoiag, πάλιν ἔλεγεν μεταμορ-
φοῦσϑαι καϑ᾽ ἕχαστον οὐρανόν, ὅπως λάϑοι τοὺς αὐτοὺς ἐν τῷ

ὅ κατιέναι. ἄρα δεδιὼς ἐλάνϑανε, χαὶ πῶς δέδιεν ὁ ληρολόγος οὐς
αὐτὸς ἐποίησεν ἀγγέλους; πῶς δὲ οὐ πάντῃ εὐϑυέλεγχτος αὐτοῦ 3
τοῖς συνετοῖς ὴ ὑποσπορὰ τῆς πλάνης εὐρεϑήσεται, ὁπότε »2v ἀρχῇ
ἐποίησεν ὃ ϑεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν« φησὶν ἢ γραφή; κ καὶ συνᾳ-
δόντος τούτῳ τῷ λόγῳ ὁ κύριος ἐν τῷ εὐαγγελίῳ φησὶν ὡς πρὸς

10 τὸν ϑεὸν καὶ πατέρα τὸν ἴδιον »πάτερ, κύριε τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς
Ymse. εἰ τοίνυν ποιητὴς οὐρανοῦ καὶ γῆς ὑπάρχει ὁ ϑεὸς ὁ πατὴρ 3
τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, μάτην τὰ πάντα τῷ συχοφάντῃ
Σίμωνι εἴρηται, τὸ ὑπὸ ἀγγέλων τὸν κόσμον ἐν ἐλαττώματι γεγενῆ-
σϑαι χαὶ τὰ ἄλλα πάντα, ὅσα δαιμονῶν ὁ πλάνος τῷ κόσμῳ παρα-

15 λαλῶν εἰσηγήσατο καὶ ἀπάτην τισὶν ἐνεποίησεν τοῖς ὑπ᾽ αὐτοῦ ἡπα-
τημένοις.

7. Καὶ ταῦτά μοι ἐν ἐπιτομῇ πρὸς τὴν τούτου αἵρεσιν εἰρημένα Ἶ,1
ἀρχέσει τοῖς ἐντυγχάνουσιν εἰς πρόφασιν ἀληϑείας τε καὶ ἰάσεως καὶ
εἰς ἔλεγχον τῶν διὰ τῆς τοιαύτης ϑηριώδους φϑορᾶς πειρωμένων

20 ἀδικεῖν τοὺς ἀγνοοῦντας. ὑπερβήσομαι δὲ καὶ ἐφ᾽ ἑτέρας πάλιν 3
βαδιοῦμαι αἱρέσεως ἔλεγχον, τούτου τὴν ἰοβολίαν ἱκανῶς συντρίψας.
ἔστιν γὰρ ἐν αὐτῷ μεταβολὴ καὶ ἐνδοιασμός, πλάνου μὲν ὄντος αὐτοῦ
μορφὴν δὲ ὀνόματος Χριστοῦ ἐνδυσαμένου, ὡς ἡ τῶν ἐχτρωμάτων
ἑρπετώδης ἐξ οὐρίων φῶν ἀσπίδων κυϊσκομένη φϑορὰ καὶ ἄλλων

25 ἐχιδνῶν, ὡς φησιν ὁ προφήτης »φὰ ἀσπίδων ἔρρηξαν, καὶ ὁ μέλλων 3
τῶν φῶν αὐτῶν φαγεῖν ηὗρεν οὐριον καὶ ἐν αὐτῷ βασιλίσκονκ.
ἀλλὰ τῇ δυνάμει ὡς ἔφην τοῦ Χριστοῦ τοῦτον παίσαντες διὰ τῶν
τῆς ἀληϑείας λόγων καὶ τὴν αὐτοῦ λύμην ἀφανίσαντες ἐπὶ τὰς ἑξῆς
ἴωμεν, ἀγαπητοί. D13 0132

2f vgl. oben N 240, 88 u. beachte τὰς ἀγγελικάς μου δυνάμεις — 7 Gen.
1, 1 — 10 Matth. 11, 25 Luk. 10, 21 — 13 vgl. S. 243, 10f — 25 Jes. 59, 5

ν

6 πάντῃ ἢ παντὶ VM | Σεὐϑὺε ἐλεγκτὸς Μ 8 vor φησὶν + (ὡς) ἢ
10 ϑεὸν καὶ <M 11—13 χαὲ γῆς --- Σίμωνι <M 14 παραλαλῶν] παράλ-
λων M 15 εἰσηγήσατο *, nach gewöhnlicher Wendung] ἐξηγήσατο VM
15—17 ἐνεποίησε — elonutva <M 20 ὑπερβήσομαι, o aus ὦ Veorr 21 τούτου
— συντρίψας nachgetragen Veorr <M 22 i//Jevro aus ἐν αὐτῷ Veorr [ἐνδὺυ-
aouos V 23 EvdvaduevosM | ὡς ἡ] ὡσεὶ μ 29 Unterschrift χατὰ Σίμωνος V

10

246 Epiphanius

᾿ ΄ er P} - - pP. - - x
Κατὰ Μενάνδρου, β ἀπὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας, τῆς δὲ
> - ᾿ =
ἀχολουϑίαως XD.

1. Ταύτῃ χκαϑεξῆς ovngreraı Μένανδρός τις, ὃς ἀπὸ Σαμαρειτῶν
ὁρμώμενος ἐγένετο. μαϑητεύων τούτῳ τῷ Σίμωνι ἐν χρόνῳ τινί. |
ὁμοίως δὲ ἔλεγεν χαὶ αὐτὸς τὸν χόσμον γεγονέναι ὑπὸ ἀγγέλων,
ἑαυτὸν δὲ ἔλεγεν ἄνωϑεν δύναμιν ϑεοῦ χκαταπεπέμφϑαι. μείζονα
δὲ χυβείαν» οὗτος ὑπὲρ τὸν πρότερον ἐργασάμενος πρὸς ἀπάτην τῶν
ἀνϑρώπων ἔλεγεν ἑαυτὸν πεπέμφϑαι εἰς σωτηρίαν, δῆϑεν εἰς τὸ συνα-
γαγεῖν τινὰς εἰς τὸ ἑαυτοῦ μυστήριον διὰ τὸ μὴ ὑπὸ τῶν τὸν κόσμον
πεποιηκότων ἀγγέλων καὶ ἀρχῶν καὶ ἐξουσιῶν καταχιυριευϑῆναι.
ὅμοια δὲ τῷ ἑαυτοῦ διδασχάλῳ τὰ πάντα συνυφαίνων καὶ γοητείαις
καὶ ταῖς ἄλλαις μαγγανείαις * οὐ διέλειπεν, οὐδὲν δὲ διήλλαττε τῇ
διδασχαλίᾳ ἀλλ᾽ ZU μόνον ὅτι ἑαυτὸν ἔλεγε μείζονα μᾶλλον ἢ τὸν
πρὸ αὐτοῦ ὄντα αὐτοῦ διδάσχαλον.

2. To δὲ αὐτῷ ἐλαττώματι ᾧ zei ὁ αὐτοῦ διδάσκαλος περιέπεσε
καὶ αὐτὸς ἁλοὺς διὰ τῶν αὐτῶν. τοῦ ἐλέγχου τῆς ἀληϑείας λόγων
ἀνατραπήσεται. ἡ ἀνετράπη γὰρ οὗτος καὶ ἔληξεν ἡ αὐτοῦ αἵρεσις ὡς
ἐπὶ τὸ πλεῖστον. ὑπερβήσομαι δὲ καὶ ἐφ᾽ ἑτέραν πάλιν προκόπτων
τῇ ὑφηγήσει ἐλεύσομαι. τῷ γὰρ ovrı οἱ παλαιοὶ ἱστοροῦσι μῦϑον,
ὡς ἐχ πολλῶν ἀσπίδων συνηγμένων ἐν ἄγγει ἑνὶ ὀστρακίνῳ καὶ

1ff vgl. mit Epiph. insbesondere Justin apol. 126,4 Irenaeus adv. haer. 123,5;
1195 Harvey Tertullian deanima50 Ps. Tert. adv. omn. haer. 1 — 3 ἀπὸ Σαμαρει-
τῶν) bei Justin apol. 126, 4 genauer ἀπὸ χώμης Καππαρεταίας — 5 vgl. Irenaeus
adv. haer. 123,5; 1195 Harvey = Hippolyt refut. VII4;S. 190,2 Wendland ἐπεβάλετο
εἰπεῖν ὑπὸ ἀγγέλων τὸν κόσμον γεγονέναι --- 6 etwas anders Irenaeus adv. haer. 123,5;
1 195 Harvey primam quidem virtutem incognitam ait omnibus; se autem eum esse
qui missus sit ab invisibilibus Salvatorem Tert. de anima 50 se a superna et arcana
potestate legatum — 1—10 vgl. Irenaeus adv. haer. I 23, 5; 1 195 Harvey dare
quoque per eam quae a se doceatur magicam seientiam addidit, ut et ipsos qui
mundum fecerunt vincat angelos . resurrectionem enim per id quod est in eum
baptisma aceipere eius disceipulos — 19 vgl. haer. 30, 26, 5ff

M

5 vor ὁμοίως + ὡς M ausradiert V eorr Sf συνάγειν 12 μαγχανίαις
M | =» (noocaveyov) * | διέλ᾽ πεν, ε ausradiert Veorr διέλιπεν M | διήλλαχται M
15 ὦ von erster Hand oben hineingeflickt V | ἑαυτοῦ M 16 ἀληϑείας] &xo-
λουϑίας M 17 7 ἀνετράπη) lies wohl ἀπέϑανεν * | Zingev] ἤλεγξεν M
20 eyycio M

1,1
P61

2

10

15

20

v

Panarion haer. 22, 1, 1—23, 1, 2 (Menander u. Satornilus) 947

“-

κιτατεϑεισῶν ἐν τοῖς ϑεμελίοις τῶν τεσσάρων γωνιῶν ἑκάστου τε-
μένους τῶν ἐν Αἰγύπτῳ οἰχοδομηϑέντων εἰδώλων, [καὶ] εἴ τις τού-
τῶν ἰσχυροτέρα ηὕρηται παρὰ τὰς ἄλλας, ἐπελϑοῦσα ταῖς ἑτέραις
zaripaye' μείνασα δὲ καϑ'᾽ ἑαυτὴν καὶ τροφῆς μὴ εὐποροῦσα, στρα-
φεῖσα αὕτη καὶ ἀπὸ τῆς κέρχου αὐτῆς ἐσϑίειν ἀρξαμένη ἕως μέρους
τινὸς x τοῦ σώματος κατέφαγε᾽ χαὶ οὕτως ἔμεινεν οὐχέτι τελεία,
ἀλλὰ ἥμισυ ὑπάρχουσα ἑρπετοῦ. διὸ καὶ ἀσπιδογοργόνα ταύτην ἐκά-
λεσαν, ὥστε νοεῖν ἡμᾶς τὸ παλαιὸν μὲν εἶναι τοῦτο, νῦν δὲ μηκέτι
τοῦτο εὑρισκόμενον, ἀλλὰ ἠφανίσϑαι' ὡς καὶ αὕτη παντελῶς ἀπολο-
μένη ἔχει μὲν παρ᾽ ἡμῶν τὴν ἀντιλογίαν, αὐτὴ δὲ διὰ τῆς δυνάμεως
Χριστοῦ ἠφάνισται. καὶ ταύτην δὲ ὑπερβάντες ἐπὶ τὰς ἑξῆς ἴωμεν,
ἀγαπητοί. |

N ’ -- > \ - - ’ ’ - x
Kara Σατορνίλου, 7 ἀπὸ τῆς τοῦ κυρίου παρουσίας, τῆς δὲ
2 Ξ-5-
ἀκολουϑίας χγ.

1. Μετὰ τοῦτον Σατορνῖλός τις ἀνέστη, καὶ αὐτὸς ἐκεῖϑεν τὰς
ἀφορμάς, ἀπὸ Μενάνδρου φημὶ καὶ τῶν πρώην λαβών. οὗτος πρὸς
τῇ | Συρίᾳ κατοικήσας, τουτέστιν Avtioyeia τῇ πρὸς Δάφνην, πολλήν
τινα τέχνην καὶ ἐμπειρίαν πλάνης τῷ χύσμῳ παρεισήνεγκεν. δύο
γὰρ οὗτοι ἐγένοντο συσχολασταί, Βασιλείδης τε καὶ Σατορνῖλος"
καὶ 0 μὲν Βασιλείδης πρὸς τῇ Αἰγύπτῳ χωρήσας ἐχεῖσε τὰ σχοτεινὰ
αὐτοῦ τοῦ βάϑους τῆς πλάνης χεχήρυχεν, ὃ δὲ Σατορνῖλος ἐν τῷ

13ff vgl. mit Epiph. insbesondere (Hegesipp bei Eusebius ἢ. 6. 1V 22, 5;

S. 372, 2 Schwartz Justin dial. c. 35 Const. apost. VI 8,1; S. 319, 6 Funk)
Irenaeus adv. haer. 124; 1196ff Harvey Tertullian de anima ce. 23 Hippolyt
refut. VII 3. 28 Ps. Tertullian adv. omn. haer. 1 Filastrius haer. 33 —

15—S. 248, 1 vgl. Irenaeus adv. haer. 1 24,1; 1196 Harvey ex es (Simon u. Me-
nander) Saturninus qui fuit ab Antiochia ea quae est apud Daphnem et Basilides
occasiones accipientes distantes doctrinas ostenderunt; alter quidem in Syria, alter
vero in Alexandria

M

1 yovrıoav M 2 [kai] * 3 ros τέρας V ὃ ξαυτῆςα V 6 {τὸ πᾶν *,
der Widerspruch zwischen τὸ πᾶν u. ἕως μέρους darf bei Epiph. nicht auffallen
ἀλλ΄ Μ 9 ἀλλ᾽ Ν | αὕτη U] αὐτὴ VM If aneiavvouevn V 10 αὕτη M
11 δὲς.“ Μ 12 Unterschrift χατὰ Μενάνδρου 18 ἀπὸ τῆς τοῦ χυρίου παρου-
σίας <M 19 συ ]σχολασταί, ν ausradiert Υ corr 20 χωρήσας] χώρα M

14

P62

1,1

Ö134

2

248 Epiphanius
προειρημένῳ τόπῳ διατρίβων ὁμοίως τῷ Mevardom τὸν κόσμον ὑπὸ
ἀγγέλων γεγενῆσϑαι κατήγγελλεν. ἕνα δὲ εἶναι πατέρα ἄγνωστον,
τὸν αὐτόν τε πεποιηκέν au δυνάμεις καὶ ἀρχὰς καὶ ἐξουσίας" τοὺς δὲ
ἀγγέλους διεστάναι τῆς ἄνω δυνάμεως, ἑπτὰ δέ τινας τὸν κόσμον
πεποιηχέναι χαὶ τὰ ἐν αὐτῷ" τὸν κόσμον δὲ κατὰ μεριτείαν ἑκάστῳ
ἀγγέλῳ χεχληρῶσϑαι. ὁμοῦ δὲ συνελϑόντας τοὺς αὐτοὺς ἀγγέλους
ἐντεϑυμῆσϑαι καὶ κοινῇ τὸν ἄνϑρωπον πεποιηκέναι κατὰ τὴν μορφὴν
τῆς ἄνωϑεν παραχυψάσης φοωτεινῆς εἰχόνος. ἣν μὴ δυνηϑέντες παρα-
χύφασαν χατασχεῖν διὰ τὸ παραχρῆμα ἀναδραμεῖν, μιμήσασϑαι ἠϑέ-
λησᾶν. χαὶ πεπλάσϑαι μὲν τὸν ἄνϑρωπον ὑπ᾽ αὐτῶν | οὐδενὸς
Evexa ἀλλ᾽ ἢ διὰ τοιαύτην πρόφασιν. ἐπειδὴ γάρ. φησίν, ἄνωϑεν
τὸ αὐτὸ φῶς παρακῦψαν ἐρεϑισμόν Tıva ἐνεποίησε τ τοῖς αὐτοῖς ἀγγέ-
λοις, τούτους πρὸς πόϑον τοῦ ἄνω ὁμοιώματος ἐπιχειρῆσαι τοῦ av-
ϑρώπου τὸ πλάσμα ποιῆσαι. ἐπειδὴ γὰρ ἠράσϑησαν τοῦ ἄνω φωτὸς

= ’ - x > x x c - ᾿ ’ x 2
ποϑῳ τῷ προς αὔτο χαὶ ἡδονῇ κατασχεϑέντες, φανέντος καὶ ἀφαν-

᾽ ὅν». μἱ 2 - > ’ > - x x ’ >
τωϑέντος ἀπ᾿ αὐτῶν, ἐρασϑέντας TE αὐτοῦ χαὶ un δυνηϑέντας Eu-
- - > - ’ x x « x -» > - x
πλησϑῆναι τῆς αὐτοῦ ἐρασμιότητος δια To ὑπὸ ϑῆξιν ἀναπτῆναι To

mr - ᾽ ’ > - -
αὐτὸ φῶς. τούτου χάριν εἰρηκέναι τοὺς ἀγγέλους [pol] δραματουργεῖ

1—5 vgl. Irenaeus adv. haer. 124,1; I 196 Harvey Saturninus quidem simi-
liter ut Menander unum patrem incognitum omnibus ostendit, qui fecit angelos
archangelos rirtutes potestates. a septem autem quibusdam angelis mundum factum
et omnia quae in eo Hippolyt refut. VII28,1;S.208, 9f Wendland ἐδογμάτισε τοιαῦτα
ὁποῖα καὶ Μένανδρος. λέγει δὲ ἕνα πατέρα ἄγνωστον τοῖς πᾶσιν ὑπάρχειν, [toü]rorv
ποιήσαντα ἀγγέλους ἀρχαγγέλους δινάμεις ἐξουσίας. ἀπὸ δὲ ἑπτά τινων ἀγγέλων
τὸν χόσμον γεγενῆσθαι χαὶ πάντα τὰ ἐν αὐτῷ --- δ vgl. Filastrius haer. 31, 1:
S. 10, 4 Marx οὐ mundum esse divisum per ordinem angelis (aus Epiph. entnommen)
— 6-10 vgl. Irenaeus adv. haer. 124, 1; 1196 Harvey = Hippolyt refut. VII 28, 2;
S. 208, 1838 χαὶ τὸν ἄνϑρωπον δὲ ἀγγέλων εἶναι ποίημα, ἄνωϑεν ἀπὸ τῆς αὐϑεν-
τίας φωτεινῆς εἰχόνος Enıpareiong, ἣν χατασχεῖν μὴ δυνηϑέντες διὰ τὸ παραχρῆμα,
φησίν, ἀναδραμεῖν ἄνω[ϑεν), ἐχέλευσαν ξαντοῖς λέγοντες" ποιήσωμεν ἄνϑρωπον χτὲ
— 7ff ein ähnlicher Mythus haer. 21, 2, 5; S. 240, 10ff; dazu die weiteren dort
angeführten Stellen — 11--18 vgl. Filastrius haer. 31,3; 8. 15, 9 Marx at di
cupidi luminis ipsius facti virtutem eius videre cupiebant; non praevalentes autem

adinrieem dixerunt: faciamus hominem οἷο.

M

9. δὲ]τε Μ 3te<M 5 μεριτείαν)] μέρη τι av M 7 τῶν üvo///v, o aus
ων 10 "nidoseı aus πλασϑέντα Veorr πλασϑέντα M 11 γὰρ oben hinein-
gefickt Veorr < M 12 αὐτοῖς <M 15 αὐτὸ, » wegradiert Veorr
157 ἀφαντοϑέντουι ΜΒΜοϑθϑΤώ 17 ϑίξι. M 18 [φησὶ] *; hinter εἐρηχέναι gestellt V |

δραματουργῶν aus δραματουργεῖ V corr

5 D15

5

10

Panarion haer. 23, 1, 2—10 (Satornilus) 249

ὁ αὐτὸς γόης ὅτι »ποιήσωμεν ἄνϑρωπον zar’ εἰχόνα καὶ καϑ'᾽ ὁμοίω-
σιν«᾽ παραχόψας τὸ εἰρημένον ἐν τῇ Γενέσει ὑπὸ τοῦ ἁγίου ϑεοῦ τὸ
»[xa9’] ἡμετέρανς, ἐάσας (δὲ) τὸ »κατ᾽ εἰχόνας, ἵνα δὴ ἔχῃ ἡ αὐτοῦ
πλάνη τὴν πιϑανότητα᾽ ὡς δῆϑεν ἄλλων μὲν ποιούντων εἰκόνα δὲ

ἑτέρου F λέγειν ἐν τῷ »ποιήσωμεν ἄνϑρωπον κατ᾽ εἰκόνα καὶ za
ὁμοίωσιν-«. γενομένου δέ, φησί, τοῦ ἀνθρώπου διὰ τὸ αὐτῶν
ἀδρανὲς μὴ δύνασϑαι αὐτὸν τελεσφορῆσαι, κεῖσϑαι δὲ καὶ σκαρίζειν
χαμαὶ κείμενον δίκην σκώληκος ἕρποντος, μὴ δύνασϑαι δὲ μήτε ἀνορ-
ϑοῦσϑαι μήτε τι ἕτερον πράττειν, ἕως ἡ ἄνω δύναμις παρακύψασα
καὶ σπλαγχνισϑεῖσα διὰ τὴν ἰδίαν αὐτῆς εἰκόνα τε καὶ ἰδέαν κατ᾽
οἴχτον ἀπέστειλε σπινϑῆρα τῆς αὐτῆς δυνάμεως καὶ δι᾿ αὐτοῦ ἀνώρ-
9008 τὸν ἄνϑρωπον χαὶ οὕτως ἐζωογόνησε. δῆϑεν τὸν σπινϑῆρα
ψυχὴν τὴν ἀνθϑρωπείαν φάσκων. καὶ τούτου ἕνεχα πάντως δὴ τὸν
σπινϑῆρα σωϑῆναι, τὸ δὲ πᾶν τοῦ ἀνθρώπου ἀπολέσϑαι" ἐν τῷ ἄνω
μὲν τὸ ἄνωϑεν χατελϑὸν ἀνακομισϑῆναι | χρόνοις τισί, τὸ δὲ κάτωϑεν
πᾶν τὸ ὑπὸ τῶν ἀγγέλων πλασϑὲν ἐνταῦϑα αὐτοῖς καταλιμπάνε-

\ \ \ EN ‚ ς ’ ) SER, > ’
σϑαι. Χριστον δὲ καὶ αὑτον φαῦχει ὁ Yons Ev σχήματι ἀνϑροπου
x ’ ’ - = ’
ἐληλυϑέναι καὶ ἰδέᾳ μόνῃ, τὰ navra δὲ [ἐν] τῷ δοκεῖν πεποιηκέναι,
"»

1 Gen. 1, 20. --- Das Fehlen von ἡμετέραν ist auch durch Irenaeus adv. haer.
I 24, 1; 1 197 Harvey —= Hippolyt refut. VII 28, 2; S. 208, 16 Wendland bezeugt;
Filastrius haer. 31, 3; S. 16, 12 Marx setzt es irrigerweise hinzu — 6—17 vgl. Irenaeus
adv. haer. I 24, 1; 1197 Harvey — Hippolyt refut. VII 28, 3; S. 208, 17 Wendland
ob γενομένου, φησίν, χαὶ (μὴ) δυναμένου ἀνορϑοῦσϑαι τοῦ πλάσματος διὰ τὸ
ἀδρανὲς τῶν ἀγγέλων, ἀλλὰ ὡς σχώληκος σχαρίζοντος οἰχτείρασα αὐτὸν 7 ἄνω
δύναμις διὰ τὸ ἐν ὁμοιώματι αὐτῆς γεγονέναι, ἔπεμψε σπινϑῆρα ζωῆς, ὃς διήγειρε
τὸν ἄνϑρωπον καὶ ζῆν ἐποίησε. τοῦτον οὖν τὸν σπινϑῆρα τῆς ζωῆς μετὰ τὴν τε-
λευτὴν ἀνατρέχειν πρὸς τὰ ὁμόφυλα λέγει καὶ τὰ λοιπά, ἐξ ὧν ἐγένετο, εἰς ἐχεῖνα
ἀναλύεσθαι. Ziemlich wörtlich ebenso Tertullian de anima e. 23 — 17--3. 950,9
vgl. Irenaeus adv. haer. 124, 2; 1 197 Harvey = Hippolyt refut. VII28,4; S.209, 4
Wendland τὸν δὲ σωτῆρα ἀγέννητον ὑπέϑετο καὶ ἀσώματον καὶ ἀνείδεον, δοχήσει
δὲ ἐπιπεφηνέναι ἄνϑρωπον

Μ

1 εἰκόνα + ἡμετέραν, von späterer Hand durchgestrichen V 8 .[χαϑ]" |
(δὲ) * | xar’ εἰκόνα *, vgl. auch 8. 253, 10] ἡμετέραν VM | δὴ] dEM 4 πι-
ϑανόϊτητα, o aus ὦ Veorr ὅ T λέγειν ἐν τῷ] lies wohl (onuawörrwv) ἐν τῷ
λέγειν * 6 γενόμενον... τὸν ἄνϑρωπον V 10 ἑαυτῆς aus αὐτῆς Veorr ξαυ-
τῆς Μ 12 ἐζωοποίησε M 13 vor ψυχὴν -ἰ τὴν V | δὴ] δεῖ Μ 167 πᾶν τὸ
ὑπὸ --- Χριστὸν dt, am Rand nachgetragen V eorr 17 χαὶ αὐτὸς V 18 [ἐν] ἢ

7

P63

Ö136

10

©

10

_

250 Epiphanius

τουτέστι τὸ γεγεννῆσϑαι | TO περιπατεῖν τὸ ὀπτάνεσϑαι τὸ πε-
πουϑέχαι.

2. πὸ τούτου δὲ ἡ ψευδωνύμως καλουμένη γνῶσις ἄρχεται
πάλιν προστίϑεσϑαι τῷ βυϑῷ τῆς αὐτῆς πονηρίας, ἀπὸ Σίμωνος μὲν
λαβοῦσα τὴν ἀρχὴν χαὶ τὴν πρόφασιν, προστιϑεμένη δὲ ἄλλῃ περισ-
σοτέρᾳ φλυαρίᾳ. ὡς τὸν ταύτης ἔλεγχον ὕστερον ἐροῦμεν. φάσχει
γὰρ οὗτος. τοὺς ἀγγέλους λέγων. καὶ τὸν ϑεὸν τῶν Ἰουδαίων ἕ ἕγα
ἐξ αὐτῶν εἶναι. διεστάναι δὲ τὸν αὐτὸν χαὶ τοὺς αὐτοὺς ἀπὸ τῆς
ἄνω δυνάμεως, τὸν δὲ σωτῆρα ἀπεστάλϑαι ἀπὸ πατρὸς παρὰ γνώ-
μὴν τῶν δυνόώμεων ἐπὶ χαταλύσει τοῦ ϑεοῦ τῶν Ἰουδαίων καὶ ἐπὶ
σωτηρίᾳ: τῶν πειϑομένων (αὐτῷ) εἶναι δὲ αὐτοὺς τοὺς ταύτης τῆς
τἱρέσεως τοὺς ἔχοντας τὸν σπινϑῆρα τοῦ ἄνωϑεν πατρός. δύο γὰρ
πεπλάσϑαι ἀπ᾿ ἀρχῆς ἀνϑρώπους φάσχει, ἕνα ἀγαϑὸν καὶ ἕνα φαῦλον"
ἐξ ὧν δύο εἶναι τὰ γένη τῶν ἀνθρώπων ἐν κύσμῳ, ἀγαϑῶν τε καὶ
πονηρῶν. ἐπειδὴ de οἱ δαίμονες τοῖς πονηροῖς. ἐβοήϑουν, τούτου
ἕνεχα ἐπ᾽ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν ὡς προεῖπον ἦλϑεν ὃ σωτὴρ ἐπὶ
ϑοηϑεία τῶν ἀγαϑῶν ἀνϑρώπων καὶ ἐπὶ καταλύσει τῶν πονηρῶν
καὶ τῶν δαιμόνων. τὸ γαμεῖν δὲ καὶ τὸ γεννᾶν ὁ αὐτὸς ἀγύρτης
ἐκ τοῦ Σατανᾷ ὑπάρχειν λέγει, ὅϑεν καὶ οἱ πλείους αὐτῶν ἐμψύχων

6—11 vgl. Irenaeus adv. haer. 124, 2, 1197 Harvey = Hippolyt refut. VII 28, 5;
Ss. 209,5 Wendland χαὶ τὸν τῶν Ἰουδαίων ϑεὸν Eva τῶν ἀγγέλων εἶναί φησι καὶ
διὰ [τοῦ] τὸ βούλεσϑαι τὸν πατέρα καταλῦσαι πάντας τοὺς ἄρχοντας παραγενέσϑαι
τὸν Χριστὸν ἐπὶ χαταλύσει τοῦ τῶν Ἰουδαίων ϑεοῦ χαὶ ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν πειϑο-
μένων αὐτῷ — 11---18 vgl. Irenaeus adv. haer. 124, 2; I 198 Harvey = Hippolyt
refut. VII 28, δὲ; S. 209, 9 Wendland εἶναι δὲ τούτους (tods) ἔχοντας τὸν σπιν-
ϑῆρα τῆς ζωῆς ἐν αὐτοῖς. dbo γὰρ γένη τῶν ἀνϑρώπων ὑπὸ τῶν ἀγγέλων ne-
πλάσϑαι ἔφη, τὸ μὲν πονηρόν, τὸ δὲ ἀγαϑόν, καὶ ἐπειδὴ οἱ δαίμονες τοῖς πονηροῖς
ἐβοήϑουν, ἐληλιϑέναι τὸν σωτῆρα ἐπὶ καταλύσει τῶν ze ἀνϑρώπων χαὶ δαι-
μόνων, ἐπὶ σωτηρίᾳ δὲ τῶν ἀγαϑῶν — 18—8. 251,2 vgl. Irenaeus adv. haer.
I 24, 2; 1 198 Harvey = Hippolyt refut. VII 28, 7; 8. 209, 14 ro δὲ γαμεῖν καὶ
γεννᾶν ἀπὸ τοῦ σατανᾶ φησιν εἶναι" οἵ πλείους τε τῶν an’ ἐχείνου καὶ ἐμψύχων

ἀπέχονται, διὰ τῆς προσποιήτουι ταύτης ἐγχρατείας ᾿πλανῶντες πολλούς)
Μ

1 γεγεννῆσϑαι + δοχεῖν ἀλλὰ τὸ μὴ γεγεννῆσϑαι M 3 ἡ ψευιδωνύμως *]
ψευδωνύμως ἡ VM 4. προστίϑεσθϑαι, σ von προς zugesetzt Veorr 5Hf περισ-
σοτέρα ἄλλη Υ 9 ἄνω] αὐτοῦ ἡ | παρὰ *) χατὰν ΜΝ 10 τῶν:
+ ἐχάτων * 11 (αὐτῷ *, vgl. Iren. Hipp. | τοὺς <M 13 vor ἀγαϑὸν
u. φαῦλον + τὸ M 14f ἀγαϑόν τε zul πονηρόν V 16 ἐσχάτου, ov auf Rasur
Veorr | wg προεῖπον] φησὶν auf Rasur Veorr 18 de aus re Veorr

D16

2,1

ὧι

1

20

ID
[de] |

Panarion haer. 23, 1, 10-3, 5 (Satornilus) Ὁ 251

ἀπέχονται, ὅπως διὰ τῆς προσποιητῆς δῆϑεν πολιτείας τινὰς ἐπαγά-
γῶνται εἰς τὴν αὐτῶν ἀπάτην. | τὰς δὲ προφητείας φάσχει ὁ
αὐτὸς πάλιν γόης τὰς μὲν ὑπὸ τῶν χοσμοποιῶν ἀγγέλων πεπροφη-
τεύσϑαι, τὰς δὲ ὑπὸ τοῦ Σατανᾶ. καὶ αὐτὸν γὰρ τὸν Σατανᾶν
ἄγγελον φάσχει, ἀντιπράττοντα τοῖς χοσμοποιοῖς ἀγγέλοις, μάλιστα
δὲ τῷ ϑεῷ τῶν Ἰουδαίων.

3. Ὅταν δὲ ταῦτα φάσκῃ ὁ κτηνώδης, πάντως που καὶ αὐτὸς
δειχϑήσεται ἕνα ϑεὸν ὁμολογῶν καὶ ἐπὶ μίαν ἑνότητα μοναρχίας ἀνάγων
τὸ πᾶν. εἰ γὰρ οἱ ἄγγελοι (τὸν ἄνϑρωπον) | πεποιήκασιν, ἄγγελοι δὲ
πάλιν ἀπὸ τῆς ἄνωϑεν δυνάμεως τὸ αἴτιον ἐσχήχασι τοῦ εἶναι, ἄρα οὐχ
αὐτοὶ αἴτιοι τοῦ πλάσματος τοῦ ἀνϑρώπου, ἀλλὰ ἡ ἄνωϑεν δύναμις
ἡ τοὺς ἀγγέλους ποιήσασα, ἐξ ὧν καὶ ἡ πλάσις τοῦ ἀνθρώπου συν-
έστηκε. καὶ γὰρ οὐχ αἴτιον τὸ ἐργαλεῖον τῶν ὑπ᾽ αὐτοῦ γινομένων,
ἀλλὰ ὁ ἐνεργῶν | zo ἐνέργημα διὰ τοῦ ἐργαλείου δι᾿ οὗ τὸ ἔργον
γίνεται, οἧς καὶ γέγραπται "μὴ δοξασϑήσεται πρίων ἄνευ τοῦ ἕλκον-

τος αὐτόνε χαὶ τὰ ἑξῆς. οὕτω δὲ ὁρῶμεν ὅτι οὔτε ἡ μάχαιρα αἰτία,

τοῦ φόνου, ἀλλὰ ὁ τῇ μαχαίρᾳ τὸν φόνον ἐπιχειρήσας καὶ οὐ τὸ
κηροπλαστεῖον δύναται δι᾿ ἑαυτοῦ ποιεῖν τὰ πλασσόμενα, ἀλλὰ ὁ τὸ
κηροπλαστεῖον καὶ τὸ πλάσμα ἐργασάμενος. οὐχοῦν οὐδὲ οἱ ἄγγελοι
αἴτιοι, ἀλλ᾽ ὁ τοὺς ἀγγέλους ποιήσας, εἰ καὶ (μὴ) ἦν παραγγείλας
αὐτοῖς τοῦ [μὴ] ποιῆσαι ἀνϑρώπον. ἢ γὰρ καταψηφίζεται τῆς ἄνω
δυνάμεως ἄγνοιαν καὶ ἀγνωσίαν τῶν μελλόντων ἔσεσϑαι, παρὰ τὸ
αὐτῆς ϑέλημα ἐπιτελουμένων, ἢ) εὐδοχίᾳ τῇ ἑαυτῆς κ τοὺς ἀγγέλους
πεποιηκέναι πρὸς τὸ χρήσιμον τὴν κατασκευὴν τοῦ ἀνϑρώπου, οὗ
ἤϑελε κατασχευάζειν ποιήσασα τοὺς ἀγγέλους, καὶ μὴ ἐντειλαμένη τοῦ
[un] ἐπιτελέσαι τὸ ἐπιχείρημα τουτέστι τοῦ ἀνϑρώπου τὸ πλαστεῖον,
ὡς ἡ αὐτοῦ μυϑώδης τεχνουργία περιέχει.

2—6 vgl. Irenaeus adv. haer. 124,2; 1108 Harvey = Hippolyt refut. VII 28, 7;
Ss. 209, 16 Wendland τὰς δὲ προφητείας ἃς μὲν ἀπὸ τῶν κοσμοποιῶν ἀγγέλων
λελαλῆσϑαι, ἃς δὲ ἀπὸ τοῦ σατανᾶ, ὃν χαὶ αὐτὸν ἄγγελον ἀντιπράττοντα τοῖς
χοσμοποιοῖς ὑπέϑετο, μάλιστα δὲ τῷ τῶν Ἰουδαίων ϑεῷ — 15 Jes. 10, 15

M

1 ἀπέχονται, o aus ὦ Veor | ὅπως) wa M 1f enaydywaı, wow auf
Rasur Verr 2 ξαυτῶ M Bf προπεφητεῖσϑαι ἡ 4 ἀπὸ Μ | γὰρ] δὲ M
5 ἀντιπράττοντα -ἰ- τε Μ᾿ 9 «τὸν ἄνϑρωπον) " 14 ἐργασίου Μ 18.0.19 χηρο-
πλάστιον V 19 οὔτε V 208 εἰ χαὶ (μὴ) ἦν... τοῦ [μὴ] ποιῆσαι *, vgl. Z. 25
23 12 τὴῆξ Μ' | «λέγει. * 94 τὴν χατασκχευὴν ἢ] τῆς χατασχευῆς ΥΜ
26 [μὴ] * | πλάστιον V 27 αὐτοῦ *, vgl. S. 252, 1 w 17] αὐτῶν VM

6 P64

0135

10

20

30

252 Epiphanius

„x > 4 r \ D »
4. Ἢ οὐχοῦν πάλιν τὸν μυϑολόγον ἐρωτητέον᾽" ἤδει ἡ ἄνω δύ- 4,1

ναμις ὃ τι μέλλουσι πράττειν; ναί, φησίν. ἄρα γοῦν εἰ ἤδει, αὐτὴ
πεποίηκε καὶ οὐχ αὐτοί" εἰ δὲ ἤδει μὲν οὐχ ἤϑελε δέ, παρὰ δὲ τὴν
αὐτῆς γνώμην ἐπεχείρησαν τὸ ἐπιχείρημα αὐτοί, τίνι τῷ λόγῳ οὐ
κεχώλυχεν; εἰ δὲ ἀδυνάτως ἔσχεν τοῦ κωλῦσαι, πρώτη φαυλότης, ὅτι
χαϑ᾽ ἑαυτῆς τοὺς ὑπ᾽ αὐτῆς γεγονότας ἀγγέλους εἰς ἀντίϑεσιν ἑαυτῆς

Η x ΄ ᾿ o =
καὶ παροξυσμὸν κατεσχεύασε, δεύτερον δέ, ὅτι | δυναμένη οὐ κεκώ- P65

[]

ui

Avzev, ἀλλὰ συνήργησεν εἰς τὸ πονηρὸν ἔργον τὸ ὑπὸ τῶν ἀγγέλων | DIS
3

γεγενημένον. εἰ δὲ οὐ συνήργησε καὶ βουληϑεῖσα οὐχ ἠδυνήϑη κολῦ-
σαι, πολλή τις ἀσϑένεια ἐν τῇ ϑελησάσῃ καὶ μὴ δυνηϑείσῃ, χαὶ μᾶλλον
ἰσχυρότερον εἴη τὸ ὑπ᾿ αὐτῆς γενόμενον τῶν ἀγγέλων στῖφος ἢ αὐτὴ
ὴ αἰτία οὖσα τῶν ὑπ᾽ αὐτῆς γεγονότων ἀγγέλων. ἐξ ἅπαντος τοίνυν
ἁλίσκεται ἡ τῆς αἱρέσεως ὑπόϑεσις ἀσυστασίᾳ μᾶλλον περιπίπτουσα
καὶ οὐκ ἀληϑείᾳ. εἰ δὲ ἐγίνωσκε μέν, ἀνάγκῃ δὲ ἐποίει τούτους ὃ
μὴ ϑέμις ἐστὶ (μέλλοντας) πράττειν παρὰ τὸ αὑτῆς βούλημα, ἐλατ-
τώσει ἑτέρᾳ περιπεσεῖται πάλιν καὶ οὐδὲ ἕν πλήρωμα εὑρεϑήσεται ἐν
τῇ ἄνω δυνάμει κατὰ τὸν αὐτοῦ λόγον. ἔτι δὲ προσϑείημεν αὐτὸν
ἐρωτῶντες" λέγε ἡμῖν, ὦ οὗτος, ὁ διὰ ϑυρίδων παρακύψας (ἵνα οὕτως
χλευάσο τὴν σοῦ ληρῳδίαν) καὶ ἐν τῷ παρακύπτειν σχοπήσας ὡς
ἐχτίσϑησαν οἱ ἄγγελοι καὶ τὴν ὑπ᾽ αὐτῶν περὶ τὸ ἀνϑρώπινον πλάσμα
* τεχνουργίαν τότε κατοπτεύσας καὶ τῆς ἄνωϑεν δυνάμεως ἐξιχνεύσας
τὴν μηχανοποιίαν, ἤδεισαν οὗτοι τί πλάσσουσιν ἢ ἠγνόουν; ἀγνοοῦντες
δὲ ὑπὸ τίνος ἠναγχάζοντο τὸ ἐν | ἀγνωσίᾳ » ἐπιτελεῖν; οὐχί, φησίν,
00% ἠγνόουν" ἤδεισαν γὰρ 0 ἔμελλον πράττειν. ἡ τοίνυν ἄνωϑεν δύ-
ναμις ἥἤδει τούτους τοῦτο μέλλοντας ἐπιχειρεῖν ἢ ἠγνόει; οὐχ ηγνόει.
ἐποίησέν οὖν αὐτοὺς ἵνα τοῦτο πράξωσιν ἢ μή; οὐχί, φησίν" ἐποίησε
γὰρ αὐτοὺς μόνον, οὗτοι δὲ παρὰ τὴν ἄνω δύναμιν ἐπεχείρησαν πρὸς
τὸ ποιῆσαι πλάσμα. οὐχοῦν οὗτοι μὲν ἤδεισαν, ἐκείνη δὲ ἡ ἄνω δύ-
vauıs ἠγνόει κατὰ τὸν σοῦ λόγον, © πάντων ἀνϑρώποων ἀβέλτερε.
καὶ ἔσται μὲν ἡ τῶν ἀνϑρώπον κατασκευὴ σύστασις καὶ οἱ αἴτιοι
ταύτης ἄγγελοι ἐν γνώσει, ἡ δὲ τοὺς ἀγγέλους ποιήσασα δύναμις ἐν

16 das Stichwort πλήρωμα kam in der vorausgehenden Darstellung nicht vor

M

17 <M 2 avın“M 6 ἑαυτῆς] αὐτῆς M 111 ἢ αὐτὴ ἡ ἢ ἢ ἢ
αὐτὴ Υ ἦν αὕτη M 15 (μέλλοντας) *, vgl. Ζ. 24 u. 25 18 ἐρωτοῦντες M
| λέγεν M | παρακύψας, ein Buchstabe ausradiert V 21 x etwa (2mu-
χειρηϑεῖσαν) *, vgl. 2.27 | Texvovoyia]], » wegradiert Vor | wre <M
23 « etwa {(πραχϑὲν) * 25 οὐχ von erster Hand aus oiy V 29 ἀβελτερώ-
rare aus ἀβέλτερε Veorr ἀβέλτερε M

1

Ö140

(

>

10

20

Panarion haer. 23, 4, 1—5, 6 (Satornilus) 353

ἀγνωσίᾳ. ληρῶδες δ᾽ ἂν εἴη τοῦτο καὶ ἠλίϑιον, ὅτι μᾶλλον ἐν-
τελέστερον τὸ ἔργον τοῦ τεχνίτου καὶ ὁ τεχνίτης ἀδρανέστερος τῶν
ὑπ᾿ αὐτοῦ γενομένων ἀγγέλων, αἰτίων» ὄντῶν τῆς ἀνϑρωπείας συ-
στάσεως. ὥστε οὖν ἐξ ἅπαν τὰ ἀνάγκῃ ὁμολογήσειας ἂν ἐπὶ τὸν
αὐτὸν ποιητὴν τὸν ἕνα καὶ ἐπὶ τὴν μίαν μοναρχίαν (δεῖν) τὸ πᾶν
ἄγειν.

5. Καὶ γὰρ ὁ ϑεὸς ὁ πατὴρ ἐποίησε τὸν ἄνϑρωπον καὶ πάντα
χατὰ τὴν ἰδίαν εὐδοκίαν καὶ οὐχ | οἱ ἄγγελοι, οὐδὲ κατὰ τὴν τῶν
ἀγγέλων συμβουλίαν τι γέγονεν. ἐν τῷ γὰρ εἰπεῖν τὸν ϑεόν »ποιή-
σωμεν ἄνϑρωπονςε, »κατ᾽ εἰχόνα ἡμετέραν« εἶπεν, καὶ οὐ »κατ᾽ εἰκόνας
μόνον. συνεκάλει γὰρ εἰς τὴν ἑαυτοῦ δημιουργίαν συνδημιουργὸν τὸν
αὐτοῦ Aoyov χαὶ μονογενῆ, os ἔχει καὶ ἡ ἐξ ἀληϑείας ὁρμωμένη
πιστῶν ἔννοια χαὶ αὐτὸ τὸ τῆς ἀληϑείας ἀχρίβασμα, ὡς καὶ ἐν ἑτέροις
πλείοσι περὶ τούτου σαφῶς καὶ διὰ μήκους ἐποιησάμεϑα τὴν ὁμο-
λογίαν, ὡς ὁ “πατὴρ συγκαλεῖται τὸν υἱὸν συνδημιουργεῖν τὸν ἂν-
ϑρῶώπον, δι᾿ οὗ καὶ τὰ ἀλλα πάντα ἐποίησεν. οὐ μόνον δὲ συγκαλεῖν
εἴποιμι τὸν υἱόν, ἀλλὰ καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα. »τῷ γὰρ λόγῳ κυρίου
οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώϑησαν καὶ τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα
ἡ δύναμις αὐτῶνκ«. εἴτε δὲ βουληϑείη εἴτε καὶ μὴ βουληϑείη (φημὶ
δὲ ὁ Σατορνῖλος ὁ τῆς αἱρέσεως ταύτης ἀρχηγός), ἀναγχκασϑήσεται ἐξ
ἅπαντος ἕνα τὸν ϑεὸν ὁμολογεῖν, ϑεὸν καὶ κύριον, τοῦ σύμπαντος
ὄντα κτιστήν TE καὶ δημιουργόν, ἅμα τε καὶ τοῦ ἀνϑρώπου. αἰσχυν-
ϑήσεται δὲ κατὰ πάντα τρόπον ὡς συκοφάντης καὶ εἰς τὸν περὶ
προφητῶν λόγον καὶ εἰς τὴν κατὰ τοῦ σεμνοῦ γάμου φαύλην χατη-

’ 3.058 \ ς ’ « - ) - r \ , > m
yooiav. αὕτος γὰρ 0 κύριος ἡμῶν ]ησοῦς ἄριστος διαρρηδην ἐκφωνεῖ

2 - 2 , \ , \ - ’ “ ς = 3 4
ἐν τῷ εὐαγγελίῳ καὶ λέγει συνῳδα τῷ προφητῃ οτι »0 λαλῶν Ev τοῖς
[4 \ ’ x ’ « ’ γ᾽ ’
προφηταις, ἰδοὺ ragpeıuıs χαὶ παλιν »0 πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάζεται,
> x ’ x ’ « > - x > ”
zaro EoyaSouaıe. ἵνα δὲ δείξῃ τί Eoyalstaı ὁ αὐτοῦ πατὴρ καὶ avTog,

91 Gen. 1, 26 — 13 vgl. Ancoratus ὁ. 15,7; 5. 24, 4ff u. c. 27, 4; 8.37, 11}
— 17 Psal. 32,6 — 26 Agraphon, vgl. Resch? S. 207; bei τῷ προφήτῃ ist Jes.
52, 6 gemeint — 27 Joh. 5, 17

M

1f τὸ ἔργον Evreitoteoov!M 4 ὥστ᾽ οὖν V 5 (δεῖν) * 8 οὐχ, von erster
Hand aus οὐχ V 9 τι γέγονεν hineingeflickt Veorr<M 11 μόνον hineingeflickt
Veorr 12 ξαυτοῦνΥν 13 μὰ τὸ U] τὸ αὐτὸνμ 14 ὁμολογίαν] ἀπολογίαν M
16 δὲ <M 20 ὁ) do« 91 τὸν <M | ϑεὸν <M 99} αἰσχυνϑήσε-
ται] ἐλεγχϑήσεται * 23 oM 26 συνῳδὰ + καὶ M ausradiert V eorr
a you. N. 28 }}}| αὐτοῦ ὁ πατὴρ, ὃ ausradiert Veorr | vor αὐτός +06 M

8

019

Sr

©

2(

254 Epiphanius

ἀπεφήνατο λέγων τοῖς ἐρωτήσασιν αὐτὸν εἰ χρὴ & ἀπολύειν τὴν γυναῖκα,
χατὰ πᾶσαν αἰτίαν »πῶς γέγραπται: ὅτε ἐποίησεν ὁ ϑεὸς τὸν ar-
ϑρῶώπον, ἄρσεν καὶ ϑῆλυ ἐποίησεν | αὐτούςς, καὶ πάλιν μεϑ᾽ ἕτερα
ὅτε »ἕνεχεν τούτου καταλείψει ἄνϑρωπος τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα
αὐτοῦ χαὶ προσχολληϑήσεται τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο
εἰς σάρχα μίανε, καὶ εὐϑὺς προσέϑηκε λέγων »0 ὁ ϑεὸς συνέζευξεν,
ἄνϑρωπος μὴ χωριζέτως«" ὡς ἐξ ἅπαντος τὸν σωτῆρα διδάσκειν τὸν
ποιητὴν τῶν ἀνϑρώπων ϑεὸν εἶναι τῶν πάντων, αὐτοῦ δὲ πατέρα.

καὶ ὅτι ὁ γάμος οὐχ ἐκ τοῦ Σατανᾶ, ἀλλ᾽ ἐχ τοῦ ϑεοῦ τυγχάνει,
πρῶτον μὲν ὁ κύριος, λέγει" »0 ὁ ϑεόςς φησίν »συνέζευξεν, ἄνϑρωπος
μὴ χωριζέτως" εἶτα ὁ ἅγιος ἀπόστολος »τίμιος ὁ ὁ γάμος καὶ ἡ κοίτη
ἀμίαντοςς. ταῖς δὲ φύσει χηρευσάσαις | ὡσαύτως παραγγέλλει, λέγων
διὰ Τιμοϑέου »νεωτέρας χήρας παραιτοῦ" μετὰ γὰρ τὸ χκαταστρηνιάσαι
τοῦ Χριστοῦ γαμεῖν ϑέλουσις, καὶ μεϑ᾽ ἕτερα »γαμείτωσαν τεκνογο-
γείτωσαν οἰχοδεσποτείτωσανε, ἀνυπέρβατον νόμον τιϑέμενος, ἐκ ϑεοῦ
ὄντα καὶ κατὰ σεμνότητα ἀνϑρώποις χεχαρισμένον.

6. Περὶ δὲ τῶν κατὰ τῶν ϑεοῦ προφητειῶν ὑπ᾽ αὐτοῦ σεσυκο-
φαντημένων ὑπονοιῶν, οἧς μὴ εἶναι αὐτὰς ἐκ ϑεοῦ, μυρία ἔστιν εἰπεῖν,
ος αὐτὸς λέγει ὁ μονογενής, ἡ ἐξ ὧν τὸν “κόσμον ἑαυτοῦ εὐαγγελιζό-
μενος λέγει, πρῶτον μὲν ὅτι > ABgaauı ὁ πατὴρ ἡμῶν ἐπεϑύμησεν
ἰδεῖν τὴν ἡμέραν μου, καὶ εἶδεν καὶ ἐχάρης, καὶ πάλιν φησίν »εἰ ἐπι-
στεύετε Μωυσῇ, ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί" ἐκεῖνος γὰρ περὶ ἐμοῦ ἔγραψεν.

τίς δὲ τῶν εὖ φρονούντων καὶ σύνεσιν ἀπὸ ϑεοῦ κεχτημένων
οὐχ ἐλέγξειε τὸν ἀπατεῶνα Σατορνῖλον, γινώσχων ἐν δόξῃ ἀπο-
καλυφϑέντα τὸν σωτῆρα εἰς παράστασιν ἀληϑείας ἄλλως τὴν ξαυτοῦ
δόξαν μὴ ὑποδείξαντα ἀλλὰ ἢ ἀνὰ μέσον ᾿Μλίου χαὶ Πωυσέως τῶν
καὶ αὐτῶν ἐν δόξῃ ἰδίᾳ μετ᾽ αὐτοῦ ὀφϑέντων; ἄλλα δὲ ὅσα τοι-

P67

6.1

τῷ

9

- ’ > a « > > - - ᾿ x 2 ’ - -- ’ 1 9
aura ἐστιν @ ὑπ᾿ αὐτοῦ τοῦ κυρίου καὶ Ev πασῃ τῇ καινῇ διαϑήηκῃ | D21

1ff Matth. 19, 38 — 4 Matth. 19,5 6 Matth. 19, 6 — 11 Hebr. 15, 4 —
13 I Tim. 5, 11 — 14 I Tim. 5, a — 20 Joh. 8. 56 — 91 Joh.5, 46 — 24f vgl.
Matth. 17, 3

M

1lmw<M | γυναῖχα -ἰ αὐτοῦ M 2 ὅτε ἢ 09uVM 4 nereoa+ αὐτοῦ Μ
65 + oöivM 10 φησίν <M 11Π εἶτα] καὶ πάλιν V | ὁ yauos-+ ἐν πᾶσι M
13 νεωτέρας + δὲ M 14 τοῦ nachgetragen Veorr 15 ανυπέρβατον) ὑπὲρ τοῦ
γάμου aus ἀνυπέρβατον Veorr 17 χατὰ τῶν ϑεοῦ προφητειῶν ἢ] κατὰ τὰς ϑεοῦ
προφητείας, VM 191 ἐξ ὧν] lies wohl ὕπου * 90 πρῶτον μὲν gehört wohl
vor + ἐξ ὧν * | ἐπεϑύμησεν] auf Rasur ἠγαλλιάσατο V eorr 22 Μωυσεῖ M
98 ὑπὸ M 26 Ἠλία V

10

20

Panarion haer. 23, 5, 6—7, 2 (Satornilus) 355

λεγόμενα τὴν σύστασιν ποιεῖται νόμου TE χαὶ προφητῶν καὶ πάσης
παλαιᾶς διαϑήχκης πρὸς τὴν καινὴν διαϑήκην, ὅτι ἑνὸς ϑεοῦ εἰσιν
ἀμφότεραι, ὡς λέγει »ἐλεύσονται καὶ ἀνακχλιϑήσονται ἐν κόλποις
᾿Αβραὰμ καὶ ᾿Ισαὰκ καὶ Ἰακὼβ ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν καὶ ἀνα-
παύσονται ἀπὸ ἀνατολῶν χαὶ dvoumve χαὶ τὰ ἕξξῆς, πάλιν δὲ τὸ ἐκ
προσώπου Δαυὶδ περὶ αὐτοῦ προφητευόμενον, τό »εἶπεν ὁ κύριος τῷ
κυρίῳ μου, χάϑου dx δεξιῶν uov« καὶ πάλιν (TO) παρ᾽ αὐτοῦ λεγό
μενον τοῖς Φαρισαίοις »οὐδέποτε ἀνέγνωτε, λίϑον ὃν ἀπεδοκίμασαν
οἱ οἰκοδομοῦντες ;« καὶ ὡς ὁ Πουκᾶς διαβεβαιοῦται αὐτὸν τὸν σωτῆρα
μετὰ τὸ ἀναστῆναι ἐκ τῶν νεχρῶν ὦφϑαι κατὰ τὴν ὁδὸν τοῖς περὶ
τὸν Ναϑαναὴλ καὶ τὸν Κλεόπαν χαὶ τούτους νενουϑετηχκέναι ἀπὸ
τῶν ψαλμῶν χαὶ ἀπὸ τῶν προφητῶν »ὕτι οὕτως ἔδει παϑεῖν τὸν
Χριστὸν χαὶ | ἀναστῆναι ἐκ νεχρῶν τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳς. καὶ οὐδὲν ἔστιν
0105 διαφωνοῦν ἄνα μέσον τῆς τοῦ Χριστοῦ ἐγσαρχου παρουσίας
πρὸς τὰς τῶν προφητῶν προφητείας.

2. AuR: ἕως τούτου περὶ τῆς Σατορνίλου αἱρέσεως εἰρήσϑω, ἵνα
μὴ ἀναλίσκω χρόνους περὶ | τὰς μωρὰς αὐτοῦ ζητήσεις καὶ τὰς τού-
τῶν ἀνατροπὰς ἐνειλούμενος. ἐχ ταύτης δὲ παρελϑὼν Eins τὴν
Βασιλείδου τοῦ συσχολαστοῦ τούτου, τοῦ καὶ συνηπατημένου δηλώσω.
μετέχουσι γὰρ οὗτοι «τῶν αὐτῶν). oc ἀπ᾽ ἀλλήλων τὸν ἰὸν δανεισά-
μενοι κατὰ τὴν ἐναργῆ παροιμίαν, [ὡς] ἀσπὶς παρ᾽ ἐχίδνης ἰ ἰὸν daveı-
lou£vn. ὁμοῦ γάρ εἰσι τῆς σχολῆς χαὶ συνεδρίου ἀλλήλων, καϑ᾽
ἑαυτὸν δὲ ἕστηχεν ἑχάτερος τὴν αἵρεσιν προστησάμενος, καὶ τὴν μὲν
κακίαν παρ᾽ ἀλλήλων ἠρανίσαντο, τὴν δὲ διαφωνίαν ἐν αὑτοῖς ἐνε-

3 Matth. 8, 11 — 6 Psal. 109,1 — 8 Matth. 21,42 — 9) vgl. Luk. 24, 18}

— 11 daß Nathanael der zweite der Emmausjünger gewesen sei, ist nur hier über-
liefert; Origenes (vgl. z.B. ὁ. Cels. Il 62 u. 68; 1184, 18 u. 190,1 Kötschau) u. andere
nennen dafür Simon, s. Zahn, Forschungen VI 350 W. Bauer, Leben Jesu im Zeit.
d. Apokr. S. 420. Aus Epiphanius schöpft die Catena in Lucam et Johannem
S. 430, 7 Cramer μετὰ Κλεόπα ὁ Ναϑαναὴλ mv‘ ὃ δὲ Κλεόπας ἀνεψιὺς ἣν τοῦ σω-
τῆρος, δεύτερος ἐπίσχοπος Ἱεροσολύμων οὕτως Ἐπιφάνιος ὁ Κύπρου ἐν τοῖς

Παναρίοις ἐμνημόνευσεν — 17 vgl. Il Tim. 2, 23 — 21 vgl. Tertullian adv.
Marc. ΠῚ 8 aspis quod aiunt a vwipera mutuari venenum
M

1 ov///oracıw V 3 χαὶ αναχλιϑήσονται < V 4 ἀναπαύσονται, v statt
n Veorr ἀναπαήσονται Μ ἢ (τὸ Ὁ 1θτῶν- Μ [11 τὸν -,-ἋἃΜ 19 τὸν
Χριστὸν παϑεῖν V 18 ἐχ νεχρῶν ἀναστῆναι V 16 ἕως περὶ τούτου M
17f τούτων Ἢ τούτου VM 18 ταύτην aus ἐκ ταύτης Veorr 19 συ σχολαστι-
χοῦ V | τούτου <M 20 {τῶν αὐτῶν) * | ἀπὸ M 21 [wg] * 23 τὴν

+ (ἰδίαν Ὲ

or

Ö144

τ
P68

Φ
-

10

20

256 Epiphanius

᾿ ’ Φ τ n ’ - > ’
στήσαντο. εἴτε ovV οὗτος δίκην ἐχίδνης παρὰ τῶν ἀνωτάτω μετασχὼν 3

- 5) ᾿ ᾿ „ > An ’ a > ’ „ €
τῷ βασιλείδῃ μεταδέδωχεν ἢ ἐκεῖνος τούτῳ, ὁμῶς ὀλέϑριος ὧν ὁ

’ x x > x - «ς - -
τούτων ἰὸς καὶ ἀπὸ τοιούτων ἑρπετῶν ὁρμώμενος διὰ τῆς τοῦ

᾿ N > ’ ’ > x x

κυρίου διδασχαλίας | ἀντιδότου δίχην ἀμαυρωϑείς τε καὶ ἀφανισϑεὶς D22
c Σ x x x -
ὑφ᾽ ἡμῶν καταλελείφϑο.. ἡμεῖς δὲ ϑεὸν ἐπικαλούμενοι ἐπὶ τὰς ἑξῆς
ἴωμεν, ® ἀγαπητοί.

Κατὰ Βασιλείδου ὃ, τῆς δὲ ἀκολουϑίας κό.

1. Βασιλείδης μὲν οὖν, καϑὰ ἄνω προδεδήλωται, ἐν τῇ τῶν Αἰ- 1,1
γυπτίων χώρᾳ στειλάμενος τὴν πορείαν ἐχεῖσε τὰς διατριβὰς ἐποιεῖτο,
εἶτα ἔρχεται εἰς τὰ μέρη τοῦ Προσωπίτου καὶ Adgıpirov, οὐ μὴν
ἀλλὰ καὶ περὶ τὸν Σαΐτην [καὶ “Ἱλεξάνδρειαν) καὶ “Αλεξανδρειοπολίτην
χῶρον ἤτοι νομόν. (νομὸν γὰρ οἱ Αἰγύπτιοί φασι τὴν ἑχάστης 2
πόλεως περιοικίδα ἤτοι περίχωρον. εὕροις δ᾽ ἂν, ὦ φιλολόγε, καὶ
τοῦτο εἰς σαυτοῦ ὠφέλειαν πρὸς φιλομάϑειαν καὶ σαφήνειαν, εἰς
εὐσεβῆ σύστασιν καὶ φράσιν τῶν ἐν τῇ ϑείᾳ γραφῇ KELLLEVOD, τῶν
εἰς ἀπορίαν τινὰς ἐμβαλλόντων δι᾿ ἀπειρίαν. ὅπου γὰρ ἐν τῷ ἁγίῳ 3
προφήτῃ Ἡσαΐᾳ εὕροις γεγραμμένον περὶ νομῶν πόλεων ᾿Αϊγυπτιαχῶν
οἷον Τάνεως ἢ Meugeos ἢ νομοῦ τῆς. Βουβάστου, τὴν περίμετρον
τῆς τυχούσης πόλεως σημαίνει. χαὶ τοῦτο φιλομαϑείας ἕνεκεν ἑρμη-
νευέσϑο)) ἢν γοῦν ἐν τούτοις τοῖς τόποις ὸ προειρημένος ἀγύρτης 4
τὴν διαβίωσιν ἔχων, ἐξ ὧν φαίνεται ἡ καὶ εἰς δεῦρο ἀκμάζουσα αὐτοῦ
αἵρεσις ἐκ τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας λαβοῦσα τὴν πρόϊΪφασιν. καὶ ἄρ- Ö146 5
χεται μὲν κηρύττειν ὑπερβολὴν ὑπὲρ τὸν συσχολαστὴν αὐτοῦ γόητα
τὸν χαταλειφϑέντα ἐπὶ τῆς Συρίας, ἵνα | δῆϑεν τὰ ὑπὲρ ἐχεῖνον P69

τ vgl. mit Epiph. insbesondere Irenaeus adv. haer. I 24, 58; 1 1088 Harvey
Ps. Tert. adv. omn. haer.1 Filastrius haer. 32 (Hippolyt refut. VII 2. 20ff steht
abseits) — 8 vgl. haer. 23, 1, 2; 5. 247, 20f — 16ff vgl. Jes. 19, 11 Hos. 9, 6
Ezech. 30, 17 — 22#ff vgl. Irenaeus adv. haer. 1 24, 3; 1198 Harvey Basvlides
autem, ut altius aliquid et verisimilius invenisse videatur, in immensum extendit

sententiam doctrinae suae — 24 vgl. haer. 23, 1, 2; S. 247, 20

M

1 εἴτε] ἤτοι V ἃ vor τοιούτων + τούτων τῶν Μ ὅ τὰς] τὰΜ 6 Unter-
schrift χατὰ Σατορνίλου V χατὰ Σατορνίλου ἃ M 7 χατὰ Βασιλείδου τετάρτη
ἡ καὶ εἰχοστὴ τετάρτη V κατὰ βασιλείδου ὃ εἰ καὶ aM 8. ἐναΜ 10 4λι- ;
βίτου, «αὖ Rasur Veorr 11 [χαὶ Ἀλεξάνδρειαν] * 11} ἀλεξανδρειοπολίχωρον Μ
13 φιλόσοφε Μ 187 καὶ τοῦτο hinter ἂν (Ζ. 13) M 14 εἰς αὐτοῦ 16 ano-
olas V 17 πόλεως V 90 ἦν γοῦν] 7yovvM 51 ἢ καὶ u. vor αἵρεσις (Z. 22)
+nM 23 σχολαστὴν V 24 χαταληφϑένταῦῦ

10

15

Panarion haer. 23, 7, 2—24, 1, 9 (Satornilus u. Basilides) 357

Y 2 And , x > ’ > ΑΕΒ λα ‚
διηγούμενος δοξῃ φαντασιαζειν πλέον τοὺς ἀχουοντᾶς, ἀρεσκεσϑαί TE
’ - N \ er > - -- ,
καὶ συναγείρειν πλῆϑος ὑπὲρ τὸν ἕταῖρον αὐτοῦ Σατορνῖλον. καί
\ ΄ ἢ « ’ Ὑ \
τινας λοιπὸν φαντασιώδεις μυϑοποιίας VNOBaAAOUEVOS ἀρχεται μὲν
co \ > EN = \ > nn > > x - ς - ) N > Σ ’
οὕτως (τὰ ἀληϑῆ δὲ (εἰπεῖν) οὐκ ano τῆς ἑαυτοῦ ἐννοίας | ἐναρξα-

Eh, \ , ." 2 , 2 \ ἘΝῚ \ > >
μενος ἡμῖν τὰ δεινὰ TE καὶ ὀλετήρια, ἀλλὰ προφάσεις λαβὼν ἔκ τοῦ.

Σατορνίλου καὶ Σίμωνος τοῦ προεληλεγμένου βούλεται δὲ ἑτέρως
αὐτὰ μεταχειρίζειν καὶ εἰς 0yxov μείζονα διηγεῖσϑαι τὰ μυϑολογή-
ματα)" ὅτι, φησίν, ἢν ἕν τὸ ᾿Δ4γέννητον, ὁ μόνος ἐστὶ πάντων
πατήρ᾽ ἐκ τούτου προβέβληται. φησίν, Νοῦς, ἐκ de τοῦ Nov “ύγος,
ἐκ δὲ τοῦ Λόγου Φρόνησις, ἐκ δὲ τῆς Φρονήσεως Δύναμίς τε καὶ
Σοφία, ἐκ δὲ τῆς Δυνάμεως καὶ Σοφίας ἀρχαὶ ἐξουσίαι ἄγγελοι. ἐχ
δὲ τούτων τῶν δυνάμεών τε χαὶ ἀγγέλων γεγονέναι ἀνώτερον πρῶ-
τον οὐρανόν, καὶ ἀγγέλους ἑτέρους ἐξ αὐτῶν γεγονέναι, τοὺς δὲ ὑπ᾽
αὐτῶν γεγονότας ἀγγέλους πεποιηκέναι αὐϑις δεύτερον οὐρανὸν καὶ
αὐτοὺς δὲ πάλιν πεποιηκέναι ἀγγέλους. καὶ οἱ ἐξ αὐτῶν γενόμενοι
τρίτον αὖϑις πεποιήκασιν οὐρανὸν καὶ οὕτως οἱ καϑ᾽ ἕνα οὐρανὸν
εἰσαῦϑις ἕτερον καὶ ἑτέρους κατασχευάζοντες ἄχρι τριαχοσίων ἕξή-
κοντὰ πέντε οὐρανῶν ἐληλάκασι τὸν ἀριϑμὸν ἀπὸ τοῦ ἀνωτάτου ἕως
τούτου τοῦ καϑ᾽ ἡμᾶς οὐρανοῦ.

8---19 vgl. unten c. 7,1; 5. 263, 10 u. Irenaeus adv. haer. 124, 3; 1199 Harvey
ostendens Nun primo ab innato natum patre, ab hoc autem natum Logon, deinde «a
Logo Phronesin, a Phronesi autem Sophiam et Dynamin, a Dynami autem et Sophia
virtutes et principes et angelos, quos et primos vocat, et ab vis primum coelum
factum. dehine ab horum derivatione alios autem factos aliud coelum simile priori
fecisse et simili modo ex eorum derivatione cum alii facti essent antıtypi eis qui
super eos essent, aliud tertium deformasse coelum, et a tertio deorsum descenden-
tium quartum et deinceps secundum eum modum alteros et alteros principes et angelos
factos esse diceunt et coelos COCLXV; kürzer Ps. Tert. adv. omn. haer. 1. — Die An-
gabe des Clemens Al. strom. IV 162,1; I 320, 2 Stählin Βασιλείδης δὲ ὑποστατὰς
Δικαιοσύνην τε καὶ τὴν ϑυγατέρα αὐτῆς τὴν Εἰρήνην ὑπολαμβάνει Ev ὀγδοάδι μένειν
ἐνδιατεταγμένας darf nicht ohne weiteres zur Ergänzung (so Hilgenfeld, Ketzer-
geschichte S. 219) herangezogen werden

M .

1 ὑφηγούμενος, ὑφ auf Rasur Veorr 2 συγεγείρειν M | πλήϑην, 3 ὑπο-
βαλλόμενος Ἢ ὑπερβαλλόμενος VM 4 (εἰπεῖν U 5 ἡμῖν] ἐμεῖν M; vielleicht
richtiger oder ἡμῖν + (dinyetodaı)?* | re <M 6 lies wohl προλελεγμένου *
8 mw<V | ἕν <M;lies πρῶτον ὃ 9vor Noöc+öM 11 AwduswstreM
12 rootwv<M 12 πρῶτον --τὸ Μ 15 οἱ hineingeflickt Veorr 16 χαὲ

οὕτως — οὐρανὸν <M
Epiphaniusl. 17

1

10

15

258 Epiphanius

Ayoawortov δ᾽ ἂν εἴη τοῦτο τὸ ἐπαγωγὸν πιστεύειν τῇ 2,1
μανιώδει αὐτοῦ φλυαρίᾳ, συνετοῖς δὲ εὐϑυέλεγχτος καὶ ληρώδης ὁ
τούτου λόγος καὶ ἡ γνώμη, πῶς εἰς ὑπερβάλλουσαν καὶ ἄπειρον κα-
χοτροπίαν ἐξετόπισε τὴν ἑαυτοῦ γνώμην. ὁρίζει γὰρ ὡς κατὰ ποιη-
τιχόν τινὰ ἐνθουσιασμὸν ἐμβροντηϑὲν τὸ ἐλεεινὸν ἀνϑρωπάριον ὀνό-
ματα ἑκάστῳ ἄρχοντι τῶν οὐρανῶν ἐχτιϑέμενον πρὸς τὸ διὰ τῶν
ὀνομάτων ὧν ποιητεύεται παρὰ τῶν μὴ τὸν νοῦν ἐρρωμένον ἐχόντων
πιστεύεσϑαι εἰς ὄλεϑρον τῆς τῶν ἡπατημένων ψυχῆς. οὐ μὴν δὲ
ἀλλὰ καὶ μαγγανικαῖς μηχανίαις προσανέχων οὐχ ἐπαύσατο καὶ περίερ-
γίαις ὁ ἀπατεών. ὕστερον δέ φησιν ὑπὸ τῶν ἐν τούτῳ τῷ καϑ᾽ ἡμᾶς ὃ
οὐρανῷ ἀγγέλων καὶ τῆς ἐν αὐτῷ δυνάμεως τὴν κτίσιν ταύτην γε-
γενῆσϑαι ἐξ ὧν ἀγγέλων ἕνα λέγει τὸν ϑεόν, ὃν διελὼν τῶν | Ἰου- P7O
δαίων μόνον ἔφη εἶναι, ἕνα τοῦτον καὶ συναρίϑμιον ἀγ γέλοις τοῖς ὑπ᾿ Ὁ 34
αὐτοῦ κατὰ μιμολογίαν ὀνοματοποιουμένοις τάσσων, καὶ ἐξ αὐτοῦ

19

> \ u > ἘΞ x .
πεπλάσϑαι τὸν ἄνϑρωπον. καὶ τούτους aua αὐτῷ μεμερικέναι τὸν 4 Ö148

4—10 vgl. Irenaeus adv. haer. I 24, 5; 1201 Harvey τεἐρεγεέετιγ" autem et hi magia
et imaginibus et incantatıonibus et invocationibus et reliqua universa periergia. nomina
quoque quaedam affingentes quasi angelorum annunciant hos quidem esse in primo
coelo, hos autem in secundo, et deinceps nituntur COCLXV ementitorum coelorum et
nomina et prineipia et angelos et virtutes exponere (Filastrius haer. 32, 4; S.17,8fMarx
folgt auch hier dem Epiph. in der den Sinn etwas verdunkelnden Umstellung der
beiden Angaben des Irenaeus) — 10—14 vgl. Irenaeus adv. haer.I[24,4;1199f Harvey
eos autem qui posterius continent coelum angelos, quod etiam a nobis videtur, con-
stituisse ea quae sunt in mundo ommia et partes sibi fecisse terrae ei earum quae
super eam sunt gentium. esse autem principem ipsorum eum qui Judaeorum
putatur esse deus Ps. Tert. adv. omn. haer. 1 in ultimis qwidem angelis et qui
hune fecerunt mundum, novissimum ponit Judaeorum deum, id est deum legis et
prophetarum, quem deum negat, sed angelum dieit — 14f vgl. Filastrius haer. 32, 4
S. 17, 9 Marx hominem autem ab angelis factum adserit — 15f vgl. Deut. 32, Sf

M

1 anstatt τοῦτο τὸ ἐπαγωγὸν nur τὸ ἃ. dahinter große Rasur Veor 2 ev-
ϑυ. Πἐλεγχτος V 4 ξξετόπισεν, ı auf Rasur Veorr 7 ἐρρωμένο!!!ν, 0 aus ὦ
Veorr 2oowusvov M 9 μαγγανειχῆςα V | μηχανίαις] μαγείαις M | oiz

+ ἂν M | ἐπαύσατο] ἐψεύσατο M 11 ἀγγέλων am Rande nachgetragen Veorr
<M 11f γεγεννῆσϑαι V 13 εἶναι ἔφη V | τοῦτον zai *] zei toörov VM |
συναρίϑμιον aus συναριϑμῶν Veorr συναριϑμῶν M 14 ὀνόματος ποιούμενος M

ἐξ durchgestrichen, dafür ὑπ᾿ an den Rand gesetzt Veorr | «vroü2] αὐτῶν *,
vgl. Filastrius

10

15

20

Panarion haer. 24, 2, 1—7 (Basilides) 359

’ \ ᾿ " τὶ ’ - - - - > ’ [4 x
κόσμον κατὰ διαίρεσιν κλήρων τῷ πλῆϑει τῶν ἀγγέλων, τούτῳ δὲ
A , x ’ u > ’ - ᾿ - - >
λελογχέναι τὸ γένος τῶν Ἰουδαίων τῷ προειρημένῳ ϑεῷ τῶν Iov-

> 5 x 33 x ”
daiov‘ βλασφημῶν δὲ τὸν αὐτὸν παντοχράτορα κύριον, τὸν ὀοντῶς
” \ ’ x > N \ μ᾽ 5 «
ovra ϑεὸν μόνον καὶ οὐχ ἕτερον (πατέρα γὰρ τὸν αὐτὸν εἶναι Ouo-
= = ; Chun) - - - je > .
λογοῦμεν τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ), τοῦτον ἐχεῖνος ἀρνούμενος
\ - - « > - >
ἕνα βούλεται αὐτὸς παριστᾶν τῶν ὑπ᾽ αὐτοῦ λεγομένων ἀγγέλων,
ὟΝ \ 2 -
καϑά μοι προδεδήλοται. ἐληλυϑέναι δὲ τοὺς Ιουδαίους εἰς κλῆρον
- ᾿ ἅν ὃ ς ’ Ξ \ AN =
αὐτοῦ καὶ αὐτὸν ὑπερασπίζειν τούτων, εἶναι δὲ αὐτὸν πάντων τῶν
2 , 2 ΕΣ > = ΚΝ GR 2 \ > ὃ: RE .
ἀγγέλων αὐϑαδέστερον ἐξαγαγεῖν τε τοὺς υἱοὺς Ισραηλ ἐξ Αἰγυπτου
> - ’ N x 3 > \ --
αὐϑαδείᾳ βραχίονος τοῦ ἰδίου διὰ τὸ εἶναι αὑτον ἰταμώτερον τῶν
Yan ᾿ \ 2 ‚ u \ \ 2 ’ > - [4
ἄλλων καὶ αὐϑαόδέστερον. οϑὲν διὰ τὴν αὐϑαδειαν αὐτοῦ, ὡς φησιν

= — ς ,ὔ — \ ER Ἕ SEE \ ,
βλασφημῶν ο γοῆς, βεβουλεῦσϑαι τὸν αὑτον αὑτῶν ϑεὸν καϑυποταξαι

- ’ - Α ’ \ Ὑ \ -
τῷ γένει τοῦ Ἰσραὴλ πᾶντα τὰ ἄλλα ἔϑνη καὶ διὰ τοῦτο παρεσκευα-

’ ’ x \ x ” x c - Bu
κέναι πολέμους. πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα κατὰ τοῦ aylov ϑεοῦ χαλασας

x P- x ’ \ ’ > ’ - ς ’
τὴν γλῶτταν καὶ ἐπάρας τὸ στομα οὐκ ἐντρέπεται λαλῶν 0 ἐλεεινο-

\ = ’ \ \ Υ - \

τατος. διὰ τοῦτο γαρ, φησί, καὶ τὰ alla ἔϑνη ἐπολέμησε τοῦτο τὸ
N > - x - ” >

ἔϑνος καὶ πολλὰ κακὰ αὐτῷ ἐνεδείξατο διὰ τὴν τῶν allmv ἀγγέλων

, ’ὔ ‚ ς ’ =)

παραζηλῶώσιν, ἐπειδήπερ παροτρυνϑέντες (ὡς KATAPOOVOVUEVOL UN

2 = \ 2 \ ver γ} ΣΙ ΕΝ Ν᾿ ἝΝ -} \ 5.0993 >
αὐτοῦ) καὶ αὐτοὶ ta ἴδια ἔϑνη ἐπὶ To ϑνος τοῦ Ισραηλ τὸ UN αὖ-

\ \ ’ ᾿ >
τὸν ἐπέσεισαν. καὶ τούτου ἕνεχα πόλεμοι πάντοτε Χαὶ ἀκαταστασίαι

> > -
κατ αὐτῶν ἐπανέστησαν.

1ff vgl. Ps. Tert. adv. omn. haer. 1 hwie sortito obtiyisse semen Abrahae
Filastrius haer. 32,4; S. 17,10 Marx (nach Epiph.) deum etiam verum ommipotentem
et eum audet amgelum dicere et accepisse genus Judaeorum in hereditatem —
31 vgl. Jes. 45,5. 21 — 7—21 vgl. Irenaeus adv. haer. 1 24, 4; 1200 Harvey et quwo-
niam hie swis hominibus vd est Judaeis volwit subicere reliquas gentes, reliquos
ommes principes contra stetisse ei et contraegisse. quapropter et reliquae restluerumt
gentes eius genti Ps. Tert. adv. omn. haer. 1 hwze sortito obtigisse semen Abrahae
atque ideo hunc de terra Aegypto filios Israel in terram Chanaan transtulisse; hunc
turbulentiorem prae ceteris angelvs atque ideo et seditiones frequenter et bella con-
cutere, sed et humanum sanguwinem fundere (Filastrius haer. 32, 4f; S. 17, 11—16
gibt einen Auszug aus Epiph.) — 9f vgl. ἔχοα, 6, 6; 15, 6

M

1 χλήρω V 2 λελαχέναι M 6 αὐτὸν 8 (ὑπερ)ασπίζειν — πάντων
τῶν am Rand. nachgetragen Veorr <M 9 τε ἢ δὲ VM 11 αὐτοῦ hinter pnoıw V
11f ὥς φησιν βλασφημῶν *) φησὶν ὡς βλασφημεῖ VM 12 βεβούλεσϑαι M |

ϑεῶν M 18: παρεσχευαχέναι, εἰ aus α V 1 <M 19Mön’ αὐτὸννῷ
90 τούτου + oüv V
1

260 Epiphanius

3. Αὕτη ἡ τοῦ ἀπατεῶνος πιϑανολογία. καὶ αὐτὸς δὲ περὶ Χρι- 3,1
στοῦ ὡς δοχήσει πεφηνότος ὁμοίως δοξάζει. εἶναι δέ φησιν αὐτὸν
φαντασίαν ἐν τῷ φαίνεσϑαι μὴ εἶναι δὲ ἄνϑρωπον μηδὲ σάρκα εἰλη-
φέναι. δραματουργεῖ δὲ ἡμῖν ἄλλην δραματουργίαν ὃ δεύτερος 5. 35
μιμολόγος ἐν τῷ περὶ τοῦ σταυροῦ λόγῳ Χριστοῦ. οὐχὶ Ἰησοῦν φά-
0x0» πεπονϑέναι, ἀλλὰ Σίμωνα τὸν Κυρηναῖον" ἐπειδὴ γὰρ ἐν τῷ
ἀπὸ Ἱεροσολύμων τὸν κύριον ἐχβάλλεσϑαι, ὡς ἔχει ἡ ἀχολουϑία τοῦ
εὐαγγελίου, ἠγγάρευσάν τινα Σίμωνα Κυρηναῖον βαστάξαι τὸν σταυρόν.
ἔνϑεν εὑρίσκει κα τῆς αὐτοῦ κυβείας ποιήσασϑαι τὴν τραγῳδίαν καί 8
10 φησιν" ἐχεῖνον ἐν τῷ βαστάζειν τὸν σταυρὸν μετεμόρφωσεν εἰς τὸ | ῬΤΙ
ἑαυτοῦ εἶδος καὶ ἑαυτὸν εἰς τὸν Σίμωνα. καὶ ἀντὶ ἑαυτοῦ παραδέδοχε
Σίμωνα εἰς τὸ σταυρωϑῆναι. ἐχείνου δὲ σταυρουμένου ἕστηχεν χκατ- 4
αντικρὺς ἀοράτως ὁ Ἰησοῦς, καταγελῶν τῶν τὸν Σίμωνα σταυρούν-
To», αὐτὸς δὲ ἀνέπτη εἰς τὰ ἐπουράνια παραδοὺς τὸν Σίμωνα ava-

15 σχολοπισϑῆναι καὶ ἀπαϑῶς ἀνεχώρησεν εἰς τὸν οὐρανόν" ὁ δὲ Σίμων 5
αὐτὸς ἐσταυρώϑη, καὶ οὐχὶ ὁ Ἰησοῦς" Ἰησοῦς γάρ, φησίν, ἀναπετασϑεὶς
εἰς τὸν οὐρανὸν διῆλϑε πάσας τὰς δυνάμεις, ἕως οὗ ἀπεχα τέστη πρὸς Ö150
τὸν ἴδιον αὐτοῦ πατέρα. οὗτος γάρ, φησίν, ἐστὶν ὁ υἱὸς τοῦ πα- 6
τρὸς ὃ προειρημένος. ὁ ἀποσταλεὶς ἐπὶ βοηϑείᾳ τῶν υἱῶν τῶν ἀν-

20 ϑρώπων, δι᾿ ἣν εἶδεν ὁ πατὴρ ἀκαταστασίαν ἔν τε τοῖς ἀνϑρώποις

σι

2f vgl. Ps. Tert. adv. omn. haer. 1 Ohristum . . . venisse in phantasmate,
sine substantia carnis fwisse — 5—14 vgl. Irenaeus adv. haer. 1 24,4; 1 200 Harvey
quapropter neque passum eum, sed Simonem quendam Öyrenaeum angariatum
portasse crucem eius pro eo et hune secundum ignorantiam et errorem erucifizum,
transfiguratum ab eo, uti putaretur ipse esse Jesus, et ipsum autem Jesum Simonis
accepisse formam et stantem irrisisse eos Ps. Tert. adv. omn. haer. 1 hune pas-
sum apud Judaeos non esse, sed vice ipsius Simonem cerucificum esse (Filastrius
adv. haer. 32,6; 5. 17,101} Marx) — 7 vgl. Mark. 15, 21u. Par. — 14—S. 261,2 vgl.
Irenaeus adv. haer. 124, 4; 1200 Harvey quoniam enim virtus incorporalis erat et
Nus innati Patris, transfiguratum quemadmodum vellet et sie ascendisse ad eum
qui miserat eum, deridentem eos, cum teneri non posset et invisibilis esset omnt-
bus. ... et non oportere confiteri eum qui sit crucificus, sed eum qui in hominis
forma venerit et putatus sit crueifizus et vocatus sit Jesus et missus a Patre, ute
per dispositionem hane opera mundi fabricatorum dissolveret

vVM

ὅ τοῦ <V 6 πεπονϑέναι U] πεπονϑότα VM χύριον] Χριστὸν M

8 Σίμωνα τιὰΜ 9 + (πρόφασιν) * 10 φησιν - (ὅτι) 2 ] o<V 11: χαὲ
ἀντὶ --- Eluwva) ἀντὶ δὲ Eavrod παραδεδωχέναι αὐτὸν am Rand nachgetragen V corr
z ατὰ ἄντιχρυω V 17 ἀποχατέστη V 18 ἐστὶν φησίν M 19 tw? <V

10

Panarion haer. 24, 3, 1—4, 2 (Basilides) 261

καὶ ἐν τοῖς ἀγγέλοις. καὶ οὗτός ἐστι, φησίν, ἡ σωτηρία ἡμῶν, ὁ
ἐλϑὼν καὶ ἡμῖν μόνοις ἀποχαλύψας ταύτην τὴν ἀλήϑειαν.

Τοιαῦται μὲν αἱ ῥαψῳδίαι τῆς τοῦ ἀγύρτου μυϑοποιίας. ἀλλὰ
καὶ ἀπεντεῦϑεν, προχοπτούσης τῆς ἀκαϑαρσίας τῆς ἀπὸ τοῦ Σίμωνος
ἐναρξαμένης, πᾶσαν ἐπιτήδευσιν κακομηχανίας καὶ ἀσελγείας ἐπιτρέπει
τοὺς αὐτῷ μαϑητευομένους ἐπιτελεῖν, ἀνδρῶν μετὰ γυναικῶν πολυ-
μιξίαν τινὰ κακῆς ὑποϑέσεοωος τοὺς αὐτῷ πεισϑέντας ἐχδιδάσχων" ὡς
λέγει ὁ ἀπόστολος ἐπὶ τούτοις καὶ τοῖς ὁμοίοις αὐτῶν »ἀποκαλύπτε-
σϑαι ὀργὴν ϑεοῦ καὶ δικαιοχρισίαν ἐπὶ τοὺς τὴν ἀλήϑειαν ἐν ἀδικίᾳ
χκατέχονταςς. διὰ ταύτην γὰρ τὴν αἰτίαν τῆς ἡδυπαϑείας πολλοὶ εἰς
τὴν αἵρεσιν ἐμπίπτουϊσιν, ἀδεῶς εὑρίσκοντες ἐπιτελεῖν τὴν ἡδονὴν
ἑαυτῶν ἐν ταῖς αἰσχρουργίαις.

4, Διδάσχκει δὲ πάλιν καὶ ἐπιτρέπει φάσχων μὴ δεῖν μαρτυρεῖν.
ὁ γὰρ μαρτυρῶν ἄμισϑος εὐὑρεϑήσεται, μὴ μαρτυρῶν ὑπὲρ τοῦ πεποιη-
κότος τὸν ἀἄνϑρωπον᾽ μαρτυρεῖ γὰρ ὑπὲρ τοῦ ἐσταυρωμένου Σίμωνος.
πόϑεν δὲ τούτῳ μισϑὸς εἴη, ὁπότε ἀποϑνήσκχει μὲν ὑπὲρ Σίμωνος

8—7 vgl. oben haer. 21, 4, 1; S. 242, 20ff u. Irenaeus adv. haer. 1 24, 5; 1201
Harvey hobere autem et religuarum operationum usum indifferentem et umiversae
libidinis (Filastrius adv. haer. 32,7; S. 17,19 Marx, wohl Epiph. ausschreibend, hie
etiam male permittit vivere et dat licentiam vitüis secularibus inherere). — Beachte
auch. Clemens Al. strom. III 3, 3f; I1196,17 ff Stählin ταύτας παρεϑέμην τὰς φωνὰς
εἰς ἔλεγχον τῶν μὴ βιούντων ὀρϑῶς Βασιλειδιανῶν, ὡς ἤτοι ἐχόντων ἐξουσίαν καὶ
τοῦ ἁμαρτεῖν διὰ τὴν τελειότητα ἢ πάντως γε σωϑησομένων φύσει, χἂν νῦν ἁμάρ-
τῶσι, διὰ τὴν ἔμφυτον ἐχλογήν, ἐπεὶ μηδὲ ταῦτα αὐτοῖς πράττειν συγχωροῦσιν οἵ
προπάτορες τῶν δογμάτων. μὴ τοίνυν ὑποδυόμενοι τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ καὶ
τῶν ἐν ἔϑνεσιν ἀκρατεστάτων ἀχολαστότερον βιοῦντες βλασφημίαν. τῷ ὀνόματι
προστριβέσθωσαν — 8 Πότ. 1, 18 (2, δὴ — 13—S. 262,4 vgl. Irenaeus adv. haer.
I’ 24, 4; 1 200 Harvey 81 gquwis igitur, ait, confitetur erucificum, adhue hie servus
est et sub potestate eorum qui corpora fecerumt, qui autem negaverit, liberatus est
quidem ab üis, cogmoseit autem dispositionem innati patris u. ebenda 24, 6; I 202
quapropter et parati sunt ad negationem qui sunt tales, immo magis ne pati quidem
propter nomen possunt, cum sint omnibus similes Ps. Tert. adv.’ omn. haer. 1
martyria negat esse facienda Filastrius haer. 32, 7; S. 17, 20ff Marx; dazu
Agrippa Kastor bei Eusebius ἢ. 6. [IV 7,7; S. 310, 20f Schwartz Clemens Al. strom.
IV 81, 1ff; II 284, 518 Stählin Origenes comment. in Matth. 25 ser. 38; IV 267
Lommatzsch

M

6 ἀνδρῶν ἢ ἄνδρας VM 18 ἐπιτρέπει ἀνατρέπει VM 14 μὴ oben
hineingeflickt Veorr < Μ

“«ι

D26

4,1

ID

en

10

20

262 Epiphanius

τοῦ dorav ρωμένου, ὑπὲρ. Χριστοῦ δὲ τοῦτο ποιεῖν ὁμολογεῖ ὃν ἀγνοεῖ.
ἀποϑνήσχων ὑπὲρ οὗ οὐ γινώσχει; δεῖ τοίνυν ἀρνεῖσϑαι καὶ μὴ προα-
λῶς ἀποϑνήσχειν.

ᾶ. Φωραϑήσεται δὲ οὗτος διαβολικὴν δύναμιν εἰσηγούμενος χατὰ
τῶν ψυχῶν, ἀπαρνησιϑεΐαν αὐτὰς ἐχδιδάσχων, ὁπότε αὐτὸς ὁ κύριός
φῆσι »τὸν ἀρνούμενόν με ἐνώπιον τῶν ἀνϑρώπων ἀρνήσομαι ἐνώπιον
τοῦ πατρός | μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖςς. ἀλλά φησιν ὁ ἀγύρτης:
»ἡμεῖς, φησίν, ἐσμὲν ol ἄνθρωποι, οἱ δὲ ἄλλοι πάντες ὕες καὶ κύνες. χαὶ
διὰ τοῦτο εἶπεν᾽ μὴ βάλητε τοὺς μαργαρίτας ἔμπροσϑεν τῶν χοίρων μηδὲ
δῶτε τὸ ἅγιον τοῖς χυσίνςε. χρύπτει γὰρ ἑαυτοῦ τὴν ἀδικίαν ἀπὸ τῶν
νοῦν ἐχόντων. ἀποχαλύπτει δὲ τῇ ἑαυτοῦ φατρίᾳ καὶ τοῖς ὑπ᾽ αὐτοῦ
ἠἡπατημένοις. ἐπειδὴ γὰρ ἀληϑῶς τὰ παρ᾽ αὐτοῖς λεγόμενα καὶ γινό-
μενα »αἰσχρόν ἐστι καὶ λέγεινς«, λέγει ὅτε »ἐνώπιον τῶν ἀνϑρώπωνς«
δεῖ ὁμολογεῖν τὴν ἀλήϑειαν᾽ »ἡμεῖς γάρ ἐσμεν οἱ ἄνϑρωποι, οἱ δὲ ἄλλοι
ὕες χαὶ χύνεςς, ὡς προεῖπον. φάσχει δὲ ὅλως περὶ πατρὸς καὶ τοῦ
ἑαυτοῦ μυστηρίου μηδενὶ (δεῖν) ἀποκαλύπτειν, ἀλλὰ σιγῇ ἔχειν ἐν Eav-

- BEN \ > x 7 > ’ x x > x ’ x. 38 με
τοῖς, ἑνὶ δὲ ἀπὸ χιλίων ἀποχαλύπτειν καὶ δυσὶν ano | μυρίων, καὶ ὑπο-

᾿ > > - 5 = ‚ σ x r ‚ \ \
τίϑεται τοῖς αὐτοῦ μαϑηταῖς λέγων οτι »σὺ πάντας γίνωσχε, σὲ δὲ
᾿ r > \ x > > > - >
μηδεὶς γινῳωσχέτως. αὐτὸς δὲ zal οἱ ἀπ᾿ αὐτοῦ ἐρωτώμενοι 1ου-
x ‚ 5 ’ \
δαίους μὲν ἑαυτοὺς μηχέτι εἶναι φάσχουσι. Χριστιανοὺς δὲ μηδέπω
- )». x > == ’ r x - - x
γεγενῆσϑαι, ἀλλὰ ἀρνεῖσϑαι πάντοτε, ἔχειν δὲ ἐν ξαυτῷ σιγῇ τὴν
‚ \ \ «ς ’ , SR:
πίστιν | καὶ μηδενὶ ὑποδεικνύναι, τὴν αἰσχύνην ἑαυτοῦ ὑφορώμενος
δια τὸ ἀπαρρησίαστον τῆς αἰσχρουργίας καὶ κακῆς αὐτοῦ διδασκαλίας:

6 Matth. 10, 38 — 8--10 wohl aus den Ἐξηγητιχὰ des Basilides entnommen
— 9 Matth. 7,6 — 13 Ephes.5, 12 — 15—17 vgl. Irenaeus adv. haer. I 24, 6;
1 203 Harvey et non oportere omnino ipsorum muysteria effari, sed in abscondito
continere per silentium ebenda 1} 202 Harvey non autem multos seire posse haec,
sed unum a mille et duo a myriadibus u. Pistis Sophia c. 134; 5, 229, 21 Schmidt
man wird finden einen unter Tausend u. zwei unter Zehntausend wegen der
Vollendung des Mysteriums — 18f vgl. Irenaeus adv. haer. I 24, 6; I 202
Harvey tu enim, aiunt, ommes cognosce, te autem nemo cognoscat — 19—21 vg].
Irenaeus adv. haer. 124, 6; 1202f Harvey et Judaeos quidem iam non esse dicunt,
Christianos autem nondum (darnach ist wohl zu verbessern Clemens Al.strom. IV 81,2;
II 284, 11 Stählin Χριστιανοὶ (οὔπω γεγονότες, ἀλλὰ μόνον εἰς τοῦτο) πεφυχότες)
Μ
1 öv, v angefickt V<M 9: προα λῶς, A ausradiert V 6 ἐνώπιον.) ἔμπρο-
o%evM 8 ἔσμεν] εἶμεν M 9 βάλλετε, wohl aus βάλητε hergestellt Veorr θάλετε M
10 δότε, o aus ὦ Veorr δότε Μ᾿ 11 φατρίᾳ] σχολῇ VM am Rand ς φατρία V eorr
15 ὕλως *, vgl. Irenaeus omnino] μόνον VM 16 (δεῖν) ἢ | ἀλλὰ - χαὶ Μ | aıyyvM
2» <M 18 ἑαυτοῦ Μ | πάντα 21 ἀονεῖσϑαι + (φησὶ dew)?* | δὲ U]reVM

2a P72

D27

10

20

Panarion haer. 24, 4, 2—7, 2 (Basilides) 263

6. "Eoyev δὲ ἡ ἀρχὴ αὐτῆς τῆς χακῆς προφάσεως τὴν αἰτίαν
ἀπὸ τοῦ ζητεῖν καὶ λέγειν πόϑεν τὸ κακόν. πᾶς δὲ ἀπὸ τῆς ἑαυτοῦ
πραγματείας δειχϑήσεται ὁποῖός ἐστιν. ἔμποροι γοῦν κακῶν οὗτοι
οἱ τοῦ κακοῦ ἐρασταὶ καὶ οὐχὶ ἀγαϑῶν, αἷς καὶ ἡ γραφὴ εἶπεν ὅτι
»ζητοῦντας καχὰ καταλήψεται κακᾶκ«. οὔτε γάρ ποτε (0) κακὸν
ἢν οὐ τε ῥίζα γέγονε κακίας οὔτε ἐνυπόστατον τὸ καχόν ἐστιν. οὐχ
nv rag ποτε τὸ κακόν, ἐπείσαχτον δὲ διὰ προφάσεοςς ἐν ἑχάστῳ τῶν
ποιούντων τὸ χαχὸν ἔνεστιν" ἐν δὲ τῷ μὴ ποιοῦντι οὐχ ἔστιν, χαϑα-
περ ἐν τοῖς ἄνω Aoyoıs προδεδήλωται. λέγει γὰρ ὁ κύριος μετὰ τὸ
πάντα πεποιηχέναι οἰδοὺ πάντα καλὰ λίανς, δεικνὺς ὅτι τὸ χαχὸν
οὐχ ἀρχαΐζει οὐδὲ ἐξ ὑπαρχῆς ὑπῆρχεν πρὸ τοῦ ἀπὸ τοῦ ἀνϑρώπδυ
ἐνάρξασϑαι" δι ἡμῶν γὰρ γίνεται καὶ δι᾿ ἡμῶν οὐ γίνεται. ἄρα
οὖν ἐν τῷ πάντα ἄνϑρωπον δύνασϑαι μὴ ποιεῖν τὸ κακὸν καὶ
δύνασϑαι ποιεῖν τὸ χαχόν, ὅταν μὲν ποιῇ, ἔστι τὸ xaxov, ὅταν δὲ
μὴ “ποιῇ, 00% ἔστι τὸ καϊχόν. ποῦ τοίνυν τοῦ κακοῦ ἐστιν ἡ ῥίζα ἢ
ἡ ὑπόστασις τῆς πονηρίας;

7: Eis δὲ πολλὴν οὗτος ἐλήλαχε μωρίαν, φάσχων ὅτι ἡ (ἄνω)
Δύναμις τὸν Novv προεβάλετο, ὃ δὲ Νοῦς τὸν Aoyov, ὁ δὲ Aoyos
τὴν Φρόνησιν, ἡ δὲ Φρόνησις Δύναμιν καὶ Σοφίαν, ἐκ δὲ Avvausos
καὶ Σοφίας ἐξουσίαι καὶ δυνάμεις καὶ ἄγγελο. λέγει δὲ τὴν ὑπερ-

1f vgl. Tertullian de praeser. haer. 7 — 5 Prov. 11,27 — 81 aus dem Bis-
herigen läßt sich nur vergleichen haer. 16, 4, 1; S. 212, 26ff — 10 Gen. 1,31 —
17—20 vgl. oben ce. 1, 7; S. 257, 88 — 20—S. 264, 12 vg]. Irenaeus adv. haer.
I 24, 3, 1199 Harvey et coelos CCOLXV. quapropter et tot dies habere anmum
secundum numerum coelorum u. ebenda 1 24, 7; I 203 Harvey trecentorum autem
sexaginta quinque coelorum locales positiones distribuunt similiter ut mathematier.
ıllorum enim theoremata accipientes in suum characterem doctrinae transtulerunt.
esse autem principem ıllorum abrazxas et propter hoe CCOOLXV numeros habere in
se Hippolyt refut. VII 26, 6; S. 205, 2ff Wendland ἔνϑα χαὶ τριακοσίους ἑξήκοντα
πέντε οὐρανοὺς φάσχουσι zal τὸν μέγαν ἄρχοντα αὐτῶν εἶναι τὸν Ἁβρασὰξ διὰ τὸ
περιέχειν τὸ ὄνομα αὐτοῦ ψῆφον τξε, ὡς δὴ τοῦ ὀνόματος τὴν ψῆφον περιέχειν
πάντα, καὶ διὰ τοῦτο τὸν ἐνιαυτὸν τοσαύταις ἡ μέραις συνεστάναι Ps. Tert. adv. omn.
haer. 1 Hieronymus zu Amos 6. 3; Migne 25, 1018D Basilides qui omnipo-
tentem deum portentoso nomine appellat abraxas et eundem secundum graecas litteras
et annui cursus numerum dieit in solis eirculo contineri, quem ethniei sub eodem
numero aliarum hterarum vocant Meigoaz
M

1 αὐτοῦ * | χαχί!ας M 3 ποῖος V | οὗτοι χαχῶν V 4 ἐργασταὶ M

(T)* 6ro<V 8. τῷ] τὸ M | ποιοῦντι Ἢ ποιεῖν VM 11 {|| ἀρχῆς, ὑπ

ausradiert V 15 ἐστι» <V 17 (ἄνω) *, vgl. S. 264, 25 90 χαὶξ <M

6,1

19

σι

10

264 Epiphanius

᾽ ’ ’ = x > x > En \ x x -

ἄν τούτων δύναμιν εἶναι καὶ ἀρχὴν Αβρασάξ, διὰ τὸ τὴν ψῆφον
- ) N \ \ ) ς

τοῦ βρασὰξ ἔχειν τριαχοσιοστὸν ἑξηκοστὸν πέμπτον ἀριϑμόν, ὡς

> x ’ - > τι ᾿ -

ἐκ τούτου τὴν μαρτυρίαν τῆς αὐτοῦ μυϑοποιίας τῶν τριακοσίων

ἂς ἮΝ ’ > - - “« τ > Ψ . 6
ἑξήκοντα πέντε οὐρανῶν συνιστᾶν πειρᾶσϑαι. οἷς οὐρανοῖς χαὶ To- 3

ποϑεσίας ἴσα τοῖς μαϑηματικοῖς διαιρεῖν καὶ συνιστᾶν ἐπιτηδεύων

> ’ - x x b) ᾿ ’ ’ x
οὐ | παρέργως μηχανᾶται. τὰ γὰρ ἐκείνων uaraa ϑεορήματα λαβὼν D2S

> » - ER. \ nr ἃ. «᾿ς > ἃς ἐν τς ) 6)

εἰς ἴδιον χαρακτῆρα AUTOS τὲ χαὶ οἱ ὑπ αὕτον εἰς αἰτίαν τῆς ἰδίας
τς \ ’ [4 ’

εἰδωλοποιοῦ χαὶ ἱπεπλανημένης ἐπιπλάστου διδασκαλίας uernveyzav.

x ’ x we; οὔ ’ > \ - c ’ ᾿ ..
zei βούλονται τὴν σύστασιν τούτων | ἀπὸ τῶν ὁμοίων ψήφων 4 Ö154

ποιεῖσϑαι. ὡς προεῖπον. τοῦ Αβρασὰξ τῶν τριακοσίων ἑξήχοντα πέντε
ἀδιϑμὸν ἔχοντος. δῆϑεν δεικνύντες διὰ τοῦτο ἔχειν τὸν ἐνιαυτὸν
τριαχοσίων ἑξήχοντα πέντε ἡμερῶν ἀριϑμὸν κατὰ περίοδον. πέπτωκε
δὲ αὐτοῦ ὁ ληρώδης λόγος. εὑρίσχεται γὰρ ὁ ἐνιαυτὸς τριακοσίων
ἑξήχοντα πέντε ἡμερῶν χαὶ ὡρῶν τριῶν. εἶτα, ἐντεῦϑεν, φησί,
χαὶ ὁ ἄνϑρωπος ἔχει τριαχόσια ἑξήκοντα πέντε μέλη, ὡς ἑκάστῃ τῶν
δυνάμεων ἀπονέμεσϑαι ἕν μέλος. ὅϑεν καὶ ἐν τούτῳ πέπτωκεν αὐ-
τοῦ ἡ ἐπινενοημένη καὶ νόϑος διδασκαλία" ἐν γὰρ τῷ ἀνϑρώπῳ ἐστὶ
τξὸ μέλη.

3. Θαυμαστῶς δὲ ὁ μακάριος Εἰρηναῖος. ὁ τῶν ἀποστόλων διά-
ὅοχος, περὶ τούτου λεπτολογῶν διήλεγξε τούτου τὴν ἀβελτερίαν.
ἀνατραπήσεται γὰρ καὶ νῦν ἡ φλυαρία τοῦ ἄνωϑεν χαταβεβηκότος
Βασιλείδου χαὶ τὰ ἄνω σαφῶς χατοπτεύσαντος. μᾶλλον δὲ ἄνωϑεν
πεπτωχότος ἀπὸ τοῦ τῆς ἀληϑείας σχοποῦ, ὅτι εἰ οὗτος ὃ οὐρανὸς
ὑπὸ τῶν χατ᾽ αὐτὸν ἀγγέλων γεγένηται, αὐτοὶ δὲ ὑπὸ τῶν ἀνωτέρω
zei οἱ ἀνωτέρω ὑπὸ τῶν ἔτι ἀνωτέρω, ἄρ᾽ οὖν ἡ ἄνω Δύναμις, ἡ
χαὶ ᾿Αβρασὰξ καλουμένη, εὐῤεϑήσεται ἡ τὰ πάντα πεποιηκυῖα καὶ ἡ
tie τῶν ὄντων πάντων, χαὶ οὐδὲν δίχα αὐτῆς [τι] γεγενῆσϑαι εὑρε-
ϑήσεται, | ὁπότε αὐτὴ τὸ αἴτιον καὶ τὸ πρῶτον ἀρχέτυπον παρ᾽ αὖὐ-
τῶν χαταγγέλλεται, καὶ τὸ λεγόμενον παρ᾽ αὐτοῖς τοῦ κόσμου τούτου

14—16 vgl. Pistis Sophia c. 182; S. 224, 7ff Schmidt — 19 vgl. Irenaeus
adv. haer. Π 35; 1353 Harvey — ?1f vg]. haer. 23, 4, 5; S. 252, 181

M

5 μαϑήμασι, μα u. μασι auf Rasur Veorr μαϑητικοῖς M | διαιρεῖ! }͵, v weg-
radiert V 7 οἱ oben hineingeflickt Υ 8 .[πεπλανημένης] *, (doppelte Lesart)
11—12 ἀριϑιὸν --- πέντε <M 19 περιεπέπτωχε M 18 z&e M 20 ἀβελ-
τερίαν ||; ε2 auf Rasur u. hinter ie» größere Rasur Veorr ἀβέλτηρον ἀνδρείαν M;
im Archetypus wohl doppelte Lesart &3eArnoiav ἀδράνειαν 26 u. 27 7 vor τὰ
πάντα u. vor αἰτία (Artikel beim Prädikat) ist nicht zu tilgen; vgl. sofort
2.38 — Ba?

8,1

19

4 P74

10

20

Panarion haer. 24, 7,2—9, 2 (Basilides) 265

ὑστέρημα ὑπὸ τινος ἑτέρου μὴ Yeyevjodaı, ἀλλ᾽ ἀπὸ τῆς πρώτης
ἀρχῆς καὶ αἰτίας τῶν μετέπειτα γεγονότων. ἐρωτητέον δὲ τὸν
αὐτόν, τίνι (TO) λόγῳ ἐπὶ τοσαύτην ἡμᾶς | πληϑὺν φέρεις, ὦ οὗτος,
καὶ μὴ μᾶλλον ἐπὶ τὴν ἀρχήν, τουτέστιν ἐπὶ τὸν ἕνα ϑεὸν τὸν παν-
τοχράτορα; ὁπότε ἐξ ἅπαντος ἤτοι οὕτως λέγοντα ἢ οὕτως δεῖ τὸν
ἕνα αἴτιον πάντων ὁμολογεῖν δεσπότην.

ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ ὑποθέσεως ἀπόχριναι, © τῆς
μυϑοποιοῦ πραγματείας ταύτης πλάστα. εἰ Σίμων ἐσταυρώϑη ὁ
Κυρηναῖος, ἄρα οὐ διὰ Ἰησοῦ ἡ σωτηρία γεγένηται ἡμῶν ἀλλὰ διὰ
Σίμωνος, καὶ οὐκέτι ὁ κόσμος ἐλπίσειεν διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ σῴζεσϑαι
τοῦ μὴ παϑόντος ὑπὲρ ἡμῶν. οὔτε γὰρ Σίμων δύναται σῴζειν, ἄν-
ϑοώπος ὧν φιλὸς χαὶ οὐδὲν ἕτερον. ἅμα δὲ καὶ συχοφαντίαν xa-
ταψηφίζῃ τοῦ μονογενοῦς υἱοῦ τοῦ ϑεοῦ, εἰ ἕτερον ἀνϑ' ἑαυτοῦ παρέ-
ὅωχεν ὁ ἀγαϑὸς ϑεὸς βιασάμενος εἰς φόνον. καὶ ἔσται λοιπὸν 0vag,
μᾶλλον δὲ κακοηϑείας χαὶ κυβείας ἔργον τὸ τοιοῦτον, ὅτι (0) χύριος
κυβείᾳ τινὶ ἑαυτὸν κρύψας ἄλλον ἀντ᾽ αὐτοῦ παρέδωκε᾽ καὶ ἔσται ἡ
παρὰ σοῦ μωρολογία συχοφαντοῦσα μὲν τὴν ἀλήϊϑειαν μὴ δυναμένη
δέ, ἀλλὰ ἐλεγχομένη ὑπ᾽ αὐτῆς τῆς ἀληϑείας ἀσυστάτως τὸ ποίημα
τοῦτο εἰσηγουμέρνη. ᾿

9, Πάντῃ γὰρ ἐλέγχει τοῦτον τὸν αἱρεσιάρχην ἡ ἀλήϑεια ἐν
παλαιᾷ καὶ καινῇ διαϑήκῃ. παντὶ γάρ τῳ δῆλον ὅτι Χριστὸς ἑκὼν
ἐπὶ τὸ πάϑος ἦλϑε καὶ ϑελήματι ἰδίῳ καὶ τοῦ ἰδίου πατρὸς καὶ εὐ-
δοχίᾳ τοῦ ἁγίου πνεύματος ἔλαβε τὴν σάρχα ἐνανϑρωπήσας ἐν ἡμῖν,
ἐν τελειότητι ϑεὺς ὧν ἀπ᾽ ἀρχῆς, ἐκ πατρὸς γεγεννημένος ἀνάρχως
καὶ ἀχρόνως, ἐπ᾽ ἐσχάτων δὲ τῶν ἡμερῶν ἐν μήτρᾳ παρϑένου γενέσϑαι
χκαταξιώσας, εἰς ἑαυτόν τε σῶμα ἀναπλασάμενος καὶ γεννηϑεὶς ἐν
ἀληϑείᾳ καὶ ἐνανϑρωπήσας ἐν βεβαιώσει, ἵνα ἐν αὐτῇ πάϑῃ ὑπὲρ

1 ὑστέρημα] das Stichwort ist in der oben gegebenen Darstellung nicht
enthalten — 27f vgl. I Petr. 4, 1

M

3(to)* 5 λέγοντα Ἢ λέγειν VM | deiteiV 7 ἀπόχριναι ὦ Ausgg.] ἀπο-
zgivaıo, ao auf Rasur Veorr ἀπόχρινε ὦ M 9 ἡμῶν γεγένηται V 11 ὑπὲρ
ἡμῶν < V | vor οὔτε vielleicht etwas ausgefallen: (ἀλλ᾽ οὐδὲ διὰ Σίμωνὸς γε-
γένηται) * 12 ὧν) wM | συχοφαντίαν * vgl. 8..251, 21] συχοφαντίας VM
13 ἀνϑ᾽ ξαυτοῦ aus ἀντ᾽ αὐτοῦ Veorr ἀντ᾽ αὐτοῦ M 13f παραδέδωκεν M
14 φόνον; am Rand ςΕ ϑύώνατον V eorr 15 τοιοῦτον oben hineingeflickt Veorr |
(0) U 24 vor πατρὸς + τοῦ Μ | γεγενγνημένος, zweites v darüber geflickt V eorr
25 ἐσχάτου, ov aus ὧν V eeorr

D29

Ö156

9,1

[Ὁ]

σι

10

20

200 Epiphanius

c «- = x x κ x - « x - ᾿ ’ c
ἡμῶν τῇ σαρκὶ καὶ τὴν ψυχὴν δῷ vaio τῶν ἰδίων προβάτων" ὡς 8

un ᾽ ᾿ > c Pa «ς
ἐλέγχει τούτους λέγων »ἰδοῦ, ἀναβαίνομεν εἰς Ἱεροσόλυμα, καὶ ὁ υἱὸς

ἣν > n ’ : 4 > ’ ᾿ ΡΞ ᾿ ᾿Ξ
του ἀνθρώπου παραδοϑήσεται καὶ ἀποχτανϑήσεται χαὶ τῇ | τρίτῃ Ῥτδ

ἡμέρᾳ | ἄν αστήσεταις, τοῖς te υἱοῖς Ζεβεδαίου φήσας »δύνασϑε πιεῖν
τὸ ποτήριον ὃ μέλλω πίνειν;«, ὡς καὶ ὁ ἀπόστολος Πέτρος λέγει
»ϑανατωϑεὶς σαρχί, ugs δὲ πνεύματις καὶ πάλιν »ὃς ἔπαϑεν
ὑπὲρ ἡμῶν σαρχίς" πάλιν δὲ Ἰωάννης λέγει »εἴ τις οὐ λέγει τὸν Xor-
στὸν ἐν σαρκὶ ἐληλυϑέναι, οὗτος ἀντίχριστός ἐστινε, ὃ δὲ ἅγιος Παῦλός
φησι »γευσάμενος ϑανάτου, ϑανάτου δὲ σταυροῦς, ac καὶ Μωυσῆς
προαναφωνῶν ἔλεγεν »ὄψεσϑε τὴν ζωὴν ὑμῶν κρεμαμένην ἐπὶ ξύλους.
ζωὴ δὲ ἡμῶν οὐχ ὁ Σίμων, ἀλλ᾽ ὁ κύριος ὁ ὑπὲρ ἡμῶν πεπονϑώς,
ἵνα τὰ ἡμέτερα πάϑη διαλύσῃ, καὶ ϑανὼν σαρχὶ ϑάνατος ϑανάτῳ
γεγένηται, ἵνα τὸ χέντρον τοῦ ϑανάτου κλάσῃ, καταβὰς εἰς τὰ
καταχϑόνια. ἵνα τοὺς ἀδαμαντίνους μοχλοὺς συντρίψῃ" ὅπερ ποιήσας
ἀνήγαγε τῶν ψυχῶν τὴν αἰχμαλωσίαν ἐκένωσέ τε τὸν “Αιδην.

10. Οὐχ ἄρα οὖν αἴτιος ϑανάτου γέγονεν ὁ Χριστὸς τῷ Σίμωνι,
αὐτὸς ἑαυτὸν παραδούς. τί γὰρ λέγεις, ο) ϑεήλατε τῶν ἀνϑρώπων;
οὐχ ἠδύνατο ἐλευϑεροστομεῖν καὶ ἀναχωρῆσαι ἀπ᾿ αὐτῶν, εἰ μὴ ἠἡϑέλησε
σταυρωϑῆναι; ἀλλὰ παίγνιον ἐποίει κυβείας ὁ τοῦ ϑεοῦ (vioc) ϑεὸς
“όγος καὶ ἄλλον ἀντὶ ἑαυτοῦ παρεδίδου ἀποϑανεῖν καὶ σταυρωϑῆναι,
ὁ λέγων ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήϑεια᾽ »ἐγὼ γάρ εἰμι, φησίν, ἡ ἀλήϑεια καὶ ἡ
ζωής; ἡ δὲ ζωὴ οὐκ ἂν ἑτέρῳ ϑάνατον παρασχευάσειε καὶ ἡ ἀλή-
ϑεια οὐχ ἂν χρύψῃ τὸ ἐν ἀληϑείᾳ παρ᾽ αὐτῆς γινόμενον καὶ ἕτερα
av’ ἑτέρων ὑποδείξῃ. οὐχέτι γὰρ ἡ ἀλήϑεια εὐρεϑήσεται ἀλήϑεια,
πλάνην ἐργαζομένη καὶ κρύπτουσα τὸ ξαυτῆς ἔργον, δι᾿ ἐναντίου δὲ
πραγματευομένη σοφίσματος. καὶ ἁπλῶς ἐκ πάντων ὡς εἰπεῖν, ἵνα
μὴ μηκύνω τὸν λόγον, »οὐαὶ | τῷ κόσμῳ ἀπὸ τῶν σχανδάλωνκς« καὶ
»τῶν ἐργαζομένων τὴν ἀνομίανε. πόσοι Eavrols σχότος ηὕρηνται
χαὶ ἄλλοις τοῖς μετέπειτα τῷ σχότει αὐτῶν πειϑομένοις" | τοῖς δὲ

1 vgl. Joh. 10, 11 — 2 Matth. 20, 18 — 4 Matth. 20, 22 — 6 I Petr. 8, 18
— 6f 1 Petr. 4,1 — 7 vgl. 1 Joh. 4, 28 — 9 Phil. 2, 8 — 10 vgl. Deut. 28, 66 —
13 vgl. Hos. 13, 14 (I Kor. 15, 55) — 14 vgl. Jes. 45, 2 — 21 Joh. 14,6 —
27 Matth. 18, 7 — 28 Matth. 7, 23

M

2 ἀναβαίνωμεν M | u V 5 λέγει Πέτρος V 7 λέγει1] λέγων V
8 ἐν <M 11 oiy, χ auf Rasur V 12 ϑάγατος, ς auf Rasur V 15 τε <M
17 ϑεήλατε, ἡ u. α auf Rasur Veorr ϑεελέητε M “19 (υἱὸς) * 20 ἀνθ᾽ ἑαυ-
τοῦ $ u. e auf Rasur Veorr 21 φησὶν hinter ἀλήϑεια! V 24 ὑποδείξας M
26 2x] lies ἐπὶ *

080
+

-
ΟῚ

σι

10

20

Panarion haer. 24, 9, 2—25, 1, 4 (Basilides u. Nikolaiten) )67

συνετοῖς φανήσεται ἡ ἀλήϑεια, ἡ δὲ Βασιλείδου καὶ τῶν τοιούτων
πραγματεία πλάνης ἔργον ἐλεγχϑήσεται.

Καὶ ταῦτα μοι περὶ ταύτης τῆς αἱρέσεως καὶ τοῦ μύϑου τούτου
εἰρήσϑω ἐντεῦϑεν δὲ ἐφ᾽ ἑτέραν αἵρεσιν βαδιοῦμαι. τίνι γὰρ οὐ
φωρατὴ ἔσται ἡ τοιαύτη αἵρεσις | μῦϑός τις 0000 καὶ ὡσεὶ κεράστου
τρόπον ἐν ἄμμῳ χεχωσμένη, διὰ δὲ τοῦ χέρατος ἐν ἀέρι προχύπτουσα
καὶ τὸν ὁλεϑρον τοῖς περιτυγχάνουσιν αὐτῇ ἐργαζομένη; ἀλλὰ καὶ
»τὸ χέρας τῶν ἁμαρτωλῶν ὁ κύριος συνέτριψεν, τὸ δὲ κέρας τοῦ
δικαίου μόνον ὑψωϑήσεταις, ὅπερ ἐστὶ πίστις ἀληϑείας. διὸ καὶ τοῦ-
τον συντρίψαντες τῇ τῆς ἀληϑείας διδασκαλίᾳ ἐπὶ τὰς μετέπειτα
διέλϑωμεν, ϑεὸν βοηϑὸν ἐπικαλούμενοι, ᾧ ἡ δόξα καὶ ἡ τιμὴ καὶ ἡ
προσχύνησις εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ἀμήν.

\ ΚΣ = - vn ——_
Κατα Μικολαϊτῶν €, τῆς δὲ ἀκολουϑίας χε.

1: Νικόλαος γέγονεν εἷς ἀπὸ τῶν Enta διακόνων τῶν ἔκλελεγ-
μένων ὑπὸ τῶν ἀποστόλων ἅμα Στεφάνῳ τῷ ἁγίῳ καὶ πρωτομάρ-
τυρι καὶ Προχύρῳ καὶ Παρμενᾷ καὶ τοῖς ἄλλοις. οὗτος ἀπὸ τῆς
“ντιοχέων ὁρμώμενος προσήλυτος γίνεται" μετέπειτα δὲ καταδεξάμε-
vos τὸν περὶ Χριστοῦ κηρύγματος λόγον καὶ αὐτὸς συνήφϑη τοῖς
Hadnzals Ev TE τοῖς zo τὰ πρῶτα ἐξεταζόμενος ζην)" ὅϑεν
καὶ ἐν τοῖς ἐκλεγεῖσιν εἰς τὴν τῶν χηρῶν τότε ἐπιμέλειαν ἐγκατηριϑ-
μήϑη. ὕστερον δὲ τοῦτον ὑπέδυ ὁ διάβολος καὶ ἐξηπάτησεν αὐτοῦ
τὴν καρδίαν τῇ αὐτῇ. πλάνῃ τῶν προειρημένων παλαιῶν κατατρο)ϑῆς-
ναι μειζόνως ὑπὲρ τοὺς πρώην. γύναιον γὰρ οὗτος ἔχων εὔμορφον

8 Psal. 74, 11 — 13ff vgl. mit Epiph. insbesondere Irenaeus adv. haer. 1 26, 3;
1214 Harvey Hippolyt refut. VIL36,3; S.223,6ff Wendland Ps. Tert. adv. omn.
haer. 1 Filastrius haer. 33 (schöpft aus Epiph.) — Clemens Al. strom. III 25, Ὁ;
11207,17 £ Stählin (=Eusebius ἢ. e. [111 29,2 ff; S.2C0,13#f Schwartz) — 14f vgl. Act.6,5
— 16f vgl. Act. 6, 5 — 23—S. 268, 17 vgl. Clemens Al. strom. III 25, 6; II 207, 19 ff
Stählin = Eusebius h. 6. III 29, 2; S. 260, 13ff Schwartz ὡραίαν, φασί, γυναῖκα
ἔχων οὗτος μετὰ τὴν ἀνάληψιν τὴν τοῦ σωτῆρος πρὸς τῶν ἀποστόλων ὀνειδισϑεὶς

, > r > \ τί ν᾿ - - τῷ , ΑΒΗ. ἌΝΝΤΩ
ζηλοτυπίαν, εἰς μέσον ἀγαγὼν τὴν γυναῖχα γῆμαι τῷ βουλομένῳ ἐπέτρεψεν. ἀχὸ
M

3 χαὶξ Ὁ] τῆς VM | μυϑώδους aus μύϑου τούτου hergestellt Veorr 6 προί-
χύπτουσα, σ ausradiert Vcorr ποῦ χρύπτουσα M 7 αὐτὴν V 11 7! ausradiert
Veorr | χαὶ ἡ 2 <V 12 προσχύνησις)] χράτος V 12 Unterschrift χατὰ
Βασιλείδου V 13 τῆς δὲ ἀχολουϑίας] 7 καὶ V 16 τῆς] τῶν: V 18 vor
znovyuarog + toö V 19 nooxeit///oıs, e ausradiert Veorr | (rw) ἢ

P 76

1.1

ey
-

1

20

men 2.0.08
τ"

208 Epiphanius

χαὶ ἀπὸ τοῦ γυναίου ἐγχρατευσάμενος ὡς κατὰ μίμησιν ὧν ἑώρα ϑεῷ
προσανεχόντων, | μέχρι τινὸς ἐκαρτέρει, οὐ μὴν εἰς τέλος ἤνεγκε κρα-
τεῖν τῆς αὐτοῦ ἀχρασίας, ἀλλὰ βουληϑεὶς ὡς χύων ἐπὶ τὸν ἴδιον
ἔμετον ἐπιστρέφειν προφάσεις τινὰς οὐχ ἀγαϑὰς ξαυτῷ ϑηρώμενος
ἐπενόει πρὸς ἀπολογίαν τοῦ ἰδίου τῆς ἀκολασίας πάϑους" © μᾶλλον
συνέφερεν ἃ. εἶτα τοῦ σχοποῦ ἐκπεσὼν τῇ ἰδίᾳ γυναικὶ συνήφϑη
ἀπεριέργως. οὗτος δὲ αἰσχυνόμενος τὴν ἑαυτοῦ ἧτταν χαὶ ὑφορώς-
μενος φωραϑῆναι ἐτόλμα λέγειν [ὅτι], εἰ μή τις za ἑκάστην ἡμέραν
λαγνεύῃ, ζωῆς μὴ δύνασθαι μετέχειν «τῆς αἰωνίου. ἐκ προφάσεως

D32

γὰρ εἰς πρόφασιν μετηνέχϑη ἑτέραν. ὁρῶν γὰρ τὴν ἑαυτοῦ σύμβιον.

κάλλει μὲν διαπρέπουσαν ταπεινότητι δὲ φερομένην, ἐζηλοτύπησε
ταύτην» zei κατὰ τὴν ἰδίαν ἀσέλγειαν τοὺς ἄλλους εἶναι νομίσας | τὰ
πρῶτα μὲν ἐμπαροινῶν εἰς τὴν ἰδίαν γαμετὴν διετέλει καὶ διαβολάς
τινας αὐτῇ ἐπιφέρων διὰ λόγων, τὸ δὲ πέρας ἑαυτὸν κατέσπασεν οὐ
μόνον εἰς τὴν χρῆσιν τῆς σαρχὸς τὴν κατὰ φύσιν τῶν ἀνϑρώπων.
ἀλλὰ καὶ εἰς βλάσφημον ὑπόνοιαν zei βλάβην κακοτροπίας καὶ πλά-
γὴν παρεισδύσεως πονηρίας.

2. Καὶ ἐντεῦϑεν ἄρχονται οἱ τῆς ψευδωνύμου γνώσεως + τῷ
κόσμῳ ἐπιφίύεσθαι χακῶς. φημὶ δὲ οἱ καλούμενοι Γνωστιχοὶ καὶ Φι-
βιωνῖται καὶ οἱ τοῦ Ἐπιφάνους χαλούμενοι, Στρατιωτιχοί τε καὶ
“Ἱευιτικοὶ καὶ Βορβορῖται καὶ οἱ λοιποί. ἕχαστος γὰρ τούτων τὴν

λουϑον γὰρ εἶναί φασι τὴν πρᾶξιν ταύτην ἐχείνῃ τῇ φωνῇ τῇ ὅτι παραχρήσασϑαι
τῇ oagzi δεῖ, zai δὴ καταχολουϑήσαντες τῷ. (TE) γενομένῳ τῷ τε εἰρημένῳ ἁπλῶς
= 8 > ᾿ > ‚ > ΄ 5 « x cr > - [4 £ Di
χαὶ ἀβασανίστως ἀνέδην ἐχπορνευοῦυσιν οἱ τὴν αἵρεσιν αὑτοῦ μετιόντες. --- Die
von Clemens abweichende Auffassung des Epiph. erwähnt Stephanus Gobarus bei
Photius bibl. 232; S. 291b Bekker

δῖ vgl. (Prov. 26, 11) II Petr. 2, 22

M

lose <V 2 χαρτερεῖ M 5 ἐπινοεῖ M 6 - etwa (αἰσχύνεσϑαι zei
μετανοεῖν) *,; Veorr zieht den mit εἶτα beginnenden Satz mit dem vorhergehenden
zusammen: R- μᾶλλον ovv&peoer | ' τοῦ ἰδίου σκοποῦ ἐκπεσόντι τῇ ἰδίᾳ γυναικὶ
συναφϑῆναι ἀπεριέργως | vor σχοποῦ am Rand idiov hehe V eorr
Ss [ὅτι] ἢ 9 λαγνεΐει, εἰ aus n Veorr | δύναται V 15 zw? U) τῆε VM
18 =» (ἀρχηγέται) * 19 οἱ χαλούμενοι-, 20 zaiovusvovM 21 Aevı-
tızol V Asvızoi Μ᾿ der Name nur hier; sonst stehen (vgl. S. 21, 16f 158, 3f 160, 3f)

2,1

die Σεχουνδιανοὶ oder die Σωχρατῖται oder die Κοδδιανοὶ an der entsprechenden.

Stelle. Trotzdem ist wohl nicht zu ändern. Die Bezeichnung als Asv:rızoi knüpft an
an die Asviraı vgl. haer. 26, 13; 8. 292, 9X | χαὶ Βορβορῖται <V | οἱ λοιποὶ]
03.3.0: πλείους V

οι

10

20

25

Panarion haer. 25, 1, 4-3, 2 (Nikolaiten) 269

ἑαυτοῦ αἵρεσιν τοῖς πάϑεσιν ξαυτοῦ ἐπισπώμενος μυρίας ὁδοὺς ἐπε-
νόησε κακίας. τινὲς μὲν γὰρ αὐτῶν Βαρβηλώ τινα δοξάζουσιν, ἣν
ἄνω φάσκουσιν εἶναι ἐν ὀγδόῳ οὐρανῷ, καὶ ταύτην ἀπὸ τοῦ πατρὸς
προβεβλῆσϑαί φασιν. μητέρα δὲ αὐτὴν εἶναι οἱ μὲν τοῦ Ἰαλδαβαὼϑ'
λέγουσιν, οἱ δὲ τοῦ Σαβαώϑ. τὸν δὲ υἱὸν ταύτης χεχρατηκέναι τοῦ
ἑβδόμου οὐρανοῦ ἐν ϑράσει τινὶ καὶ ἐν τυραννίδι, λέγειν δὲ τοῖς ὑπο-
κάτω ὅτι »ἐγώ εἰμι, φησίν, ὁ πρῶτος καὶ ὁ μετὰ ταῦτα, καὶ πλὴν
ἐμοῦ οὐχ ἔστιν ἕτερος Heoce. τὴν δὲ Βαρβηλὼ | ἀκηχοέναι τὸν
λόγον τοῦτον καὶ κλαῦσαι. ταύτην δὲ ἀεὶ φαίνεσϑαι τοῖς ἄρχουσιν
ἐν εὐμορφίᾳ τινὶ καὶ ἀποσυλᾶν τὸ ἐξ αὐτῶν σπέρμα δι᾿ ἡδονῆς καὶ
ἐχχύσεως, ἵνα δῆϑεν τὴν αὐτῆς δύναμιν τὴν εἰς διαφόρους σπαρεῖσαν
αὖϑις πάλιν avaxouiin. καὶ οὕτως ἐχ τοιαύτης ὑποϑέσεως τὸ τῆς
αὐτοῦ αἰσχρολογίας μυστήριον τῷ κόσμῳ ὑπεισήγνεγκε. καί τινες ὡς
ἔφην τῶν προειρημένων διὰ πολλῆς κακομηχανίας ἃ μὴ ϑέμις λέγειν
πῶς ἐν πολυμιξίᾳ γυναικῶν καὶ ἐν αἰσχροποιίαις ἀνηκέστοις ἀνα-
στρέφεσϑαι ἐδίδαξαν, ὡς καί που ὃ ἁγιώτατος ἀπόστολός φησι »τὰ
γὰρ χρυφῆ γινόμενα ὑπ᾽ αὐτῶν αἰσχρόν ἐστι καὶ λέγεινς. 8. τῷ δὲ
βουλομένῳ ἰδεῖν τὴν ἀντίϑετον ἐκ πνεύματος ἁγίου περὶ τῆς τούτου
αἱρέσεως ἀνατροπὴν ἰστέον ἐστὶν ἀπὸ τῆς τοῦ ἁγίου Ἰωάννου ἀπο-
καλύψεος, ὡς γράφων μιᾷ τῶν ἐχχλησιῶν ἐκ προσώπου κυρίου
τουτέστιν τῷ ἐπισχύπῳ τῷ ἐκεῖσε κατασταϑέντι σὺν τῇ δυνάμει τοῦ
ἁγίου ἀγγέλου τοῦ ἐπὶ τοῦ ϑυσιαστηρίου φησίν »ἔχεις δέ τι καλόν,
ὅτι μισεῖς τὰ ἔργα τῶν Νικολαϊτῶν ἃ κἀγὼ μισῶκ.

Προύνιχον δὲ ἄλλοι τιμῶντές τινα, ὡς καὶ οὗτοι μυϑωδῶς
πάλιν εἰς ταύτην τὴν ὑπόνοιαν τῆς αἰσχρουργίας τὰ ἑαυτῶν πάϑη

2 Βαρβηλὼ vgl. haer. 21, 2, ὅ; S. 240, 12 u. Filastrius haer. 33, 2; 5.18,6 Marx ἐβέϊ

Barbelo venerantur — 3 vgl. Irenaeus adv. haer. 1 30, 4; I 230 Harvey (bei den
Ophiten) ocetavum matre habentem locum — 4 u. 5 Ἰαλδαβαὼϑ' u. Σαβαὼϑ' vgl.
Bousset, Hauptprobleme S. 5011 — ΟΥ̓ vgl. Irenaeus adv. haer. 1 30, 6; I 232
Harvey unde exultantem Jaldabaoth in ommibus his quae sub eo essent gloriatum
et dixisse: ego Pater et deus et super me nemo. audientem autem matrem clamasse
adversus eum: noli mentiri, Jaldabaoth; est enim super te pater ommium primus An-
ihropus et Anthropus filius Anthropi — 7 Jes. 45, 5f — 9—12 vgl. über diesen
Mythus zu haer. 21, 2, 5; S. 240, 108 — 16f Ephes. 5, 12 — 22 Apok. 2,6 —
24 zu Iloovvıxog vgl. haer. 21, 2, ΑΥ̓͂; S. 240, 5ff u. haer. 37, 3, 2f
M

1 avroö V 8 φάσκουσιν, Rasur von 4 Buchstaben V | ὀγδόῳ] ἑβδόμω M
| za <M 4 φησὶν Μ 5 ταύτης + λέγουσι M 12 ἀνακομίζη, ἡ auf Rasur
Veorr ἀναχομίζει M 13 hinter μυστήριον angeflickt οὗτος ὁ Νικόλαος V corr
15 ἀνειχάστοις, & Veorr ἀνικέστοις M 23 χαὶ &yo V 24 δὲ aus τε Veorr

IV

4

Si

D33

3,1

P7S

1

270 Epiphanius

ἐπιτελοῦντές φασι τῆς Προυνίχου τὴν δύναμιν συλλέγομεν ἀπὸ τῶν
σωμάτων, διά τὲ τῶν ᾿ῥευστῶν, φημὶ δὲ γονῆς καὶ καταμηνίων κ᾽ περὶ
ὧν ὀλίγῳ | ὕστερον, ὅταν περὶ αὐτῶν μονομερῶς λέγειν ἐπιβαλώμεϑα,

ατὰ λεπτότητα ὑφηγήσομαι, οὐχ εἰς τὸ χρᾶναι ἀκοὰς τῶν ἀκουόν-
τῶν ἢ ἐντυγχανόντων, ἀλλ᾽ εἰς τὸ τοῖς συνετοῖς ἀπέχϑειαν μᾶλλον
ἐργάσασϑαι πρὸς αὐτοὺς καὶ ἀποτροπὴν τῆς τῶν κακῶν ἐργασίας,
οὐ συχοφαντῶν τοὺς ἀλιτηρίους, ἀλλὰ κατ᾽ ἀλήϑειαν τὰ παρ᾽ αὐτῶν
γινόμενα εἰς τοὐμφανὲς ϑριαμβεύοων. ἕτεροι δὲ τὸν προειρημένον
᾿αλδαβαὼϑ' δοξάζουσι. φάσχοντες αὐτὸν εἶναι πρῶτον υἱὸν ὡς | ἔφην
τῆς Βαρβηλώ" καὶ διὰ τοῦτό φησιν δεῖν ἄγειν αὐτῷ τὴν τιμήν, ὅτι
πολλὰ ἀπεκάλυψεν. ὅϑεν καὶ βιβλία τινὰ ἐξ ὀνόματος τοῦ Ἰαλδαβαὼϑ'
ποιητεύονται, ἐχκτυποῦντες καὶ ὀνομασίας μυρίας βαρβαρικὰς ἀρχόν-
τῶν, (ὥς) φασιν, καὶ ἐξουσιῶν καϑ᾽ ἕχαστον οὐρανὸν ἐναντιουμένων
τῇ τῶν ἀνϑρώπων ψυχῇ. καὶ πολλὴ ἁπλῶς ἡ διὰ τῆς πλάνης αὖὐ-
τῶν γινομένη τῷ γένει τῶν ἀνϑρώπων ἐπιβουλῆς, ἄλλοι δὲ τὸν
Καυλαχκαῦ ὡσαύτως δοξάζουσιν, ἄρχοντά τινα τοῦτον οὕτως χα-

3 vgl. unten haer. 26, 4, 5} — 8. vgl. Filastrius haer. 33, 3; 3. 18, 7
Marx alii autem ex üis Jaldabaoth quendam (sc. venerantur) — 9 vgl. Irenaeus adv.
haer. 1 30, 5; 1 230 Harvey eum qui a matre primus sit, Jaldabaoth vocari —
11f Bücher εἰς τὸν Ἰαλδαβαὼϑ auch bei den »Gnostikern« erwähnt haer. 26, 8,1
— 12ff vgl. Irenaeus adv. haer. I 24, 5f; 1201 Harvey (bei Basilides) nomina quo-
que quaedam affıngentes quasi angelorum annunciant hos quidem esse in primo
coelo, hos autem in secundo .... igitur qui haee didicerit et angelos ommes cogno-
verit et causas eorum, invisibilem et incomprehensibilem eum angelis et potestatibus
universis fieri, gquemadmodum et Caulacau fwisse — 15f ebenso, wohl aus Epiph.
schöpfend Filastrius haer. 33, 3; ὃ. 15, S Marx αἰὲ autem Calacaun hominem
(ob er ἄνθρωπον statt ἄρχοντα las?); vgl. Irenaeus ady. haer. I 24, δ; I 2018
Harvey qguemadmodum et mundus nomen esse, in quo dicunt descendisse et
ascendisse Salvatorem, esse Caulacau .... . quemadmodum (sc. unsichtbar für die
Archonten) et Caulacau fwisse Hippolyt refut. V 8,4; 8. 89,20 Wendland οὗτοί
εἰσιν οἱ τρεῖς ὑπέρογχοι λόγοι Καυλαχαῦ Σαυλασοῦ Ζεησάρ, Kaviazad τοῦ ἄνω
τοῦ Adduavros, Σαυλασαῦ τοῦ κάτω ϑνητοῦ, Ζεησὰρ τοῦ ἐπὶ τὰ ἄνω ῥεύσαντος

Ἰορδάνου
Μ

2 χαταμηνιαίων M | + etwa {δοχοῦσι συλλέγειν) * 4 ὑφηγήσο! μαι. o aus

-

ω Veorr Af ἐναχουύντων V 6 ἀποτροπῆς M 7 χατὰ M 8 τὸ ἐμφανὲς M
| τῶν προειρημένων V 9 δοξόσουσιν V 10 ἀναγαγεῖν M | αὐτῇ M

13 (oc) * |. gnow V 16 zaviavzavz V

3
Ö162

D34

10

15

Panarion haer. 25, 3, 2—4, 7 (Nikolaiten) 211

λοῦντες, φαντασιάζειν φιλοτιμούμενοι τοὺς ἀπείρους διὰ τῆς τῶν
ὀνομάτων ἐχπλήξεως καὶ ἐπιπλάστου τῆς τοῦ ὀνόματος βαρβαροωνυ-
μίας. τοῖς δὲ ἐμπείροις καὶ ἐκ ϑεοῦ λαβοῦσι περὶ ἑκάστης ὀνομασίας
καὶ ὑποθέσεως τῆς ἀληϑινῆς τοῦ ϑεοῦ γνώσεως χάριν πῶς οὐχ εὑ-
ϑυέλεγκτα τοῦ μύϑου αὐτῶν καὶ πλάνης τὰ διδάγματα (ἀνγεχέγγυα:

4, Προύνιχον γὰρ ἐὰν εἴπωσι, τὸ ὅλον ἐστὶν ἡδυπαϑείας καὶ
ἀκρασίας ἐξέρευξις. πᾶν γὰρ τὸ προυνιχευόμενον λαγνείας ὑποφαίνει
τὸ ἐπώνυμον, φϑορᾶς δὲ τὸ ἐπιχείρημα. ἐπὶ τοῖς γὰρ τὰ σώματα
διακορεύουσιν EAAnvızn τίς ἔστιν λέξις τό νἐπρουνίχευσε τήνδεκ«"
ὅϑεν χαὶ ἐν μύϑοις ἀναγράφουσιν οἱ τὰ ἐρωτικὰ συγγραψάμενοι
Ἑλλήνων ἀπατεῶνες περὶ κάλλους λέγοντες οὕτως ὅτι κάλλος πρού-
γέκον. ἀλλὰ καὶ περὶ τοῦ Καυλακαῦ τίς τῶν γινωσχόντων οὐκ
ἂν καταγελάσειεν, ὅτε τὰς Ἑβραϊστὶ καλῶς εἰρημένας λέξεις καὶ ER-
Anvilori καλῶς ἑρμηνευϑείσας καὶ (εἰσέτι) νῦν παρὰ τοῖς Ἑβραϊστὶ
ἀναγινώσκουσι φανερὰς οὔσας καὶ οὐδὲν σκολιὸν ἐχούσας αὐτοὶ εἰς

τ \ > \ «
εἰδωλοποιίας τε καὶ εἰς μορφὰς καὶ εἰς ἐνυποστατικὰς ἀρχὰς καὶ ος

20

25:

εἰπεῖν ἀνδριαντοπλασίας, τοῖς ἀφελέσι διὰ φαντασίας τὴν πλάνην
ὑποσπείροντες, ἀνατυποῦσιν εἰς τὴν τῆς αἰσχρᾶς αὐτῶν καὶ μυϑώδους
τέχνης ὑποσπορᾶν; καυλαχαῦ γὰρ ἐν τῷ Πσαΐᾳ γέγραπται, λέξις τις
οὖσα ἐν τῇ δωδεκάτῃ ὁράσει, ἔνϑα λέγει | »ϑλίψιν ἐπὶ ϑλίψιν, ἐλπίδα

32.2245 , γ} x ar \ ’ 5 « \ EN N.07n
ἐπ ἐλπίδι, τε μιχρον ὅτι μιχρον προσδέχου«" ος καὶ αὑτὰ τὰ ὃ

Ἑβραϊχὰ ῥήματα τελειότατα ἐνταῦϑα παραϑήσομαι αὐταῖς λέξεσιν ὡς
ἐστι γεγραμμένα" τὸ γὰρ σαυλασαῦ σαυλασαῦ ἑρμηνεύεται ϑλίψις ἐπὶ
ϑλίψιν, χαυλακαῦ καυλακαῦ ἐλπὶς ὃ ER ᾿ἐλπίδι, ζιηρσὰμ ζιηρσὰμ ἐτι μικρὸν
ἔτι μικρὸν προσδέχου. ποῦ οὖν ἢ τούτων μυϑολογία; ποῦ ὴ κίσσησις
τῆς φαντασιολογίας; πόϑεν τῷ κόσμῳ τὰ ζιζάνια; τίς ὃ ἀναγκάσας
εἰς ἑαυτοὺς ἐπισπάσασϑαι ὁλεϑρον τοὺς ἀνθρώπους; εἰ μὲν γὰρ γινώ-

6ff vgl. unten haer. 37, 6, 1ff — 20 765. 28, 10 — 26 vgl. Matth. 13, 27
M

4f zvgvEll//iey///jizte, hinter € u. yRasur V ὅ τὰ τῆς μυϑώδους αὐτῶν {||
πλάνης διδάγματα, ovg auf Rasur u. hinter αὐτῶν Rasur von 3— 4 Buchstaben
Veorr | av)ezeyyvu * 6 Προύνειχον, εἰ aus ı V 7 ἀχρασίας *, vgl.
S. 268, 3] ἐχχαρδίας VM 7 ἐξέρευξις, ρευξι auf Rasur V | πάντα M |
προυνειχευόμενον, ει aus ı V 9 vor λέξις - ἡ M | 5οσπρουνειχεῦσαι aus
ἐπρουνίχευσε Veorr | Tavım V 10 ἐρωτικὰ] Ἑλληνικὰ V 11f προύνει-
xov, ει aus ı V 12 zaviavzavox V 19} οὐχ ἂν hineingeflickt Veorr 14 (εἰ
oetı) * | Ἑβραϊστὶ Ἑλληνιστὶ VM 18 eis hineingeflickt Veorr εἰς τὴν <M
19 χχυλαυχαὺχ Δ V 91 ἐπ’ <M 22 τελειώτατα M 23 γεγραμμένον V |
ein σαυλασαῦ <M 94 χαυλαυχαὺχ beidemale V 27 048900» ἐπισπάσασϑαι M
| εἰ auf Rasur V

4,1

279

6

«.Ῥ}

10

20

372 Epiphanius

σχοντὲς μετεποίησαν τὰς ὀνομασίας εἰς φαντασίαν, ἀπωλείας ξαυτοῖς
προφανῶς αἴτιοι γεγόνασιν" εἰ δὲ ἀγνοοῦντες ἃ μὴ ἤδεισαν ἔφασαν,
οὐδὲν αὐτῶν ἀϑλιώτερον. μωρὰ γὰρ ταῦτα ὡς ἀληϑῶς, (ὡς) καὶ
παντὶ τῷ σύνεσιν ἐν ϑεῷ κεχτημένῳ ἔνεστιν ἰδεῖν. ἡδυπαϑείας γὰρ
χάριν ἑαυτούς τε καὶ τοὺς πειϑομένους ἀπώλεσαν καὶ ἀπολλύουσιν.
πνεῦμα γάρ ἐστι πλάνης, ὥσπερ φύσημα ἐν αὐλῷ διαφόροις κι-
νήσεσιν ἕκαστον τῶν ἀφρόνων κινοῦν κατὰ τῆς ἀληϑείας. καὶ γὰρ
καὶ αὐτὸς ὁ αὐλὸς μίμημ a ἐστι τοῦ δράκοντος, δι᾿ οὗ ἐλάλησεν ὁ
πονηρὸς καὶ ἡπάτησε τὴν Evav. ἀπὸ τοῦ τύπου γὰρ ἐκείνου κατὰ
μίμησιν ὁ αὐλὸς τοῖς ἀνθρώποις εἰς ἀπάτην κατεσχευάσϑη. καὶ ὅρα
τὸν τύπον ὃν αὐτὸς ὁ αὐλῶν ἐν τῷ αὐλῷ ποιεῖται. αὐλῶν γὰρ ἄνω
ἀνανεύει καὶ κάτω κατανεύει, δεξιά τε κλίνει καὶ εὐώνυμα ὁμοίως
ἐκείνῳ. τούτοις γὰρ καὶ ὁ διάβολος τοῖς σχήμασι κέχρηται, ἵνα κατὰ
τῶν ἐπουρανίων ἐνδείξηται τὴν βλασφημίαν καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς ἀφα-
νισμῷ ἀφανίσῃ καὶ ὁμοῦ συμπεριλάβῃ τὴν οἰχουμένην, δεξιᾶ τε καὶ
εὐώνυμα See τοὺς τῇ πλάνῃ πειϑομένους τε καὶ ϑελγομέ-
vous ὥσπερ διὰ μουϊσικοῦ ὀργάνου ταῖς φωναῖς ταῖς πεπλασμέναις.
“Αλλοι δέ τινὲς ἐξ αὐτῶν χαινὰά τινα ὀνόματα ἀναπλάττουσι,
λέγοβεες ὅτι σχότος mv καὶ βυϑὸς καὶ | ὕδωρ, τὸ δὲ πνεῦμα ἀνὰ μέσον
τούτων διορισμὸν ἐποιήσατο αὐτῶν" τὸ δὲ σκότος ἣν χαλεπαῖνόν τε
καὶ ἐγκοτοῦν τῷ πνεύματι, ὅπερ σχότος ἀναδραμὸν περιεπλάκη τῷ

“-

18—S. 273, 8 vgl. Ps. Tert. adv. omn. haer. 1 hee dieit tenebras in con-
cupiscentia luminis et quidem foeda et obscoena fwisse; ex hac permixtione pudor
est dicere quae foetida et immunda. sunt et cetera obscoena: aeones emim refert
quosdam turpitudinis natos et complexus et permixtiones exsecrabiles obscoenasque
coniunctas et quaedam ex ipsis adhuc turpiora, natos praeterea daemones et deos
et spiritus septem et alia satis sacrilega pariter et foeda; aus Epiph.. schöpft Fila-
strius haer. 33, 3ff; S. 18, Sff Marx dieunt autem et dogma ponentes ἐβίω: ante, in-
quit, erant solum tenebrae et profundum et aqua, atque ex his divisio facta est in
medio et spiritus separavit haec elementa. tune ergo tenebrae inruentes in spiritum
genuerunt quattuor aeonas et isti quattuor genuerunt alios quattuor aeonas. hoc
autem dextra atque sinistra, lux, inquit, sunt et tenebrae. quendam etiam concubuisse
cum Wla muliere et virtute dieunt, de qua nati sunt dii et homines et angeli et
septem spiritus daemoniorum; dazu Bousset, Hauptprobleme der Gnosis S. 103f

M

2 ἄρτιει Μ ἃ (ὡς " 5 ἀπολλύουσιν, v aus o V ἀπώλλουσι M 10 αὐ-
λῶν Ἂ | χατεσκευάσϑη εἰς ἀπάτην V 18 τοῖς σχήμασι angeflickt Veorr « Μ
18 χαινά, ε Veor χενά Μ. 90 mw <M 21 ἀναδραμῶν M

10

20

30

Panarion haer. 25, 4, 7—6, 6 (Nikolaiten) 273

πνεύματι καὶ ἐγέννησε, φησίν, τινὰ Mntoav καλουμένην, ἥτις γεννη-
ϑεῖσα ἐνεχίσσησεν ἐν αὐτῷ τῷ πνεύματι. ἐκ δὲ τῆς Μήτρας προε-
βλήϑησάν τινες τέσσαρες αἰῶνες, ἐκ δὲ τῶν τεσσάρων αἰώνων ἄλλοι
δεκατέσσαρες, καὶ γέγονε δεξιά TE καὶ ἀριστερά, φῶς καὶ σκότος.
ὕστερον δὲ μετὰ πάντας τούτους προβεβλῆσϑαί τινα αἰσχρὸν αἰῶνα, ὃ
μεμίχϑαι δὲ τοῦτον τῇ Μήτρᾳ τῇ ἄνω προδεδηλωμένῃ καὶ ἐκ τούτου
τοῦ αἰῶνος τοῦ αἰσχροῦ καὶ τῆς Mntoas γεγονέναι ϑεούς τε καὶ
ἀγγέλους καὶ δαίϊμονας καὶ ἑπτὰ πνεύματας, φωρατὴ δὲ τούτων ἡ 4 Ö166
τῆς πλάνης μιμολογία. ἀπ᾽ ἀρχῆς γὰρ ἕνα πατέρα λέγοντες καὶ ὄρι-
ζόμενοι ὕστερον πολλοὺς ϑεοὺς ὑπέφηναν, εἰς τὸ δεῖξαι αὐτὴν τὴν
πλάνην καϑ' ἑαυτῆς τὰ ὑπ᾽ αὐτῆς ψευδῆ λεγόμενα ὁπλίζειν ἑαυτὴν
δὲ λύειν, τῆς ἀληϑείας ἀεὶ κα ἐκ παντὸς μέρους εὑρισκομένης.

6. Τί τοίνυν εἴπω πρὸς σέ, ὦ Νικόλαε; τί διαλεχϑήσομαι; πόϑεν, 6,1
ὦ οὗτος, ἥκεις φέρων ἡμῖν αἰσχρὸν αἰῶνα καὶ ῥίζαν πονηρίας καὶ
Mntoav γεννητικὴν καὶ πολλοὺς ϑεοὺς καὶ δαίμονας; ὁ γὰρ ἀπό-
στολος φήσας »εἴπερ εἰσὶ λεγόμενοι ϑεοί«ς οὐκ εἶναι τούτους ὑποφαί-
νει. ἐν τῷ γὰρ εἰπεῖν »λεγόμενοις ἔδειξεν αὐτοὺς ἐν τῷ λέγεσϑαι
μόνον εἶναι, μὴ οντας τῇ ὑποστάσει ἀλλὰ διὰ τῆς τινῶν ὑπολήψφεος.
»ἡμῖν δές, φησίν, »εἷς ϑεόςς, δηλονότι τοῖς τὴν γνῶσιν τῆς ἀληϑείας 3
ἐπισταμένοις. καὶ οὐκ εἶπεν λεγόμενον ϑεόν, ἀλλὰ ὄντα ϑεόν᾽ εἰ δὲ
ἡμῖν εἷς ϑεός, οὐκέτι πολλοὶ ϑεοί. καὶ ὁ κύριος ἐν τῷ εὐαγγελίῳ 4
φησίν »iva γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληϑινὸν Heove, ἵνα ἀνατρέψῃ τὴν
διάνοιαν τῶν τὰ μυϑώδη λεγόντων χαὶ νομιζόντων εἶναι πολυϑείαν᾽
εἷς γὰρ ἡμῶν ἐστιν ὁ ϑεός, πατὴρ καὶ υἱὸς καὶ ἅγιον πνεῦμα, τρεῖς | D37
ὑποστάσεις μία κυριότης μία ϑεότης μία δοξολογία, καὶ οὐ πολλοὶ
ϑεοί. ποῦ δὲ πληροῦται κατὰ σέ, ὦ ΜΝικόϊλαε, τὸ ὑπὸ τοῦ σωτῆ- 5 Ῥ81
ρος εἰρημένον ὅτι »εἰσὶν εὐνοῦχοι οἵτινες εὐνουχίσϑησαν ὑπὸ τῶν
ἀνθρώπων καὶ εἰσὶν εὐνοῦχοι ol ἐκ γεννητῆς ἐγεννήϑησαν καὶ εἰσὶν
εὐνοῦχοι οἵτινες εὐνούχισαν ξαυτοὺς διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρα-
νῶν«. εἰ τοίνυν εὐνοῦχοί εἰσι διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, πῶς 6
σύ γε σεαυτὸν πεπλάνηκας καὶ τοὺς σοὶ πειϑομένους, διὰ λαγνείας καὶ

19

ἔφ

16 IKor. 8, ὅ — 19 1Kor. 86 — 22 Joh. 17, 8 — 27 Matth. 19, 12

4 [δεκατέσσαρες Bousset, nach Filastrius 6 ueu////iy$aı, & ausradiert V (die
einzige Stelle, an der μεμεῖχϑαι handschriftlich überliefert ist) μεμίχϑαι M
12 λύσν M | κα etwa (ovupwvor) ἢ 14 φέρον M 15 ϑεοὺς πολλοὺς V

20 ἀλλ᾽ Ν 22 γινώσχουσιν V | dvarokıyei V διατρέψη M slye <V
Epiphaniusl. 18

374 Epiphanius
αἰσχροποιίας τὴν ἀλήϑειαν τοῦ ϑεοῦ ἐν ἀδικίᾳ κατέχων καὶ * dıda-
σχων; ποῦ δὲ παρὰ σοὶ πεπλήρωται τό ῥπερὶ τῶν παρϑένων
ἐπιταγὴν χυρίου οὐχ ἔχω. γνώμην δὲ δίδωμι ὡς ἠλεημένος, τὸ χαλὸν
οὕτως eivarnı, καὶ πάλιν ἢ παρϑένος μερεμνᾷ τὰ τοῦ κυρίου, πῶς
ἀρέσῃ τῷ κυρίῳ, ἵνα ἡ ἁγία ἐν σώματι καὶ ἐν πνεύματι«. καὶ πόσα
ἔστι περὶ ἁγνείας καὶ ἐγχρατείας καὶ παρϑενίας λέγειν; παρὰ σοῦ
γὰρ ὃ πᾶς βόρβορος τῆς ἀχαϑαρσίας ἀναισχύντως ὁρίζεται. ἀλλὰ ἐχ
τῶν δύο ἢ τριῶν τούτων» ῥητῶν, «τῆς καταγελάστου αἱρέσεως πρὸς
ἀνατροπὴν τοῖς ἐντυγχάνουσιν *, ὁ σκοπὸς ἐνταῦϑά μοι παραχείσϑω.
7. Προϊὼν δὲ καϑεξῆς τὴν τούτῳ συνεζευγμένην αἵρεσιν, ὥσπερ ἵ,1
χορτομανήσασαν ὕλην ἢ δάσος ἀχανϑῶν πανταχόϑεν συνηνωμένων
ἢ | κατεξηραμμένην ἐν ἀγρῷ πληϑὺν ξύλων τε καὶ φρυγάνων εἰς Ö168
χατάχαυσιν ἑτοιμαζομένην ὑποδείξω, διὰ τὸ τῇ αὐτῇ αἱρέσει τοῦ
ἐλεεινοῦ Νικολάου «. ὥσπερ (γὰρ) dr ἐγκεντρισμοῦ ἢ φώρας ἀγρίας ἢ 9
λέπρας ἐξ ἑτέρων σωμάτων ἕτερα σώματα κ παραφϑείρεσϑαι, οὕτως
ἀπὸ μέρους (τούτοις) εἰσὶ συνηνωμένοι οἱ λεγόμενοι (Tvworızot), ἐξ ;
αὐτοῦ Νιχολάου καὶ τῶν πρὸ αὐτοῦ (Σίμωνος δέ φημι καὶ τῶν ἑ
ἄλλων) λαβόντες τὰς προφάσεις, Γνωστικοὶ (utv) καλούμενοι, κατᾶ- |
γνώστοι δὲ To πᾶν διὰ τὴν ἐν τοῖς πράγμασι τῆς ἀχαϑάῤτου 2oya- |
σίας αὐτῶν μοχϑηρίαν καὶ αἰσχρουργίαν. ὡς ἀληϑῶς γὰρ καὶ τοῦτον 3 D3S |
πρὸς ὀλίγον ἐγχρατευσάμενον, εἶτα ἀποστάντα τῆς ἐγκρατείας, δίκην
ὑδρώπος τοῦ ἑρπετοῦ καλουμένου ἐξ ὑδάτων εἰς γῆν ἀνελϑόντος καὶ
εἰς ὕδορ αὖϑις ἀναστρέψαντος, καλάμῳ τῷ ἐν χειρὶ δοϑέντι Χρι-
στοῦ παίσαντες χαὶ ὀλέσαντες ἐπὶ τὰς ἑξῆς αἱρέσεις βαδίσωμεν. | P8&2

1 vgl. Röm. 1,18 — 2 1Kor. 7,25 — 4 IKor. 7, 84 — 23 vgl. Matth. 27,29

1 = etwa (ἀσέλγειαν) * 5 ἀρέσει, εἰ aus n V ἀρέση M | τῷ vor σώματι
u. πνεύματι M 7 γὰρ] deM ΤῈ ἐκ τῶ» διὰ auf Rasur, τῶν oben drübergesetzt
Veorrr ἐκ αὰ. - τῶν ΜΝ 9 - etwa {προτιϑεμένων) * | πακχείσϑω M 11 συ-
νηνωμένων Di, Öh] συνηγνωμένηνΥΜ 12 lies wohl χατεξηραμμένων (oder nach-
her ἑτοιμαζομένων) * | πλήϑη M 14 etwa (ovrigpdaı) * | (yao) * | Exxev-
τρισμοῦ M 15 etwa (εἰώϑασι. * 16 {τούτοις * | (Tvworizoi)* 17 αὐτοῦ",
οὔ aus öv V | Νικολάου < V 18 (μὲν) * 19 τὸ πᾶν + (ὄντες) * |
πράγμασι] προστάγμασν M 22 ἐλθόντοςω V 23 δοθέντι, ı auf Rasur Veorr
δοϑέντος M 34 Unterschrift χατὰ Νιχολαϊτῶν V

10

Panarion haer. 25, 6, 6—26, 1, 4 (Nikolaiten u. Gnostiker) 375

- - \ - -- - \ > ‚ ==
Κατὰ Γνωστικῶν τῶν καὶ Βορβοριτῶν 5, τῆς δὲ ἀκολουϑίας ἄς.

1. Πάλιν οὗτοι οἱ Γνωστιχοὶ διαφόρως ἀπὸ τούτου φυόμενοι
ἠπατημένοι ἄνϑρωποι, ὥσπερ ἀπὸ κοπρίας καρποί, ὡς παντί τῳ
δῆλόν ἐστι καὶ φωρατὸν πρὸς δοκιμὴν ἀληϑείας οὐ μόνον εἴποιμι
πιστοῖς ἀλλὰ τάχα καὶ ἀπίστοις, ἐν τῷ κόσμῳ ἐβλάστησαν" τὸ γὰρ
Mntoav καὶ αἰσχρότητα λέγειν καὶ τὰ ἄλλα πῶς οὐχὶ καταγέλαστα
φανείη πᾶσιν ἀνϑρώποις, » EAAnoi τε καὶ βαρβάροις, σοφοῖς τε καὶ
ἀνοήτοις«; πολλὴ δὲ συμφορὰ καὶ μεγίστη ὡς εἰπεῖν ταλαιπωρία, τοὺς
ἐν χαταγνώσει καὶ ἐν πλάνῃ ἐπισείεσϑαι ἡμῖν τῶν αἱρέσεξουν ἀρχη-
γοὺς καὶ ἐπανίστασϑαι ὥσπερ χνωδάλων πλῆϑος, ὀχλήσεις τε καὶ
δυσοδμίας κνισμούς τε καὶ ἐπεντριβὰς ἡμῖν ἐμποιοῦντας διὰ τῆς [τοῦ]
“υϑοποιοῦ πλάνης. οὗτοι δὲ οἱ τούτῳ τῷ ΜΝικολάῳ συνεζευγμένοι,
πάλιν Ar αὐτοῦ ὡς ἀπὸ οὐρίου φοῦ ὀφεῶς σχορπίοι ἢ ἐξ ἀσπίδων
* γεγεννημένοι, τινὰ ἡμῖν παρεισφέρουσι χενοφωνίας ὀνόματα καὶ
βίβλους πλάττουσι, Νωρίαν τινὰ βίβλον καλοῦντες, καὶ ἐξ ὑπονοίας
Ἑλληνικῆς δεισιδαιμονίας μεταποιοῦντες τὴν παρὰ τοῖς “Ἕλλησι μυ-
ϑώδη ῥαψῳδίαν καὶ φαντασίαν οὕτω τὸ ψεῦδος τῇ ἀληϑείᾳ παρα-
πλέχουσι. ταύτην γάρ φασιν τὴν Νωρίαν εἶναι τοῦ Νῶε γυναῖχα"

1,1

IV

+

se \ ’ [4 \ - x > ’ -

καλοῦσι δὲ Νωρίαν, ὅπως τὰ Ἑλληνικῶς | παρὰ τοῖς “Ελλησι ῥαψῳ- Ὁ 39
’ \ ἐξέ 2 , ’ ΡΣ >

20 δηϑέντα αὐτοὶ βαρβαρικοῖς ὀνόμασι μεταποιήσαντες τοῖς ἡπατημένοις

23... > - ’, G \ \ ’
παρ αὐτῶν φαντασίαν Eoyaomvraı, ἵνα δὴ καὶ ἑρμηνείαν ποιήσο)σι

1ff mit der Darstellung des Epiph. vgl. insbes. Irenaeus adv. haer. 130, 1ff;
I 226ff Harvey Origenes ὁ. Cels. VI 808; II 100, 1ff Kötschau. (Hippolyt refut.
VII 36, 2; 5. 229, 91 Wendland Filastrius haer, 33,2; 5. 18, ὅ Marx Ps. Tertullian
adv. omn.haer.2) — 11 Röm.1,14 — 18 vgl, Irenaeus adv. haer. 130, 9; 1236 Har-
vey post quos secundum providentiam Pruniei dieunt generatum Seth, post Noream;
ex quibus religquam multitudinem hominum generatam dicunt (hier ist also Noria die
Schwester u. Frau des Seth); Filastrius haer. 33,2; S. 18,6 Marx sagt, Nikolaiten u.
»Gnostiker« zusammenfassend: este Barbelo venerantur et Noram quandam mulierem

M

1 χατὰ τῶν λεγομένων γνωστικῶν Exın ἣ καὶ ΧΕ V χατὰ γνωστιχῶν τῶν καὶ
βορβοριτῶν Ξ, τῆς δὲ ἀχολουϑίας x, οἱ χαὶ vıroldov μαϑηταί M 3 zonolag]
zızoies V 5 nach gewöhnlicher Ausdrucksweise des Epiph. wäre ἐν zu tilgen ἢ
10 ὄχλησις Μ 11 δυσοσμίαι M | zawıouoosM | ἡμῖν «-:Μ | ἐμποιοῦντες Μ |
[τοῦ] * 14 » etwa (Baoıkloxoı) * 18 φασὶν Υ φησὶν M 19 καλοῦσιν, σιν

111!

auf Rasur V χαλεῖσϑαι M 21 hinter ἐργάσωνται + ταύτην M ausradiert V corr
91 χαὶ ἑρμηνείαν ποιήσωσι τοῦ τῆς Πύρρας ὀνόματος Ἢ χαϑ᾽ Eounveiav ποιήσωσι
τὸ τῆς Πύρρας ὄνομα VM

18*

οι

IC

20

376 Epiphanius

- - ’ DErW 5" ’ ’ > ı. b) x x τ
τοῦ τῆς Ilvggas ὀνόματος, Νωρίαν tavrnv ὀνομάζοντες. ἐπειδὴ γὰρ 5

Pr

- -Ψ ἴ ὑδὲ - > \ \ es - ᾿ ..
γοῦρα ἐν τῇ Εβραΐδι πῦρ οὐ κατὰ τὴν | βαϑεῖαν γλῶσσαν ἑρμηνεύεται Ö170

ἀλλὰ Συριακῇ διαλέχτῳ (ἡσὰϑ' γὰρ τὸ πῦρ παρὰ Ἑβραίοις καλεῖται
κατὰ τὴν βαϑεῖαν γλῶσσαν), τούτου χάριν αὐτοῖς συμβέβηκε κατὰ
ἄγν oLev καὶ ἀπειρίαν τῷ ὀνόματι τούτῳ χρήσασϑαι. οὔτε γὰρ Πύρρα
ἡ παρ᾽ Ἕλλησιν οὔτε Νωρία ἡ παρὰ τούτοις μυϑευομένη, ἀλλὰ Βαρ-
ϑενὼς τῷ Νῶε γέγονε γυνή" (χαὶ οἱ “Ἕλληνες γάρ φασι τὴν Asvxa-
λίωνος ῬΑ αἴχα Πύρραν καλεῖσϑαιλ) εἶτα τὴν αἰτίαν ὑποτίϑενται
οὗτοι οἱ τὰ τοῦ Φιλιστίωνος ἡμῖν αὖϑις προφερόμενοι, ὅτι πολλάκις

0

τ

βουλομένη μετὰ | τοῦ Νῶε ἐν τῇ κιβωτῷ γενέσϑαι οὐ συνεχωρεῖτο, PS3

- 3 ’ - \ ’
τοῦ ἄρχοντος, φησίν, τοῦ τὸν κόσμον χτίσαντος βουλομένου αὐτὴν
> -» \ = ” a - - DEN
ἀπολέσαι σὺν τοῖς ἄλλοις ἀπασιν Ev TO κατακλυσμῷ. αὐτὴν δέ φησιν
2 ἢ - δ ὧν - ) [4 - \
ἐπικαϑιζάνειν Ev τῇ λαρναχι χαὶ ἐμπιπρᾶν αὐτὴν, καὶ πρῶτον καὶ
’ x ’ = Ω \ Jr x > ’ c - > «
δεύτερον» καὶ τρίτον" οϑεν δὴ εἰς ern πολλὰ ἐλήλακεν ‚N τῆς αὐτοῦ
τοῦ Νῶε λάρνακος xzaraoxevn διὰ τὸ πολλάκις αὐτὴν ὑπ᾽ αὐτῆς ἐμ-
- ς
πεπρῆσϑαι. ἣν γάρ, φησίν, ὁ Νῶε πειϑόμενος τῷ ἄρχοντι, ἡ δὲ
r > ’ \ ”
Nooia ἀπεκάλυψε τὰς ἄνω δυνάμεις καὶ τὴν ἀπὸ τῶν δυνάμεων
Ρ fi 2 ’ x c ’ - ” & c x ς χλλ ὃ ; "Ἢ
αἀρβηλῶ, τὴν ὉπὉπεναντίαν τῷ ἄρχοντι, ὡς zal αἱ allaı δυνάμεις,
x « ’ u = \ ’ > x - " \ x
καὶ ὑπέφαινεν οτε δεῖ Ta συληϑέντα ἀπὸ τῆς avodev Mnroog δια
- - \ ’ ’ - ” -
τοῦ ἄρχοντος τοῦ τὸν κύσμον πεποιηκότος καὶ τῶν ἄλλων τῶν σὺν
- - > ’ > - ΕΞ
αὐτῷ ϑεῶν τε καὶ ἀγγέλων καὶ δαιμόνων συλλέγειν ἀπὸ τῆς ἐν τοῖς
’ N - > 2 -
σώμασι δυνάμεως, διὰ τῆς ἀπορροίας ἀρρένων τε καὶ ϑηλειῶν.
r\ «ς “ - \ - - ’ [2
2. Καὶ ἁπλῶς περικαχῶ τὴν πᾶσαν τούτων τοῦ | σκότους πή-
« = N \ ’ 2 ὔ » -ν
ρώσιν ὑποδεῖξαι. πολὺν γὰρ χρόνον ἀναλώσαιμι av, εἰ ἐνταῦϑα τὴν
’ [4 - x
περὶ τούτων γενομένην σύνταξιν ἐϑελήσω λεπτολογῆσαι, τὰ ἄτοπα

6f den sonst unbekannten Namen barth’ ὁποῦ hat Epiph. viell. aus lib. Jubil.
4, 28 Littmann geschöpft, wo Lamechs Frau = Noahs Mutter befenos (Schreib-
fehler für barth’ enos?) heißt — 7 Noah =Deukalion nach Theophilus ad Autol.
1Π1|19; S.232 Otto; vgl. clement. Hom. 1110; S. 26, 3 Lagarde — 19 vgl. dazu oben
haer. 91, 2, 5; 5. 240, 101 u. ebenda 4, 1; S. 242, 20ff; Genaueres unten c. 4

M

1 ταύτην ἢ tooroVM | yao<M 2 πῦρ οὐ] πυροῦ Μ ἃ ἀλλὰ - xaV
| γὰρ-Ξ-Μ | παρ᾿ M 5 χρῆσϑαι V 6f βαρϑεννῶῷ:ὡ M τ Δευχαλλίω-
γος M 9 προσφερόμενοι M 11 φασὶ Μ 12 φασὶν, α auf Rasur Veorr
13 zul πρῶτον --- καὶ τρίτον] dazu am Rand ( οὐχ ἅπαξ οὐδὲ δὶς ἀλλὰ πολλάκις
Veorr 14 δὴ] φησὶν M, | ἔτη] ἔτι M 15 ὑπ᾽ αὐτῆς nachgetragen Veorr <M
16 φασίν M 231 πειρωσιν V πλήρωσιν M 24 ὑποδειχνύων, κνύων auf

{{{{ΠΠ|0|

Rasur Veorr ὑποδεῖξαι Μ | ἐνταῦϑα] ταῦτα καὶ Μ 25 γενομένην <V

8

2,1 D40

ort

10

Panarion haer. 26, 1, 4—2, 6 (Gnostiker) 271

αὐτῶν τῆς ψευδωνύμου γνώσεως διδάγματα καϑ' ἕκαστον ὑφηγού-
μενος. ἄλλοι δὲ ἐξ αὐτῶν, διαφόρως πάλιν ἐπεντριβόμενοι τάς τε
ὄψεις αὐτῶν χρούοντες χαὶ περικρουόμενοι, Βαρκαββᾶν τινα προ-
φήτην παρεισάγουσιν, ἄξιον τοῦ αὐτοῦ ὀνόματος. χαββᾶ γὰρ ἑρμη-
γεύεται πορνεία κατὰ τὴν Συριακὴν διάλεκτον, φονοχτονία δὲ κατὰ
τὴν Ἑβραϊχην, καὶ πάλιν ἑρμηνεύεται τετάρτη μοῖρα τοῦ μέτρου"
χλεύης δὲ καὶ γέλωτος τὸ τοιοῦτον, μᾶλλον δὲ σχετλιασμοῦ ἄξιον
παρὰ τοῖς τὸ ὄνομα τοῦτο ἐπισταμένοις κατὰ τὰς ἰδίας γλώσσας.
φέρουσι δὲ ἡμῖν ἐκ τούτου τοῦ ϑαυμασιωτάτου προφήτου διήγησιν
αἰσχράν, ὅπως φϑοριμαίοις σώμασι πλησιάσαι πεισϑῶμεν καὶ τῆς
ἄνωϑεν ἐλπίδος ἐκπέσωμεν, οὐκ αἰσχυνόμενοι αὐτοῖς τοῖς ῥήμασι
τὰ τῆς πορνείας διηγεῖσϑαι πάλιν ἐρωτικὰ τῆς Κύπριδος ποιητεύ-
ματα. ἄλλοι δὲ ἐξ αὐτῶν πάλιν ἐπίπλαστον εἰσάγουσιν ἀγώγιμόν τι
ποίημα, ᾧ ποιητεύματι ἐπέϑεντο ὄνομα, εὐαγγέλιον τελειώσεως τοῦτο

ὅ φάσκοντες. καὶ ἀληϑῶς οὐχ εὐαγγέλιον τοῦτο, ἀλλὰ πένϑος τῆς τελειώ-

- ς - [4 n - [2 c - -

080°. πᾶσα γὰρ ἡ τοῦ ϑανάτου τελείωσις ἐν | τῇ τοιαύτῃ ὑποσπορᾷ τοῦ
[4 7 Υ FEN > ’ > A

διαβολου ἐμφέρεται. αλλοι δὲ οὐκ αἰσχυνονται λέγοντες εὐαγγέλιον

3 Βαρκαββᾶς als Prophet der Basilidianer bezeugt durch Agrippa Kastor bei
Eusebius ἢ. 6. IV 7, 7; S. 310, 16ff Schwartz προφήτας δὲ ἑαυτῷ ὀνομάσαι Βαρ-
χαββαν καὶ Βαρκωφ καὶ ἄλλους ἀνυπάρκχτους τινὰς ξαυτῷ συστησάμενον, βαρβάρους
τε αὐτοῖς εἰς χατάπληξιν τῶν τὰ τοιαῦτα τεϑηπότων ἐπιφημίσαι προσηγορίας
(Filastrius haer. 33,6; 8. 18, 16ff addunt etiam prophetas quosdam natos de ea, specio-
sum nomine et Barcaban ist wohl Vergröberung des Epiph.) — Sf die Bemerkung
über χαββᾶ teilweise wiederholt de mens. ac pond. 25; S. 186, 1ff Lagarde —
13 ff vg]. Filastrius haer. 33,7; S. 18,18 Marx abi autem evangelium consummationis
et visiones inames et plenas fallaciae et sommia videre diversa adserumt delirantes —
17 das Evangelium der Eva nur hier bezeugt; zur Sache vgl. Irenaeus adv. haer.
I 30,7; 1234 Harvey Mater autem ipsorum argumentata est per serpentem seducere
Evam. et Adam supergredi praeceptum Jaldabaoth; Eva autem quasi a filio dei
hoc audiens facille eredidit et Adam suasıt manducare de arbore, de qua dixerat
deus non manducare. manducantes aultem cognovisse eam quae est super ommia

eirtutem dieunt et abscessisse ab his qui fecerant eos

M

1 αὐτῆς M | διδάγματα + τὰ M | χαϑ᾽ ἑχάστην M 4 αὐτοῦ Ἢ αὐτῶν
VM | hinter χαββᾶ 2—3 Buchstaben radiert Υ 5f govoxrovia — ἑβραϊχὴν an-
geflickt Verr<M 7 δὲ Ξ“Μ 8 ἐπισταμένοις 3—4 Buchstaben ausradiert V
9 Iavucsıwrerov<M 106 ὕπως !,,,, ὅ vorgesetzt u. hinten 1 Buchstabe wegradiert
Veorr nocereM 13 εἰσάγωσιν Μ 14f τοῦτο φάσχοντες durchgestrichen V corr
15 πένϑος {{{|| τελείωσις, zwischen beiden Worten Rasur von 3 Buchstaben, ἐς auf
Rasur Veorr 16 ϑανάτου, $ u. τ auf Rasur V

5 0172

PS4
6

10

15

278 Epiphanius

Ev -ς. εἰς ὄνομα γὰρ αὐτῆς, δῆϑεν οςς εὑρούσης τὸ βρῶμα τῆς γνώσεως
ἐξ ἀποχαλύψεως τοῦ λαλήσαντος αὐτῇ ὀφεῶς, * σπορὰν ὑποτίϑενται.
χαὶ ὥσπερ ἐν ἀστάτῳ γνώμῃ μεϑύοντος καὶ παραλαλοῦντος οὐκ ἴσα
εἴη τὰ ῥήματα, ἀλλὰ τὰ μὲν γέλωτι πεποιημένα ἕτερα δὲ κλαυϑμοῦ
ἔμπλεα, οὕτως ἡ τῶν ἀπατεώνων γέγονε κατὰ πάντα τρόπον τῆς
χικίας ὑποσπορά.

3. Ὁρμῶνται δὲ ἀπὸ μωρῶν ὀπτασιῶν καὶ μαρτυριῶν ἐν ©
εὐαγγελίῳ ἐπαγγέλλονται. φάσκουσι γὰρ οὕτως | ὅτι »ἔστην ἐπὶ ὄρους
ὑψηλοῦ χαὲὶ εἶδον ἄνθρωπον μαχρὸν χαὶ ἄλλον χολοβόν, χαὶ ἤχουσα ὡσεὶ
φωνὴν βροντῆς καὶ ἤγγισα τοῦ ἀχοῦσαι χαὶ ἐλάλησε πρός με nal εἴπεν᾽
γὼ σὺ xal σὺ ἐγώ, χαὶ ὅπου ἐὰν ἧς; ἐγὼ Exel εἶμι, χαὶ ἐν ἅπασίν εἶμι
σπαρμένος. χαὶ ὅϑεν ἐὰν ϑέλῃς, συλλέγεις με, ἐμὲ δὲ συλλέγων ἑαυτὸν
συλλέγειςς. καὶ ὦ τῆς τοῦ διαβόλου ὑποσπορᾶς. πόϑεν τὸν νοῦν
ἐξέτρεφψε τῆς ἀνϑρωπότητος καὶ εἰς μωρὰ καὶ ἀσύστατα περιέσπασεν
ἀπὸ τοῦ Aoyov τῆς ἀληϑείας; οὐχ ἔστι γὰρ σχεδὸν τῷ νοῦν ἔχοντι
χρεία ἀπὸ γραφῆς ἢ ἀπὸ παραδειγμάτων ἢ ἑτέρου τινὸς πράγματος
ποιεῖσϑαι τούτων τὴν ἀνατροπήν. τῷ γὰρ ὀρϑῷ λογισμῷ εὐδηλος

({» 0%

. > - x \ c - ᾿ -
αὐτῶν καὶ φωρατὴ ἢ τῆς μοωρολογίας δραματουργία καὶ μοιχῶν

- ’ x - ’ 2 x
ἐργασία. ταῦτα τοι χαὶ τὰ τοιαῦτα εἰσηγούμενοι οἱ ἀμφὶ τὴν

81 vgl. unten S. 287, 10f, dazu Hippolyt refut. V 0, 4; 8. 78, 6 Wendland (die
Naassener) τιμῶσιν ἄνθρωπον χαὶ υἱὸν ἀνθρώπου u. das Apokryphon Johannis
(C. Schmidt in der Philotesia für P. Kleinert S. 324) »Es blickte gar sehr die Barbelo
in ihn, das reine Licht hinein u. wandte sich hin zu ihm u. gebar einen seligen Licht-
σπινϑήρ: er war aber in der Größe ihr nicht gleich. Dies ist der μονογενής,
der sich dem Vater offenbart hat, der abroy£vnrog-Gott, der erstgeborene Sohn des Alls
ron dem Geiste des reinen Lichts« ebenda S. 327 »die zwölf Äonen, die stehen bei
dem Kinde, dem großen αὐτογενέτωρ Christus« — 11} vgl. unten S. 286, 22 u.
Oxyrhynchuslogion 1; 19, 23ff Grenfell-Hunt λέγει Ἰησοῦς" ὅπου ἐὰν ὦσιν δύο, οὐχ
εἰσὶν ἄϑεοι καὶ ὕπου εἷς ἐστιν μόνος, λέγω" ἐγώ εἶμι μετ᾽ αὐτοῦ" ἔγειρον τὸν λίϑον
χἀχεῖ εὑρήσεις με. σχίσον τὸ ξύλον χἀγὼ ἐχεῖ εἰμί Irenaeus adv. haer. 1,13,8;
1118 Harvey ἵνα ἔσῃ ὃ ἐγὼ χαὶ ἐγὼ ὃ σύ Pistis Sophia ce. 96; S. 148, 18 Schmidt
ich bin sie u. sie sind ich Dieterich Abraxas 8. 196, 17 σὺ γὰρ εἶ ἐγὼ καὶ ἐγὼ
σύ; die hermetischen Stellen bei Reitzenstein Poimandres S. 21 vgl. S. 236 ff
M

1 βρῶμα, Bo Veor | γνώσεως - ὡς Μ 2 κα etwa {τὴν χαχόβλαστον αὐ-
τῶν» *, vgl. haer. 31, 1, 6; 32, 1, 1; 66, 2,1 χαὶϊ}] ἢ Μ 3f ἴσα ein] ἰσα-
ovM 6 vor ὑποσπορὰ noch einmal ἡ hineingeflickt V eorr 7 μαρτυριῶν καὶ
ὀπτασιῶν V 11 χαὶ ἐγὼ --- σὺ ἐγώ noch einmal wiederholt V 14 ἐξέστρεψε M
| μωρὰ, ein Buchstabe ausradiert V 15 ἔστι] ἔτι M 17 τούτω V 19 εἰσ-

ἡγούμενοι, 2 Buchstaben ausradiert V ἐξηγούμενοι M

5, 1
D4l

|

Panarion haer. 26, 2, 6—3, S (Gnostiker) 279

γνῶσιν συνεζευγμένοι τῇ τοῦ Νικολάου αἱρέσει τῆς ἀληϑείας ἐχπεπτώ-
κασιν, οὐ μόνον τὸν νοῦν τῶν πεισϑέντων αὐτοῖς ἐχτρέψαντες,
ἀλλὰ καὶ τὰ σώματα καὶ τὰς ψυχὰς δουλώσαντες πορνείᾳ καὶ πολυ-
μιξίᾳ: αὐτὴν δῆϑεν τὴν σύναξιν αὐτῶν ἐν αἰσχρότητι πολυμιξίας
φύροντες, ἔσϑοντές τε καὶ παραπτόμενοι καὶ ἀνϑρωπίνων σαρκῶν
καὶ ἀκαϑαρσιῶν. ὧν οὐ τολμήσω τὸ πᾶν ἐξειπεῖν, εἰ μή τι ἀναγκχα- 4
σϑείην διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῆς ἐν ἐμοὶ ἀλγούσης διανοίας περὶ τῶν
ματαίως ὑπ᾿ αὐτῶν γινομένων, ἐχπληττόμενος εἰς οἷον Ογκον καὶ
κακῶν βυϑὸν ὁ ἐχϑρὸς τῶν ἀνϑρώπων διάβολος ἄγει τοὺς αὐτῷ
πειϑομένους, ὥστε μιᾶναι καὶ νοῦν καὶ καρδίαν καὶ χεῖρας καὶ στό-
ματα καὶ σώματα καὶ ψυχὰς τούτων | τῶν ὑπ᾽ αὐτοῦ ἐν τῇ τοσαύτῃ P85
σχοτώσει παγιδευϑέντοων. “δέδια δὲ μή an ἄρα τὸν μέγαν τοῦτον 5
ύπραιμι, ὥσπερ βασιλίσχου τινὸς ὄφεως τὸ πρόσω- 114
πον, εἰς λύμην μᾶλλον τῶν ἐντυγχανόντων ἥπερ εἰς διόρϑοωσιν.
χραίνει μὲν γὰρ τὰ ὦτα ἀληϑῶς ὴ τῆς μεγάλης τόλμης βλάσφημος
συναγωγὴ καὶ | τῆς αἰσχρότητος αὐτῆς συλλογή τε καὶ διήγησις καὶ ἢ Ὁ 42
τῆς ἀγυρτώδους αἰσχρουργίας βορβορώδης κακόνοια, ος καὶ παρά 6
τισι φύσει Βορβοριανοὶ καλοῦνται, ἕτεροι δὲ Κοδδιανοὺς αὐτοὺς ἐπι-
φημίζουσι (κοδδὰ γὰρ λέγεται χατὰ τὴν Συριακὴν διάλεκτον παροψὶς

ἢ τρυβλίον), ἀπὸ τοῦ μὴ δύνασθαί τινας μετ᾽ αὐτῶν ἐσϑίειν, κατ᾽
ἰδίαν δὲ τοῖς μεμιαμμένοις δίδοσϑαι τὰ βρώματα καὶ μή τινα δύνα-
σϑαι σὺν αὐτοῖς διὰ τὸν μολυσμὸν κἂν ἄρτον συνεσϑίειν" διά τοι ?
τοῦτο ἀφωρισμένους τούτους ἡγούμενοι οἱ συμμέτοικοι Koddıavovg
ἐπωνόμασαν. οἱ αὐτοὶ δὲ ἐν Αἰγύπτῳ Στρατιωτιχοὶ καλοῦνται καὶ
Φιβιωνῖται, ὡς ἄνω μοι ἐν μέρει λέλεκται" τινὲς δὲ αὐτοὺς Ζαχχαίους
καλοῦσιν, ἄλλοι δὲ Βαρβηλίτας. ὅμως οὐδὲ παρελϑεῖν δυνήσομαι, 8
ἀλλὰ ἀναγκάζομαι ἐξειπεῖν. ἐπειδὴ (γὰρ) καὶ ὁ ἅγιος Μωυσῆς ἀπὸ

94 vgl. oben Anaceph. 26, 1; 5. 235, 181

3 τὰς ψυχὰς χαὶ τὰ σώματα M 4 nach αὐτὴν ein γὰρ eingeflickt u. das
darauffolgende ἤδηϑεν durchgestrichen Veorr 5 φύροντες *] φύρουσιν, οὐσιν auf
Rasur Veorr φυραϑέντες M 6 ὧν ἢ ὡς VM | odrV 8 ματαίων M |
za ἘΜ 9 αὐτῶ ΝΜ 12 που Μ 18 ὅλον am Zeilenende angeflickt Veorr
16 αὐτῆς] αὕτη}, ein Buchstabe wegradiert Ver 17 ὡς χαὶ - Μ 18 τισι
+ δὲΜ 22f διά τοι τοῦτο aus διὰ τοιοῦτο Veorr 98 ἀφορισμένους M | ovu-
μέτοικοι aus συνετοὶ hergestellt Veorr συνετοὶ M 24 οἱ {|| αὐτοὶ de, 2 Buch-
staben hinter αὐτοὶ ausradiert V οἱ δὲ αὐτοὶ δὲ M 26 ἐπεὶ hinter ὅμως hinein-
geflickt V corr 27 ἀλλὰ zu ὅλα verändert Veorr | {γὰρ ἢ

IS0 Epiphanius

πνεύματος ἁγίου ἐμφορούμενος γράφει ὅτι "ἐάν τις ἴδῃ φόνον καὶ
μὴ ἀναγγείλῃ, ἐπικατάρατος ὁ τοιοῦτος εἴης, οὐ δύναμαι τοῦτον τὸν
μέγαν φόνον χαὶ τὴν μεγάλην ταύτην φονώδη ἐργασίαν παρελϑεῖν
καὶ οὐχὶ δηλῶν δηλῶσαι. δηλώσας γὰρ τάχα τοῖς συνετοῖς τὸ πτῶμα 9

5 τοῦτο, ὥσπερ τὸ »φρέαρ τῆς ἀπωλείαςς, φόβον καὶ φρῖξιν ἐμποιήσω
εἰς τὸ μὴ μόνον ἀποδρᾶναι τοὺς συνετούς, ἀλλὰ καὶ καταλιϑάσαι
τὸν ἐν τῷ βαράϑρῳ τοῦτον σκολιὸν ὄφιν καὶ βασιλίσκον εἰς τὸ μηδὲ

πλησιάσαι. τινὰ τολμᾶν. χαὶ ταῦτα μὲν ἤδη περὶ αὐτῶν εἰρημένα
ὀλίγα τινὰ ὄντα ἐν μέρει τετάχϑο.

10 4. Παρελεύσομαι δὲ εἰς τὸν οἶχον τοῦ βυϑοῦ τῆς ϑανατώδους 4,1
αὐεῶν διηγήσεως (διάφορος γὰρ παρ᾽ αὐτοῖς ἡ τῆς ἡδονῆς αὐτῶν

καχοδιδασχαλία). ὅτε πρῶτον μὲν κοινὰς τὰς ἑαυτῶν γυναῖχας ἔχουσι.
καὶ εἴ τις ξένος παραγένοιτο τοῦ αὐτῶν δόγματος, σημεῖόν ἐστι παρ᾽ 3
αὐτοῖς ἀνδρῶν πρὸς γυναῖχας καὶ γυναικῶν πρὸς ἄνδρας, ἐν τῷ Ps6

15 ἐχτείνειν τὴν χεῖρα, δῆϑεν εἰς ἀσπασμόν, ὑποκάτωϑεν τῆς παλάμης
ψηλάφησίν τινα γαργαλισμοῦ ἐμποιεῖν, διὰ τούτου ὑποφαίνοντες ὡς Ὁ 43
τῆς αὐτῶν ϑρῃσκείας ἐστὶν ὁ παραγενόμενος. ἐντεῦϑεν λοιπὸν ἐπι- 3
γνόντες ἀλλήλους τρέπονται εὐϑὺς εἰς ἑστίασιν. δαψιλῆ δὲ τὰ ἐδέ-
σματα χρεοφαγίας καὶ οἰνοποσίας παρατιϑέασι, Kav τε πένητες εἶεν.

20 ἐκ τούτου δὲ συμποσιάσαντες χαὶ ὡς ἔπος εἰπεῖν τὰς φλέβας τοῦ
κόρου ἐμπλήσαντες ἑαυτῶν εἰς οἶστρον τρέπονται. χαὶ ὁ μὲν ἀνὴρ 1
τῆς γυναικὸς ὑποχωρήσας φάσχει λέγων τῇ ἑαυτοῦ γυναικὶ ὅτε »ἀνά-
στα, ποίησον τὴν ἀγάπην μετὰ τοῦ ἀδελφοῦς. οἱ δὲ τάλανες μιγέν-
τες ἀλλήλοις zul, ὡς ἐπὶ ἀληϑείας αἰσχύνομαι εἰπεῖν τὰ παρὰ τοῖς

25 αὐτοῖς αἰσχρὰ πραττόμενα (ὅτι χατὰ τὸν ἅγιον ἀπόστολον τὰ παρ᾽
αὐτοῖς γινόμενα »αἰσχρόν ἐστι καὶ λέγειν), ὅμως οὐκ αἰσχυνϑῶ λέγειν

1 wo? — 5 vgl. Αροκ.9,1 — 13ff über Erkennungszeichen der Mysten
vgl. Firmieus Mat. c. 18; S. 102, 13ff Halm — 22ff zu ἀγάπη vgl. Hippolyt refut.
V119,5; 5. 146, 13 (bei a a ee ἀλογίστως φάσχοντες δεῖν μίγνυσϑαι,
λέγοντες" πᾶσα γῆ γῆ καὶ οὐ διαφέρει ποῦ τις σπείρει, πλὴν ἵνα σπείρῃ, ἀλλὰ
χαὶ μαχαρίζουσιν ἑαυτοὺς ἐπὶ τῇ (ξένῃ) μίξει, ταύτην εἶναι λέγοντες τὴν τελείαν
ἀγάπην — 26 Ephes. 5, 12

vM

2 ὁ τοιοῦτος < M | vor οὐ δύναμαι hineingeflickt di’ ὅπερ Veorr ὃ. am
Schluß von φονώδη ein v angefickt V 4 πτῶμα U] στόμα VM 6 xai oben
drüber Veorr 7 βαράϑρῳ)] βόϑου M 12 διδασκαλία Μ 14 vor ἐν τῷ -᾿ (ro)?*
16 γαργαρισμοῦ V | ὑποφαίνοντος M 17 παραγινόμενος M 20 δὲ oben
hineingeflickt Veorr | ὡς ἔπος εἰπεῖν. am Rande nachgetragen Veorr < M
947 παρ᾽ αὐτοῖς M 25 ὅτι vor χατὰ τὸν ἅγιον ἀπόστολον *) nachgestellt VM

95 παρ᾽ αὐτοῖς + τοῖς M

10

20

DD

Panarion haer. 26, 3, 8-5, 3 (Gnostiker) 281

᾿ ᾽ ’ Er .. =.
ἃ αὐτοὶ ποιεῖν οὐχ αἰσχύνονται, ἵνα κατὰ πάντα τρόπον polsw Ö176

ἐργάσωμαι τοῖς ἀκούουσι τὰ παρ᾽ αὐτῶν τολμώμενα αἰσχρουργήματα
— μετὰ γὰρ τὸ μιγῆναι πᾶϑει πορνείας πρὸς ἐπὶ τούτοις ἀνατεί-
νοντες τὴν ἑαυτῶν βλασφημίαν εἰς οὐρανὸν δέχεται μὲν τὸ γύναιον
καὶ ὁ ἀνὴρ τὴν δύσιν τὴν ἀπὸ τοῦ ἄρρενος εἰς ἰδίας αὐτῶν χεῖρας
καὶ ἵστανται εἰς οὐρανὸν ἀνανεύσαντες, ἐπὶ χεῖρας δὲ ἔχοντες τὴν
ἀκαϑαρσίαν καὶ εὔχονται δῆϑεν, οἱ μὲν Στρατιωτικοὶ καλούμενοι χαὶ
Γνωστικοί, τῷ πατρὶ φύσει τῶν ὅλων προσφέροντες αὐτὸ τὸ ἐπὶ
ταῖς χερσί, καὶ λέγουσιν »ἀναφέρομέν σοι τοῦτο τὸ δῶρον, τὸ σῶμα
τοῦ Χριστοῦς. καὶ οὕτως αὐτὸ ἐσϑίουσι μεταλαμβάνοντες τὴν ἕαυ-
τῶν αἰσχρότητα καί φασι »τοῦτό ἐστι τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ καὶ
τοῦτό ἐστι τὸ πάσχα, die ὃ πάσχει τὰ ἡμέτερα σώματα καὶ ἀναγκχά-
ζεται ὁμολογεῖν τὸ πάϑος τοῦ Χριστοῦ. ὡσαύτως dk καὶ τὸ ἀπὸ
τῆς γυναικός, ὅταν γένηται αὐτὴν γενέσϑαι ἐν δύσει τοῦ αἵματος, τὸ
καταμήνιον συναχϑὲν ἀπ᾽ αὐτῆς αἷμα τῆς ἀχαϑαρσίας ὡσαύτως λα-
βόντες κοινῇ ἐσϑίουσι. καὶ »τοῦτο, φασίν, ἐστὶ τὸ αἷμα τοῦ Χρι-
στοῦς. ) ; ) »εἶδον δένδρον
φέρον δώδεκα καρποὺς τοῦ ἐνιαυτοῦ καὶ εἶπέν μοι τοῦτό ἔστι τὸ
ξύλον τῆς ζωῆςς, αὐτοὶ ἀλληγοροῦσιν εἰς τὴν κατὰ μῆνα γινομένην
γυναικείαν δύσιν.

Μισγόμενοι | δὲ μετ᾽ ἀλλήλων τεχνοποιίαν ἀπαγορεύουσιν. οὐ
γὰρ εἰς τὸ τεχνοποιῆσαι παρ᾽ αὐτοῖς ἡ φϑορὰ ἐσπούδασται ἀλλ᾽ 1do-
νῆς χάριν, τοῦ διαβόλου ἐμπαίζοντος τοῖς τοιούτοις καὶ καταχλευά-
ζοντος τὸ ἐκ ϑεοῦ πλάσμα πεπλασμένον. ἀλλὰ τὴν μὲν ἡδονὴν ἐπι-
τελοῦσιν, εἰς ἑαυτοὺς δὲ ἀπολαμβάνουσι τὰ τῆς ἀχαϑαρσίας αὐτῶν

3ff frei wiedergegeben bei Oecumenius comm. in ep. Jud. Migne PG 119,
712Cff — Scharfe Verurteilung dieses Brauchs -Pistis Sophia c. 147; S. 251, 148
Schmidt Buch Jeü c. 43; 5. 304, 17 Schmidt — 17 ἐν ἀποχρύφοις bezieht sich
nicht auf ein gnostisches Apokryphon — der Ausdruck ἀναγινώσχειν ἐν zusammen
mit dem folgenden ἀλληγοροῦσι setzt vielmehr eine allgemein zugängliche Schrift
voraus —, sondern meint die Johannesapokalypse; vgl. haer. 51, 3,4 ἀπόχρυφον
μὴ δεχόμενοι διὰ τὰ ἐν τῇ ἀποχαλύψει βαϑέως καὶ σχοτεινῶς εἰρημένα u. haer. 77,36,6
ὅτι παρὰ πλείστοις () ἐστὶν ἣ βίβλος πεπιστευμένη καὶ παρὰ τοῖς ϑεοσεβέσιν δῆλον.
Die freie Gestaltung des Citats ist bei Epiph. nicht auffallend — vgl. Apok. 22,2
M

1 ve] ὅτι M 2 τολμώμενα) λεγόμενα V 3 nd$/j]/, ἡ ausradiert, aber
nicht ersetzt V uw <M 8 φύσει ἢ φασὶν φησὶ Μ 11 eiozoörnte|
am Rande (f ἀχαϑαρσίαν Υ eorr 15 χαταμηνιαῖον M | an’ αὐτῆς Ἢ αὐτῇ V
ὑπ᾽ αὐτῆς M 19 χατὰ μῆνα] χαταμηνιαίαν M 91 τεκνοποιίαν, il aus ei V
τεχνοποιεν M 22 ἐσπούδασται < M

5,1 D44

ἃ P87

10

2

382 Epiphanius

σπέρματα. μὴ εἰς τεχνογονίαν καταβαλλόμενοι, ἀλλ᾽ αὐτοὶ τὸ τῆς
αἰσχρότητος ἔσϑοντες. ἐὰν δὲ χαὶ προληφϑῇ τις αὐτῶν ἐγχατα-
σπεῖραι τὴν καταβολὴν τῆς κατὰ φύσιν [αὐτῶν] aroppoias καὶ ἐγκυ-
uornon ἢ γυνή, τί δεινότερον τολμῶσιν οἱ τοιοῦτοι ἄχουε. κατα-
σπάσαντες γὰρ τὸ ἔμβρυον καιρῷ οἵῳ δὰν ἐπιχειρήσωσι, λαμβά-
γοῦσι» ἐχτρωϑὲν τοῦτο τὸ βρέφος καὶ ἐν ὅλμῳ τινὶ κόπτουσιν ὑπέρῳ,
χαὶ ἐγκαταμίξαντες μέλε καὶ πέπερι καὶ ἄλλα τινὰ ἀρώματα καὶ μύρα
πρὸς τὸ μὴ ναυτιᾶν αὐτοὺς οὕτως συναχϑέντες πάντες οἱ τῆς τῶν
χοίρων τούτων χαὶ κυνῶν * ϑιασῶται μεταλαμβάνουσιν ἕχαστος τῷ
δαχτύλῳ ἀπὸ τοῦ καταχοπέντος παιδίου. καὶ οὕτως τὴν ἀνϑροπο-
βορίαν ἀπεργασάμενοι εὔχονται λοιπὸν τῷ ϑεῷ, ὅτι οὐκ ἐνεπαίχϑημεν,
φησί». ἀπὸ τοῦ ἄρχοντος τῆς ἐπιϑυμίας. ἀλλὰ συνελέξαμεν τὸ παρά-
πτῶμα τοῦ ἀδελφοῦ. καὶ δῆϑεν τοῦτο τὸ τέλειον πάσχα ἡγοῦνται.

ἄλλα δὲ ὅσα δεινὰ αὐτοῖς τετόλμηται. ὅταν γὰρ πάλιν ἐμμανεῖς
ἐν ἑαυτοῖς “γένωνται. φύραντες ἑαυτῶν τὰς χεῖρας τῇ ἑαυτῶν αἰσχρό-
τητι τῆς ἀπορροίας ἐγείρονται χαὶ τὰς ἑαυτῶν μεμολυσμένας & ἔχοντες
χεῖρας εὔχονται γυμνοὶ ὅλῳ τῷ σώματι, | ὡς διὰ τῆς τοιαύτης ἐργα-
σίας = εὐὑρίσχειν πρὸς ϑεὸν τὴν παρρησίαν. τὰ σώματα δὲ αὐτῶν
νύχτῶρ TE καὶ μεϑ᾽ ἡμέραν τη μελοῦσι. γυναικάρια καὶ ἀνϑρωπάρια.
μυριζόμενοι λουόμενοι ϑοιναζόμενοι. κοίταις TE χαὶ μέϑαις σχολᾶ-
ζοντες. καὶ καταρῶνται τὸν νηστεύοντα. λέγοντες, οὐ δεῖ νηστεύειν"
τοῦ γὰρ ἄρχοντος τούτου τοῦ ποιήσαντος τὸν αἰῶνά ἐστιν ἡ νὴη-
στεία. δεῖ δὲ τρέφεσϑαι εἰς τὸ τὰ σώματα εἶναι ἰσχυρά, εἰς τὸ δύνα-
σϑαι τὸν χαρπὸν ἀποδιδόναι κατὰ καιρὸν αὐτοῦ.

θ. Χρῶνται de καὶ παλαιζ: καὶ καινῇ διαϑήκῃ, ἀπαγορεύουσι δὲ
τὸν λαλήσαντα ἐν τῇ παλαιᾷ διαϑήκῃ. zal ὅταν μὲν ῥῆμα εὑρωσί
τι zer αὐτῶν δυνάμενον ἔχειν τὸν νοῦν, φασίν, ὅτι τοῦτο ἀπὸ τοῦ
πνεύματος τοῦ χοσμιχοῦ λελάληται" | ἐὰν δέ τις εἰς ὁμοίωσιν τῆς

13 τέλειον πάσχα, vgl. τελεία ἀγάπη in der zu S. 280, 22ff angeführten
Hippolytstelle — 23f vgl. Psal. 1, 3 u. unten 8, 285, 9

M

2 ἄισϑοντες, ε Veorr ἐσθίοντες M | προλη ἰφϑῇ, u ausradiert V | αὐτῶν
am Rande nachgetragen Veorr 3 [αὐτῶν) " 6 ἐχτρωϑὲν am Rande nachgetragen
Veorr <M | ὑπέρι M 7 ἐμπαραμίξαντες M | πίπερι M 9 » etwa (aye-
Inc) * 10 oo M 11 &venn χϑήμεν, αι Veorr 158 τῆς ἑαυτῶν αἰσχρότη-
τος τῆ ἀπορροία aus τῇ ἑξαυτῶν αἰσχρότητι τῆς ἀπορροίας hergestellt V eorr
16 μεμολυμμένας M 16f χεῖρας ἔχοντες V 18 x etwa {δυνάμενοι * |
δὲ] δ΄ M 19 τημελοῦσι] τῇ μελλούσει M 22 τοῦ <M

ὧι

Ö178
8
D45

6,1

2 P8S

10

20

Panarion haer. 26, 5, 3—7, 4 (Gnostiker) 283

> - > ’ > ’ m ’ > c I x
αὐτῶν ἐπιϑυμίας δυνηϑείη σχηματίζεσϑαι λογος, οὐχ ὡς ἔστι TO
= > > ς ς ) =» 2 Ν = = ’
ῥῆμα, ἀλλ ὡς ἔχει ὁ αὐτῶν ἠπατημένος νοῦς, τοῦτον μετασκχευα-
"» eo, ’ ’ - ’ -
ζοντες εἰς τὴν ἑαυτῶν ἐπιϑυμίαν φαάσχουσιν ἐκ τοῦ πνεύματος τοῦ

- > ᾿ - --" x - ’ N [a1 3 « ’
τῆς ἀληϑείας λελαληῆσϑαι. καὶ τοῦτο ἔστι, φησίν, ὁ εἶπεν ὁ κύριος
We. ’ ’ A b) \ γ ne Er, ’ c x
περὶ Ιωαννου »τί ξξηλϑετε εἰς τὴν EONuov ϑεασασϑαι; χαλαμὸον VXO
> 2 [4] > 3 ‚ , En [2 ’
ἀνέμου σαλευομενον;« OTL οὐχ ἣν, φησί, τέλειος ὁ Ιωαννὴης" Evenveeto
ἀντ ἢ - ’ \ \ ’ \ Mr ’
γὰρ ὑπὸ πολλῶν πνευμάτων κατὰ τὸν χαάλαμον τὸν ἐπὶ ἕκαστῳ
2 “ \ Ω \ ” \ - τ, »
ἀνέμῳ KXIVOVUEVOV. χαὶ OTE μὲν ἤρχετο τὸ πνεῦμα τοῦ ἄρχοντος,
>. Ἂς \ ’ > [4 \ \ - “Ὁ 4568 ᾿ =
Jovdaiouov ἐχηρυττεν᾽ οτε δὲ τὸ πνεῦμα To ayıov, περὶ Χριστοῦ
, ταὶ Ὁ ‚ a ς ΄ "ὦ Bade
ἐλαλει. χαὶ τοῦτο ἐστι, φησίν, OTL »0 μιχρότερος ἐν τῇ βασιλείᾳ
x x - x ς - N = co ς ς = E ’
(καὶ τὰ ἑξῆς)«. περὶ ἡμῶν, φησίν, εἶπεν, ὁτε ὁ Ev ἡμῖν μίκροτερος
,- ) - c ’
μείζον αὐτου υπαρχει.
) x da - > > - - >
7. Καὶ εὐϑὺς ἐπιστομίζονται οἱ τοιοῦτοι ἀπ᾿ αὑτῆς τῆς ἀληϑείας.
Ρ᾿ x -" N ς ’ , > \ G 2 ’ [2
ἐκ γὰρ τῶν συνεζευγμένωον ἕχαστῃ λέξει ἀναφανδὸν ἡ ἀληϑεια δειχϑη-
\ \ N - ’ > ’ \ \ ς
σεται χαὶ TO ἐχέγγυον τῆς φρασεῶς ἀποδοϑήσεται. εἰ μὲν γὰρ 0

> ’ x > ᾿ \ > Ir ’, c - > x >
Imavvns ualaxa ἠἡμφίεστο χαὶ ὃν οἴκοις βασιλέον VNNOYEV, 0097 av

Ten RE BER a en.
προς avrov ἡ λέξις καὶ εὐϑεῖα πρὸς ξλεγχον τοῦ αὐτου ὑπῆρχεν"
εἰ δὲ {λέγει »τί ἐξήλϑετε ἰδεῖν; Avdomrov | ἐν μαλακοῖς ἱματίοις
ἠμφιεσμένον;« χαὶ οὐχ οὕτως εἶχεν, οὐχέτε τὸ ἔγκλημα ἐπὶ τὸν οὐ
μαλακὰ φοροῦντα Ἰωάννην τοῦ λόγου ἐπενεχτέον, ἀλλὰ ἐπὶ τοὺς
οὕτως εὑρήσειν τὸν Ἰωάννην νομίσαντας καὶ ὑπὸ τῶν ἔνδον ἐν
οἴκοις βασιλέων πολλάκις κατὰ ὑπόκρισιν κολαχευομένους ἡ ἀναγωγή.
ἐνόμιζον γὰρ οὗτοι ἐξερχόμενοι καὶ παρὰ Ἰωάννῃ ἐπαίνους εὐρίσχειν
καὶ μακαρισμοὺς ἐπὶ τοῖς ὑπ᾿ αὐτῶν καϑ' ἑχάστην ἡμέραν γινομένοις
παραπτώμασιν. ὡς δὲ οὐχ ηὗρον, ἀνατρεπτικῶς παρὰ τοῦ σωτῆρος
πρὸς αὐτοὺς εἴρηται ὅτι »ri ἐνομίζετε εὑρίσκειν; συμπεριφερόμενον
τοῖς ὑμῶν πάϑεσιν ἄνϑρωπον, ὡς κατὰ τοὺς μαλακὰ φοροῦντας;
οὐχ οὕτως οὐ γάρ ἐστιν Ἰωάννης κάλαμος σαλευόμενος γνώμαις
ἀνϑρώπων, ὡς δονούμενος κάλαμος ὑπὸ ἑκάστης ἀνέμων ἐξουσίας «

> Matth. 11, 7 --- 10 Matth. 11, 11
M

2 ἔχει am Rande nachgetragen V corr > wg, v aus 0 hergestellt V eorr
πατρὸς Μ | τοῦ") -- ΜΝ 4 φασίν M 6 φασί M | ἐνεπνέϊ!ετο, 1 Buchstabe
ausradiert V 11 (zei ra &&nc) * 13 ἀποστομίζονται M 14 7 <M
18 (λέγει * | ἐξήλϑετε, & auf Rasur Υ eorr 22 zara) καὶ M | ἣ ἀναγωγὴ
durchgestrichen Veorr 94 ἐπὶ ὑπὸ V 25 οὐχ, χα auf Rasur V 26 εἴρηται
πρὸς αὐτοὺς M 239 ἀνέμων Ἔ ἀνθρώπων VM | ἐξουσίας] am Rande sf ὑπο-

κρίσεως καὶ ἀπάτης Veorr

D46

Ö180

10

οῃ

254 Epiphanius

> x x ΕΥ̓ > ᾿ m - > ” ’ > ’ ®
ἐπειδὴ δὲ Einen »ἐν γεννητοῖς γυναικῶν οὐχ ἔστι μείζων Imav- ὃ

7 # x >» - -Ψ « Ν -
vovs, ἵνα μὴ τιρὲς νομίσωσι καὶ αὐτοῦ τοῦ σωτῆρος μείζονα εἶναι

x > " o [ > > =
τὸν loavenv, | ὅτε χαὶ αὐτὸς ἀπὸ γυναικὸς ἐγεννήϑη τῆς Magiag PS9

τῆς ἀειπαρϑένου διὰ πνεύματος ἁγίου, ἀσφαλιζόμενος ἡμᾶς ἔφη ὅτι
ὁ μιχρότερος αὐτοῦ, τουτέστιν ἐν τῷ χρόνῳ τῆς ἐνσάρχου παρουσίας,
μείζων αὐτοῦ ἐστιν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. ἐπειδὴ γὰρ μετὰ
ἑξάμηνον ἐγεννήϑη 6 σωτὴρ τῆς Ἰωάννου γεννήσεως, δῆλον ὅτι *,
μείζων αὐτοῦ ὦν" ἣν γὰρ ἀεὶ καὶ ἔστιν. τίνι δὲ τοῦτο οὐ δῆλόν ἐστιν;
ἄρα γοῦν ματαίως τὰ πάντα παρ᾽ αὑτοῖς πεποιήτευται, ἀπὸ ἀγαϑῶν
εἰς φαῦλα μεταβεβλημένα.

S. Καὶ τὰ μὲν βιβλία αὐτῶν πολλά. ἐρωτήσεις γάρ τινας Me-
ρίας ἐκτίϑενται, ἄλλοι δὲ εἰς τὸν προειρημένον Ἰαλδαβαὼϑ' εἰς ovou«
te τοῦ Σὴϑ πολλὰ βιβλία ὑποτίϑενται" ἀποκαλύψεις δὲ τοῦ ᾿Αδὰμ
ἄλλα λέγουσιν, εὐαγγέλια δὲ ἕτερα εἰς ὄνομα τῶν μαϑητῶν συγγρά-
φασϑαι τετολμήχκασιν, αὐτὸν δὲ τὸν σωτῆρα ἡμῶν καὶ κύριον Ἰησοῦν
Χριστὸν οὐχ αἰσχύνονται λέγειν ὅτι αὐτὸς | ἀπεχάλυψε ταύτην τὴν
αἰσχρουργίαν. ἐν γὰρ ταῖς ἐρωτήσεσι δαρίας καλουμέναις μεγάλαις
(εἰσὶ γὰρ χαὶ μιχραὶ αὐτοῖς πεπλασμέναι) ὑποτίϑενται αὐτὸν αὐτῇ
ἀποκαλύπτει», παραλαβόντα αὐτὴν εἰς τὸ 0005 καὶ εὐξάμενον καὶ
ἐχβαλόντα ἐκ τῆς πλευρᾶς αὐτοῦ γυναῖχα καὶ ἀρξάμενον αὐτῇ ἐγκα-
rauiyvvodeı, καὶ οὕτως δῆϑεν τὴν ἀπόρροιαν αὐτοῦ μεταλαβόντα
δεῖξαι ὅτι »ξεῖ οὕτως ποιεῖν, ἵνα ζήσωμενε, καὶ ὡς τῆς αρίας ταραχ-
ϑείσης καὶ πεσούσης χαμαὶ αὐτὸν πάλιν αὐτὴν ἐγείραντα εἰπεῖν αὐτῇ
»ἶγα τί ἐδίστασας, ὀλιγόπιστε:-ε χαί φασιν ὅτι τοῦτό ἐστι τὸ εἰρη-

1 Matth. 11, 11 — 11ff ἐρωτήσεις αρίας, gemeint ist Maria Magdalena; ein
Buch dieses Titels ist bis jetzt noch nicht aufgefunden vgl. C. Schmidt, Koptisch-
gnostische Schriften S. XVII u. Philotesia für P. Kleinert S. 318 — Ἰαλδαβαὼϑ vgl.
haer. 25, 3,5; S. 270,11f — Σϑ vgl. haer. 39, 5,1 (Sethianer) βίβλους δέ τινας συγγρά-
φοντες ἐξ ὀνόματος μεγάλων ἀνδρῶν, ἐξ ὀνόματος μὲν Diy$ ἑπτὰ λέγοντες εἶναι βίβλους
u. haer. 40, 7, 4 (Archontiker) ᾧ δὴ zei βίβλους τινὰς ἐξετύπωσαν εἰς ὄνομα αὐτοῦ τοῦ
Σὴϑ γεγραμμένας, παρ᾽ αἰτοῦ αἰτὰς δεδόσϑαι λέγοντες, ἄλλας δὲ εἰς ὄνομα αὐτοῖ
zal τῶν ἑπτὰ υἱῶν αὐτοῦ — Adau, Adamapokalypsen nur hier bezeugt — 24 vgl.
Matth. 14, 31; dazu das Apokryphon Johannis (C. Schmidt in Philotesia für
P. Kleinert S. 319) » Johannes weswegen zweifelst du... doch sei nicht kleingläubig«

M

3 zu αὐτὸς am Rande nachgetragen ὁ σωτὴρ Veorr | ἀπὸ ἢ ὑπὸ VM
5 <YV 7 » etwa {μιχρότερος αὐτοῦ Eyaivero) * 8 ὦν] mwmM | Σ᾿οὐ
τοῦτο M | εὔδηλον M 10 μεταπεποιημένα M 18 τε ἢ de VM 14 ἄλλας
V; lies wohl ἄλλοι φέρουσιν * 21 μεταλαβόντα, μετα oben drüber Veorr

22 δεῖ oben drüber Veorr 24 vor τοῦτο + zai V

8,1

D47

19

FEEERERBETEENS

Bi:

[bl

10

20

Panarion haer.. 26, 7, 5—9, 4 (Gnostiker) 3835

μένον Ev τῷ εὐαγγελίῳ, ὅτι »εἰ τὰ ἐπίγεια εἰπὸν ὑμῖν καὶ οὐ πι-
στεύετε, τὰ ἐπουράνια πῶς πιστεύσετε; « καὶ τό »orav ἴδητε τὸν
υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἀνερχόμενον ὕπου ἦν τὸ πρότερονς, τουτέστιν
τὴν ἀπόρροιαν μεταλαμβανομένην ὅϑεν χαὶ ἐξῆλϑεν, καὶ τὸ εἰπεῖν
»ἐὰν μὴ φάγητέ μου τὴν σάρχα καὶ πίητέ μου τὸ alua« καὶ τῶν
μαϑητῶν ταρασσομένων χαὶ λεγόντων »τίς δύναται τοῦτο ἀκοῦσαι; «
φασὶν ds περὶ τῆς αἰσχρότητος nv ὁ λόγος. διὸ καὶ ἐταράχϑησαν
καὶ ἀπῆλϑον εἰς τὰ ὀπίσω" οὔπω γὰρ ἤσαν, φησίν, Ev πληρώματι
ἐστερεωμένοι. καὶ τὸ εἰπεῖν τὸν Δαυίδ »ἔσται ὡς τὸ ξύλον τὸ
πεφυτευμένον παρὰ | τὰς διεξόδους τῶν ὑδάτων, ὃ τὸν καρπὸν αὐτοῦ
δώσει ἐν καιρῷ αὑτοῦς | περὶ τῆς αἰσχρότητος τοῦ ἀνδρός, φησί,
λέγει. »ἐπὶ τὴν ἔξοδον τῶν ὑδάτων« zul »0 τὸν καρπὸν αὐτοῦ
δώσεις τὴν τῆς ἡδονῆς ἀπόρροιαν, φησί, λέγει" καί »τὸ φύλλον αὐτοῦ
οὐχ ἀπορρυήσεταις, ὅτι οὐχ ἐῶμεν, φησίν, αὐτὸ χαμαὶ πεσεῖν, ἀλλὰ
αὐτοὶ αὐτὸ ἐσϑίομεν

9. Καὶ ἵνα μὴ τὰς μαρτυρίας αὐτῶν ἐν μέσῳ φέρων βλάψω
μᾶλλον ἤπερ ὠφελήσω, τούτου χάριν τὰ πολλὰ ὑπερβήσομαι, ἐπεὶ ἂν
τὰ πάντα παρ᾽ αὐτοῖς λεγόμενα κακῶς ἐνταῦϑα παρατιϑέμενος a
ρεῦον. τὸ γὰρ εἰπεῖν, φησί, τεϑεικέναι τὴν» Ῥαὰβ χόχκινον ἐν τῇ!
ϑυρίδι οὐχ ἢν, φησί, κόχχινον, ἀλλὰ τὰ μόρια τῆς Tepnmelas φύσεως
καὶ τὸ χόχχινον αἷμα τῶν καταμηνίων λέγει, καὶ τὸ εἰπεῖν »πῖνε
ὕδατα ἀπὸ σῶν ἀγγείωνς, περὶ τοῦ αὐτοῦ λέγει. φασὶ δὲ εἶναι
τὴν σάρχα ἀπολλυμένην καὶ μὴ ἐγειρομένην, εἶναι δὲ ταύτην τοῦ
ἄρχοντος. τὴν δὲ δύναμιν τὴν ἐν τοῖς χκαταμηνίοις καὶ ἐν ταῖς

= x 57 ‚ a , \ [4 c τ
5 γοναῖς ψυχὴν εἶναί φασιν, ἣν συλλέγοντες ἐσϑίομεν᾽ καὶ ἀπὲρ ἡμεῖς

1 Joh. 3, 12 — 2 Joh. 6, 62 — 5 Joh. 6,53 — 6 Joh. 6, 60 — 7f vel. Joh.
6,66 — 9 Psal. 1, 3 — 13 Psal. 1,3 — 19 vgl. Jos. 2, 18; die gemein-christ-
liche Deutung des roten Seils bei Justin dial. ce. 111 — 21 Prov. 5, 15 — 951 be-
merke, daß hier ψυχὴ (nicht πνεῦμα) das Stichwort ist; dieselbe Grundanschauung,
aber mit entgegengesetzter Schlußfolgerung im Manichäismus Act. Archelai 8, 7;
S.13, 8 Beeson (= Panarion haer. 66, 26, 7) τῆς γὰρ τοῦ ἀγαϑοῦ πατρὸς οὐσίας πᾶσαν
ψυχὴν καὶ πᾶν κινούμενον ζῷον μετέχειν λέγει und ebenda 10, 2ff; S. 15, 118
(= haer. 66, 28, 2ff); dazu haer. 66, 34, 1 u. 66, 52,1ff

M

1f οὐχ ἐπιστεύσατε V 8. οὔπω aus οὕτω Veorr | φησί <M 18 ἀπόρ-
ooıav *] ἐπίρροιαν VM 14 φησίν «-- .|Υ | gaualnecew <M 16 φέρων] ἄγων V
18 zeoarı9evos(!) V 191 φησί — ἀλλὰ <M 90 φασί M | χόκχκινον] lies
σπαρτίον Ὁ * 22 τοῦ αὐτοῦ ἢ τούτου VM 25 χαὶ μὴ ἐγειρομένην «-- Μ
95 καὶ ἅπερ --- ἐσϑίομεν am Rande nachgetragen V eorr

ὧι

20

286 Epiphanius

ἐσθίομεν, χρέα ἢ λάχανα ἢ ἄρτον ἢ εἴ τι ἕτερον, χάριν ποιοῦμεν
ταῖς κτίσεσι, συλλέγοντες ἀπὸ πάντων τὴν ψυχὴν καὶ μεταφέροντες
us$ ἑαυτῶν εἰς τὰ ἐπουράνια. διόπερ καὶ πάντων μεταλαμβάνουσι
κρεῶν λέγοντες, ἵνα ἐλεήσωμεν τὸ γένος ἡμῶν. φάσχουσι δὲ τὴν
αὐτὴν ψυχὴν εἶναι, ἔν TE τοῖς ζῴοις καὶ ἐν κνωδάλοις καὶ ἰχϑύσι
καὶ ὄφεσι καὶ ἀνϑρώποις ἐγκατεσπάρϑαι καὶ ἐν λαχάνοις χαὶ ἐν
δένδρεσι χαὶ ἐν γεννή μασι. καὶ οἱ μὲν αὐτῶν Φιβιωνῖται χαλού-
μενοι ἀναφέρουσι τὰς αἰσχρὰς αὐτῶν ϑυσίας τὰς τῆς πορνείας, τὰς
ὑφ᾽ ἡμῶν ἐνταῦϑα προειρημένας, ὀνόμασι τριακοσίοις ἑξήκοντα πέντε,
οἷς αὐτοὶ ἔπλασαν ἀρχόντων δῆϑεν, ἐμπαίζοντες τοῖς γυναιχαρίοις
καὶ λέγοντες" μίγηϑιε μετ᾽ ἐμοῦ, ἵνα σε ἀνενέγκω πρὸς τὸν ἄρχοντα.
za® ἑχάστην δὲ μῖξιν ὀνομάζουσιν ἑνὸς ὀνομά τινος βάρβαρον τῶν
παρ᾽ αὐτοῖς πεπλασμένων, καὶ δῆϑεν εὔχονται λέγοντες" προσφέρω
σοὶ τῷ δεῖνι, ἵνα προσενέγκῃς τῷ δεῖνι. τῇ δὲ ἄλλῃ μίξει πάλιν
ἄλλῳ ὑποτίϑεται οσαύτως προσφέρειν, ἵνα καὶ αὐτὸς τῷ ἄλλῳ. χαὶ
ἕως ἀνέλϑῃ, μᾶλλον δὲ κατέλϑῃ τριακοσίας ἑξήχοντα πέντε πτώσεις
τῆς λαγνείας, καϑ' ἑκάστην ὀνομά τι ἐπικαλεῖται τὸ τοιοῦτο ἐργα-
ζόμενος. καὶ ἄρχεται πάλιν κατιέναι διὰ τῶν αὐτῶν, τὰ αὐτὰ αἰσχρὰ
ἐπιτελῶν καὶ ἐμπαίζων ταῖς ἡπατημέναις. | ὅταν οὖν εἰς τοσοῦτον
ὄγκον ἐλάσῃ ἀριϑμοῦ ἕπταχοσίων τριάχοντα πτώσεων, λέγω δὴ μί-

[71

9 P91

» ἣν".2. - x > ’ - > > "ὦ r ’ Η
ξεὼν αἰσχρῶν χαὶ ὀνομάτῶν τῶν παρ | αὑτοῖς | πεπλασμένῶν, torte D49 184

- x > - c σιν \ “»,ὔ
λοιπὸν τολμᾷ ὁ τοιοῦτος καὶ λέγει" »ἐγώ εἰμι ὁ Χριστός, ἐπειδὴ
ἄνωϑεν καταβέβηκα διὰ τῶν ὀνομάτων τῶν τξε ἀρχόντων. <

10. Τὰ δὲ τῶν μειζόνων χατ᾽ αὐτοὺς ἀρχόντων ὀνόματα ταῦτα

12 vgl. den Schluß des von Clemens Al. strom. III 29, 1f; II 209, 218
Stählin angeführten Apokryphon: ἐπ᾿ ὀνόματος ἰδίου ἑκάστην u. Irenaeus δᾶν.
haer. 131,2; 1242 Harvey — 22 vgl. oben 8. 278,11 — 24—S. 287,9 vgl. Irenaeus
adv. haer. I 30, 5; I 230 Harvey et nomina autem mendacio suo talia posuerunt:
eum enim qui a matre primus sit Jaldabaoth vocari, eum autem qui sit ab eo Jao, )et
qui ab eo Sabaoth magnum, quartum autem Adoneum et quintum Eloeum et sextum
Oreum, septimum autem et novissimum ommium Astaphaeum Origenes c. Cels.
VI 31; Υ 101, 5ff Kötschau &i$’ ἑξῆς διδάσκονται λέγειν διερχόμενοι ὅν φασιν
Ἰαλδαβαὼθ .., εἶτα... φϑάσαντα ἐπὶ τὸν ἸαζὼΣ .., εἶϑ᾽ ἑξῆς τὸν Σα-
βαὼϑ..., ἑξῆς δὲ αὐτῷ τὸν ᾿Ασταφαιὸν ... μετὰ δ᾽ αὐτὸν τὸν Ἐλωαιὸν ..,

Μ

ἃς «Ὁ: ὅ ἐν «-;ομδν 7 γεν ἤμασι, v ausradiert V 1Π ἐνέγχω Μ
13 προσφέρομεν V 16 ἀνέλθῃ Ἢ ἂν 297 VM 17 χαϑ᾽ ἑχάστην — ἐπικαλεῖ-
ται am Rande nachgetragen Ver 18 χαὶ <M 30 δὴ] δὲ Μ

10, 1

REN,

10

15

Panarion haer. 26, 9, 4—10, 6 (Gnostiker) 387

εἶναι λέγουσι, πολλοὺς λέγοντες. ἐν μὲν τῷ πρώτῳ οὐρανῷ εἶναι
τὸν Ἰαὼ ἄρχοντα, καὶ ἐν τῷ δευτέρῳ φησὶν εἶναι τὸν Σακλᾶν ἀρ-
χοντα τῆς πορνείας, ἐν δὲ τῷ τρίτῳ τὸν Σὴϑ' ἄρχοντα, ἐν δὲ τῷ
τετάρτῳ εἶναί φησι τὸν Δαυίδην. τέταρτον γὰρ ὑποτίϑενται οὐρανὸν
καὶ τρίτον, πέμπτον δὲ ἄλλον οὐρανόν, ἐν ᾧ φασιν εἶναι τὸν Ἐλωαῖον
τὸν καὶ ᾿Αδωναῖον. ἐν δὲ τῷ ἕχτῳ φασὶν εἶναι οἱ μὲν τὸν Ἰαλδα-

’ \ \ > Aue an \ > \ < ’ ε
βαώϑ', οἱ δὲ τὸν Πλιλαῖον. αλλον δὲ ἕβδομον οὐρανὸν ὑποτίϑενται,

«ς

ἐν © λέγουσιν εἶναι τὸν Σαβαώϑ'" ἄλλοι δὲ λέγουσιν οὐχί, ἀλλ᾽ ὁ
᾿αλδαβαώϑ' ἐστιν ἐν τῷ ἑβδόμῳ. ἐν δὲ τῷ ὀγδόῳ οὐρανῷ τὴν Βαρ-
βηλὼ καλουμένην καὶ τὸν πατέρα τῶν 0Amv καὶ κύριον τὸν αὐτὸν
αὐτοπάτορα καὶ Χριστὸν ἄλλον αὐτολόχευτον καὶ Χριστὸν τοῦτον
τὸν κατελϑόντα καὶ δείξαντα τοῖς ἀνθρώποις ταύτην τὴν γνῶσιν,
ὃν καὶ Ἰησοῦν φασιν μὴ εἶναι δὲ αὐτὸν ἀπὸ Μηχορίας γεγεννημένον,
ἀλλὰ διὰ Μαρίας δεδειγμένον. σάρχα δὲ αὐτὸν μὴ εἰληφέναι, ἀλλ᾽ ἢ
μόνον δόχησιν εἶναι. φασὶ δὲ τὸν Σαβαὼϑ' οἱ μὲν ὀνου μορφὴν

τελευταῖον δὲ τὸν Ὡραῖον; etwas abweichend das Apokryphon Johannis 5. 332f —
zu Σαχλᾶς vgl. Apokryphon Johannis (C. Schmidt in der Philotesia für P. Kleinert
S. 332); über seine Rolle im Manichäismus Cumont, cosmog. manich. ὃ. 73ff — zu
Δαυίδης u. Ἠλιλαῖος vgl. Apokryphon Johannis (C. Schmidt ebenda S. 327) »das
dritte Licht ist Daveithe ..., das vierte Licht aber ist Elelelh<« (= Irenaeus adv.
haer. I 29, 3; 1223 Harvey fertio luminario, quem vocant David, ... quarto, quem
nonvinant Eleleth) u. Unbek. altgnost. Werk ce. 20; S. 362, 15 Schmidt ἠληληϑ, davsıde

9 vgl. Irenaeus adv. haer. 130, 4; 1230 Harvey octavum matre habente locum
1 30,1f; 1227 Harvey generavit ex ea lumen incorruptibile, tertium masculum quem
Ohristum vocant, fiium primi et secundi hominis et spiritus sancti primae feminae,
concumbentibus autem patre et filio feminae, quam et matrem viventium dieunt
1 30, 12; 1238 Harvey Sophiam ... ante adaptasse Jesum, uti descendens Christus
inveniat vas mundum.] 30, 14; 1 240 Harvey Christo sedente ad dexteram patris
Jaldabaoth ... patre eius igmorante, sed ne vidente quidem eum — 15 zu ὄνου
ποσφὴ vgl. unten c. 12,2; S. 291, 5ff u. Origenes c. 0615. VI 30; II 100, 191 eig’
ὁ μὲν Κέλσος τὸν ἕβδομον ἔφασχεν ὄνου ἔχειν πρόσωπον χαὶ ὀνομάζεσϑαι αὐτὸν
Θαφαβαὼϑ' ἢ Ὀνοήλ' ἡμεῖς δ᾽ ἐν τῷ διαγράμματι εὕρομεν ὅτι οἵτος καλεῖται
Ὀνοὴλ ἢ Θαρϑαραώϑ, ὀνοειδής τις τυγχάνων Apokryphon Johannis (C. Schmidt
a. a. Ὁ. S. 332) »der zweite Eloaios mit Eselsgesicht« Anhang zum Buch Jeü
S. 334, 9 Schmidt des Typhon ... , des großen gewaltigen Archonten, (des mit dem)
Esels(gesicht)

M

4 δά! δην, ver ausradiert V corr 7 ἄλλον] ἄλλοι M 8 σα βαὼϑ, β aus-
radiert Veorr | ἀλλὰ Μ 15 δοκήσει M

IV

ὧι

10

V

ISS Epiphanius

ἔχει», οἱ δὲ χοίρου" διόπερ ἐνετείλατο, φησί, τοῖς Ἰουδαίοις χοῖρον
μὴ ἐσϑίειν. εἶναι δὲ αὐτὸν ποιητὴν οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ τῶν μετ᾽
αὐτὸν οὐρανῶν καὶ ἀγγέλων τῶν ἑαυτοῦ. τὴν δὲ ψυχὴν ἐν τῷ
ἐξέρχεσϑαι ἐντεῦϑεν διαβαίνειν διὰ τῶν ἀρχόντων τούτων, μὴ δύνασϑαι
δὲ διαπερᾶσαι. εἰ μή τι ἂν {τις) τῆς γνώσεως ταύτης, μᾶλλον δὲ τῆς
καταγνώσεως. ἐν πληρώματι γένηται καὶ ἐμφορηϑεὶς διαδράσειε τῶν
ἀρχόντων καὶ τῶν ἐξουσιῶν τὰς χεῖρας. εἶναι δὲ δρακοντοειδὴ
τὸν ἄρχοντα τὸν κατέχοντα τὸν χόσμον τοῦτον, καὶ καταπίνοντα
μὲν τὰς ψυχὰς τὰς μὴ ἐν γνώσει | ὑπαρχούσας καὶ διὰ τῆς κέρκου
πάλιν ἐπιστρέφοντα εἰς τὸν κόσμον, ἐνταῦϑα εἰς χοίρους καὶ εἰς
ἄλλα ζῷα * καὶ πάλιν διὰ τῶν αὐτῶν ἀναφερομένας. εἰ δέ τις,
φησίν, ἐν τῇ γνώσει γένηται ταύτῃ καὶ συλλέξῃ ἑαυτὸν ἐκ τοῦ κχό-
σμου διὰ τῶν ἐμμηνίων καὶ διὰ τῆς ῥύσεως τῆς ἐπιϑυμίας, | μηκέτι
ἐνταῦϑα κατέχεσϑαι αὐτόν, ἀλλὰ ὑπερβαίνειν τοὺς προειρημένους
ἄρχοντας. ἔρχεσϑαι δέ φασι παρὰ τὸν Σαβαὼϑ' καὶ πατεῖν ἐπὶ τὴν
χεφαλὴν αὐτοῦ, ἀϑυρογλώττως βλασφημοῦντες, καὶ οὕτως ὑπερβαί-
νει» εἰς τὸ ἄνω μέρος, ὅπου ἡ μήτηρ τῶν ζώντων ἡ Βαρβηρὼ ἤτοι
καὶ Bag βηλώ, καὶ οὕτως τὴν φυχὴν σῴξεσϑαι. ἔχειν δὲ καὶ τρίχας
ὡς γυναιχὸς τὸν Σαβαὼϑ λέγουσιν οἱ τάλανες, »Ὸ μίζοντες τὸ ὄνομα

) τὸ Σαβαὼϑ' ἄρχοντά τινα εἶναι, οὐκ εἰδότες ὅτι ὅπου λέγει ΠΕ ΤῈ

ἐν BD > ” r - > Ὧν
λέγει χύριος Σαβαώϑιε, οὐκ ονομᾶ τινος εἶπεν, ἀλλ ονομα δοξολο-
> = ’ πο \ \ ς ’ 2 \ - «ς ὧν. ἘΦ
γίας τῆς ϑεοτηῆτοςς. Σαβαωϑ' γὰρ ἑρμηνεύεται ano τῆς Eßoeixns
, Run ’ - ’ ao - - ’
διαλέκτου κύριος τῶν δυνάμεων" ὁποῦ γὰρ ἐν τῇ παλαιᾷ διαϑήκῃ
\ ” ’ ’ ς u ς
τὸ Σαβαὼϑ' ονομά ἐστι γεγραμμένον, δύναμιν ὑποφαίνει, οϑεν ὁ
> ta = x > a ’ ς ’ , ’
Azvias πανταχοῦ τὸ »Adwovei Σαβαῶϑε ἕρμηνευξι λέγων »χύριος
- < N ’ ‚ - De Dee
στρατιῶν«. οὗτοι δὲ κατὰ πάντα τρόπον ἐμμανέντες χατὰ τοῦ αὐτῶν
’ x ” = Ἢ \ 7) > -
δεσπότου τὸν μὴ οντα ζητοῦσι καὶ τὸν ovra ἀπολωλέχασι, μᾶλλον
x x > -
δὲ ἑαυτοὺς ἀπώλεσαν.
Ἥ 24 \ vu τ .Σ - > -
Αλα δὲ 000 * ἐν οἷς περικαχεῖν ἐστι τὰ τῆς αὐτῶν μανίας

-.-»; \ 2 δ- 2 - αἰ ς ἂν x ’ = ἰδί
λέγειν. τινὲς ἐξ αὐτῶν δῆϑεν γυναιξὶ un πλησιάζοντες ταῖς ἰθίαις

> - x - x ’
αὐτῶν χερσὶν ἑαυτοὺς φϑείρουσι, τὴν δὲ Eavrav φϑορὰν λαμβανουσιν

1 χοίρου μορφή vgl. Pistis Sophia c. 147; S. 251, 9 Dämonen mit Schweine-
gesichtern — 3 vgl. Origenes c. Cels. VI 31; II 100, 281 Kötschau

M

5 τι] τις, ς angeflickt Veorr | (tig) * 10 ἐπιστρέφοντας V 11x (καταβαλλο-
μένας) δ 12 συλλέξει VM 18 διὰ τῶν δύσεων τούτων V 14 lies χατέ(ζρ)χεσϑαι *
ἀλλ M 15 φησι VM | ἄρχεσϑαι M 18 zai! <M 19 τὸν Σαβαὼϑ)]) τὸν
αὐτὸν V 21f vor do&oAoyias + τῆς M 25 adovai M | Σαβαὼϑ <M
29 5] φλυαροῦσιν U, nur Vermutung; richtiger wohl (ἐπιτελοῦσιν) * 30 τινὲς
+6 V 81 αὐτῶν <M

D50

P92

10

11
Ö186

13

11,1

10

20

DD
oO

V

Panarion haer. 26, 10, 6—11, 8 (Gnostiker) 290

εἰς τὰς χεῖρας χαὶ οὕτως ἐσϑίουσι, χρώμενοι σεσυκοφαντημένῃ μαρ-
τυρίᾳ, τῷ »αὶ χεῖρες αὗται ἐπήρχεσαν οὐ μόνον ἐμοί, ἀλλὰ καὶ τοῖς
σὺν ἐμοίε, καὶ πάλιν τῷ »ἐργαζόμενοι ταῖς ἰδίαις χερσίν, ἵνα δυνηϑῆτε
καὶ τοῖς μὴ ἔχουσι μεταδοῦναι" ὡς καὶ περὶ τούτων οἶμαι | ἐκινήϑη
τὸ ἅγιον πνεῦμα ἐν τῷ ἀποστόλῳ Ἰούδᾳ, λέγω δὴ ἐν τῇ un αὐτοῦ
γραφείσῃ καϑολικῇ ἐπιστολῇ (Ἰούδας δέ ἐστιν οὗτος ὁ ἀδελφὸς
Ἰακώβου καὶ τοῦ κυρίου λεγόμενος) ὑπέδειξε γὰρ αὐτοὺς τὸ ἅγιον
πνεῦμα διὰ τῆς φωνῆς τοῦ Ἰούδα χατὰ τὰ κτήνη φϑειρομένους καὶ
φϑείροντας, ὡς λέγει ὅτε »000 μὲν οὐκ οἴδασιν, ἀγνοοῦντες ἁλί-
oxovraı, ὅσα δὲ οἴδασιν, ὡς τὰ ἄλογα ζῷα φϑείρονταιε. κυνῶν γὰρ
δίκην καὶ χοίρων τὴν ἀπ᾿ αὐτῶν φϑορὰν ἐπιτελοῦσιν" οἱ κύνες γὰρ
χαὶ οἱ χοῖροι, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἄλλα ζῷα οὕτως φϑείρονται καὶ τὴν
ἀπόρρυσιν τὴν ἀπὸ τῶν σωμάτων αὐτῶν ἐσϑίουσι. καὶ γὰρ καὶ
ἄλη ϑῶς »ἐνυπνιαζόμενοι σάρχα μὲν μιαίνουσι, χυριότητα δὲ ἀϑε-

5 τοῦσι, δόξας δὲ βλασφημοῦσι. Μιχαὴλ δὲ ὁ ἀρχάγγελος διαλεγόμενος

τῷ διαβόλῳ περὶ τοῦ Μωυσέως σώματος οὐχ ἤνεγκε λόγον βλασφη-
μίας, ἀλλὰ εἶπεν, ἐπιτιμήσαι co κύριος. οὗτοι δὲ ὅσα οὐχ οἴδασι
φυσικῶς βλασφημοῦσινε, ὅτι τὰ ἅγια τῶν ἁγίων τὰ μετὰ ἁγιασμοῦ
ἡμῖν παραδοϑέντα βλασφημοῦσιν, εἰς αἰσχρότητα αὐτὰ μεταβαλλόμενοι.
καὶ ταῦτά ἐστιν ἅτινα κατὰ τῶν ἀποστόλων ἐτόλμησαν λέγειν, ὡς
καὶ ὁ μακάριος Παῦλός φῆσιν "ὥστε τινὰς τολμᾶν (βλασφημοῦντας)
ἡμᾶς λέγειν ὅτι ποιήσωμεν τὰ κακᾶ, ἵνα ἔλϑῃ ἐφ᾽ ἡμᾶς τὰ ἀγαϑά, ον
τὸ κρίμα ἔνδικόν ἐστι«. πόσας δὲ ἄλλας ayayoıuı μαρτυρίας κατὰ τῶν
βλασφήμων; οὗτοι γὰρ οἱ ταῖς ἰδίαις | χερσὶ φϑειρόμενοι, οὐ μόνον
δέ, ἀλλὰ καὶ οἱ ταῖς γυναιξὶ πλησιάζοντες, λοιπὸν κόρον [μὴ] λαβόντες
τῆς μετὰ τῶν γυναικῶν πολυμιξίας εἰς ἀλλήλους ἐκκαίονται, ἄνδρες
ἐν ἀνδράσι, κατὰ τὸ γεγραμμένον »τὴν ἀντιμισϑίαν τῆς πλάνης ἐν

2ff ähnliche Verdrehungen von Bibelworten bei den Nikolaiten Clemens
Al. strom. III 27, 3; 11208, 15ff Stählin — 2 Act. 20, 84 — 3 Ephes. 4, 28 —
9 Judas 10 — 14 Judas 88 — 21 Röm. 3, ὃ; vgl. Clemens Alex. strom. III 39,1;
II 213, 30 Stählin χαὶ μή τι πρὸς τούτους ὁ ἀπόστολος ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους
ἐπιστολῇ ἐπιτεινόμενος γράφει" καὶ μὴ καϑὼς βλασφημούμεϑα κτὲ --- 27 Röm. 1, 27

Μ

2 τῷ Dind.Öh.] τὸ VM ἃ τῷ Ο.] τὸ V<M | ἐργαζόμενος V | δύνηται V
5 λέγω δὴ hineingeflickt Veorr <M 6 BET eion auf Rasur Veorr 7 τοῦ
<V 11on’ αὐτῶν] ἁπάντων M 18 zei? <V Wu» <V 1744 M
| ἐπιτιμήσαι, ge Veorr | vor χύριος +6V 1870 <M 19 αὐτὰ αὐτοὶ
V<M 21 (βλασφημοῦντας) 781. 99 Su<V | ἐφ᾽ ἡμᾶς«-(Μ 25 [μὴ] *
27 ἀνδράσι, a statt ε Veorr | ἐν <M
Epiphanius 1. 19

3 D5l

P935

=]

8
ὦ 188

10

20

290 Epiphanius

ς > ’ ur x T ’

ἑαυτοῖς ἀπολαμβανοντεςς. ἐξολεις γὰρ οὗτοι γενόμενοι μακαρίζουσιν»

> # < ι᾿ ᾿ ’ > ’ > x x >

ἀλλήλους, ὡς TO προχριτέον τάγμα ἀναδεξαάμεροι. ἀλλὰ καὶ ἀπα- 9
- x > ’ ᾿

TOPTEes τὸ avroic πειϑοόμενον γυναιχεῖον γένος, »τὸ σωρευόμενον

< z x Φ Φ > ’ ’ = > =.
ἁμαρτήμασι καὶ ἀγόμενον ἐπιϑυμίαις ποικίλαιςε, Ῥαύκξονδι ταῖς | ἡπα- D52

τημέναις παρ᾽ αὐτῶν ὅτι ἡ δεῖνα παρϑένος, ἡ τοσαῦτα ἔτη πεφϑαρ-
μένη καὶ φϑειρομένη καϑ' ἑχάστην ἡμέραν. κόρον γὰρ οὐχ ἔχει παρ᾽
αὐτοῖς ἡ λαγνεία, ἀλλὰ ὅσον τις παρ᾽ αὐτοῖς αἰσχρουργὸς ἄνϑρωπος,
τοσοῦτον παρ᾽ αὐτοῖς ἐπαινετός. ἐχείνας δέ φασιν παρϑένους εἶναι, 10
τὰς μηδέποτε ἐν χοσμιχῇ μίξει γάμου χατὰ φύσιν τῆς συνηϑείας
γενομένας ἕως καταβολῆς σπέρματος, ἀλλὰ μιγνυμένας μὲν ἀεὶ καὶ
πορνευούσας, πρὸ δὲ τοῦ ἀπαρτηϑῆναι τὴν ἡδονὴν ἀφιστώσας τὸν
πονηροποιὸν αὐτῶν τῆς χοινωνίας φϑορέα καὶ λαμβανούσας τὴν
προειρημένην αἰσχρότητα εἰς ἐδωδήν, ὡς χατὰ τὸ ὅμοιον (τῆς) τοῦ 11
Σηλὸμ πρὸς τὴν Θάμαρ καχοτροπίας, χ ἀλλὰ ἀπὸ παρϑενίας τὴν τέχνην
ταύτην ἐπανῃρημένας τοῦ φϑείρεσϑαι μέν, μὴ ὑποδέχεσϑαι δὲ “τῆς
φϑορᾶς τὴν μῖξιν χαὶ τὴν ἀπόρροιαν. βλασφημοῦσι δὲ οὐ μόνον 12
τὸν ᾿Αβραὰμ χαὶ τὸν διωυσέα καὶ τὸν Ἡλίαν καὶ πάντα τὸν χορὸν
τῶν προφηϊτῶν, ἀλλὰ καὶ τὸν ϑεὸν τὸν ἐκλεξάμενον αὐτούς. P94

12. "A22a δὲ μυρία παρ᾽ αὐτοῖς πλασϑέντα γραφεῖα τετόλμηται. 12,1

γένναν μὲν γὰρ Μαρίας βιβλίον τί φασιν εἶναι, ἐν ᾧ dewa τε καὶ

1f vgl. Hippolyt refut. ΥἹ 19, 5; S. 146, 12 Wendland ἀλλὰ χαὶ μαχαρίζουσιν
ἑαυτοὺς ἐπὶ τῇ (ξένῃ) μίξει, ταύτην εἶναι λέγοντες τὴν τελείαν ἀγάπην — ἃ Π Tim.
3,6 — 13f vgl. Gen.38,9 vgl.5 (die Namen verwechselt) — 16ff genauer bei Irenaeus
adv. haer. I 30, 10f; 1237 Harvey et unusquisque eorum (der Archonten) suum prae-
conem assumit ad gloriandum et deum annunciandum ...sie autem prophetas distri-
buunt: huius quidem Jaldabaoth Moysen fuisse et Jesum Nave et Amos et Abacue, ilius
autem Jao Samuel et Nathan et Jonam et Michaeam, illius autem Sabaoth Heliam et
Joel et Zachariam, ülius autem Adonai Esatam et Ezechiel et Jeremiam et Daniel,
iUlius autem Eloi Tobiam et Aggaeum, «llius autem Orei Michaeam et Nahum, illius
autem Asta[n]fei-Hesdram et Sophoniam — 20 Die γέννα Μαρίας nur hier bezeugt

M

1 ἐξολεῖς M | οὗτοι] οἱ αὐτοὶ V 2 τάγμα] πράγμα, no aus τ Veorr
3 σεσωρευμένον aus σωρευόμενον Veorr 4 ἠγμένον aus ἀγόμενον Veor | ποι-
χίλαις ἐπιϑυμίαις V παρἾ ὑπὲρ V | ἔτη«- Μ΄ 58 {Πφϑαρμένη, π weg-
radiert V πεφϑαρμένη M 7 @4) M 8 εἶναι παρϑένουᾳωἡ V 10 uw <M
11 πρὸ de] zei πρὸ M | ἀπαρτισϑῆναι aus ἀπαρτηϑῆναι Veorr ἀπαρτηϑῆναι M
13 (τῆς) * 14 =» etwa {παρϑενίαν μὲν αὐχούσας) * 19 πεπλασμένα aus
πλασϑέντα hergestellt Veorr πλασϑέντα M

10

20

V

Panarion haer. 26, 11, S—12, S (Gnostiker) 291

ὀλέϑρια ὑποβάλλοντές τινα ἐχεῖσε λέγουσιν. ἐκ τούτου γάρ φησι
τὸν Ζαχαρίαν ἀπεχτάνϑαι ἐν τῷ ναῷ, ἐπειδή, φησίν, ὀπτασίαν ἕο-
00XE, καὶ ἀπὸ τοῦ φόβου ϑέλων εἰπεῖν τὴν ὀπτασίαν ἀπεφράγη τὸ
στόμα. εἶδε γάρ, φησίν, ἐν τῇ ὥρᾳ τοῦ ϑυμιάματός τινα, ος ἐϑυμία,
ἄνϑρωπον ἑστῶτα, φησίν, ὄνου «μορφὴν ἔχοντα. καὶ ἐξελϑόντος,
φησί, καὶ ϑέλοντος εἰπεῖν" οὐαὶ ὑμῖν, τίνει προσκυνεῖτε; ἀπέφραξεν
αὐτοῦ τὸ στόμα ὁ ὀφϑεὶς αὐτῷ ἔνδον ἐν τῷ ναῷ, ἵνα μὴ δύνηται
λαλῆσαι. ὅτε δὲ ἠνοίγη τὸ στόμα αὐτοῦ ἵνα λαλήσῃ, τότε ἀπεκχάλυ-
ψεν αὐτοῖς χαὶ ἀπέχτειναν αὐτόν. καὶ οὕτως, φησίν, ἀπέϑανε Ζαχα-
ρίας. διὰ τοῦτο γὰρ ὁ ἱερεὺς προσετάγη ὑπ᾽ αὐτοῦ τοῦ νομοϑετή- 4

σαντος, | φησίν, ἔχειν | κώδωνας, ἵν ὅταν εἰσέρχηται ἱερατεῦσαι, τὸν D53 0190

κτύπον ἀκούων κρύπτηται ὃ προσκυνούμενος, ἵνα μὴ φωραϑῇ τὸ
ivdartızov αὐτοῦ τῆς μορφῆς πρόσωπον. ἔστε δὲ τὸ πᾶν τῆς
εὐηϑείας αὐτῶν ἐπιτήδευμα εὐϑυέλεγκτον καὶ χλεύης ἔμπλεον. εἰ γὰρ
ἢν ὅλως ὁρατὸς ὁ ἱερουργούμενος, οὐδὲ χρυβῆναι ηδύνατο᾽ εἰ δὲ
ὅλως χρυβῆναι ηδϑύνατο, οὐχέτι, nv ὁρατός. καὶ ἑτέρως πάλιν πρὸς
αὐτοὺς ῥητέον τί εἰ ὁρατὸς ἦν, σῶμα ἄρα ἦν καὶ οὐχέτι πνεῦμα"
εἰ δὲ πνεῦμα ἢ», οὐχέτι ἐν ὁρατοῖς ἐξετάζεται. πῶς οὖν τὸ οὐχ ἐν
ὁρατοῖς ἐξεταζόμενον ἀπὸ τοῦ χτύπου τῶν χωδώνων τῆς ξαυτοῦ
συστολῆς προενοεῖτο;: ἔχωζ(ν) γὰρ τὸ ἀόρατον κατὰ φύσιν οὐκ ἂν ὀπτά-
vero, el μὴ ἤϑελεν. εἰ καὶ ὥφϑη δέ, οὐχέτε κατὰ ἀνάγχην ἐφαίνετο
τῆς φύσεως αὐτὸν ἀγούσης εἰς τὸ φαίνεσϑαι, ἀλλὰ κατὰ χάριν, οὐ
φόβῳ καὶ προλήψει παρὰ προσδοχίαν ἄνευ κτύπου εἰς τὸ δῆλον
χκαϑιστῶν τὴν ἑαυτοῦ ὀπτασίαν. καὶ οὕτω κατὰ πάντα τρόπον διέ-
πεσεν ὁ αὐτῶν ψευδὴς καὶ παραπεποιημένος λόγος. καὶ πολλὰ ἐστιν
ἄλλα ἃ λέγουσι ληρώδη. * καίτοι γε τοῦ Ζαχαρίου μὴ ἀποχτανϑέντος

1f vgl. Matth. 23, 35 Luk. 11, 51; die Gleichsetzung des hier genannten
Zacharias mitdem Väter Johannis des Täufers findet sich auch im Protev. Jac. ο. 23f
u. bei Origenes comment. ser. in Matth. 25; IV 229/Lommatzsch, vgl. Zahn, Gesch. d.
neutest. Kan. Il 2, 695 u. 776 A.2 — 2f vgl. Luk. 1,22 — 4 vgl. Luk.1,9f — 5 zu
ὄνος vgl. S. 287,15 u. Tacitus hist. V 3f Tertullian apolog. 16 — 7f vgl. Luk. 1, 20 —
8 vgl. Luk. 1, 64 — 10 vgl. Exod. 28, 2

M

1 yao M 9: ξώραχε, ὦ aus o Veorr ξώραχε M .11 φασίν V | vaM
13 ἐνδαλτικὸν, von späterer Hand verändert zu ἐνδαλματιχὸν V 14 ἔμπλεων,
ω aus o Veorr ἔμπλεον Μ 15 /// ὁρατὸς, ein Buchstabe ausradiertV ; &öoarog? hier
u. Z. 16 Jül.,, an der zweiten Stelle gewiß richtig 20 &xulv) *, vgl. Z. 22
αὐτὸν] ἔχω VM 20f ὀπτάνετο M 23 προλή ψει, u ausradiertt V 94 χαϑι-
στῶν Ἢ χαϑιστῶντοςεο VM | οὕτως Μ 96 κα etwa {φασὶ γὰρ τὸν Ζαχαρίαν
ἀποχτανϑῆναι καὶ ἀληϑῶς λέγουσι, *

19*

ID

>

6

“ἡ

10

20

292 Epiphanius

εὐϑύς, ἀλλὰ καὶ ἐπιμείναντος μετὰ τὴν τοῦ Ἰωάννου | γέννησιν καὶ
προφητεύσαντος περί τὲ Ἰωάννου καὶ περὶ τῆς παρουσίας τοῦ κυρίου
καὶ ἐνσάρχου γεννήσεως ἀπὸ τῆς ἁγίας παρϑένου Μαρίας διὰ πνεύ-
ueros ἁγίου, ος λέγει »καὶ σύ, παιδίον, προφήτης ὑψίστου κληϑήσῃ"
προπορεύσῃ γὰρ πρὸ προσώπου κυρίου ἑτοιμάσαι ὁδοὺς αὐτοῦς,
»ἐπιστρέψαι καρδίας πατέρων ἐπὶ τέκνα καὶ ἀπειϑεῖς ἐν φρονήσεις
zei τὰ ἑξῆς. πόσα δὲ ἄλλα ἔστιν εἰπεῖν περὶ τῆς αὐτῶν ψευδηγορίας
χαὶ τοῦ αὐτῶν μιασμοῦ:

13. Οἱ δὲ Λευῖται παρ᾽ αὐτοῖς καλούμενοι οὐ μίσγονται γυναιξίν,
ἀλλὰ ἀλλήλοις μίσγονται. καὶ οὗτοί εἰσιν οἱ προκριτέοι παρ᾽ αὐτοῖς
ὅῆϑεν καὶ ἐπαινετοί. | καταγελῶσι δὲ λοιπὸν τῶν τὴν πολιτείαν
ἀσχούντων καὶ ἁγνείαν καὶ παρϑενίαν ὡς εἰς μάτην τὸν χάματον
ἀναδεδεγμένων. προφέρουσι δὲ εἰς ovoua Φιλίππου τοῦ ἁγίου μα-
ϑητοῦ εὐαγγέλιον πεπλασμένον, ὅτι, φησίν »ἀπεχάλυψέν μοι 6 χύριος
τί τὴν Ψυχὴν δεῖ λέγειν ἐν τῷ ἀνιέναι εἰς τὸν οὐρανὸν χαὶ πῶς
ἐχάστῃ τῶν ἄνω δυνάμεων ἀποχρίνεσθαι᾽ ὅτι ἐπέγνων ἐμαυτήν,
φησί, χαὶ συνέλεξα ἐμαυτὴν Ex πανταχόϑεν, χαὶ 00x ἔσπειρα τέχνα
τῷ ἄρχοντι, ἀλλὰ ἐξερρίζωσα τὰς ῥίζας αὐτοῦ χαὶ συνέλεξα τὰ μέλη
τὰ διεσχορπισμένα, χαὶ οἶδά σε τίς εἰ. ἐγὼ γάρ, φησί, τῶν ἄνωθϑέν
eine. χαὶ οὕτως, φησίν, ἀπολύεται. ἐὰν δέ, φησίν, εὐὑρεϑῇ γεννή-
σασα υἱόν, κατέχεται χάτω ἕως ἂν τὰ ἴδια τέκνα δυνηϑῇ ἀναλαβεῖν

4 Luk. 1,76 — 6 Luk. 1, 17 — 18 zum Philippusev. vgl. Pistis Sophia
c. 42; S. 44, 19 ff Schmidt e. 43; S. 45, 12ff u. Leontius de sectis act. III 2; Migne
80,1, 1218 C οὗτοι (die Manichäer) zai βιβλία τινὰ ξαυτοῖς καινοτομοῦσι" λέγουσι γὰρ
εὐαγγέλιον χατὰ Θωμᾶν καὶ Φίλιππον ἅπερ ἡμεῖς οὐχ ἴσμεν — 14ff vgl. Origenes
c. Cels. VI 31; 11100, 281 Kötschau Pistis Sophia u. die Bücher Jeü allerwärts,
dazu die Formeln der Markosier bei Irenaeus I 21,5; 1187 Harvey, insbesondere:
σχεῦός εἰμι ἔντιμον, μᾶλλον παρὰ τὴν ϑήλειαν τὴν ποιήσασαν ὑμᾶς. εἰ ἣ μήτηρ
ὑμῶν ἀγνοεῖ τὴν ἑαυτῆς ῥίζαν, ἐγὼ οἶδα ἐμαυτὸν καὶ γινώσχω ὕϑεν εἰμὶ καὶ ἐπι-
χαλοῦμαι τὴν ἄφϑαρτον Σοφίαν χκτὲ. — 19 zu οἶδά σε τίς ei vgl. Reitzenstein,
Poimandres 3, 20 (οἶδα τὸ) ὄνομά σου. .. οἶδά σου zul τὰς μορφάς, ... οἶδά σε,
'Eoun, τίς εἶ καὶ πόϑεν εἶ — zu ἐγὼ... τῶν ἀἄνωϑέν εἰμι vgl. auch die orphischen
Formeln αὐτὰρ ἐμοὶ γένος οὐράνιον Diels Vorsokratiker3 66 Β 17; 11175, 28 u. ἃ.

M

9 τε] τοῦ, | τοῦ <V 3 διὰ] &&M ὅ πρὸ προσώπου] ἐνώπιον M
8 τοῦ αὐτοῦ M 9. χαλούμενοι] λεγόμενοι M 11de<M 16 δυνάμεων
+ (dei)? * 17 ἑαυτὴν M | ἐκ ausradiert Veorr 18 ἐξερρίζωσα. zweites ὁ

oben hinein Veorr ἐξερίζωσα M 20 εὑρεϑῆ φησὶ M

P9

3
Ö192

10

20

Υ

Panarion haer. 26, 12, 8---18, 8. (Gnostiker) 293

καὶ ἀναστρέψαι εἰς ἑαυτήν. χαὶ οὕτως ἐστὶ τὰ ληρώδη αὐτῶν καὶ
μυϑόδη, ὡς, καὶ περὶ τοῦ ἁγίου "Mia τολμῶσι βλασφημεῖν καὶ λέγειν
ὅτι, φησίν, ὅτε ἀνελήφϑη, χατεβληϑὴ πάλιν εἰς τὸν κόσμον. ἦλϑεν
γάρ, φησίν, μία δαίμων καὶ ἐχράτησε καὶ εἶπεν αὐτῷ ὅτι ποῦ πορεύῃ;
ἔχω γὰρ τέκνα ἀπὸ σοῦ, καὶ οὐ δύνασαι ἀνελϑεῖν καὶ ὧδε ἀφεῖναι
τὰ τέκνα σου. καί, φησίν, λέγει: πόϑεν ἔχεις τέχνα ἀπ᾽ ἐμοῦ καὶ
ἐγὼ ἤμην ἐν ἁγνείᾳ; λέγει, φησίν" ναί, ὅτε ἐνυπνίοις ἐνυπνιαζόμενος
πολλάκις ἐν τῇ ἀπορροίᾳ τῶν σωμάτων ἐχενώϑης, ἐγὼ ἤμην ἡ μετα-
λαβοῦσα ἀπὸ σοῦ τὰ σπέρματα καὶ γεννῶσά σοι υἱούς. πολλὴ δὲ
μωρία τῶν τὰ τοιαῦτα λεγόντων. πῶς γὰρ δύναται δαίμων, πνεῦμα
ὧν ἀόρατον καὶ ἀσώματον, (ἀπὸ σωμάτων μεταλαμβάνειν; εἰ δὲ καὶ
ἀπὸ σωμάτων μεταλαμβάνει καὶ κυΐσχει, οὐχέτι ἐστὶ πνεῦμα, ἀλλὰ
σῶμα. σῶμα δὲ ὧν πῶς ἐστιν ἀόρατος χαὶ πνεῦμα; καὶ πολλὴ
ἀτοπία τῆς αὐτῶν μωρολογίας. βούλονται γὰρ τὴν κατ᾽ αὐτῶν μαρ-
τυρίαν τὴν ἀπὸ τῆς ἐπιστολῆς τοῦ Iovda μᾶλλον εἰς ἑαυτοὺς δῆϑεν
ἐπάγεσϑαι ἐν τῷ λέγειν »χκαὶ ol μὲν ἐνυπνιαζόμενοι σάρχα μὲν
μιαίνουσι, κυριότητα δὲ ἀϑετοῦσι, δόξας δὲ βλασφημοῦσιν«κ. οὐκ
εἶπεν δὲ ὃ μακάριος Ἰούδας ὁ ἀδελφὸς τοῦ κυρίου περὶ ἐνυπνιαζο-
μένων ἐν σώμασιν εὐϑὺς γὰρ ἐπιφέρει καὶ δεικνύει ὅτι περὶ τῶν
ἐνυπνιαζομένων * λέγει, τῶν λαλούντων ὡς δι ὀνειράτων τὰ αὐτῶν
ῥήματα καὶ οὐκ ἐν ἀνανήψει γρηγορήσεως λογισμῶν. καὶ γὰρ καὶ
περὶ τῶν ἐν Ἱερουσαλὴμ διδασκάλων λέγει ᾿Πσαΐας. »πάντες κύνες
ἐνεοὶ οὐ δυνάμενοι ὑλακτεῖν, ἐνυπνιαζόμενοι χοίτηνε χαὶ τὰ ἕξῆς,
καὶ ὧδε δὲ ἐν τῇ τοῦ Ἰούδα ἐπιστολῇ δείκνυσι λέγων, »ἱἐνυπνιαζό-
μενοι κοίτην. ἃ 00x οἴδασι Akyovresı. χαὶ ἔδειξεν ὅτι οὐ περὶ τῆς
ἐνυπνιάσεως τοῦ ὕπνου λέγει, ἀλλὰ περὶ τῆς μυϑώδους αὐτῶν τρα-

16 Judas ὃ — 23 Jes. 56, 10 — 24 vgl. Judas 10

M

1 ἀναστρέψαι, dazu am Rande ἀνελχύσαι Veorr | αὐτὴν M | ovrwe]
ταῦτα, auf Rasur Veorr 1f wohl verderbt u. etwa zu lesen: ἐστὲ (zumvodn) τὰ
ληρώδη αὐτῶν μυϑολογήματα * ὃ ἀνελήμφϑη, u durchgestrichen Veor 7 ἐγ-
ὕπνοις M 9 γεγνῶσά σοι] γεννώσας Μ; γεννήσασά σοι Jül. | δὲ oben hinein-
geflickt Verr<M 11 ὃν Υ | ἀόρατον ἢ ἀχάϑαρτον VM | zai! hinzugesetzt
Veorr | (ano) * | μεταλαμβόνων M 13 δὲ ὧν] δεῖν M | ἀόρατος Ἢ ἀόρατον
VM 14 vor τῆς + ἡ M, ausradiert Veorr | μωρωλογίας M 18 02 <M
19 <M | σώμασιν, σιν auf Rasur Veorr | ἐπιφέρει, ἐπι auf Rasur ΥὟ ὁ017
20 » etwa (77 διανοίᾳ) * 2] ἐν <V 22 διδάσχων M 23 ἐνεοὶ] ἐν σοὶ M
24 [ἐνυιπνιαζόμενοι κοίτην] *, Wiederholung aus Z. 23 26 λέγει τοῦ ὕπνου V

P 96

8

οι

σι

σι

10

294 Epiphanius

yodias καὶ ληρολογίας, ὡς διὰ ὕπνου λεγομένης καὶ οὐχ ἀπὸ 200@-
μένης διανοίας.

14. Περικαχῶ δὲ ὡς ἀληϑῶς τὰ πᾶντα ἐξειπεῖν. ϑεοῦ γάρ ἐστι
μόνου ἀποκλεῖσαι τὸν βυϑὸν τῆς δυσοδμίας ταύτης. καὶ παρελεύ-
σομαι 2x τοῦ τόπου, εὐξάμενος τῷ παμβασιλεῖ ϑεῷ μηδένα εἰς τὸν
βόρβορον ἐγκαταπαγῆναι μηδὲ αὐτοῦ τὴν ἔννοιαν μεταλαβεῖν τῆς
δυσώδους ἀχαϑαρσίας. πρῶτον μὲν γὰρ ὁ ἀπόστολος Παῦλος ἐχκόπ-
τει αὐτῶν πᾶσαν ῥίζαν τῆς καχίας, περὶ χηρῶν νεωτέρων παραγ-
γέλλων »χήραςς φησίν »νεωτέρας παραιτοῦ" μετὰ γὰρ τὸ καταστρη-
νιᾶσαι τοῦ Χριστοῦ | γαμεῖν ϑέλουσιν, ἔχουσαι κρίμα, ὅτι τὴν πρώ-
τὴν πίστιν ἠϑέτησανε" »ἀλλὰ γαμείτωσαν τεκχνοποιείτωσαν olxode-
σποτείτωσαν«ε. εἰ δὲ ὁ ἀπόστολος λέγει Texvoyovelv ἱοἰκοδεσποτεῖν",
οὗτοι δὲ παραιτοῦνται τὴν τεκνογονίαν, ὀφεώς ἐστι καὶ καχῆς διδα-
σχαλίας τὸ ἐπιχείρημα. ἡττώμενοι γὰρ τῇ ἡδονῇ τῆς πορνείας ἐπι-
νοοῦσιν ξαυτοῖς ἀχαϑαρσίας προφάσεις, ὅπως δόξωσι πληροφορεῖν
τὴν ἑαυτῶν ἀσέλγειαν. καὶ ἔδει μὲν ἀληϑῶς ταῦτα μήτε λέγεσθαι
μήτε ἐν συντάγμασι καταξιοῦσϑαι γράφεσϑαι, ϑάπτεσϑαι δὲ ὥσπερ
νεχρόν Tıva ὀδωδότα καὶ λοιμώδη Ι ἀποφορὰν πνέοντα, ἵνα μὴ καὶ
διὰ τῆς ἀχοῆς λυμήνηται τοὺς ἀνϑρώπους. | καὶ εἰ μὲν παρεληλύϑει 5
7 τοιαύτη αἵρεσις καὶ οὐχέτι nv» ἐν τῷ βίῳ, ἀγαϑὸν ἤν ταύτην ϑάψαι
χαὶ μήτε ὅλως περὶ αὐτῆς εἰπεῖν. ἐπειδὴ δὲ χαὶ ἔστι καὶ πράττεται,
προετράπημεν δὲ ὑπὸ τῆς ὑμῶν τιμιότητος περὶ πάντων εἰπεῖν,
μέρη αὐτῆς διηγησάμην ἀναγκασϑείς, ἵνα τὸ φιλάληϑες μὴ παρασιω-
πήσω, ἀλλὰ ὑφηγήσωμαι εἰς ἀποτροπὴν μὲν τῶν ἀκουόντων, εἰς
ἐξαγωγὴν δὲ τῶν πραττόντων. πόϑεν γὰρ οὐχ ἔχομεν δεῖξαι τοὺς
παρ᾽ αὐτοῖς φόνους χαὶ τερατώδη ἔργα καὶ τελετὰς διαβόλου ἐξ ἐπι-
(π)νοίας τοῦ αὐτοῦ διαβόλου τοῖς ἐμβεβροντημένοις δοϑείσας;

15. Καὶ εὐθὺς μὲν 00» ἐλέγχονται εἰς ὃ φαντασιοῦνται καὶ προ-
φασίζονται περὶ τοῦ ξύλου τοῦ ἐν τῷ πρώτῳ ψαλμῷ εἰρημένου ὅτι

4 vgl. Apok. 20, 1 — 9 1Tim. 5, 11 — 11 I Tim. 5, 14 — 28 vgl. oben
e. 8, 7:3. ΘΒ.
M

6 βόρβορον] τόπον M αὐτοῦ Ἢ ἐμαυτοῦ VM 12 [οἰκοδεσποτεῖν) *
16 μηδὲ M 19 δι᾿ ἀχοῆς ἡ 22 ἀπὸ Μ | τιμιώτητοςυ Μἁ 23 μέρη!!! zwei

14,1

τῷ

ὦ 194

1ὅ,1

Buchstaben wegradiert V 24 ἀλλ᾽ M | Σ6ὅὑφηγήσομαι M 248 εἰς ἐξαγω-

γὴν δὲ, dazu am Rande αἰσχύνην Veorr εἰς ἐξαγωγὴν δὲ καὶ αἰσχύνην Μ
25 τοὺς] τος M 27 ἐπι(π)νοίας *, vgl. S. 316, 28 δοϑείσης Μ 28 εἰς ὃ
φαντασιοῦνται <M 29 εἰρημένου, οὐ aus ὦ Veorr

1

οι

0

20

ΓΦ

Panarion haer. 26, 13, 8—16, 1 (Gnostiker) 295

»δώσει τὸν καρπὸν αὐτοῦ ἐν καιρῷ αὐτοῦ καὶ TO φύλλον αὐτοῦ οὐκ
ἀπορρυήσεταις. ἀνωτέρω γὰρ κεῖται ὅτι »ἐν τῷ νόμῳ κυρίου τὸ
ϑέλημα αὐτοῦ καὶ ἐν τῷ νόμῳ αὐτοῦ μελετήσει ἡμέρας καὶ νυχτόςικ.
νόμον δὲ οὗτοι καὶ προφήτας ἀρνοῦνται. εἰ δὲ νόμον κυρίου ἀρ-
νοῦνται, σὺν τῷ νόμῳ καὶ τὸν λαλήσαντα ἐν τῷ νόμῳ συχκοφαντοῦ-
σιν᾽ πλανῶνται δὲ καϑ' ὑπόνοιαν καὶ ἐκπεπτώκασιν τῆς ἀληϑείας,
χρίσιν τε οὐχ ἡγοῦνται οὔτε ἀνάστασιν ὁμολογοῦσιν ,͵ ὅσα δὲ πράτ-
τουσιν ἐν τῷ σώματι ἡδονῆς ἔμπλεοι γινόμενοι, ταῦτα ἀποκαρποῦνται
ἐχβαχχευόμενοι ταῖς τοῦ διαβόλου ἡδοναῖς τε καὶ ἐπιϑυμίαις, ὡς πάντῃ
τε χαὶ πανταχοῦ ἐλέγχονται ἀπὸ τοῦ τῆς ἀληϑείας λόγου" Ἰωάννης
γὰρ λέγει »εἴ τις ἔρχεταις, φησί, »πρὸς ὑμᾶς, καὶ οὐ φέρει τὴν διδα-
χὴν Tavınve. καὶ ποίαν φησίν; »εἴ τις οὐχ ὁμολογεῖ Χριστὸν ἐν
σαρκὶ ἐληλυϑότα, ἀντίχριστός ἐστις, »xal νῦν ἀντίχριστοι πολλοὶ
γεγόνασινε, ὡς τῶν μὴ ὁμολογούντων τὸν Χριστὸν ἐν σαρκὶ ἐληλυ-
ϑότα ἀντιχρίστων ὑπαρχόντων. ἀλλὰ χαὶ αὐτὸς ὁ σωτὴρ λέγει
»οἱ καταξιωϑέντες τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν οὔτε ΠΠποτσι» οὔτε
γαμίξονται, ἀλλ᾽ ἰσάγγελοί εἰσινς. οὐ μόνον δέ, ἀλλὰ καὶ ἵνα δείξῃ
τὴν σαφῆ ἁγνείαν καὶ τὴν διὰ τοῦ ἰδιάζειν ἁγιαστείαν, φάσχει τῇ
Μαριάμ | "μή μου ἅπτου" οὕπω γὰρ ἀναβέβηκα “πρὸς τὸν πατέρας,
ἵνα δείξῃ τὴν ἁγνείαν ἀμέτοχον σωμάτων καὶ ἀμιγῆ. ἀλλὰ καὶ ἐν
ἄλλῳ τόπῳ λέγει προϑεσπίζον τὸ ἅγιον πνεῦμα καὶ διὰ τοὺς πρώην
καὶ (τοὺς) μετέπειτα "μακαρία στεῖρα. ἡ ἀμίαντος ἥτις οὐκ ἔγνω
κοίτην ἐν παραπτώματι καὶ εὐνοῦχος ὃς οὐχ εἰργάσατο ἐν χερσὶν
ἀνόμημας, ἵνα παραχόψῃ τὰ διὰ τοῦ μύϑου αὐτῶν ἐν χερσὶν αἰσχρουρ-
γήματα.

16. Πόσα δὲ ἄλλα ἔστιν εἰπεῖν, ὡς τοῦ ἀποστόλου λέγοντος πῆ
μέν »0 ἄγαμος καὶ ἡ παρϑένος μεριμνᾷ τὰ τοῦ κυρίου, πῶς ἀρέσει
τῷ κυρίφ« — - τοῦτο δὲ φησι δεῖξαι τὴν ἁγνείαν ἐν ἀληϑείᾳ, ἐκ τοῦ

L-Peal. 1,3522 Peak 1, 2.11 ΠΠ| Joh: 10᾽ -- 19. 4 Joh. 1. --- 18 T Joh.
2,18 — 16 Luk. 20, 86 — 19 Joh. 20, 17 — 22 Weish. Sal. 3, 13f —
ἢ .1 Kor. 7,32. 34

M

6 χαϑ᾽, $ aus Veorr xar’M 7 τε] δὲ Μ | οὐχ, x aus χα Veorr 10 τοῦ
τῆς auf Rasur Veorr τῆς τοῦ λόγου ἀληϑείας M 111 ταύτην τὴν διδαχὴν οὐ
φέρι V 12 οαμ 14 τῶν μὴ ἢ μὴ τῶ VM | τὸ <M 14 ἐν σαρχὶ
— ἀντιχρίστων «-- Μ 17 γαμίσχονται M 18 σαφὴν M | ἰδιάζειν] ἁγιάζειν V
| ayılllareiav, α ausradiert Veorr ἁγιαστίαν Μ 19 Maoie V | πατέρα + μου M
22 (τοὺ * 38 ἐν yeooiv]) ἐν < V χειρὶ M

ἘΦ

ı 5 D57

P98

16,1

f-
-

10

V

296 Epiphanius

ἁγίου πνεύματος ἐπιτρεπόμενος οὐ παρέργως --, ἔπειτα δὲ περὶ τῶν
τὸν γάμον ἐχόντων τὸν σεμνὸν λέγοντος "τίμιος ö γάμος καὶ ἡ κοίτη
ἀμίαντος, πόρνους δὲ χαὶ μοιχοὺς χρινεῖ ὁ ϑεόςς. ἀλλὰ καὶ κατ᾽
αὐτῶν ἐχβοᾷ γράφων Ῥωμαίοις, τὰ αἰσχρὰ ἀποκαλύπτων τῶν τὰς
χακοπραγίας ἐργαζομένων, λέγων »al τε γὰρ ϑήλειαι αὐτῶν μετήλ-
λαξαν τὴν φυσικὴν χρῆσιν εἰς τὴν παρὰ φύσινς χαὶ περὶ τῶν ἀρρέ-
vov, OTL »ᾶρρενες ἕν ἄρρεσι τὴν ἀσχημοσυνὴν xatepyalousvor<' ἀλλὰ
καὶ ἐν τῇ πρὸς Τιμόϑεον ἐπιστολῇ περὶ τούτων λέγει ὅτι »ἐἂν ἐσχά-
ταις ἡμέραις ἐνστήσονται καιροὶ χαλεποί" ἔσονται γὰρ οἱ ἄνϑρωποι
φιλήδονοις, καὶ πάλιν νχωλυόντων γαμεῖν, κεχαυτηριασμένων τὴν
συνείδησινε, ὅτι τὸ μὲν γαμεῖν μετὰ σωφροσύνης καὶ τεχνογονεῖν
κωλύουσι, καιόμενοι δέ εἰσι τῇ συνειδήσει, λαγνεύοντες μὲν καὶ φϑει-
ρόμενοι, κωλύοντες δὲ τεχνογονεῖν. καὶ γὰρ καὶ αὑτὴ ἡ παρ᾽ αὐ-
τοῖς λεγομένη ϑυσία, [ βορβορώδης τις οὐσα, ἤδη καὶ ἀπὸ τῶν ἀνέ-
χαϑεὲεν διὰ τοῦ προφήτου ὑποδείκνυται οφεως οὖσα σὰρξ καὶ οὐχὶ
τοῦ κυρίου (μὴ γένοιτο), λέγοντος οὕτως ὅτι »σὺ συνέτριψας τὴν
κεφαλὴν τοῦ δράκοντος χαὶ ἔδωκας αὐτὸν βρῶμα λαοῖς τοῖς Aldiowıc.
βρῶμα γὰρ ὡς ἀληϑῶς ὄφεως ἡ τούτων μυσαρὰ ϑρῃσκεία καὶ 4ἰ-
ϑίοπες μεμελανωμένοι τῇ ἁμαρτίᾳ οἱ ταύτην τὴν τελετὴν τοῦ νῦν
μὲν δαίμονος Διὸς πάλαι δὲ γόητος, τοῦ παρά τισι ϑεοῦ μάτην νενο-
μισμένου (ἐπι)δτελοῦντες. 2x γὰρ Ἑλληνικῶν μύϑοων πᾶσαι αἱ αἱρέσεις
συνάξασαι ἑαυταῖς τὴν πλάνην μετέβαλον, μεταποιήσασαι εἰς ἄλλην
διάνοιαν χείρονα. παρεισφέρουσι γὰρ οἱ ποιηταὶ τὸν Δία τὴν Μῆητιν
ϑυγατέρα ἑαυτοῦ καταπιόντα. βρέφος δὲ οὐκ Av τις καταπίοι, ὡς
χαὶ ὁ ἅγιος Κλήμης | καταγελῶν τῆς τῶν ϑεῶν τῶν Ἑλλήνων alo-

2 Hebr. 13, 4 — 5 Röm. 1, 26 — 7 Röm. 1 27 — 8 II Tim. 3, 1.2.4 —
10 I Tim. 4, 2 — 13 vgl. oben c. 4, 6ff; S. 281, ΤΙ — 16 Psal. 73, 13. 14 —
20 vgl. clement. Hom. V 23; S. 71, 2 Lagarde VI 21; 8. 80, 4 — 23—S. 297,2 vgl.
element. Hom. IV 16; S. 60, 251 Lagarde

M

1 οὐ παρέργως ἐπιτρεπόμενος M 2% τὸν τὸ M | ΣᾷἊλέγοντος ἢ} λέγει, εἰ
aus ὧν Veorr λέγων M 10 ᾿μᾶλλον ἢ φιλόϑεοι zu φιλήδονοι am Rande nach-
getragen Veorr <M | ἀπέχεσϑαι βρωμάτων zu γαμεῖν am Rande nachgetragen
Veorr <M | τὴν + ἐδία M 18 καὶ αὐτὴ] αὕτη u. < χαὶ M 1607 τὴν χε-
φαλὴν ἢ τὰς χεφαλὰάςω VM 17 nach τοῦ δράχοντος + σὺ συνέϑλασας τὴν χεφα-
λὴν τοῦ δράκοντος (wohl Glosse) M 21 (ἐπιλ)τελοῦντες ἢ τελοῦντες U< VM
22 χατέβαλον V; lies μετέλαβον *

D58

P99

10

15

20

Panarion haer. 26, 16, 1—17, 6 (Gnostiker) 397

, 5 G - \ ’» x \ ’ ἣν ἃ
χρουργίας εἶπεν ὅτι τὴν Δητιν καταπιῶν οὐχὶ τὸ βρέφος ndvvero
ἀμ γον! ἀλλὰ τὴν γονὴν τὴν ἰδίαν * σημαίνων. |

Ö198

11. it δὲ ἕτερον εἴποιμι; ἢ πῶς ἀποσείσομαι τὸν πηλώδη τοῦ- 11,1

τον πόνον, βουλόμενος μὲν εἰπεῖν καὶ μὴ βουλόμενος, ἀναγκαζόμενος
δέ, va μὴ δόξω τι τῶν ὄντων παραχρύπτειν, καὶ φοβούμενος ἵνα
μὴ ἀποκαλύπτων τὰ δεινὰ αὐτῶν ἢ χράνω ἢ πλήξω ἢ εἰς τὸ περιερ-
γάσασϑαι περὶ τούτου τοὺς ἀπαγομένους ἡδοναῖς καὶ ἐπιϑυμίαις ἐπο-
τρύνω. ὅμως ἐγὼ μὲν ἀϑῷος εἴην καὶ πᾶσα ἡ τῆς ἁγίας καϑολικῆς
ἐχκλησίας + ἐλπὶς καὶ πάντες οἱ τούτῳ τῷ γράμματι ἐντυγχάνοντες
ἀπὸ τῆς τοιαύτης τοῦ διαβόλου ὑποσπορᾶς καὶ κακομηχανίας" ἐὰν
γὰρ (ἀναγλάβω λέγειν τὰ ἄλλα τὰ παρ᾽ αὐτοῖς λεγόμενα καὶ γινόμενα
ὅσα ἐστὶ τοιαῦτα καὶ τοσαῦτα, καὶ τούτων ἔτι μείζονα καὶ ὑ ἐλάττω,
ϑελήσω δὲ καὶ ὡς φάρμακον ἰάσεως ἀλεξητήριον ἀντιδότων δίκην
πρὸς ἑἕχάστην λέξιν ἀντιϑεῖναι, εἰς πολὺν ὁγχον ἐλάσω τῆς | συν-
τάξεως τὴν πραγματείαν. ταύτῃ γὰρ τῇ αἱρέσει, ἐπιπόϑητοι, καὶ
αὐτὸς περιέτυχον, ἐκ στόματος δὲ τῶν ταύτην ἐπιχειρούντων φύσει
αὐτὰ αὐτοπροσώπως ἐνηχήϑην" γυναῖχες δὲ οὕτως ἠπατημέναι οὐ
μόνον τὴν λαλιὰν ταύτην ἡμῖν προέτειναν καὶ τὰ τοιαῦτα ἡμῖν ἀπε-
κάλυψαν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν Αἰγυπτίαν € ἐχείνην τὴν τοῦ ἀρχιμαγείρου
τὴν ὀλετήριον χαὶ μοχϑηρὰν zal αὗται ἀϑυρογλώττῳ τόλμῃ κατα-
σπάσαι ἡμᾶς ἐν τῇ νέᾳ ἡμῶν ἡλικίᾳ ὀρεχϑεῖσαι ἐπεχείρουν. ἀλλὰ ὁ
τότε συμπαραστὰς τῷ ἁγίῳ Ἰωσὴφ καὶ ἡμῖν παρέστη. καὶ τὸν ἐκεῖ-
νον ἐχεῖ δυσάμενον ἐπιχεκλημένοι οἱ ἀνάξιοι καὶ avixavoı, ἐλεηϑέντες
χαὶ ἀποδράντες τὰς ὀλετηρίους αὐτῶν χεῖρας, ϑεῷ τῷ παναγίῳ ὕμνον
ἄσαντες ἠδυνήϑημεν καὶ αὐτοὶ λέγειν TO νᾷσωμεν τῷ κυρίῳ, ἐνδόξως
γὰρ δεδόξασται, ἵππον καὶ ἀναβάτην ἔρριψεν εἰς ϑάλασσανε. οὐ γὰρ
ὁμοίᾳ δυνάμει τῆς ἐχείνου δικαιοσύνης, ἀλλὰ στεναγμῷ τῷ πρὸς τὸν
ϑεὸν ἐλεηϑέντες ἐσώϑημεν. ὀνειδιζόμενος γὰρ ὑπ᾽ αὐτῶν τῶν ὀλετηρίων

19 vgl. Gen. 39, 68 --- 25 Exod. 15, 1

M

#20 N 2 x] σημαίνων durchgestrichen Veorr; lies wohl {φαίνεται
ὁ μῦϑος τοῦ Διὸς) σημαίνων * ἃ ano///oeil]/oo///ucı, durch kleine Veränderungen
bei ο, &ı ἃ. ὁ hergestellt Vcorr ἀποσιωπήσομαι M 4 πόν!!ον, ein Buchstabe aus-
radiert Veorr πόντον M | μὲ»] δὲ M 673<V 8 εἰμὶ Μ | ἁγίας <M
9 1 ἐλπὶς] lies viell. σύστασις * 11 (ἀναλλάβω Ἢ λάβω getilgt, dafür am
Rande ϑελήσω Veormr λάβω M | xai γινόμενα <M 12 7 ἐλάττω] lies wohl
χείρω * 13 ἀλεξιτήριον M 16 ταύτη V 17 οὕτω 18 προέτειναν ΕΟ]
περιέτειναν VM 22 συνπαραστὰς M

ID

10

95

-

298 Epiphanius

γυναικῶν κατεγέλων ἐγώ, ὡς ὑπέφαινον αἱ τοιαῦται ἀλλήλαις (ἐπι-
σκώπτουσαι δῆϑεν), | ὅτε οὐκ ἠδυνήϑημεν σῶσαι τὸν νεανίσκον, ἀλλὰ P100
ἀφήχαμεν αὐτὸν ἐν χερσὶ τοῦ ἄρχοντος ἀπόλλυσϑαι᾽ ἐπειδήπερ ἥτις 7
αὐτῶν εὐμορφοτέρα εἴη δέλεαρ ὥσπερ ἑαυτὴν προτίϑησιν, ὥστε δι᾽
αὐτῆς τοὺς ἀπατωμένους ἀντὶ τοῦ ἀπολλύειν σῴζειν ἐπιφημίξειν.

καὶ ὄνειδος λοιπὸν τῇ ἀμόρφῳ γίνεται παρὰ τῶν εὐμορφοτέρων, ὅτι
ἐγώ. φησί, σχεῦός εἶμι ἐχλογῆς, δυναμένη σῴζειν τοὺς ἀπατωμένους,

σὺ δὲ οὐχ ἴσχυσας. ἦσαν μὲν οὖν αἱ τὸν ἀγώγιμον μῦϑον τοῦτον ἃ
ὑφηγούμεναι τῇ μορφῇ τῆς αὐτῶν ὄψεως εὐπροσωπόταται, τῷ δὲ νῷ

τῆς αὐτῶν μοχϑηρίας τὴν πᾶσαν τοῦ διαβόλου ἀμορφίαν κεχτημέναι.
ἀλλὰ ὁ ἐλεήμων ϑεὸς τῆς μοχϑηρίας αὐτῶν ἡμᾶς ἐρρύσατο, | ὥστε Ö200
μετὰ τὸ ἀναγνῶναι ἡμᾶς καὶ τὰς βίβλους αὐτῶν καὶ ἐπιστῆσαι τὸν | D60
νοῦν τῇ ἀληϑείᾳ καὶ μὴ συναπαχϑῆναι, ἀποδρᾶσαί τε καὶ μὴ δελεα-
σϑῆναι, τὸ τηνικαῦτα ἐσπουδάσαμεν καὶ τοῖς ἐπισχόποις τοῖς ἐν τῷ 9
τόπῳ ἐχείνῳ αὐτοὺς ὑποδεῖξαι καὶ τὰ ὀνόματα (Ta) ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ κε-
χρυμμένα φωρᾶσαι, (ὡς) καὶ τοὺς αὐτοὺς ἀπελαϑῆναι τῆς πόλεως, ὀνό-
ματα περί που ὀγδοήκοντα, καὶ τὴν πόλιν τῆς αὐτῶν ζιζανιώδους
ὕλης καὶ ἀχκανϑώδους καϑαρϑῆναι.

18. Ἡνημονεύσας δέ τις τῆς ἄνω ἡμῶν ὑποσχέσεως τάχα καὶ 18,1
ἐπαινέσειεν, οὃς ἡμῶν προαγγειλάντων ὅτι τισὶν αὐτῶν παρετύχομεν,
τινὰ δὲ διὰ συγγραμμάτων ἐγνώκαμεν, τινὰ δὲ δι᾿ ἐνηχήσεών τε καὶ
μαρτυριῶν ἀξιοπίστων ἀνδρῶν δυναμένων ἡμῖν τὴν ἀλήϑειαν ὑπο-
δεικνύναι, ὡς καὶ ἐνταῦϑα φιλαλήϑως οὐχ ὑπερβεβήκαμεν τὸν τόπον,
ἀλλὰ ἐδείξαμεν ὡς μία ἐστὶν αὕτη τῶν ἡμῖν περιτυχουσῶν αἱρέσεων.
καὶ σαφῶς περὶ ταύτης ἡδυνήϑημεν λέγειν ἐξ ὧν (μὴ γένοιτο) οὐ 9
πράξαντες, ἀλλὰ μεμαϑηκότες ἀχριβῶς (ἐγνώκαμεν) παρὰ τῶν ἡμᾶς
εἰς τοῦτο πειϑόντων καὶ μὴ κατισχυσάντων, ἀλλὰ τὴν ἑαυτῶν ἐλπίδα
τῆς εἰς ἡμᾶς ἀπωλείας ἀπολεσάντων καὶ μὴ ἐπιτυχόντων τοῦ σχοποῦ
τῆς εἰς τὴν τάλαιναν ἡμῶν ψυχὴν ἐπιχειρουμένης ὑπ᾿ αὐτῶν τε καὶ

7 vgl. Act. 9, 15 — 19 vgl. oben Prooem. II 2, 4; 8. 170, 128

BE

1 χατεγελώμην aus χατεγέλων Veorr χατεγελώμην M 1 ἐπισχοπτούσαις M
3 εἴ τις M 4 εὐμορφοι]τέρα, ο aus ΟὟ 6 τῶν ἀμόρφων V 8 σὺ δὲ
οὐχ ἴσχυσας, nachgetragen Veorr < M 9 ὄψεως ἢ πτώσεως VM 12 xait
<V | αὐτῶν am Rande nachgetragen Veorr <M | ἐπιστῆναι M 15 ὑπεδεί-
ἔαμεν αὐτοὺς M | (ta) * 15f zezovuusva <M 16 (oc) * | τοὺς αὐτοὺς]
toitovsM ἀπελα ᾿ϑῆναι, σ ausradiert V 20 παρετύχο᾽ 'ἱμεν, Ο aus ὦ Ὗ eorr
26 ςἐγνώχαμεν) * 28 ἀποιλεσάντων, o aus w V

10

20

Panarion haer. 26, 17, 6—19, 3 (Gnostiker) 299

τοῦ ἐν αὐτοῖς διαβόλου συσχευῆς, ος καὶ συνῳδὰ ἡμᾶς λέγειν τῷ
ἁγιωτάτῳ Δαυὶδ ὅτι »βέλη νηπίων ἐγενήϑησαν αἱ πληγαὶ αὐτῶνε«
καὶ τὰ ἑξῆς, καὶ ὅτι "ἐπιστρέψει ὁ πόνος αὐτῶν εἰς χεφαλὴν au-
τῶν, | καὶ ἡ ἀδικία αὐτῶν ἐπὶ κορυφὴν αὐτῶν καταβήσεταις. ος
ou» περιτυχόντες καὶ ἀποδράντες καὶ ἀναγνόντες, γνόντες καὶ κατα-
γνόντες, σωϑέντες τε ὑπερβεβήκαμεν, οὕτω καὶ σὲ τὸν ἀναγινώσχοντα
παραχαλοῦμεν ἀναγνόντα καὶ καταγνόντα τοῦ * ὑπερβῆναι, εἰς τὸ
μὴ ἐμπεσεῖν ἐν τῷ ἰῷ τῆς τῶν ἑρπετῶν τούτων μοχϑηρίας. ὝΨΗ
εἰ χαί ποτε περιτύχοις τισὶ τῶν ἀπὸ τῆς ὀφιώδους ταύτης σχολῆς,
εὐϑὺς τὸ ξύλον ἀναλαβὼν τὸ διὰ τοῦ κυρίου ἡμῖν ἑτοιμασϑέν, ἐν ᾧ
ὁ | κύριος ἡμῶν προσεπάγη Χριστός, (καὶ) κατὰ τῆς κεφαλῆς τοῦ
ὄφεως εὐϑὺς βαλὼν εἴποις ὅτι »Χριστὸς ἐσταύρωται ὑπὲρ ἡμῶν,
ὑπογραμμὸν ἡμῖν περιλιμπάνων« σωτηρίας" ὅτι 00x ἂν ἐσταυροῦτο,
εἰ μὴ σάρχα εἶχε. σάρχα δὲ ἔχων καὶ σταυρωϑεὶς ἐσταύρωσεν ἡμῶν

- x ς ’ , - > x > c ’ ’
τὰς ἁμαρτίας. πίστει ἔχομαι τῆς ἀληϑείας καὶ οὐχ vrayoucı πλάνῃ

nu 5 ποτ ᾿ > = 2 =
τῇ νοϑείᾳ τοῦ ὀφεῶς καὶ παραψιϑυρισμῷ τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας.
\ ’ > ’ > - - \
19. Aoınov ταύτην παρελϑών, ἀγαπητοί, ἐφεξῆς βαδιοῦμαι ἐπὶ
\ ” N ’ > ca ’ 3 αι. KG > \ [2
τὰς ἀλλας τραχείας τρίβους, οὐχ ἕνα βαδίσω, ἀλλ ἵνα ἀπὸ μηχοϑεν
, Pr \ ’ x
ὑποδείξω τοῖς βουλομένοις τὰ τραχύτατα μὲν ἐπιγινώσκειν, φεύγειν
x x 7 - x - ’ c - \
δὲ διὰ τῆς στενῆς καὶ τεϑλιμμένης οδοῦ τῆς φερούσης εἰς ζωὴν
’ ’ x = \ > ’ \ >
αἰώνιον καὶ χκαταλιμπάνειν τὴν πλατεῖαν χαὶ εὐρύχωρον καὶ ἀχαν-
c ’ ’ > ’
ϑώδη καὶ προσχκομμάτων ἐμπλεον odov, βορβορωδη καὶ ἀσελγείας
καὶ πορνείας ἐμπεπλησμένην, ἧς πορνείας καὶ ἀσελγείας τὸ ὅμοιον
ἔστιν ἰδεῖν ἐν τῷ ἕρπετῷ τῷ δεινοτάτῳ, ᾧ ἐπέϑεντο τὸ ὄνομα
ἀπειρώδινον ἔχιδναν οἱ παλαιοί. ἔστι γὰρ τῆς τοιαύτης ἐχίδνης ἡ
ς ’ - ’ x \ - 3 ’ ’
φύσις ὁμοία τῆς τούτων μοχϑηρίας. διὰ γὰρ τῆς ἀνδρείας φύσεως
ὋΝ ’ li - > \
ἢ γυναιχείας τὴν αἰσχρότητα ἐπιτελοῦντες ταύτην ἀπαγορεύουσι τὴν
- ’ ’ > ’ - Be
τῶν σπερμάτων χαταβολήὴν, ἀφανίζοντες τὴν ἐκ ϑεοῦ τοῖς χτίσμασι
, ς \ C DEN, ’ )
δεδομένην τεχνογονίαν, ὡς καὶ ὁ ἀποστολὸς φησι »τὴν γὰρ ἀντι-

2 Psal. 63, 8 --- ὃ Psal. 7, 17 --- 12 1 Petr. 2, 21 — 20f vgl. Matth. 7, 158
— 29 Röm. 1, 27

M

5 dvayvöllivres, o aus ὦ Veorr ἀναγνώντες M | γνόντες <M 6 τε ἢ]
de VM 7x etwa {δηλητηρίου αὐτῶν κηρύγματος) 5 9 τῇ σοφιώδους, drüber-
gesetztes σ vonerster HandM 11 (zai)* 12 βαλὼν ἢ λαβὼν ΥΜ 18 περι-
λαμβάνων, dazu am Rande ὑπολιμπάνων Verr 18 ὑπὸ Μ 19 τραχύτερα aus
τραχύτατα hergestellt V 22 ἔμπλεων, ὦ aus o V ἔμπλεων Μ 25 ἀπειρώδινον
Jül. vgl. S. 300, 11] ἀπειρώδυνον VM 27 ταύτης M 29 διδομένην M

3

4 P101

ὧι

101

Ö 202

10

ID
oO

τ

300 Epiphanius

μισϑίαν ἣν ἔδει τῆς πλάνης αὐτῶν ἐν ἑαυτοῖς arolaußavopres« καὶ
τὰ ἑξῆς. οὕτω γάρ. φησί. τὴν ἀπειρώδινον ἔχιδναν ϑελχϑεῖσαν τῷ
πάϑει τῆς ἐπιϑυμίας, τήν τε ϑήλειαν πρὸς τὸν ἄρρενα καὶ τὸν ἄρρενα
πρὸς τὴν ϑήλειαν, περιπλαχείσας μὲν ὁμοῦ, διὰ τοῦ στόματος χαινού-
σης τῆς ϑηλείας τὸν ἄρρενα τὴν κεφαλὴν εἰσβάλλειν, | ἐκείνης δὲ πάϑει
συσχεϑείσης ἀποτέμνειν τὴν τούτου κεφαλὴν καὶ οὕτως τὸν ἀπὸ τοῦ
στόματος σταλάξαντα ἰὸν χαταπιοῦσαν ἐν ἑαυτῇ ἐγκυμονεῖν μὲν
τοιοῦτο ζεῦγος ἀρρενόϑηλυ' ὅπερ ζεῦγος ἁδρυνϑὲν ἐν τῇ κοιλίᾳ καὶ
μὴ ἔχον πόϑεν γεννηϑῆναι τὴν πλευρὰν τῆς μητρὸς τιτρώσχειν καὶ
οὕτως γεννᾶσϑαι, ὥστε ἀπολέσϑαι τόν TE τούτων πατέρα καὶ τὴ»
μητέρα. διόπερ ἀπειρώδινον αὐτῇ ἐπέϑεντο ὄνομα, ὅτι ὠδίνων οὐ
πειρᾶται. δεινὴ δὲ χαὶ φοβερὰ παρὰ πάντα τὰ ἑρπετὰ τυγχάνει,
ἐν ἑαυτῇ τὸν ἀφανισμὸν ἐξεργαζομένη καὶ διὰ στόματος τὴν αἰσχρύ-
τητα ἀπολαμβάνουσα, ὴ ἔοικεν αὕτη ἢ φρενοβλαβὴς αἵρεσις, ἧς τὴν

5 χεφαλὴν χαὶ τὸ σῶμα καὶ τὰ ἐξ αὐτῆς γεγεννημένα ἐνταῦϑα συν-

τρίφαντες τῷ ξύλῳ τῆς ζωῆς τὰς ἑτέρας διασχοπεῖν προέλϑωμεν,

ϑεὸν ἀρωγὸν ἐπιχαλούμενοι. ᾧ τιμὴ καὶ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν
αἰώνων, ἀμήν.

Κατὰ Καρποχρασίων ζ, τῆς δὲ ἀχολουϑίας xL.

1. Καρποχρᾶς τις ἕτερος γίνεται, συστήσας ἑαυτῷ ἀϑέμιτον δι-
δασχαλεῖον τῆς ψευδωνύμου αὐτοῦ γνώμης, χείρονας πάντων οὗτος
τοὺς τρόπους χεχτημένος. ἐκ πάντων γὰρ τούτων, Σίμωνός τε καὶ
ΔΙενάνδρου. Σατορνίλου τε καὶ Βασιλείδου χαὶ Νικολάου καὶ αὐτοῦ

19 6 vgl. mit der Darstellung des Epiph. insbesondere (Hegesipp bei Eusebius
h. e. IV 22, 5; 5: 372, 1 Schwartz Celsus bei Origenes c. Cels. V 62; II 65, 25f
Kötschau) Irenaeus adv. haer. I 25; I 204} Harvey Hippolyt refut. VII 32;
S. 218, 1ff Wendland Tertullian de anima 23 u. 35 Ps. Tert. adv. omn.
haer. 3 Filastrius haer. 35; S. 19, 9ff Marx

M

1 error <V 2u. 11 ἀπειρώδυνον VM 5 συνεισβαλεῖν Μ | ἐχείνης,
o angeflickt Veorr 9 ἔχων M 10 ἀποι λέσϑαι V 14 φρενοβλαβῆ M 15 ye-
yervnutve, v von späterer Hand drüber V 17 τοὺς -,ΟΥΥ 18 Unterschrift χατὰ
Γνωστιχῶν V χατὰ Γνωστικῶν τῶν zai BooßoontavM 19 χατὰ Καρποχρασίων
ἑβδόμη, ἣ χαὶ z£ V χατὰ Καρποχρασίων ζ, τῆς δὲ ἀκολουϑίας κξ M 20f διδα-
σχαλί αν aus διδασκαλεῖον Veorr διδασχάλιον M 21 χείρους Μ 22 ἐχέχτητο M
23 τε <M | βασιλείδους Μ 987 αὐτοῦ τοῦ] αὐτοῦ auf Rasur Veorr τοῦ τοῦ Μ

1,1

10

Panarion haer. 26, 19, 3—27, 2, 4 (Gnostiker u. Karpokrates) 301

τοῦ Kaproxga, ἔτι δὲ ἐκ προφάσεως Οὐαλεντίνου ἡ τῆς ψευδωνύ-
μου | γνώσεως ἐφύη αἵρεσις, ἥτις Γνωστικοὺς τοὺς αὐτῆς ὠνόμασεν,
ἀφ᾽ ἧς οἱ Γνωστιχοὶ ἤδη μοι δεδήλωνται, κατάγνωστοι ὄντες τὸν
τρύπον.

: 2: Οὗτος δὲ πάλιν ἄνω μὲν μίαν ἀρχὴν λέγει καὶ πατέρα τῶν
010» [χαὶ] ἀγνωστον καὶ ἀχατονομᾳστον ἴσα τοῖς αλλοις εἰσάγειν
βούλεται, τὸν δὲ κόσμον καὶ τὰ ἐν τῷ κόσμῳ ὑπὸ ἀγγέλων γεγενῆ-
σϑαι, τῶν πολύ τι [ὑπὸ] τοῦ πατρὸς τοῦ ἀγνώστου ὑποβεβηκότων"
τούτους γὰρ λέγει ἀποστάντας ἀπὸ τῆς ἄνω δυνάμεως οὕτω τὸν

κόσμον πεποιηκέναι. Ἰησοῦν δὲ τὸν κύριον ἡμῶν ἀπὸ Ἰωσὴφ λέγει
γεγεννῆσϑαι, καϑάπερ καὶ πάντες ἄνϑρωποι ἐκ σπέρματος ἀνδρὸς καὶ
γυναιχὸς ἐγεννήϑησαν. εἶναι δὲ αὐτὸν ὅμοιον τοῖς πᾶσι, βίῳ δὲ
διενηνοχέναι, ͵, σωφροσύνῃ τε χαὶ ἀρετῇ καὶ βίῳ δικαιοσύνης. ἐπειδὴ
δέ, φησίν, εὔτονον ἔσχε ψυχὴν παρὰ τοὺς ἄλλους ἀνϑρώ πους καὶ
ἐμνημόνευεν τὰ ὁραϑέντα ὑπ᾽ αὐτῆς vo, ὅτε mv ἐν τῇ περιφορᾷ
τοῦ ἀγνώστου πατρός, ἀπεστάλϑαι ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ πατρός, φησίν,
εἰς τὴν αὐτοῦ ψυχὴν δυνάμεις, ὅπως τὰ ὁραϑέντα αὐτῇ ἀναμνημο-

5—8 vgl. Irenaeus adv. haer. 125,1; 1 204 Harvey = Hippolyt refut. VII 32,1;
S. 218, 1ff Wendland Καρποχράτης τὸν μὲν χόσμον καὶ τὰ ἔν αὐτῷ ὑπὸ ἀγγέλων
πολὺ ὑποβεβηκότων τοῦ ἀγενήτου πατρὸς γεγενῆσϑαι λέγει Ps. Tert. adv. omn.
haer. 3 Carpoerates .. . unam esse dicıt virtutem in superioribus princrpalem, ex
hae prolatos anmgelos atque virtutes, quos distantes longe a superioribus vertutibus
mundum ıstum in inferioribus partibus condidisse Filastrius haer.35; S.19,9 ff Marx
Carpoeras ...et ipse dicens unum principium, de quo princıpio id est de deo prola-
tiones factae sumt, inquit, angelorum atque virtutun:: quae aulem virtutes deorsum sunt,
fecerunt creaturam istam visibilem — 10---, 302, 11 vgl. Irenaeus adv. haer. 125,1;
I 204 Harvey = Hippolyt refut. VII 32, 1ff; S. 218, 2ff τὸν δὲ Ἰησοῦν ἐξ Ἰωσὴφ
γεγεννῆσϑαι zal ὕμοιον τοῖς ἀνθρώποις γεγονότα δικαιότερον τῶν λοιπῶν yerk-
σϑαι, τὴν ὁὲ ψυχὴν αὐτοῦ εὔτονον χαὶ χαϑαρὰν γεγονυῖαν διαμνημονεῦσαι τὰ
ὁρατὰ μὲν αὐτῇ ἐν τῇ μετὰ τοῦ ἀγενήτου ϑεοῦ περιφορᾷ καὶ διὰ τοῦτο ὑπ᾽ ἐχεί-
vov αὐτ(ῇ) χαταπεμφϑῆναι δύναμιν, ὕπως τοὺς χοσμοποιοὺς ἐχφιγεῖν δι᾿ αὐτῆς
δυνηϑῇ" ἣν χαὶ διὰ πάντων χωρήσασαν ἐν πᾶσί τε ἐλευϑερωϑεῖσαν (ἀν)εληλυϑέναι

πρὸς αὐτὸν (χαὶ ὁμοίως τὴν) τὰ ὕμοια αὐτῇ ἀσπαζομένην — 15f vgl. Plato
Phaedr. 246 ff
M

3 χαταγνωστιχοὶ V 5 ἄνω μὲν] ἄνωϑεν M 6 [zei] * | ἀχατωνόμα-
στον Μ | εἰσάγειν <M 7 βουλόμενος aus βούλεται V eorr τ γεγεννῆς-

1)

σϑαι Μ 8 [ὑπὸ] * | τοῦ <M | ὑπερβεβηχότων M 14 φησίν «: Μ

D63

P103

-

10

302 Epiphanius

νεύσασα χαὶ ἐνδυναμωϑεῖσα φύγῃ τοὺς χοσμοποιοὺς ἀγγέλους ἐν τῷ
διὰ πάντων χωρῆσαι τῶν ἐν τῷ κόσμῳ πραγμάτων. καὶ πράξ Sem»
τῶν ὑπὸ τῶν ἀνϑρώποων γινομένων καὶ ἐν παραβύστῳ ἀτόπων ἔργων
καὶ ἀϑεμίτων, καὶ ὅπως διὰ πασῶν τῶν πράξεων ἐλευϑερωϑεῖσα ἡ
αὐτὴ ψυχή, φησί, τοῦ Ἰησοῦ ἀνέλϑῃ πρὸς τὸν αὐτὸν πατέρα τὸν
ἄγνωστον, τὸν δυνάμεις αὐτῇ ἀποστείλαντα ἄνωϑεν, ἵνα διὰ πασῶν
τῶν πράξεων χωρήσασα καὶ ἐλευϑερωϑεῖσα διέλϑοι πρὸς αὐτὸν ἄνω.

οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ τὰς ὁμοίας αὐτῇ ψυχᾶς, (τὰς) τὰ ἴσα αὐτῇ ἀσπα-
σαμένας, τὸν αὐτὸν τρόπον ἐλευϑερωϑείσας ἄνω πτῆναι πρὸς τὸν
ἄγνωστον πατέρα, ἐν τῷ τὰς πᾶσας πράξεις πραξάσας ὁμοίως (TE)
τῶν πάντων ἀπαλλαγείσας λοιπὸν ἐλευϑερωϑῆναι. τὴν δὲ ψυχὴν
τοῦ Ἰησοῦ ἐν τοῖς τῶν Ιουδαίων ἔϑεσιν ἀνατραφεῖσαν καταφρονῆσαι
αὐτῶν καὶ διὰ τοῦτο δυνάμεις εἰληφέναι, δι᾿ ὧν τὰ ἐπὶ κολάσεσι
πάϑη προσόντα τοῖς ἀνϑρώποις δυνηϑεῖσα ἡ πρᾶξαι ὑπερβῆναι τοὺς

- x > \ > \ - ) - -
κοσμοποιοὺς ἴσχυσεν. οὐ μόνον δὲ αὐτὴν τὴν ψυχὴν τοῦ Ἰησοῦ τοῦτο

δεδυνῆσϑαι, ἀλλὰ καὶ τὴν δυναμένην διὰ (πασῶν) τῶν πράξεων
χωρῆσαι ὑπερβῆναι τοὺς κοσμοποιοὺς αὐτοὺς ἀγγέλους" καὶ αὐτὴ ἐὰν
λάβῃ δυνάμεις καὶ τὰ ὅμοια πράξῃ, x ᾿χαϑάπερ ἡ τοῦ Ἰησοῦ, ος
προεῖπον. ὅϑεν εἰς τῦφον μέγαν οὗτοι ἐληϊλακότες οἱ ὑπὸ τοῦ

11—19 vgl. Irenaeus adv. haer. I 25, 1f; 1 200 Harvey -- Hippolyt refut.
VII 32, 28; S. 218, 10ff Wendland τὴν δὲ τοῦ Ἰησοῦ λέγουσι ψυχὴν ἐννόμως ἠσκχη-
μένην ἐν Ἰουδαϊχοῖς ἔϑεσι χαταφρονῆσαι αὐτῶν καὶ διὰ τοῦτο δυνάμεις εἰληφέναι,
δι᾿ ὧν χατήργησε τὰ ἐπὶ χολάσει πάϑη προσόντα τοῖς ἀνθρώποις. τὴν οὖν ὁμοίως
ἐχείνῃ τῇ τοῦ Χριστοῦ ψυχῇ δυναμένην καταφρονῆσαι τῶν κοσμοποιῶν ἀρχόντων
ὁμοίως λαμβάνειν δύναμιν πρὸς τὸ πρᾶξαι τὰ ὅμοια — 19—8. 808, 12 vgl. Irenaeus
adv. haer. 125, 2; 1205 Harvey = Hippolyt refut. VII32, 3f; S. 218, 15 Wendland
διὸ χαὶ εἰς τοῦτο τὸ τῦφος χατεληλύίϑασιν, ὥστε [αὐϊτοὺς μὲν ὁμοίους αὐτῷ εἶναι
λέγουσι τῷ Ἰησοῦ, τοὺς δὲ καὶ ἔτι (χατά τι) δυνατωτέρους, τινὰς δὲ καὶ διαφορω-
τέρους τῶν ἐχείνου μαϑητῶν, οἷον Πέτρου καὶ Παύλου χαὶ τῶν λοιπῶν ἀποστόλων"
τούτους δὲ κατὰ μηδὲν ἀπολείπεσϑαι τοῦ Ἰησοῦ. τὰς δὲ ψυχὰς αὐτῶν &x τῆς
ὑπερχειμένης ἐξουσίας παρούσας zal διὰ τοῦτο ὡσαύτως καταφρονούσας τῶν χοσμο-
ποιῶν [διὰ] τῆς αὐτῆς ἠξιῶσϑαι δυνάμεως χαὶ αὖϑις εἰς τὸ αὐτὸ χωρῆσαι" εἰ δέ
τις ἐχείνου πλέον χαταφρονήσειεν τῶν ἐνταῦϑα, δύνασθαι διαφορώτερον αὐτοῦ
ὑπάρχειν 5. auch Tertullian de anima 23

M

3 ἀνθρώπων) ἀγγίλων M 4--ἴ ἐλευϑερωϑεῖσα --- πράξεων <M 8 (Tas) *
10 πραξάσας <M | (re) * 14 δυνηθεῖσα Ἢ δυνηϑεὶς VM | { πρᾶξαι] lies
wohl χαταργῆσαι *, vgl. Hippolyt 16 δυναμένην + (ὁμοίως αὐτῇ) 9 41. | (πασῶν) ἢ
17 χωρῆσαι ἢ χωρήσασαν VM 18 » (ἄνω πτήσεται * | na <V 19 usya V

«..:

9 D64

10

20

V

Panarion haer. 27, 2, 4—3, 3 (Karpokrates) 303

ἀπατεῶνος τούτου ἀπατηϑέντες ἑαυτοὺς προχριτέους ἡγοῦνται καὶ
αὐτοῦ τοῦ Ἰησοῦ. ἄλλοι δὲ ἐξ αὐτῶν οὐχ ᾿Ιησοῦ φασιν, ἀλλὰ Πέτρου
καὶ ᾿Ανδρέου καὶ Παύλου καὶ τῶν λοιπῶν ἀποστόλων ἑαυτοὺς ὑπερ-
φερεστέρους εἶναι διὰ τὴν ὑπερβολὴν τῆς γνώσεως καὶ τὸ περισσό-
τερον τῆς διαπράξεως διαφόρων διεξόδων" ἄλλοι δὲ ἐξ αὐτῶν φά-
σχουσι μηδὲν διενηνοχέναι τοῦ χυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ. αἱ γὰρ
ψυχαὶ | &x τῆς αὐτῆς περιφορᾶς εἰσι καὶ ὁμοίως κατὰ τὴν τοῦ Ἰησοῦ
πάντων καταφρόνησιν ποιησάμεναι. x. χαὶ (γὰρ) αἱ πᾶσαι, φησί, ψυχαὶ
τῆς αὐτῆς δυνάμεως ὴἡἠξ Ξιόϑησαν ἧς καὶ ἡ τοῦ Ἰησοῦ ἠξίωται" διὸ
καὶ tavralc) φασὶ χωρεῖν διὰ πάσης πράξεως, χαϑάπερ ἀμέλει καὶ ἡ
τοῦ Ἰησοῦ διελήλυϑεν. εἰ δὲ καί | τις πάλιν δυνηϑείη ὑπὲρ τὸν Ἰη-
σοῦν καταφρονῆσαι, διαφορώτερος ἔσται αὐτοῦ.

ἘΣ Ἐπιχειροῦσι δὲ. οἱ τῆς ἀϑεμίτου ταύτης σχολῆς παντοίας ἐπι-
χειρήσεις δεινῶν ἔργων καὶ ὀλετηρίων. μαγεῖαι γὰρ παρ᾽ αὐτοῖς
ἐπινενόηνται, ἐπῳδάς TE διαφόρους πρὸς πᾶσαν μηχανὴν ἐφηύραντο,
[πρὸς] φίλτρα (Te) καὶ ἀγώγιμα. οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ παρέδρους δαί-
μονας ἑαυτοῖς ἐπισπῶνται, εἰς τὸ διὰ πολλῆς μαγγανείας ἐν ἐξουσίᾳ
μεγάλῃ πάντων (γενέσϑαιλ, (ὥστεν, φησί, κυριεύειν ὧν τε ἂν ἐϑέλοι ἕκα-
στος καὶ N πράξει ἐπιχειρεῖν τολμήσειε" ὅῆϑεν ἑαυτοὺς ͵ ἐξαπατῶντες
πρὸς πληροφορίαν τῆς τετυφλωμένης αὐτῶν διανοίας, ὅτι αἱ τοιαῦτα
ἐγχειρήσασαι (Wvyai), κατισχύσασαι διὰ τῶν τοιούτων πράξεων καὶ
καταφρονήσασαι τῶν χοσμοποιῶν ἀγγέλων χαὶ τῶν ἐν τῷ κόσμῳ,
ὑπερβαίνουσι τὴν τῶν αὐτῶν μυϑοποιῶν (οὐ γὰρ ἂν εἴποιμι κοσμο-
ποιῶν) ἐξουσίαν, ὅπως ἂν τὴν ἄνω ἐλευϑερίαν ἀσπάσωνται καὶ τὴν
ἄνω πτῆσιν χτήσαιντος εἰσὶ δὲ ἐκ τοῦ Σατανᾶ παρεσχευασμένοι

13—25 vgl. Irenaeus adv. haer. 1 20, 3; 1200 Harvey = Hippolyt refut. VII 32,5;
S. 219, Sff Wendland τέχνας οὖν uayızas ἐξεργάζονται χαὶ ἐπαοιδάς, φίλτρα TE καὶ
χαριτήσια, παρέδρους TE χαὶ ὀνειροπόμπους χαὶ τὰ λοιπὰ καχουργήματα, φάσχοντες
ἐξουσίαν ἔχειν πρὸς τὸ χυριεύειν ἤδη τῶν ἀρχόντων καὶ ποιητῶν τοῦδε τοῦ κόσμου, οὐ
μὴν ἀλλὰ καὶ τῶν ἐν αὐτῷ ποιημάτων ἁπάντων — 25—8. 804, 18 vgl. Irenaeus adv.
haer. 125, 3; 1 2061 Harvey --- Hippolyt refut. VII 82, 6; 8. 219, 181 οἵτινες καὶ αὐ-

τοὶ εἰς διαβολὴν τοῦ ϑείου τῆς ἐχχλησίας ὀνόματος πρὸς τὰ ἔϑνη ὑπὸ τοῦ σατανᾶ

M

3 Παύλου καὶ ᾿Ανδρέου M ὅ διὰ πράξεων M ΠῚ διεννηνοχέναι M
8. » etwa (χαὶ εἰς τὸ αὐτὸ χωρήσουσιν) *, nach Iren. Hipp. | (γὰρ) ἢ" 9 ἡ«Υ
10 ταὐτα(ς) * 14f μαγεία . . . ἐπινενόηται V 15 ἐφεύροντο, oaus « V
16 Teac; 1. {εν Ὁ 18 {γενέσϑαι», (ὥστε * 20f τοιαῦτα ἐγχειρήσασαι
(ψυχαί) τοιαῦτα ἐγχειρήσεις VM 21 τοσούτων V 22 χαταφρονῆσαι M

10

11
ὦ 900

P104

a

>

οι

304 Epiphanius

καὶ προβεβλημένοι εἰς ὄνειδος καὶ σχάνδαλον τῆς τοῦ ϑεοῦ ἐκκλη-
σίας. ἐπέϑεντο γὰρ ἕξαυτοῖς ἐπίχλην Χριστιανοί, τοῦτο τοῦ Σατανᾶ
παρασκευάσαντος πρὸς τὸ σχαν δαλίζεσϑαι τὰ ἔϑνη die αὐτῶν καὶ Ὁθῦ
ἀποστρέφεσϑαι τὴν τῆς ἁγίας τοῦ ϑεοῦ ἐκκλησίας ὠφέλειαν καὶ τὸ
ἀληϑινὸν κήρυγμα διὰ τὰς ἐχείνων ἀϑεμιτουργίας καὶ ἀνηκέστου(ς)
καχοπραγίας, εἰς τὸ τὰ ἔϑνη κατανοοῦντα αὐτῶν τὰ ἐπάλληλα ἔργα 4
τῶν ἀϑεμιτουργιῶν, νομίσαντα καὶ τοὺς τῆς ἁγίας τοῦ ϑεοῦ ἐκκλη-
σίας τοιούτους εἶναι, ἀποστρέφειν ὡς καὶ προεῖπον τὴν ἀχοὴν ἀπὸ
τῆς τοῦ ϑεοῦ κατὰ ἀλήϑειαν διδασκαλίας ἢ καὶ ὁρῶντά τινὰς καὶ
πα wrag (ἡμᾶς) ὁμοίως BA ασφημεῖν. καὶ τούτου ἕνεκα οἱ πλείους τῶν ὃ
ἐθνῶν ὅπου δὰν ἴδωσι τοιούτους οὔτε ἐπὶ κοινωνίᾳ ἡμῖν προσφέρον-
ται ληψοδοσίας ἢ γνολμης ἢ ἀκοῆς λόγου ϑείου οὔτε τὴν ἀκοὴν ἐντι-
ϑέασιν, ἐπτυρμένοι ἀπὸ τῆς τῶν ἀϑεμίτων ἀνοσιουργίας.

4. Εἰσὶ δὲ ἐν ἀσωτίᾳ διατελοῦντες οὗτοι καὶ πᾶν ὁτιοῦν ἐργαζό- 4,1
μενοι πρὸς εὐπάϑειαν σωμάτων, ἡμῖν δὲ ὅλως οὐ “προσεγγίζοντες, εἰ
μῇ τι ἂν πρὸς τὸ δελεάσαι ψυχὰς ἀστηρίκτους τῇ αὐτῶν xaxodıda-
σχαλίᾳ. εἰς οὐδὲν γὰρ ἡμῖν ὁμοιοῦνται ἢ μόνον ὀνόματι καλεῖσϑαι
σεμνύνονται, ὅπως διὰ τοῦ ὀνόματος τὸ ἐπίπλαστον τῆς ἑαυτῶν
κακίας ϑηράσωνται. »τὸ δὲ zoiua τούτων« | κατὰ τὸ γεγραμμένον 3 P105
»Evdılzov ἐστινε, ὡς ὁ ἅγιος ἀπόστολος Παῦλος ἔφη" διὰ γὰρ τὰς Ö208

προεβλήϑησαν, ἵνα κατ᾽ ἄλλον καὶ ἄλλον τρόπον τὰ ἐχείνων ἀκούοντες ἄνϑρωποι
καὶ δοχοῦντες ἡμᾶς πάντας τοιούτους ὑπάρχειν ἀποστρέφωσι τὰς ἀχοὰς αὐτῶν
ὠπὸ τοῦ τῆς ἀληϑείας κηρύγματος (ἢ zal) βλέποντες τὰ ἐχείνων ἅπαντας ἡμᾶς
βϑλασφημῶσιν, in nullo eis commumicantes neque in doctrina neque in moribus
neque in quotidiana conversatione

14—S. 305, 1 vgl. Irenaeus adv. haer. 125, 3; 1207 Harvey sed vitam quidem
lururiosam, sententiam autem impiam ad velamen malitiae ipsorum nomine
abutuntur, quorum iudicrum dustum est, recipientium dignam suis operibus a deo re-
tributionem — 16 vgl. II Pet. 2, 14 — 19 Röm. 3, 8

M 2—5 Niceph. Antirrhet. bei Pitra Spieileg. Solesm. IV 297, Sff
2 ὅτι ἐπίχλην ἑαυτοῖς ἔϑεντο Χριστιανούς Nieeph. (dadurch ist der vorliegende
(rebrauch von ἐπίχλην für Epiph. gesichert) 2f τοῦτο τοῦ Σατανᾶ παρα-
σχευάσαντος Nieeph.]<VM ᾷ δι᾽ αὐτῶν < Niceph. 5 διὰ τὰς ἢ διὰ τῆς ΥΜ
ἀνηχέστους, Ἢ ἀνιχάστου aus ἀνηχέστου Veort ἠνηκέστου Μ 7—9 ἐχχλησίας--- τοῦ
ϑεοῦ <M I ὁρῶντα Ἢ ὁρῶντας VM | - etwa (οὕτως ἀνοσιουργοῦντας) *
10 πάντως V ἡμᾶς) Jül., vgl. Hipp. 18 ἐΐ πτυρμένοι, 1—2 Buchstaben hinter
ἐ ausradiert V 15 οὐχ ἐγγίζοντε: V 16 ἄρα aus ἂν Υ ὁοΥΥ | vor τῇ -- ἐν
18 τοῦ ἐπιπλάστου aus τὸ ἐπίπλαστον Veor | vor τῆς -- τὰ ΝΥΝ 19 ἐργάσων-

r ae) εν ei
ται aus ϑηράσωνται Veorr ϑηράσονται M 20 ὁ ἅγιος Παῦλος ὁ ἀπόστολος V

10

Panarion haer. 27, 3, 3—4, 7 (Karpokrates) 305

\ DEN Es ‚ sch ’, > ’ 2 = > =
κακας αὐτῶν πράξεις TO ἀνταποδομα ἀποδοϑησεται αὑτοῖς. ἀδεῶς
x 4, - > - 3 ’ « -» ,
γὰρ τὸν νοῦν αὐτῶν εἰς οἶστρον ἐχδεδωχότες πάϑεσιν ἡδονῶν μυρίων

\ Ω Ω ale“ ’
ἑαυτοὺς παραδεδώκασι. φασὶ γὰρ ὁτι 000 νομίζεται παρὰ ἀνϑρώποις
\ = 2 \ SE, \ , Ian ’ ’
καχὰ εἶναι οὐ καχὰ ὑπάρχει, ἀλλὰ φύσει καλά (οὐδὲν γάρ ἐστι φύσει
’ὔ - ) ’; ὯΝ 5 n x - ’
zaxov), τοῖς δὲ ἀνϑρώποις νομίζεται εἶναι φαῦλα. καὶ ταῦτα παντὰα
[4 ’ - - ’ 2 ; -
ἐὰν τις πράξῃ ἐν τῇ μιᾷ ταύτῃ παρουσίᾳ, οὐχέτι μετενσωματοῦται

2 - ε \ x ’ ) - ᾽,ὔ n «ς x ’
αὐτοῦ ἢ ψυχὴ εἰς τὸ πάλιν ἀντικαταβληϑῆναι, ἀλλὰ ὑπὸ ἕν ποιήσασα
- “» > ’ b} C = \ ’ ΝΣ - ’
πασαν πρᾶξιν ἀπαλλαγῆήσεται, ἐλευϑερωϑεῖσα καὶ μηκέτι χρεωστοῦυσα
- \ ne - , \ m. ‚ ’
τι τῶν πρὸς πρᾶξιν ἐν τῷ κοσμῳ. ποίαν δὲ πρᾶξιν δέδια παλιν
= \ ’ ’, 2 \ > n ‚
εἰπεῖν, un βορβόρου δίκην κεχαλυμμένου ὀχετὸν ἀποκαλύψω καί τισι
ὃ ες y ὃ ᾿ ὃ ᾿ ὃ N > [4 9 \ > ’ "ἢ χ Ὁ o
050 λοιμώδους δυσοδμίας ἐργαζεσϑαι τὴν ἐμφορησιν. ἀλλ᾽ ὁμῶς
’ a > ’ , \ \ 23 > ‚ )
ἐπειδήπερ ἐξ ἀληϑείας συνεχομεϑα Ta παρὰ τοῖς ἡπατημένοις ἀπο-
’ [4 = “π᾿ ) \
χαλύψαι, GEUVOTEDOV εἰπεῖν τε καὶ τῆς ἀληϑείας un ἔξω βαίνειν
’ ’ x ) u - > \
ἐμαυτὸν χαταναγκάσω. τί δὲ ἀλλ᾽ οτε πᾶσαν ἀρρητουργίαν καὶ

- > ’ aa a > N > \ ’ ’ [2 ΄
ἀϑέμιτον πρᾶξιν, ἢν οὐ ϑεμιτὸν ἐπὶ στόματος φέρειν, οὗτοι πρατ-

Ν vun 5 \ c - \

τουσιν καὶ πᾶν εἶδος ἀνδροβασιῶν καὶ λαγνιστέρων ὁμιλιῶν πρὸς

- ’ ΕΙ \ \

γυναῖκας ἐν ἕκαστῳ μέλει σώματος" μαγείας TE xal φαρμακείας καὶ
- - 5 ’ 2

εἰδωλολατρείας ἐχτελοῦντες τοῦτο εἶναί φασιν ἐργασίαν ἀποδόσεως

1—9 vgl. Irenaeus adv. haer. I 25, 4; I 207 Harvey et ın tantum insania
effrenati sunt, uti et ommia quaecunque sunt irreligiosa et impia in potestate habere
et operari se dicant. sola enim humana opinione negotia mala et bona dieunl. .....
si non praeoccupans quis in umo adventu omnia agat semel ac pariter ... . uti se-
cundum quod seripta eorum dieunt in ommi usu vitae factae amimae ipsorum
exeuntes in nihrlo adhuc minus habeant; adoperandum autem in eo, ne forte propterea
quod deest libertati aliqua res, cogantur iterum mitti in corpus u. ebenda 125,5; 1210
Harvey (= Theodoret haer. fab. 15; Migne 83, 352C) τὰ δὲ λοιπά, ἀδιάφορα ὄντα,
κατὰ τὴν δόξαν τῶν ἀνθρώπων πῆ μὲν ἀγαϑὰ πῆ δὲ χακὰ νομίζεσθαι, οὐδενὸς φύσει
χαχοῦ ὑπάρχοντος; Ss. auch Tertullian de anima 35 nulli enim vitam istam rato
fieri nisi universis quae arguunt eam expunctis, quia non natura quid malum
habeatur sed opinione. vtaque metempsychosin necessarie imminere, si non in primo
quoque vitae huius commeatu ommibus inliecitis satisfiat — 14f vgl. Irenaeus adv.
haer. I 25, 4; 1 207 Harvey guae non tantum dicere et audire non est fas nobıs,

sed ne quidem in mentis conceptionem venire

M

> ὸ ’ ’ > Ίγω
1 ἀνταποδοϑήσεται Μ 3 παρφεδώχασι, ad Veorr 6 πράξῃ Ev] πράξειεν
7022’ M IL εἰπεῖν δέδια πάλιν V 11 δείξω M | δυσοσμίας M 12 ἐξ]
en ? *, aber vgl. 8.319,8 14 ἀλλ᾽ ὅτι aus ἀλλο τι Veorr ἄλλο τι Μ; ἀλλ᾽ +

(3)? * 18 zei vor τοῦτο hineingefli ckt Veorr <M | ἀποδόσεων Μ
Epiphaniusl. 20

SU)

ὅ D66

.

»-

" au ΒΞ ΎῪν

306 Epiphanius

τῶν ἐν TO σώματι ὀφλημάτων εἰς τὸ μηκέτε ἐγκαλεῖσϑαι ἢ μέλλειν
τι πράξεως ἔργον ἀπαιτεῖσϑαι, καὶ τούτου ἕνεχα μὴ ἀποστρέφεσϑαι
τὴν ψυχὴν μετὰ τὴν ἐντεῦϑεν ἀπαλλαγὴν καὶ πάλιν εἰς μετενσωμά-
τῶσιν χαὶ μεταγγισμὸν χωρεῖν.

5. Οὕτως γὰρ ἔχει τὰ αὐτῶν συντάγματα οἰς ἀναγνόντα τὸν
συνετὸν ϑαυμάζειν καὶ ἐκπλήττεσθαι καὶ ἀπιστεῖν εἰ ταῦτα οὕτως
ὑπὸ ἀνϑρώπων γενήσεται, οὐ μόνον τῶν καϑ' ἡμᾶς πόλιν χκατοι-
χούντων, ἀλλὰ καὶ τῶν μετὰ ϑηρῶν καὶ ὁμοίων ϑηρσὶ καὶ κτήνεσι
* χαὶ σχεδὸν εἰπεῖν τὰ κυνῶν χαὶ ὑῶν πράττειν τολμώντων. φασὶ
γὰρ δεῖν πάντως πᾶσαν χρῆσιν τούτων ποιεῖσϑαι, ἵνα μὴ ἐξελϑοῦσαι
καὶ ὑστερήσασαί τινος ἔργου τούτου ἕνεκα καταστραφῶοιν εἰς σώματα
πάλιν αἵ ψυχαὶ εἰς τὸ πρᾶξαι αὖὐϑις ἃ μὴ ἔπραξαν. καὶ τοῦτό ἐστι,
φασίν, ὅπερ ὁ Ἰησοῦς ἐν τῷ εὐαγγελίῳ εἶπεν διὰ τῆς παραβολῆς ὅτι
οἴσϑε εὐνοῶν τῷ ἀντιδίκῳ σοὺ ἐν ᾧ εἶ ἐν τῇ ὁδῷ μετ᾽ αὐτοῦ καὶ

ξ \ ᾿ δ᾽ > - D ς >
dos ἐργασίαν ἀπηλλάχϑαι ar αὐτοῦ, μή πῶς ὁ ἀντίδιχος πα-

᾿ς - - < x - «ς c c
ραδῷ σὲ τῷ κριτῇ zei ὁ χριτῆς τῷ VANOETN, χαὶ 0 ὑπηρέτης
Om > ’ Ξ > x ’ , 2 x Ir > -
Bain σὲ εἰς -φυλαχῆν᾽ ἀμὴν λέγω σοί, οὐ um ἐξέλθῃς ἐκεῖϑεν,
a x

y Pe 0 ’ band r‚ \
ἕως ἂν ἀποδῷς τὸν ἔσχατον xodparınve. uvdov δέ τινὰ 4 D67

5—9 vgl. Irenaeus adv. haer. 125, 5; 1209 Harvey (= Theodoret haeret. fab.
15; Migne 83, 352 ΟἹ zal εἰ μὲν πράσσεται παρ᾽ αὐτοῖς τὰ ἄϑεα χαὶ ἔχϑεσμα καὶ
ἀπειρημένα, ἐγὼ οὐκ ἂν πιστεύσαιμι. ἐν δὲ τοῖς συγγράμμασιν αὐτῶν οὕτως ἀνα-
γέγραπται χαὶ αὐτοὶ οὕτως ἐξηγοῦνται ἃ. 1 25, 4; 1 207 Harvey 7166 credere si
apud homines conversantes in his quae sunt secundum nos eivitates tale aliqwid
agitatur — 9—1S vgl. Irenaeus adv. haer. I 25, 4; 1 208 Harvey adoperandum
autem in eo, ne forte propterea quod deest libertati aliqua res cogantur iterum
mitti in corpus. propter hoc dieunt Jesum hane dixisse parabolam: cum es cum
adversario tuo in via, da operam ut libereris ab eo, ne forte te det iudici et iudex
ministro et mittat te in carcerem. Amen dico tibi, non exies inde, donec reddas
novissimum quadrantem, s. auch Tertullian de anima 35 ceterum totiens animam
revocarı habere, quotiens minus quid intulerit, reliquatricem delietorum, domec

exsolvat novissimum quadrantem, detrusa identidem in carcerem corporis. hue

enim temperat totam illam allegoriam domini — 14 Matth. 5, 25f
M

1 ὀφειλημάτων aus ὠφλημάτων Ver - 5 ἔχειν M 7 τῶν]
τὴν M 9 « etwa (dıawusrov) * 10 δεῖ V 13 διὰ τῆς παραβολῆς
angeflickt Veorr 14 εἶ) eic V 17 vor φυλαχὴν + τὴν M | dumv zwei-

mal V

oO.

2.2

3 P106

10

20

V

Panarion haer. 27, 4, 7—5, 7 (Karpokrates) 307

WR: j 5 N : VER
πλάττουσιν οἱ avrol πρὸς ἐπίλυσιν τῆς | παραβολῆς ταύτης καί φασιν Ο210

εἶναι τὸν ἀντίδικον ἐκεῖνον τῶν τὸν κόσμον πεποιηκότων ἀγγέλων
ἕνα καὶ εἰς αὐτὸ τοῦτο κατεσχευάσϑαι, εἰς τὸ ἀπάγειν τὰς ψυχὰς πρὸς
τὸν χριτὴν τὰς ἐντεῦϑεν ἐξερχομένας ἐκ τῶν σωμάτων ἐκεῖσε
δὲ ἐλεγχομένας᾽ μὴ ποιησάσας δὲ πᾶσαν ἐργασίαν παραδίδοσθαι
ἀπὸ τοῦ ἄρχοντος τῷ ὑπηρέτῃ. ἄγγελον δὲ εἶναι τὸν ὑπηρέτην,
ἐξυπηρετούμενον τῷ κριτῇ τῷ κοσμοποιῷ εἰς τὸ φέρειν τὰς ψυχὰς
πάλιν καὶ εἰς σώματα χαταγγίζειν διάφορα. εἶναι δὲ τὸν ἀντίδικον
τοῦτον, ὃν ἔφημεν τὸν κύριον εἰρηχέναι ἐν τῷ εὐαγγελίῳ, [ὃν] οὗτοι
ἄγγελον ἕνα τῶν κοσμοποιῶν φασιν, ὄνομα ἔχοντα Διάβολον. φασὶ
γὰρ εἶναι τὴν φυλακὴν τὸ σῶμα, τὸν δὲ ἔσχατον κοδράντην ϑέλουσιν
εἶναι τὴν μετενσωμάτωσιν" * καϑ' ἑκάστην παρουσίαν σωμάτων ἐπι-
τελεῖν ἐσχάτην πρᾶξιν καὶ μηκέτι ὑπολείπεσϑαι πρὸς τὸ ἀϑέμιτόν τι
πρᾶξαι. δεῖ γάρ, φασὶν ὡς προείπαμεν, πᾶντα {(διλελϑοῦσαν καὶ πρά-
ξασαν χαϑ' ἕχαστον καὶ ἐλευϑερωϑεῖσαν ἀνελϑεῖν πρὸς τὸν ἄνο)
ἄγνωστον, ὑπερβᾶσαν τοὺς χοσμοποιοὺς καὶ τὸν κοσμοποιόν. φασὶ
ὁὲ πάλιν ὅτι δεῖ κἂν τε ἐν μιᾷ παρουσίᾳ τῆς μετενσωματώσεως πρα-
ξάσας λοιπὸν ἄνω ἐλευϑερωϑείσας ἀπιέναι" εἰ δὲ μὴ ἐν μιᾷ παρουσίᾳ
πράξωσι, καϑ' ἕκάστην παρουσίαν μετενσωματώσεως χατὰ βραχὺ
ποιησάσας ἕχάστου ἔργου ἀϑεμίτου τὴν ἐργασίαν λοιπὸν ἐλευϑερο-

1--5. 908,1 vgl. Irenaeus adv. haer. 1 20, 4; 1208 Harvey et adversarium dieunt
unum ex angelis qui sunt in mundo, quem diabolum vocant, dicentes factum eum
ad id, ut ducat eas quae perierunt animas a mundo ad principem. et hune dieunt
esse primum ex mundı fabricatoribus et illum altero angelo qui ministrat ei, tradere
tales animas, ut in alia corpora includat. corpus enim dicumt esse carcerem οἱ
ed quod ait non exies inde, quoadusque norissimum quadrantem reddas, interpre-
tantur quası non exeat quis a potestate angelorum eorum qui mundum [abricaverunt.
Die Fortsetzung griechisch bei Hippolyt refut. VII 32, 7; 8. 220, 2ff Wendland
εἰς τοσοῦτον δὲ μετενσωματοῦσϑαι φάσχουσι τὰς ψυχάς, 000v πάντα τὰ ἁμαρτή-
ματα πληρώσωσιν" ὕταν δὲ μηδὲν λείπῃ, τότε ἐλευϑερωϑεῖσαν ἀπαλλαγῆναι πρὸς
ἐχεῖνον τὸν ὑπεράνω τῶν χοσμοποιῶν ἀγγέλων ϑεόν, καὶ οὕτως σωϑήσεσϑαι πάσας
τὰς ψυχάς. [εἶ] τινὲς δὲ φϑάσασαι ἐν μιᾷ παρουσίᾳ ἀναμιγῆναι πάσαις ἁμαρτίαις
οὐχέτι μετενσωματοῦνται, ἀλλὰ πάντα ὁμοῦ ἀποδοῦσαι τὰ ὀφλήματα ἐλευϑερωϑή-
σονται τοῦ μηκέτι γενέσϑαι ἐν σώματι

Ν

4 τῶν <V 5 δὲ hinter ποιησάσας *, hinter παραδίδοσϑαι VM io?
<M 8f τοῦτον τὸν ἀντίδικον M 9 [ὃν] * | αὐτοὶ aus οὗτοι V 10 ἄβο-
Aov V 12 χα (χρῆναι δὲν * 14 {διδελϑοῦσαν * 19 πράξουσι Μ

20*

ὧι

6

308 Epiphanius

ΡΞ ur a ᾿ Ω = ur = er Ἶ
ϑῆναι. λέγουσι δὲ πάλιν οτι τοῖς ἀξίοις ταῦτα καταξιοῦμεν dın- 8
Ἵ Φι. x - Σ ’ ” ’
yelodeı, ἵνα πράξωσι τὰ δοχοῦντα εἶναι χαχά, οὐχ Ovra δὲ φύσει
’ ἕν [2 > -- u x ΡῚ - Ν} >
zaxa, Iva uadovres ἐλευϑερωϑοῶῦσι. σφραγῖδα δὲ ἐν χαυτῆρι ἢ δι 9
᾿ > ὋΝ Φ τ Φ΄. Νὰ -
ἐπιτηδεύσεως ξυρίου ἢ ῥαφίδος ἐπιτιϑέασιν οὗτοι οἱ ἀπὸ Καρποχρᾶ ὁ
u x τ τῇ 5 x ΜᾺ N = τὰ Dim > P
ἐπὶ τὸν deStov λοβὸν τοῦ ὦτος τοῖς ὑπ αὐτῶν αἀπατοῶμερνγοις. | P107
- x « - ” > > - > Ἂ
6. Hidev δὲ εἰς ἡμᾶς ndn πῶς Μαρκχελλίνα τις | ὑπ᾿ αὐτῶν ἀπα- 6,1 Dei
u, a x > ’ > ’ > ’ ) ’ « ’
τηϑεῖσα, ἢ πολλοὺς ἐλυμήνατο Ev χρόνοις Avıznrov ἐπισκόπου Poruns,
- N x x ‚ x - > c ’
τοῦ μετὰ τὴν διαδοχὴν Πίου καὶ τῶν ἀνωτέρω. ἐν Ῥώμῃ γὰρ γεγόνασι 2

-

1—3 vgl. Irenaeus adv. haer. I 25, 5; 1 209 Harvey (= Theodoret haeret.
fab. 15; Migne 83, 802 ΟἹ αὐτοὶ οὕτως ἐξηγοῦνται, τὸν Ἰησοῦν λέγοντες ἐν μυστη-
οἷῳ τοῖς μαϑηταῖς αὐτοῦ καὶ ἀποστόλοις κατ᾽ ἰδίαν λελαληκέναι καὶ αὐτοὺς ἀξιῶ-
σαι τοῖς ἀξίοις καὶ τοῖς πειϑομένοις ταῦτα παραδιδόναι. διὰ πίστεως γὰρ καὶ
ἀγάπης σῴζεσθαι" τὰ δὲ λοιπά, ἀδιάφορα ὄντα, κατὰ τὴν δόξαν τῶν ἀνθρώπων πῆ
μὲν ἀγαϑὰ πῆ δὲ καχὰ νομίζεσϑαι, οὐδενὸς φύσει χακοῦ ὑπάρχοντος --- 3—5 vgl.
Irenaeus ady. haer. I 25, 6; I 210 Harvey = Hippolyt refut. VII 32, 8; S. 220, Sf
Wendland τούτων τιρὲς χαὶ zavrmoudSovsı τοὺς ἰδίους μαϑητὰς ἐν τοῖς ὀπίσω
πέρεσι τοῦ λοβοῦ τοῦ δεξιοῦ ὠτός. Über den Sinn der Kennzeichnung vgl. Herakleon
bei Clemens Al. ecl. proph. 25, 1; III 143, 22f Stählin; dazu Usener, Weihnachtsfest?
S. 66 Dölger, Sphragis S. 39ff Bousset, Kyrios Christos S. 278? — 6 ἦλϑεν εἰς ἡμᾶς ist
nicht zu übersetzen »es ist zu uns gekommen« (das müßte πρὸς ἡμᾶς heißen), son-
dern bedeutet nach stehendem (übrigens auch sonst verbreitetem) Sprachgebrauch
des Epiph. (vgl. Index unter ἔρχεσθαι): »es ist auf uns oder an uns gekommen, die
Kunde ist an uns gelangt«. Die seit Lightfoot (8. Clement of Rome I 5288; vgl.
Zahn, Forschungen VI 2588 Harnack, Lit.-Gesch. II 1, 184ff) eingebürgerte An-
nahme, daß Epiph. hier eine in Rom verfaßte Quelle gedankenlos ausschreibe,
wird damit hinfällig — 6—8 vgl. Irenaeus adv. haer. I 25, 6; 1210 Harvey unde
et Marcellina, quae Romam sub Aniceto venit, cum esset huius doctrinae, multos exter-
minarit — ΤΠ die Angaben über die römischen Bischöfe ruhen auf Eusebius
— 8-58. 309, 2 vgl. Irenaeus ady. haer. III 3,3; II 10 Harvey (= Eusebius h. e.
Υ 6, 1f; S. 438, Τῇ Schwartz) ϑεμελιώσαντες οὖν χαὶ οἰχοδομήσαντες οἱ μαχάριοι
ἀπόστολοι τὴν ἐχχλησίαν Δίνῳ τὴν τῆς ἐπισχοπῆς λειτουργίαν ἐνεχείρισαν ... δια-
δέχεται δ᾽ αὐτὸν Av&yzintog, μετὰ τοῦτον δὲ τρίτῳ τόπῳ ἀπὸ τῶν ἀποστόλων τὴν
ἐπισχοπὴν χληροῦται Κλήμης Eusebius h. 6. III 21; S. 236, 10 Η Schwartz ἐν τούτῳ
δὲ Ῥωμαίων εἰς ἔτι Κλήμης ἡγεῖτο, τρίτον zal αὐτὸς ἐπέχων τῶν τῇδε μετὰ Παῦλόν
te χαὶ Πέτρον ἐπισχοπευσάντων βαϑμόν" Aivog δὲ ὁ πρῶτος ἣν χαὶ μετ᾽ αὐτὸν

᾿Ἀνέγχλητος
Μ

4 ξυρίου Pet.] ξηρίου VM | ὑπὸν 5 λωβὸν, ὦ aus o Veorr | ὑπ᾽ αὐ-
τὸν M 6 δὲ] μὲν V | an’ M 7 ἣ hineingeflickt Veorr

10

V

Panarion haer. 27, 5, 7—6, 6 (Karpokrates) 309

- , \ - ς , 2 \ ne Υκ 5 ‚
πρῶτοι Πέτρος καὶ Παῦλος οἱ ἀπόστολοι αὐτοὶ καὶ Enloxonoı, eita Πίνος
3 ram 3 ’ ’ 2 ‚ \ ‚ wer
εἶτα Κλῆτος eita Kinuns, σύυγχρονος ὧν Πέτρου καὶ Παύλου, οὐ Ent-
- - x c - Ν x
μνημονεύει Παῦλος Ev τῇ πρὸς Ῥωμαίους ἐπιστολῇ. καὶ μηδεὶς
ς ”t [4 x > - ” = > \ d 7 > x -
ϑαυμαζέτω οτι πρὸ αὐτοῦ αλλοι τὴν ἑπισχοπὴν διεδέξαντο ἀπὸ τῶν
fi „ ‚ ‚ \ €
ἀποστόλων, οντος τούτου συγχρόνου Πέτρου καὶ Παύλου καὶ οὗτος
’ - >» ’ > 7 ’
γὰρ σύγχρονος γίνεται τῶν ἀποστόλων. εἴτ οὖν ἔτι περιόντῶν
- κα , \ ἘΣ = e
αὐτῶν ὑπὸ Πέτρου Aaußavsı τὴν χειροϑεσίαν τῆς ἐπισκοπῆς καὶ
” \ - - - 2 - >
παραιτησάμενος NOYEL — λέγει γὰρ Ev μιᾷ τῶν ἐπιστολῶν αὐτοῦ »ἄνα-
- DJ > c \ - - \ - ’
18009, ἄπειμι, εὐσταϑείτω ὁ λαος τοῦ ϑεοῦςε, τισὶ τοῦτο συμβουλευῶν
[d) \ ς = - N γ
(εῦρομεν rag ἔν τισιν ὑπομνηματισμοῖς τοῦτο ἐγκείμενον) -- ἤτοι
μετὰ τὴν τῶν ἀποστόλων τελευτὴν ὑπὸ τοῦ Κλήτου τοῦ ἐπισχόπου
οὗτος καϑίσταται, οὐ πάνυ σαφῶς ἴσμεν. πλὴν ἀλλὰ καὶ
[4 > ’ > ΄
οὕτως ἠδύνατο ἔτι | περιόντων τῶν ἀποστόλων, φημὶ δὲ τῶν
- ’ γ \
περὶ Πέτρον καὶ Παῦλον, ἐπισχόπους ἄλλους καϑίστασϑαι διὰ
\ \ > ’ ’ > \ \ Bl} ’ ’
To τοὺς ἀποστολους πολλάκις ἐπὶ τας αλλὰᾶς ΠΥ: στέλλε-
x ’ x
σϑαι τὴν πορείαν ἐπὶ τὸ τοῦ Χριστοῦ κήρυγμα μη δυνασϑαι δὲ
τὴν τῶν Ῥωμαίων πόλιν ἄνευ ἐπισχόπου εἶναι. ὁ μὲν γὰρ Παῦλος
καὶ ἐπὶ τὴν Iraviav ἀφικνεῖται, Πέτρος δὲ πολλάκις Πόντον τε καὶ
’ ’ \ x Ἁ - SUR
Bı9vviav ἐπεσχέψατο. ἐνεχώρει δὲ μετὰ To κατασταϑήναι Kinuevra

2f vgl. Eusebius h. e. III 4, 9; S. 194, 10 Schwartz III15; 8. 228, 21f Κλή-
ums ὃν συνεργὸν Eavrod γενέσϑαι Φιλιππησίοις ἐπιστέλλων ὁ ἀπόστολος διδάσκει
(vgl. Hieronymus de vir. ill. 15) — 3 πρὸς Ῥωμαίους, vielmehr Phil. 4, 3 —
7 vgl. element. Hom. ep. Clem. ad Jac. 2ff; 5. 6, 21ff Lagarde — Sf 1 Clem. ad
Cor. 54, 2 — 10 ἕν τισιν ὑπομνηματισμοῖς, vgl. unten haer. 29, 4, 4 ἐν τοῖς av-
τοῖς ὑπομνηματισμοῖς mit Bezug auf die Werke des Eusebius u. Clemens Al.;
eine Anspielung auf die ὑπομνήματα des Hegesipp ist daher nicht nahegelegt —
121 vgl. Rufin praef. in 5. Clem. Recogn. S. 2 Gersdorf guwidam enim requwirunt,
quomodo cum Linus .et Oletus in urbe Roma ante Olementem hune fuerint episcopi,
ipse Olemens ad Jacobum scribens sibi dicat a Petro docendi cathedram traditam.
cwius rei hance accepimus esse rationem, quod Linus et Oletus fuerunt quidem
ante Olementem episcopi in urbe Roma, sed superstite Petro, videlicet ut illi episco-
patus curam gererent, ipse vero apostolatus impleret offieium — 1 vgl. Röm.
15, 24. 23:— 18 vgl. I Pet. 1,1

M

1 οἱ ἀπόστολοι αὐτοὶ] οἱ u. αὐτοὶ hineingeflickt Veorr <M 7 αὐτῶν, van-
geflickt V eorr 8 ἤλγει M 11 τελευτὴν διαδοχὴν VM 12 ἴσμεν] μὲν M
18 οὕτως) οὗτος M | ἠδύνατο --- es war möglich 16 ἐπὲ durchgestrichen
u. διὰ drübergesetzt V eorr 17 τὴν <M

ὧν

ὧι

Ὁ 912

2 Br ah ie Ὁ πα N)
Ἀ Ta . ri A οἱ!

310 Epiphanius

χαὶ παραιτήσασϑαι (εἴ γε οὕτως ἐπράχϑη" διανοοῦμαι γάρ, οὐχ ὁδρί-
ζομαιὺ ὕστερον μετὰ τὸ τετελευτηκέναι Λίνον καὶ Κλῆτον, ἐπισχο-
πεύσαντας πρὸς δεχαδύο ἔτη ἕχαστον μετὰ τὴν τοῦ ἁγίου Πέτρου
χαὶ Παύλου τελευτὴν τὴν ἐπὶ τῷ δωδεχάτῳ ἔτει Νέρωνος γενομένην,

5 τοῦτον αὖϑις ἀναγκασϑῆναι τὴν ἐπισχοπὴν κατασχεῖν. ὅμως ἡ ἴ
τῶν ἐν Ῥώμῃ ἐπισχόπων διαδοχὴ ταύτην ἔχει | τὴν ἀκολουϑίαν" Ὅ09
Πέτρος καὶ Παῦλος, Λίνος καὶ Κλῆτος, Κλήμης Εὐάρεστος ᾿Αλέξαν-
ὅρος Ξύστος Ἰελέσφορος Yyivos Πίος ᾿Ανίχητος, ὁ ἄνω ἐν τῷ
χαταλόγῳ προδεδηλωμένος. zei μή τις ϑαυμάσῃ ὅτι ἕκαστα οὕτως

10 ἀχριβῶς διήλϑομεν" διὰ γὰρ τούτων ἀεὶ τὸ σαφὲς δείκνυται. ἐν 8
χρόνοις τοίνυν, ὡς ἔφημεν, ᾿Ἰνικήτου ἡ προδεδηλωμένη Μαρκελλίνα P108
ἐν Ῥώμῃ γενομένη τὴν λύμην τῆς Καρποχρᾶ διδασκαλίας ἐξεμέσασα
πολλοὺς τῶν ἐχεῖσε λυμηναμένη ἠφάνισε. καὶ ἔνϑεν γέγονεν ἀρχὴ
Γνωστικῶν τῶν καλουμένων. ἔχουσι δὲ εἰκόνας ἐνζωγράφους διὰ 9

15 χρωμάτων, ἀλλὰ καὶ οἱ μὲν ἐκ χρυσοῦ καὶ ἀργύρου καὶ λοιπῆς ὕλης,

1 vgl. element. Hom. ep. ad Jac. 3; S. 7, 1 Lagarde προσπεσὼν ἐδεόμην
αὐτοῦ παραιτούμενος τὴν τῆς καϑέδρας τιμήν τε καὶ ἐξουσίαν — 3 πρὸς δεχαδύο
ἔτη ἕχαστον vgl. Eusebius h. 6. 1Π18 u. 15; S. 228, 14 u. 21 Schwartz — 4 ἐπὶ τῷ
δωδεκάτῳ ἔτει Νέρωνος wohl entnommen aus Eusebius ἢ. 6. II 26, 1; 8. 178, 21
ἔτους δωδεκάτου τῆς Νέρωνος ἡγεμονίας — 5—S vgl. Irenaeus adv. haer. 1Π 3,3;
II 10f Harvey = Eusebius ἢ. 6. V 6, 1ff; S. 438, 7ff Schwartz (dazu Einleitungs-

band 8.6f) — Sf ἄνω ἐν τῷ καταλόγῳ kann sich nur auf S. 308,7 beziehen
— 10-14 vgl. die zu ὃ. 308, 6—8 angeführte Stelle aus Irenaeus; dazu deren
Fortsetzung Gnosticos se autem vocant — 14—S. 311, 9 vgl. Irenaeus adv.

haer. I 25, 6; 1 210 Harvey (Hippolyt refut. VII 32, 8; S. 220, 10f verkürzt) etiam
imagines, quasdam quıdem depietas quasdam autem et de reliqua materia fabricatas
habent, dicentes formam Christi factam a Pilato «llo in tempore quo [wit Jesus
cum hominibus. et has coronant et proponunt eas cum imaginibus mundi philo-
sophorum, videlicet cum imagine Pythagorae et Platonis et Aristotelis et reliquorum;

et religuam observationem circa eas simtliter ut gentes faciunt

vıM 14—S. 311, 7 frei wiedergegeben von Nicephorus Antirrhet. bei Pitra

Spieil. Solesm. IV 297 εἰχόνας Χριστοῦ ἔχουσιν ἐκ διαφόρων ὑλῶν ἅς φασιν εἶναι
-ὕ-Γ I - x -« \ ’ ’ r a b) ww) e « > ’

τοῦ Inooö καὶ ὑπὸ Ποντίου Πιλάτου yeyernusvas ὁτὲ ἐπεδήμει τῷ τῶν ἀνϑρώπων

γένει, εἶτα καὶ φιλοσύφων Πυϑαγόρου καὶ Πλάτωνος χαὶ Ἀριστοτέλους καὶ ἑτέρων"

ἃς δὴ καὶ ἱδρυσάμενοι προσχυνοῦσι καὶ τὰ ἐϑνῶν ἐπιτελοῦσι μυστήρια

2 χαὶ- ΜΝ 5 αὖϑις] ἄν τις M 9. οὕτως] τούτων M 11 ἡ
13 τῶν «-:- Μ | ἔνϑεν aus etwas anderem hergestellt V eorr 15 ἀλλὰ καὶ οἱ
μὲν durchgestrichen, dafür am Rande τινὲς δὲ V ecorr

Panarion haer. 27, 6, 6—7, 5 (Karpokrates) 311

ἅτινα ἐχτυπώματά φασιν εἶναι τοῦ Ἰησοῦ καὶ ταῦτα ὑπὸ Ποντίου
Πιλάτου γεγενῆσϑαι, τουτέστιν τὰ ἐκτυπώματα τοῦ αὐτοῦ Ἰησοῦ ὅτε
ἐνεδήμει τῷ τῶν ἀνϑρώπων γένει. κρύβδην δὲ τὰς τοιαύτας ἔχουσιν, 10
ἀλλὰ καὶ φιλοσόφων τινῶν, Πυϑαγόρου καὶ Πλάτωνος χαὶ ’Aoıoro-
τέλους καὶ λοιπῶν, us? ὧν φιλοσόφων χαὶ ἕτερα ἐχτυπώματα τοῦ
Ἰησοῦ τιϑέασιν, ἱδρύσαντές τε προσκυνοῦσι καὶ τὰ τῶν ἐϑνῶν ἐπι-
τελοῦσι μυστήρια. στήσαντες γὰρ ταῦτας τὰς εἰχόνας τὰ τῶν ἐϑνῶν
ἔϑη λοιπὸν ποιοῦσι. τίνα δέ ἐστιν (ta) ἐϑνῶν ἔϑη ἀλλ᾽ ἢ ϑυσίαι
xal Ta ἀλλὰ; ψυχῆς δὲ εἶναι μόνης σωτηρίαν φασὶ καὶ οὐχὶ σω- 11
μάτων.

7. Δεῖ τοίνυν τούτους ἀνατρέπειν παντὶ σϑένει" μηδεὶς γὰρ κατα-
φρονείτω λόγου καὶ μάλιστα κατὰ ἀπατεώνων. ἀλλ᾽ εἴποι τις av'
οὐ γάρ ἐστι φωρατὰ καὶ μωρίας ἔμπλεα; ἀλλ᾽ ἔσϑ᾽ ὅπη καὶ τὰ μωρὰ
πείϑει τοὺς ἄφρονας καὶ τοὺς συνετοὺς παρεχτρέπει, ἐὰν μὴ παρῇ ὁ
γοῦς ὁ ἐν τῇ ἀληϑείᾳ ἠσχημένος. ἐμπεσόντος τοίνυν καὶ τούτου τῇ
Σίμωνος μαγείᾳ καὶ τῶν λοιπῶν, τοῖς αὐτοῖς καὶ τοῦτον ἀνατρέ-
wousv. εἰ γὰρ ἡ ἄγνωστος καὶ ἀκατονόμαστος δύναμις αἰτία γέ-
γονεν ἄλλων | ἀγγέλων, ἢ ἐστιν ἀγνοια παρὰ τῇ αὐτῇ τουτέστιν Ὁ τὸ Ὁ 214
τῷ πατρὶ τῶν ὅλων, εἰ μὴ ἤδει ἃ μέλλουσι πράττειν οἱ ὑπ᾽ αὐτοῦ
κατασχευαζόμενοι ἄγγελοι, ἀγνοήσας ὅτι ἀποστήσονται καὶ ποιήσουσιν
ἃ μὴ αὐτὸς ἐβούλετο — - ἢ τούτους μὲν ἐποίησε γινώσκων ὅτι ποιή-
σουσιν, ὃ αὐτὸς οὐ βούλεται παρ᾽ αὐτῶν δὲ γέγονε, καὶ ἔσται διὰ
τῆς γνώσεως καὶ εὐδοκίας αὐτὸς ποιήσας ἃ ἐχεῖνοι τετολμήκασιν.
εἰ τοίνυν ὡς προεῖπον ἐγίνωσχε μὲν ἃ ποιήσουσιν, οὐχ ἐβούλετο δὲ ἵνα 3
ποιήσωσι, τίνι τῷ λόγῳ τοὺς πεποιηχότας ἐποίει εἰς τὸ πράττειν ἃ
μὴ αὐτὸς ἐβούλετο; εἰ δὲ αὐτὸς μὲν πεποίηκε τοὺς ἀγγέλους, ἵνα 4
ποιήσωσι τὰ ὑπ᾽ αὐτῶν γενόμενα, ἄρα ἤϑελε γενέσθαι" διὸ καὶ τοὺς ῬΙ109
πεποιηχότας προχατεσχεύασεν ἀγγέλους. καὶ εἰ προκατεσχεύασεν εἰς
τὸ ποιῆσαι, ἀπαγορεύει δὲ τὰ ὑπ᾿ αὐτῶν γενόμενα, συχοφαντία ἂν
εἴη ἐν μέσῳ. εἰ δὲ συνεχώρει μὲν τοῦ ποιεῖν αὐτούς, βούλεται δὲ τὰ ὅ
ὑπ᾿ αὐτῶν γενόμενα (τουτέστιν ἀνϑρώπους καὶ ψυχάς) πάλιν πρὸς

“.}
je

2

17ff vgl. oben haer. 23, 4, 1ff; S. 252, 1ff
M Niceph. (bis Z. 7)

>» xai2 <M 6 re hineingeflickt Veorr <M | hinter προσχυνοῦσι
2 Buchstaben wegradiert V προσχυνοῦσι + τε M δ τς 9 σωτηρίας M
12 χατὰ ἢ παρὰ VM 13 ἔσϑ᾽ ὅπη] ἐϑόπη M | μωρὰ] μωρείας M 17 ἀκα-
το νόμαστος, o aus ὦ V ἀκατωνόμαστος M 90 ποιήσωσιν Μ 21 ἠβούλετο V
25 vor εἰς - χαὶ M 27 γενόμενα Jül., vgl. Ζ. 29 u. 31] γινόμενα VM
29 γινόμενα M 31 γινόμενα M

.

10

rd
[ST

312 Epiphanius

ἑαυτὸν ἀναλαμβάνειν παρὰ τὴν τούτων βούλησιν, ἄρα ἔσται πλεονε-
ξία ἐν μέσῳ καὶ οὐδὲν ἕτερον, ἁρπαζομένων τῶν ὑπὸ τῶν ἀγγέλων
* ἀνϑρώπων ὑπὸ τοῦ ἄνωϑεν παρὰ τὴν τούτων βούλησιν" ἀλλὰ καὶ
ἀδράνεια εἴη, ἐπειδὴ μὴ αὐτὸς δυνάμενος ἑαυτῷ ποιεῖν ἁρπάζει τὰ
ὑπὸ τῶν ὑπ᾽ αὐτοῦ γενομένων γενόμενα. καὶ ἔσται λοιπὸν μῦϑος
καὶ μωρολογία, τῶν μὲν κάτω δυναμέν on» ὑπερβῆναι τοὺς ἐν μέσῳ,
τοὺς δὲ ἐν μέσῳ τιμωρεῖσϑαι αἰτίους ὄντας τῶν κάτω καὶ τοὺς κάτω
ὑπὲρ τοὺς μέσους πρὸς τὸν ἄγω σῴζεσϑαι καὶ ἐλευϑεροῦσϑαι, λέγω
δὴ τὰς ψυχὰς τῶν ἐν τῇδε τῇ κτίσει. εἴη δ᾽ ἂν ὁ μὲν ἄνω μὴ δυνη-
ϑεὶς ποιῆσαι ἀσϑενὴς κρινόμενος, οἱ δὲ ὑπ᾽ αὐτοῦ γενόμενοι {δυνα-
toi), δυνάμενοι ποιῆσαι ἃ αὐτὸς μὲν οὐχ ἐβούλετο, ἢ ἐβούλετο καὶ
οὐχ ἠδύνατο. οὔ γὰρ δύναται ἃ ἐκεῖνος ἐπιποϑεῖ. εἶναι αὐτῷ κακὸν

τ

Ian Eur = ὃ x 3 ’ = N ER,
οὐδὲ ὑπὸ καχῶν γεγονέναι. εἰ γὰρ ἣν | xaxov, ἐχρῆν ἀπολλυσϑαι. D7I

εἰ δὲ ὅλως μέρος τι τοῦ ἔργου σῴζεται, οὐχέτι τὸ ἔργον φαῦλον,
za» τε μέρος αὐτοῦ σῳζόμενον εὐρίσχοιτο, οὔτε οἱ ποιήσαντες φαῦλοι
(ol) τὸ σῳζόμενον τεχνησάμενοι. εἰ δὲ ὅλως ἐξ ἀγγέλων ἡ ψυχὴ καὶ
ἄνωϑεν λαμβάνει δύναμιν παραχϑεῖσα, ἄρα γε οἱ ἄγγελοι πλέον σω-
τηρίας τεύξονται, ὅτι ἡ ἀπ᾿ αὐτῶν φυχὴ σῴξεται, ἐκ φαύλων οὖσα.
σῳζομένης δὲ αὐτῆς οὐχέτι φαῦλος οὔτε αὐτὴ N ψυχὴ ἢ γενομένη
ὑπὸ τῶν ἀγγέλων οὔτε οἱ ἄγγελοι, ἐξ ὧν αὐτὴ ἡ ψυχὴ ὑπάρχει.

8, Παντὶ δὲ τῷ τὸν νοῦν ἐρρωμένον ἔχοντι ἰστέον ἂν εἴη ὅτι

5

8.Ὁ

> ’ 4 x - - > - ‚ ’
ἀνοίας ἐστὶ TO πᾶν τοῦτο ἀγυρτῶδες ἐργαστήριον. χκαταισχυνϑη- 3

σονται δὲ αὖϑις οὗτοι χαὶ ἀπὸ τῶν ἄλλων αὐτῶν λόγων. εἶ γὰρ
Ἰησοῦς οὐχ ἀπὸ παρϑένου Λιαρίας, ἀλλὰ ἐκ σπέρματος Ἰωσὴφ καὶ
τῆς αὐτῆς διαρίας, σῴζεται δὲ οὗτος, ἄρα χαὶ αὐτοὶ σωϑήσονται ol
τοῦτον γεγεννηκόξες. καὶ εἰ ἡ Μαρία καὶ ὁ Ἰωσὴφ ἀπὸ τοῦ δημιουρ-
γοῦ ὑπάρχουσιν, ἄρα τὸν δημιουργὸν κτιστὴν (καὶ τοῦ Ἰησοῦ) ἔφασαν
καὶ οὐχέτι, ἐν ὕστερήματι ἔσται ὁ τὸν Ἰωσὴφ zal τὴν Μαρίαν ποιή-
σας, ἐξ ὧν ὁ «Ἰησοῦς παρὰ τοῦ ἄνω ἀγνώστου πατρὸς ὑπάρχει. εἰ

) δὲ καὶ αὐτὸς ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τῶν ἀγγέλων ἐστὶ καὶ ὁ δημιουργὸς εἷς

ἐστι τῶν ἀγγέλον, ἄρα γε ἀτοπήματι τῷ ἑγὶ πάντες περιπεσοῦνται,
ὁποίῳ καὶ οἱ ἄγ) "ελοι περιπεπτώκχασι. καὶ ἀσύστατον εἴη ἂν τὸ παρ᾽

M
3 » (γενομένων) * ϑεν von ἄνωϑεν getilgt Veorr 6 δυναμένων ἢ]
δυνάμεων VM | ἐν vor μέσῳ oben hineingeflickt Veorr μέσον M 101 (dvve-

toi) * 14 σώζεσϑαι M 15 vor σῳζόμενον + (un)?* 16 (δ * 19 lies
viell. φαῦλον 56. ἔργον, vgl. Ζ. 144 * 21av<M 22 ἄνοια. M 23 ἄλλων
<V | λέγων M 90 ὁ <YV 27 {χαὶ τοῦ Ἰησοῦν * 28 αριὰμ M
32 εἴη ἂν, ἡ auf Rasur Veorr εἶπαν M

3 P110

Panarion haer. 27, 7, 5—28, 1, 4 (Karpokrates u. Kerinthianer) 313

αὐτῶν δραματούργημα, δηλητηρίου ἔμπλεον zei πάσης ἰώδους διδα-
σκαλίας μεμεστωμένον. ταύτην δὲ αὖϑις ὀπίσω τρέψ αντες, ὥσπερ
’
δράκοντος κεφαλὴν ξύλῳ τῆς πίστεως καὶ τῆς ἀληϑείας ἐπὶ γῆς
x > Ian ’ RE N
λαχίσαντες, ταῖς ἄλλαις ϑηριομόρφοις προσπελάσαντες ER 018900 ἃ
- C x x > ’
5 τούτων ἤκειν ἑαυτοὺς διὰ τὴν ἐπαγγελίαν ἀναγκάσωμεν. |

σ \ - Υ - -- - N > ; _—
Kara Κηρινϑιανῶν ἢτοι Mnowdıavov ἢ, τῆς δὲ ἀχολουϑίας x.

T. Κήρινϑος δὲ αὖϑις, ἀφ᾽ οὗπερ οἱ Κηρινϑιανοὶ λεγόμενοι, ἀπὸ
ταύτης τῆς ϑηριώδους 070005 τὸν ἰὸν τῷ κόσμῳ φέρων ἥκει" σχεδὸν
δὲ οὐδὲν ἕτερον παρὰ τὸν προειρημένον Καρποχρᾶν, ἀλλὰ τὰ αὐτὰ
10 τῷ κόσμῳ χαχοποιὰ φάρμακα ἐκβλυστάνει. τὰ ἴσα γὰρ τῷ προει-
ρημένῳ εἰς τὸν Χριστὸν συχοφαντήσας ἐξηγεῖται καὶ οὗτος, ἐκ Παρίας
καὶ ἐκ σπέρματος Ἰωσὴφ τὸν Χριστὸν γεγεννῆσϑαι καὶ τὸν κόσμον
ὁμοίως ὑπὸ ἀγγέλων γεγενῆσϑαι. οὐδὲν γὰρ οὗτος παρὰ τὸν πρῶ-
τον διήλλαξε τῇ εἰσαγωγῇ τῆς αὐτοῦ διδασκαλίας ἀλλ᾽ ἢ ἐν τούτῳ
15 μόνον, ἐν τῷ προσέχειν τῷ Ἰουδαϊσμῷ ἀπὸ μέρους. φάσκει δὲ οὗτος
τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας ὑπὸ ἀγγέλων δεδόσϑαι, τὸν δὲ δεδω-
χότα τὸν νόμον ἕνα εἶναι τῶν ἀγγέλων τῶν τὸν χόσμον πεποιηχό-
των. ἐγένετο δὲ οὗτος ὁ Κήρινϑος ἐν τῇ Δσίᾳ διατρίβων κἀκεῖσε

ΟΥ̓ vgl. mit Epiph. insbesondere Irenaeus adv. haer. I 20,1; 1 211f Harvey
Hippolyt refut. VII 33; S. 220, 12ff Wendland Ps. Tertullian adv. omn. haer. 3;
aus Epiph. schöpft Filastrius haer. 36; S.19,22£ Marx — 7—13 u. 15—18 vgl.
Ps. Tert. adv. omn. haer. 3 post hunc (sc. Carpocratem) Cerinthus haereticus erupit
similia docens. nam et ipse mundum institutum esse ab ıllis dieit; Christum ex
semine Joseph natum proponit, hominem illum tantummodo sine divinitate con-
tendens, ipsam quoque legem ab angelis datam perhibens, Judacorum deum non
dominum sed angelum promens — 18—S. 314, 12 vgl. Irenaeus adv. haer. 126,1;
1211} Harvey = Hippolyt refut. VII 33; 5. 220, 12ff Κήρινϑος de τις (+ in Asia Ir.),
αὐτὸς Αἰγυπτίων παιδείᾳ ἀσχηϑείς (<Ir.), ἔλεγεν οὐχ ὑπὸ τοῦ πρώτου (ϑεοῦ) γε-

‚ EEK - x An
γονέναι τὸν κόσμον ἀλλ ὑπὸ δυνάμεώς τινος χεχωρισμένης τῆς ὑπὲρ τὰ ὅλα ἐξου-
ΤῸΝ

1 ἔμπλεων V ἔμπνεον M 2 δὲ -Ξ 4 » etwa (τῷ χόσμῳ φανείσαις,
ee ΕΗ - > ’ x = r ἢ .
‚Ele ELEYYOV) ὅ ἥκειν — ἀναγχάσωμεν] χαὶ τῶν τοιούτων βαδιούμεϑα, auf einer
erheblich längeren Rasur Vecorr | Unterschrift χατὰ Kaonozoaciov V 6 χατὰ
Κηρινϑιανῶν ἤτοι ηρινϑιανῶν ὀγδόη ἡ καὶ zn ΚΝ 8 φέρειν M 10 ἐκβλυ-
σϑάνει V ἐμβλυστάνει M 13 γεγεννῆσϑαι M 14 ἀλλὰ M 16 δὲ hinein-
geflickt Veorr < M

Ir

[Ὁ]

10

20

V

314 Epiphanius

τοῦ χὴρ ὕγμα τος τὴν ἀρχὴν πεποιημένος. ἤδη δὲ περὶ τούτου εἴ-
παμὲν οἧς καὶ οὗτος ἐχήρυττεν οὐχ ἀπὸ τῆς πρώτης καὶ ἄνωϑεν δυ-
νάμεως τὸν κόσμον γεγενῆσϑαι, ἄνωϑεν δὲ ἐκ τοῦ ἄνω ϑεοῦ μετὰ
τὸ ἀδρυνϑῆναι τὸν Ἰησοῦν, τὸν ἐκ σπέρματος Ἰωσὴφ καὶ Μαρίας γε-
yerrnulvov, κατεληλυϑέναι τὸν Χριστὸν εἰς αὐτὸν τουτέστι τὸ πνεῦμα
τὸ ἅγιον ἐν εἴδει περιστερᾶς ἐν τῷ Ἰορδάνῃ καὶ ἀποκαλύψαι αὐτῷ
καὶ δι᾿ αὐτοῦ τοῖς μετ᾽ αὐτοῦ τὸν ἄγνωστον πατέρα. καὶ διὰ τοῦτο
ἐπειδὴ ἦλϑεν εἰς αὐτὸν ἄνωϑεν δύναμις, δυνάμεις ἐπιτετελεχέναι"

x > - ’ x >) \ ” > - » > x - Σ
χαὶ αὐτοῦ πεπονϑοτος τὸ ἐλϑὸν ἀνωϑεν ἀναπτῆναι avO ἄἅπο | τοῦ

Ἰησοῦ. πεπονϑότα δὲ τὸν Ἰησοῦν καὶ πάλιν ἐγηγερμένον, Χριστὸν
δὲ τὸν» ἄνωϑεν ἐλϑόντα εἰς αὐτὸν ἀπαϑῆ Ι ἀναπτάντα, ὅπερ ἐστὶ τὸ
κατελϑὸν ἐν εἴδει περιστερᾶς, καὶ οὐ τὸν Ἰησοῦν εἶναι Χριστόν.

2. Ἐχπέπτωκε δὲ χαὶ οὗτος, ὡς ὁρᾶτε πάντες οἱ τῆς ἀληϑείας
ἐρασταί. φάσκει γὰρ τὸν τὸν νόμον δεδωκότα οὐκ ἀγαϑόν, οὗ τῷ

’
νόμῳ πείϑεσθϑαι δοχεῖ, δῆλον δὲ ὅτε ὡς ἀγαϑῷ. πῶς οὖν ὁ πονηρὸς 3

x > x ’ ’ > x x \ \ ’ x „N Ἢ
τὸν» ἄγαϑον vouov δέδωκεν; εἰ γὰρ καλὸν τὸ μὴ μοιχεῦειν καὶ καλὸν

x \ ’ ’ - EUCH G ‚ ” BL:
To μὴ gorsvaır, ποσῷ γε μᾶλλον 0 Evresılauevos βελτίων em, ξαν
ς 3 > x ς - - x ’ x
γε 0 um πράξας ἄγαϑος ομολογῆται" πῶς δὲ κατηγορηϑήσεται χαχὰ
πράττων ὁ τὸ ἀγαϑὸν συμβουλεύων καὶ ἀγαϑὸν διδοὺς νόμον; ἀλλὰ
ς
μανιώδης ὁ ἀνὴρ τοιούτοις ἐγχειρῶν. οὗτος δέ ἐστιν, ἀγαπητοί.
τ - x x
eis τῶν ἐπὶ τῶν ἀποστόλων τὴν ταραχὴν ἐργασαμένων. ὅτε οἱ περὶ
Ir, ’ > ’ ’ (7)
Ἰάκωβον γεγράφασιν εἰς τὴν Aptioysıev ἐπιστολὴν, λέγοντες ὁτι
” ’ c - x c - ’ ’ -
»ἔγνωμέν τινας ἐξ ἡμῶν πρὸς υμᾶς ἔλϑοντας καὶ ταράξαντας ὑμᾶς

σίας καὶ ἀγνοοΐίσης τὸν ὑπὲρ πάντα ϑεόν. τὸν δὲ Ἰησοῦν ὑπέϑετο μὴ ἐκ παρϑένου
γεγενῆσθαι (+ impossibile enim hoc ei visum est Ir.), γεγονέναι δὲ αὐτὸν ἐξ Ἰωσὴφ
zei Μαρίας υἱὸν ὁμοίως τοῖς λοιποῖς ἅπασιν ἀνθρώποις, καὶ re 7
zei σοφώτερον. zal μετὰ τὸ βέπτισμα κατελϑεῖν εἰς αὐτὸν ἀπὸ τῆς ὑπὲρ τὰ ὅλα
αὐϑεντίας τὸν Χριστὸν ἐν εἴδει περιστερᾶς, καὶ τότε κηρῦξαι τὸν ἄγνωστον πατέρα
χαὶ δυνάμεις ἐπιτελέσαι, πρὸς δὲ τῷ τέλει ἀποπτῆναι τὸν Χριστὸν ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ
zei τὸν Ἰησοῦν πεπονϑέναι καὶ ἐγηγέρϑαι, τὸν δὲ Χριστὸν ἀπαϑῆ διαμεμενηκέναι
πνευματιχὸν ἀπόφχαπκο

1 vgl. S. 236, 61 --- 12 vgl. 1 Joh. 5, 1 --- 23 Act. 15, 24

1 τὴν ἀρχὴν τοῦ zmolyueros M 1f eino///uev, o aus α Veorr 4 £z)
ano M 5 Eavröov V 6 ἐν τῷ Ἰορδάνῃ nachgetragen Veorr < M ἢ μετ᾽
αὐτοῦ U] μετ᾽ αἰτὸ VM 8 ἦλϑεν + (angeflickt) ἡ δύναμις Veor | δύγαμις
ΠΥ 14 δωχύότα M 15 ἀγαϑῷ) ἀγαϑὸν M 18 γε) δὲ Μ | ὁμολογεῖται V
ὁμολόγηται Μ 21 vor τὴν ταραχὴν +6 V | ἐργασαμένων Ἢ ἐργασάμενος VM

-΄,

10

-

25

Panarion haer. 28, 1, 4—3, 4 (Kerinthianer) 315

EM; = > A x € « 5) = ) ’
40YoıS, οἷς οὐ διεστειλαμεϑας«" χαὶ OVTOS εἰς ἔστι τῶν αντισταντῶν.

τῷ ἁγίῳ Πέτρῳ, ἐπειδὴ εἰσῆλϑε πρὸς Κορνήλιον τὸν ἅγιον, ὅτε μετε-
στείλατο αὐτὸν καταξιωϑεὶς ὀπτασίας ἀγγέλου καὶ ὁ Πέτρος ἐδίσταζε
καὶ εἶδεν τὸ ὥραμα τῆς ὀϑόνης καὶ τὰ ἐν αὐτῇ καὶ ἤκουσε παρὰ
κυρίου μηδὲν χοινὸν λέγειν ἣ ἀχάϑαρτον. οὗτος οὖν παρεχίνει περὶ
τοῦ Πέτρου ἀνελϑόντος εἰς Ἱερουσαλὴμ τὰ πλήϑη τῶν ἐκ περιτομῆς
λέγων ὅτι »εἰσῆλϑε πρὸς ἄνδρας ἀκροβυστίαν Eyovraze. ἐποίησε
δὲ τοῦτο Κήρινϑος πρὶν 7 ἐν τῇ Aoig κηρὺξ Ξαι τὸ αὐτοῦ κήρυγμα
καὶ ἐμπεσεῖν εἰς τὸ περισσότερον τῆς αὐτοῦ ἀπωλείας βάραϑρον. διὰ
γὰρ τὸ εἶναι αὐτὸν ἐμπερίτομον, δῆϑεν ἀντιδικίας ἕνεχα τῶν ἐν
ἀχροβυστίᾳ πιστῶν διὰ τῆς περιτομῆς τὴν πρόφασιν ἐϑηράσατο.

8. Τοῦ δὲ χυρίου πάντοτε τὴν ἐπιμέλειαν τῆς ἀνϑρωπότητος
ποιουμένου καὶ τὸ σαφὲς τῆς ἀληϑείας ἐν τοῖς τῆς ἀληϑείας υἱοῖς
ἀσφαλιζομένου καὶ δόντος Πέτρῳ τῷ ἁγίῳ ἀποστόλῳ ποιήσασϑαι
τὸν πρὸς αὐτὸν καὶ τοὺς αὐτοῦ ἔλεγχον, φανερὰ γίνεται ἡ τοῦ Kr-
οίνϑου ἀνοία. φησὶ γὰρ ὃ ἅγιος Πέτρος »ἐγὼ ἤμην ἐν πόλεὶ 9
Ἰόππῃ καὶ εἶδον ἐν μέσῃ τῇ ἡμέρᾳ περὶ ὥραν ἕχτην | ὀϑόνην χαϑιε-
μένην, δεδεμένην ἐν τέτρασιν ἀρχαῖς, ἐν ἡ nv πάντα τὰ τετράποδα
καὶ ἑρπετά. καὶ εἶπέν μοι" ϑῦσον καὶ φάγε. ἐγὼ δὲ εἶπον" κύριξ
μηδαμῶς, ὅτι οὐδέποτε κοινὸν ἢ ἀχάϑαρτον εἰσῆλϑεν εἰς τὸ στόμα
μου. ἀπεχρίϑη δέ μοι ἐκ δευτέρου φωνὴ dx τοῦ οὐρανοῦ ἃ 0 ϑεὸς
ἐχαϑέρισε, σὺ μὴ χοίνου. καὶ ἐξαυτῆς ἰδοὺ δύο | ἄνδρες εἱστήχεισαν
εἰς τὴν οἰκίαν καὶ εἶπέν μοι τὸ πνεῦμα᾽ πορεύου σὺν αὐτοῖς μηδὲν
διακρινόμενοςς. zal λοιπὸν διηγεῖται, ὡς ἐν παραβολῇ ταῦτα πρὸς
avrov εἰρηται καὶ ὡς τοτε ἐδίσταξεν, ἑῶς ὁτὲ ὁ κῦριος ἐναργῶς
ἔδειξ ev αὐτῷ ἃ διὰ τῶν λόγων καὶ τύπων αὐτὸν ἐδίδασχεν. εὐϑὺς
γὰρ αὐτοῦ ἀνοίξαντος τὸ στόμα, ὅτε ἦλϑεν εἰς Καισάρειαν, ἐπέπεσε

1 vgl. Act. 11,2 — 7 Act. 11, 3 — 16ff Act. 11, 41}

M 5—5.316,10 mit Auslassungen Catena in Acta apost.S.193,21ff Cramer (=eat.)

3 ἀγγέλου angeflickt V eorr 5 μηδένα M | παρεκίνει aus παρ᾽ ἐχείνη V
6 ἐπανελϑόντος cat. 7 εἰσῆλθες M 8 ξαυτοῦ V 12—14 χυρίου --- ἀσφαλι-
ζομένου < cat. 14 τῷ ἁγίῳ ἀποστόλῳ < cat. | ποιήσασϑαι hinter ἔλεγχον

(2.15) cat. 15 ἐλέγχους aus ἔλεγχον Veor | φανερὰ -ἰ γὰρ ρ Υ 16—25 < cat.
191 μηδαμῶς χύριε M 91 φωνὴ ἐκ δευτέρου M 22 δ αθεδισεν ἀ Veorr
ἐχαϑέρισενΜ 23 εἰς] ἐπὶ Μ 24 ταῦτα -ἰ(Γ ἃ Μ 25 χαὶ ὡς τότε] ἕως τότε γὰρ
cat. | ἐδίσταζεν u. + ὁ ἅγιος cat. 252 <M | αὐτῶν Μ | εὐθὺ M
27 ὅτε — Καισάρειαν < cat.

[1

P112

6220

10

τ

316 Epiphanius

τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐπὶ Κορνήλιον. καὶ ἰδὼν ὁ Πέτρος εἶπε »un
τις δύναται κωλῦσαι τὸ ὕδωρ ἀπὸ τούτων τῶν χαταξιωϑέντων τὸ
πνεῖμα τὸ ἅγιον λαβεῖν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἐξ ἀρχῆς:ς τὸ πᾶν δὲ ἢν
τοῦτο μυστήριον καὶ τῆς τοῦ ϑεοῦ φιλανϑρωπίας ἔργον, ὅπως ὃ τε
ἅγιος Πέτρος χαὶ πᾶς τις γνώσεται ὅτι οὐχ ἀπ᾿ ἀνθρώπων ἡ τῶν
ἐϑνῶν σωτηρία, ἀλλ᾽ x ϑεοῦ. προύλαβεν γὰρ ὁ ϑεὸς δοῦναι τὴν
δωρεὰν τοῦ ἁγίου πνεύματος χαὶ τὴν τοῦ ἀγγέλου ὀπτασίαν καὶ τὴν
ἀποδοχὴν τῆς εὐχῆς καὶ νηστειῶν καὶ ἀγαϑοποιιῶν, ἵνα ὃ ἐπιστεύ-
ϑησαν οἱ ἀπόστολοι, μάλιστα ὁ ἅγιος Πέτρος καὶ οἱ λοιποὶ ἀπόστολοι,
μὴ ἀποστερήσωσιν τὸν ἐκ ϑεοῦ κατὰ ἀλήϑειαν κεκλημένον.

4. Alla ταῦτα μὲν τότε ἐπραγματεύϑη κινηϑέντα ὑπὸ τοῦ προ-
εερημένου ψευδαποστόλου Κηρίνϑου, ὡς καὶ ἄλλοτε στάσιν» αὐτός TE
καὶ οἱ μετ᾽ αὐτοῦ εἰργάσαντο ἐν αὐτῇ τῇ Ἱερουσαλήμ, ὁπηνίκα Παῦλος
ἄν ἤλϑε | μετὰ Τίτου καὶ ὡς οὗτος ἔφη ὅτι »ἄνδρας ἀκχροβύστους
εἰσήνεγκξ μεϑ' ἑαυτοῦς, ἤδη περὶ Τίτου λέγων, "καὶ χκεχοίνωχε (φησί)
τὸν ἅγιον τόπονε. διὸ καὶ Παῦλος λέγει »ἀλλ᾽ οὐδὲ Τίτος ὁ σὺν
ἐμοί, “Ἕλλην ὦν, ἠναγκάσϑη περιτμηϑῆναι" διὰ δὲ τοὺς παρεισάχτους
ψευδαδέλφους. οἵτινες παρεισῆλϑον χατασχοπῆσαι τὴν ἐλευϑερίαν
ἡμῶν ἣν ἔχομεν ἐν Χριστῷ. οἷς οὐδὲ πρὸς ὥραν εἴξαμεν τῇ ὑπο-
ταγῇ«" καὶ τοῖς ἐν ἀκροβυστίᾳ παραγγέλλων ἔλεγεν »μὴ περιτέμνεσϑε;
ὅτι ἐὰν περιτέμνησϑε, Χριστὸς ὑμᾶς οὐδὲν ὠφελήσεις. διήρκεσε δὲ
ἡ περιτομὴ χρόνῳ ὑπηρετήσασα, ἕως ἡ, μείξον περιτομὴ παρεγένετο,
τουτέστιν τὸ “λουτρὸν τῆς παλιγγενεσίας, ος παντί τῳ δῆλόν ἐστι
καὶ σαφέστερον δείκνυται ἀπὸ τῶν παρὰ τοῖς ἀποστόλοις εἰρημένων,
μάλιστα παρὰ τῷ ἁγίῳ ἀποστόλῳ Παύλῳ: φάσκει γὰρ οὕτως »οἷς
οὐδὲ πρὸς a εἴξαμεν τῇ ὑποταγῆς. παντὶ δὲ τῷ βουλομένῳ
κατανοεῖν τὰ παρὰ τοῖς ἀποστόλοις τότε πεπραγματευμένα ϑαυμάσαι
ἔπεστι, πῶς τὰ παρὰ τῇ αἱρέσει ταύτῃ ἐξ ἐπιπνοίας πνεύματος πλάᾶ-

14 vgl. Act. 21, 28 — 16 Gal. 2, 3—5 — 20 Gal. 5,2 --- 21f vgl. oben haer.
8,6,7; S. 192, 178 — 25 Gal. 2,5

M eat. (bis Z. 10)

16o<M 2 τὸ ὕδωρ hinter μὴ cat. 2—3 ὁπὸ — ἀρχῆς] χτὲ eat.
46 τε] ὅτε ὁ Μ 6 ϑεοῦ + ὑπῆρχεν cat. 7 ἁγίου <V 14 ἀνῆλϑε, v
aus π Veorr ἀπῆλθε M 15 χεχοίνωχε aus χεχοινώνηχε V 17 dE <M
20 EN ENDE ch g Veorr περιτέμνεσϑε M 21 ὅτι ἐὰν περιτέμνησϑε < M
22 ueilov M 23 τῳ] τὸ M 25 μάλιστα + δ᾽ ἠ Μ | otzwe] οὗτος Dind.

οἷς ὡς M 38 ἐπινοίας V

19

3

P113

"
BETEN!

10

20

Panarion haer. 28, 3, 4—5, 3 (Kerinthianer) 317

uns ἐνεργηϑέντα τὸν χαραχτῆρα ὑποδείχνυσι τῶν διὰ τῶν αἱρέσεων
τούτων ἐν τοῖς ἀποστόλοις τὴν κίνησιν ἐργασαμένων. ἀποστάντων
γὰρ τούτων καὶ εἰς ψευδαποστόλους τραπέντων (zul) ἄλλους ψευδα-
ποστόλους ἀποστειλάντων ὡς καὶ ἤδη προείρηται εἰς τὴν ᾿Αντιόχειαν
ἐν ἀρχῇ καὶ εἰς ἄλλους τόπους, λέγοντας ὅτι »ἐὰν μὴ περιτμηϑῆτε
καὶ φυλάξητε τὸν νόμον Μωυσέως, οὐ δύνασϑε σωϑήναικ, οὐχ ἡ
τυχοῦσα τότε ταραχὴ ἐγένετο os προείρηται. χαὶ οὗτοί | εἰσιν οἱ
παρὰ τῷ ἀποστόλῳ Παύλῳ εἰρημένοι »ψευδαπόστολοι, ἐργάται δόλιοι.
μετασχηματιζόμενοι εἰς ἀποστόλους Χριστοῦκ«.

ὅ. ΧΔρῶνται γὰρ τῷ κατὰ Ματϑαῖον εὐαγγελίῳ --- ἀπὸ μέρους
καὶ οὐχὶ ὅλῳ, ἀλλὰ διὰ τὴν γενεαλογίαν τὴν ἔνσαρχον -- καὶ ταύτην
μαρτυρίαν φέρουσιν, ἀπὸ τοῦ εὐαγγελίου πάλιν λέγοντες ὅτι »ἄρκχε-
τὸν τῷ μαϑητῇ ἵνα γένηται ὡς 6 διδάσχαλος«. τί οὐν, φησί; περι-
ετμήϑη ὁ Ἰησοῦς, περιτμήϑητι καὶ αὐτός. Χριστὸς κατὰ νόμον,
φησίν, ἐπολιτεύσατο, καὶ αὐτὸς τὰ ἴσα ποίησον. ὅϑεν καί τινες ἐκ
τούτων ὡς ὑπὸ δηλητηρίων ὑφαρπαχϑέντες πείϑονται ταῖς πιϑανο-
λογίαις διὰ τὸ τὸν Χριστὸν περιτετμῆσϑαι. τὸν δὲ Παῦλον ἀϑε-
τοῦσι διὰ τὸ μὴ πείϑεσϑαι τῇ περιτομῇ. ἀλλὰ καὶ ἐκβάλλουσιν αὐτὸν
διὰ τὸ εἰρηκέναι »ὅσοι ἐν νόμῳ διχαιοῦσϑε, τῆς χάριτος ἐξεπέσατες,
xal ὁτι »ἐὰν περιτέμνησϑε, Χριστὸς ὑμᾶς οὐδὲν ὠφελήσεις.

ὅ Act. 15,1 — 8 UIKor. 11, 13 — 10ff vgl. Irenaeus adv. haer. I 26, 2;
1 213 Harvey (bei den Ebionäern) solo autem eo quod est secundum Matthaeum
evangelio wutuntur u. die Bemerkungen bei den Nazoräern haer. 29, 9, 4
u. ὍΘΙ. den Ebioniten haer. 30, 13, 2 u. 14, 2. Durch die letztgenannte Stelle
wird der Sinn des ἀλλὰ διὰ τὴν γενεαλογίαν τὴν ἔνσαρκον näher erläutert. Epiph.
will sagen, daß die Kerinthianer zwar ein unvoliständiges Matthäusevangelium
haben, aber doch auf dieses Evangelium Wert legen um der Geschlechtsregister
willen. Das Vorhandensein der Geschlechtsregister in ihrem Evangelium soll
also gerade betont werden — 191 Matth. 10, 25; vgl. haer. 30, 26, 1ff u. Ps. Ter-
tullian adv. omn. haer. 3 (von Ebion) et gwia sceriptum sit: nemo disceipulus super
magıstrum nee servus super dominum, legem etiam propomit, scilicet ad excluden-
dum evangelium et vindicandum Judaismum — 17 vgl. Irenaeus 126, 2; I 213
Harvey (bei den Ebionäern) ef apostolum Paulum recusant, apostatam eum legis
dicentes — 19 Gal. 5, 4 — 20 Gal. 5, 2

M
3 (zul) Ausgg. 8 ἀποστόλῳ < V 10 μέρους + (μὲν) ἢ 16 ὑπαο-
€
παχϑέντες M 19 ἐξεπέσατε, ε V eorr 20 περιτέμνησϑε von späterer Hand

aus περιτετμῆσϑε V

6 6222

ὅ,1

nm Ὁ

“1

φυ

-

10

30

318 Epiphanius

6. Οὗτος δὲ ὁ Κήρινϑος ἀνόητος καὶ ἀνοήτων διδάσχαλος φάσχει
πάλιν τολμήσας Χριστὸν πεπουϑέναι καὶ ἐσταυρῶσϑαι, μήπω δὲ
ἐγηγέρϑαι, μέλλειν δὲ ἀνίστασϑαι ὅταν ἡ καϑόλου γένηται νεχρῶν
ἀνάστασις. ἀσύστατα τοίνυν» ταῦτα παρὰ τούτοις. τὰ τε ὁήματα καὶ
γοήματα. ὅϑεν zal ὁ ἀπόστολος ἐχπληττόμενος τοῖς μὲν ἀπιστοῦσι
τῇ ἀναστάσει τῶν νεχρῶν τῇ μελλούσῃ ἔσεσϑαι ἔλεγεν »εἰ νεχροὶ οὐχ
ἐγείρονται, οὐδὲ Χριστὸς ἐγήγερταις καὶ τό »φάγωμεν καὶ πίωμεν"
αὔριον γὰρ ἀποϑνήσκομενα | χαὶ τό »μὴ πλανᾶσϑε: φϑείρουσιν
ἤϑὴη χρηστὰ ὁμιλίαι χαχαίς. πάλιν δὲ τοῖς λέγουσι τὸν Χριστὸν
μηδέπω ἐγηγερμένον ὡσαύτως τὸν ἔλεγχον ἐπιφέρει λέγων »εἰ Χρι-
στὸς οὐχ ἐγήγερται, μάταιον τὸ κήρυγμα ἡμῶν, ματαία καὶ ἡ
πίστις ἡμῶν. εὐρισκόμεϑα δὲ καὶ ψευδομάρτυρες τοῦ ϑεοῦ, (ὅτι
ἐμαρτυρήσαμεν κατὰ τοῦ ϑεοῦν, ὅτι ἤγειρεν τὸν Χριστόν, εἴπερ
οὐκ ἤγειρεν" κα ος τῶν [μὲν] ἀποστόλων κηρυττόντων Χριστὸν μὲν
(μηδέπω) ἐγηγέρϑαι, νεχροὺς δὲ μὴ ἐγείρεσϑαι. ἐν ταύτῃ γὰρ τῇ
πατρίδι, φημὶ δὲ ᾿Ασίᾳ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ Γαλατίᾳ πάνυ ἤκχμασε τὸ
τούτων διδασχαλεῖον, ἐν οἷς καί τι παραδόσεως πρᾶγμα ἢλϑεν εἰς
ἡμᾶς, ὡς τινῶν μὲν παρ᾽ αὐτοῖς προφϑανόντων τελευτῆσαι ἄνευ
βαπτίσματος, | ἄλλους δὲ ἀντ᾽ αὐτῶν εἰς ὄνομα ἐκείνων βαπτίζεσθαι,
ὑπὲρ τοῦ μὴ ἐν τῇ ἀναστάσει ἀναστάντας αὐτοὺς δίκην δοῦναι τι-
μωρίας βάπτισμα μὴ εἰληφότας, γίνεσϑαι δὲ ὑποχειρίους τῆς τοῦ
χοσμοποιοῦ ἐξουσίας. καὶ τούτου ἕνεκα ἡ παράδοσις ἡ ἐλϑοῦσα εἰς
ἡμᾶς: φησι τὸν αὐτὸν ἅγιον ἀπόστολον εἰρηκέναι »εἰ ὅλως »εχροὶ οὐχ

ἐγείρονται, τί καὶ βαπείξονται ὑπὲρ αὐτῶν;« καλῶς δὲ ἄλλοι τὸ ῥη-
τὸν ἑρμηνεύοντές φασι» ὅτι οἱ μέλλοντες τελευτᾶν, ἐπὰν ὦσι κατη-
χούμενοι, ἐπὶ ταύτῃ τῇ ἐλπίδι πρὸ τῆς τελευτῆς λουτροῦ καταξιοῦνται.
δεικνύντες ὅτι ὁ τελευτήσας καὶ ἀναστήσεται καὶ διὰ τοῦτο ἐπιδέεται
τῆς διὰ τοῦ λουτροῦ ἀφέσεως ἁμαρτημάτων. τούτων δὲ οἱ μὲν τὸν
Χριστὸν μηδέπω ἐγηγέρϑαι κεκηρύχασιν, ἀνίστασϑαι δὲ μετὰ πάντων,
οἱ δὲ ὅτε ὅλως νεχροὶ οὐχ ἀναστήσονται. διὸ μέσος χωρήσας ὃ ἀπό-

6 1 Κοτ. 15, 16 — 71 Kor. 15, 82 — 8 IKor. 15, 33 — 10 1 Kor. 15, 14f —
23 1 Kor. 15, 29

M

4 παρὰ τούτοις] παρ᾽ ἐχείνοις V > ὁ ἀπόστολος) ὁ Παῦλος V 6 λέγει
aus ἔλεγεν V eorr 7 gayousv χαὶ πίομεν Μ 10 μήπω V 12 δὲ <M
13 ovaeo Veorr 14 « etwa (ἐπεὶ χαὶ ἐν Κορίνϑῳ ἀνέστησάν τινες λέγοντες, ὅτι
ὠνάστασις νεχρῶν οὐχ ἔστιν,) | [μὲν] * 141 μὲν (undenw‘ *, vgl. 2. 288] μὴ aus
μὲν Veorr μὲν Μ 17 τοῦτον Μ | παραδό᾽ 'σεως, ο aus ὦ Veorr 20 ἀναστάντα M
21 εἰληφότας, a ause Veorr 25 φησὶν Μ | ἐὰν, π ausradiert Veorr 96 χατα-
ξιοῦνται λουτροῦ M 28 διὰ <M

6,1

Ὁ

P114
3

τι

Φι

0224

10

20

Panarion haer. 28, 6, 1—7, 6 (Kerinthianer) 319

στολος πρὸς ἀμφοτέρους τούτους καὶ τὰς λοιπὰς αἱρέσεις ἐν τῇ μιᾷ
ἐργασίᾳ τὴν ἀνατροπὴν πεποίηται ἐν τῇ περὶ νεχρῶν τ ἀναστάσει
καὶ ἐν ταῖς μαρτυρίαις αἷς κατὰ λεπτότητα διεξιὼν τὴν βεβαίαν
σύστασιν ἐποιήσατο τῆς τῶν νεχρῶν ἀναστάσεως καὶ σωτηρίας καὶ
ἐλπίδος, φάσχων »δεῖ τὸ φϑαρτὸν τοῦτο ἐνδίσασϑαι ἀφϑαρσίαν χαὶ
τὸ ϑνητὸν τοῦτο ἐνδύσασϑαι ἀϑανασίαν« καὶ πάλιν ὅτι »Χριστὸς
ἐγήγερται ἀπαρχὴ τῶν. κεκοιμημένων, ἵνα τὰς ἀμφοτέρας OrEDEIS
τῶν αἱρέσεων ἐλέγξας τὸ ἀμόλυντον τῆς διδασκαλίας κήρυγμα ἐξ
ἀληϑείας διδάξῃ τοὺς βουλομένους εἰδέναι τὴν τοῦ ϑεοῦ ἀλήϑειαν
χαὶ σωτηριώδη διδασκαλίαν.

1% Havrayodev τοίνυν φωρατὸς ἂν εἴη Κήρινϑος καὶ οἱ ἀμφ᾽
αὐτόν, ἀπατηϑεὶς ὃ τάλας χαὶ αλλοις αἴτιος γεγονὼς ἀπωλείας, τῶν
ϑείων γραφῶν σαφῶς ἡμῖν χατὰ λεπτότητα περὶ πάντων εἰσ) OU-

μένον. οὔτε γὰρ ἐκ σπέρματος Ἰωσὴφ ὁ Χριστός, ἐπεὶ πῶς ἔτι >

μεῖον εἴη τὸ γέννημα, καὶ τὸ παρὰ τῷ Ἡσαΐᾳ εἰρημένον πῶς | ἔτι
συσταϑήσεται, ὡς εἶπεν »aurog ὁ κύριος δώσει ὑμῖν σημεῖον" ἰδοὺ ἡ
παρϑένος ἐν γαστρὶ ἕξει καὶ τέξεται υἱόνς καὶ τὰ ἑξῆς" πῶς de ἔτι
πληρωϑήσεται τὸ εἰρημένον 'παρὰ τῆς ἁγίας παρϑένου πρὸς τὸν
Γαβριήλ "πῶς ἔσται τοῦτο, ὅτι ἄνδρα οὐ γινώσχο)« καὶ αὐτοῦ λέγον-
τὸς πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ καὶ δύναμις ὑψίστου ἐπισκιάσει
σοικς καὶ τὰ ἑξῆς, πῶς ὁὲ ἔτι πάλιν οὐχ ἐλεγχϑήσεται αὐτῶν ἡ ἄνοια,
τοῦ εὐαγγελίου σαφῶς λέγοντος ὅτι »ηὐρέϑη Ev γαστρὶ ἔχουσα πρὶν
ἢ συνελϑεῖν αὐτούς; ἔστιν δὲ yvovaı σαφῶς ὅτι οὐδὲ ὅλως
συνῆλϑον. μὴ γένοιτο γὰρ τοῦτο εἰπεῖν, ἐπεὶ οὐχ ἂν μετὰ σταυρὸν
NOOEV 081 παραϑέσϑαι αὐτὴν Ἰωάννῃ τῷ ἁγίῳ παρϑένῳ, ὡς λέγει
οἶδε ἡ μήτηρ σου« xal τῇ αὐτῇ »ἴδε ὁ υἱός σους. ἔδει γὰρ αὐτὸν
zagadovvar αὐτὴν τοῖς αὐτῆς συγγενέσι» ἢ τοῖς τέχνοις τοῦ Ἰωσήφ,
εἴπερ ἤσαν ἐξ αὐτῆς, Ἰακώβῳ φημὶ καὶ Ἰωσῇ καὶ ᾿Ιούδᾳ καὶ Συμεῶνι.

ἘΠ πὸ 15, 53.— 61.Kor. 15, Ὁ.-- 16. Jes. 7, 12 — 19 Luk. 1, 34 —
30 Luk. 1, 35 — 22 Matth. 1, 18 — 25 τῷ ἁγίῳ παρϑένῳ, zum Sinn vgl. haer.
78, 10, 11 — 26 Joh. 19, 27 — Joh. 19, 26 — 28 vgl. Mark. 6, 3

M

2 + ἀναστάσει] lies wohl ἀναστάσεως (bno9Eosı) * 3 vor χαὶ viell. etwas aus-
gefallen (ἐλέγχων αὐτοὺς: ?*|ais<M 81 ἐξ ἀληϑείας 5. zuS.305,12 11a <M

12 αὐτὸν, o aus ὦ Veorr | ἀπατηϑέντες οἱ τάλανες aus ἀπατηϑεὶς ὁ τάλας Veorr
öl
| αἴτιοι γεγονότες aus αἴτιος γεγονὼς V Corr 181 εἰσηγουμένων, dı V eort

16 ὁ <V .19 ὅτι ἐπεὶ M 31 πῶς δὲ {{|||, ἔτι ausradiert Veorr | αὐτοῦ M
28 Συμεὼν M

P115

1

Su

10

320 Epiphanius

υἱοῖς οὖσι τοῦ Ἰωσὴφ ἀπὸ ἄλλης γυναιχός. οὐδὲ γὰρ χέχρηται τῇ
παρϑένῳ 0402, μὴ γένοιτο" εὑρίσκεται γὰρ μετὰ τὸ γεγεννηκχέναι ἡ
παρϑένος ἄχραντος. ἀλλὰ περὶ τούτων ἤδη ἐν ἄλλῳ μοι λόγῳ σαφῶς
πεπραγμάτευται καὶ πραγματευϑήσεται" ὧδε δὲ ἐν μέρει oc ἐν παρ-
ἐχδρομῃ περὶ τῆς τούτων ὑποϑέσεως εἴρηται, ἵνα μὴ ἑτέρων δηγμά-
τῶν βουλόμενος ποιῆσαι ἴασιν καὶ ἑτέρων δηλητηρίων ἄκος | καὶ
ἀλ εξητήριον * εἰς ἄλλα τοὺς ἐντυγχάνοντας παρεκτρέψο.. πλὴν ἐκ
παντὸς τῷ τὴν σύνεσιν κεκτημένῳ μάταιος ἡ τούτων καταχλεύαστος
διδασκαλία συσταϑήσεται. παρὰ μὲν τοῖς ἀποστόλοις ἐλεγχομένη, παρὰ
δὲ τοῖς συνετοῖς καταγινωσχομένη, &2 ϑεοῦ δὲ καὶ τοῦ αὐτοῦ τῆς
ἀληϑείας κηρύγματος ἐχβαλ λομένη.

5, Καλοῦνται δὲ πάλιν οὗτοι Δηρινϑιανοί., ος ἡ ἐλϑοῦσα εἰς
ἡμᾶς φάσις. περιέχει. εἴτε γὰρ ὁ αὐτὸς Κήρινϑος Δήρινϑος πάλιν
ἐκαλεῖτο, οὐ πάνυ τι σαφῶς | περὶ τούτου ἴσμεν, εἴτε ἄλλος τις ἣν
Μήρενϑος ὀνόματι συνεργὸς τούτου, ϑεῷ ἔγνωσται. ἤδη γὰρ εἴπα-
μεν ὅτι οὐ μόνον αὐτὸς ἐν Ἱεροσολύμοις πολλάχις ἀντέστη τοῖς ἀπο-
στόλοις, ἀλλὰ καὶ οἱ σὺν αὐτῷ καὶ ἐν τῇ Ασίᾳ᾽ πλὴν ἤτοι αὐτὸς
εἴη ἢ καὶ ἄλλος σὺν αὐτῷ συνεργὸς τὰ ὅμοια αὐτῷ φρονῶν καὶ
συμπράττων εἰς τὰ ἴσα, οὐδὲν διαφέρει. ἡ γὰρ πᾶσα αὐτῶν κακο-
τροπία τῆς διδασκαλίας τοῦτον ἔχει τὸν χαραχτῆρα, Κηρινϑιανοὶ de
ὁμοῦ καὶ Μηρινϑιανοὶ οὗτοι καλοῦνται.

Καὶ ταῦτα περὶ ak τῆς δεινῆς καὶ ἑρπετώδους μοχϑηρίας
διεξιόντες πάλιν ἐπὶ τὰς ἕξῆς προβαίνομεν, εὐχαριστοῦντες μὲν ὅτι
τὸ πέλαγος τούτων τῶν χακῶν δογμάτων ἀβλαβῶς διενηξάμεϑα,
εὐχόμενοι δὲ ἵνα ἐν τοῖς ἕξῆς παρεντυχόντες, ὡς εἰς δυσϑαλάττια
χαὶ ϑηριώδη βράχη παρεμπεσόντες μὴ ἀδιχηϑῶμεν, ἀλλὰ σο»-
τηρίας τύχωμεν τῆς ἀπὸ τῆς μελλούσης ἡμῖν καϑ΄ ὑφήγησιν ἀνα-
φαίνεσϑαι ἀληϑείας ἐν τῷ ἡμᾶς συνιστᾶν αὐτήν τε καὶ τὴν ἐπ᾿ αὐτῇ

3 vgl. Ancoratus c. 60, 1; S. 70, 18ff u. Panarion haer. 78, 7ff

M
x . x . - u. ᾿ = ( r
1 vor οὐδὲ ein χαὶ getilgt V | οὐδὲ] οὐ M | yae+ouV 2 μὴ γένοιτο
ZW Pen V 7 ἀλεξιτήριον M | = {παρασχευάσαι) * 8 vor χατα-
χλεύαστος + χαὶ M 10f χηρύγματος τῆς ἀληϑείας V 13 φήμη aus φάσις
Veorr 15 τούτου ἢ τοίτω VM | εἴποιμεν, o aus α Veorr 16 ἀνϑέστη M

17 zei? ausradiert Veorr 18 σὺ <M 19 εἰς *) za VM 20 δὲ] τε V
21 ὁμοῦ hinter Mnoıw$ievoi M 25 ἵνα hineingeflickt Veor ἵν᾿ M 25 dvose-

>

ar ” 7 E: ᾽ τ «Ὁ > >
λάττια Dind.) δι, ϑαλάττια, α ausradiert Veorr διαϑαλάττια M 38 ἐπ 7) m VM

0226
5

10

15

Panarion haer. 28, 7, 6—29, 1, 3 (Kerinthianer u. Nazoräer) 3231

’ - ’ = x x ’ >
κενοφωνίαν. τῷ γὰρ βουλομένῳ 0xonelv καὶ τὰς τούτων ἰδέας ava- 4

γράφειν καὶ αὕτη παρεικασϑήσεται os ἀληϑῶς δικεφάλῳ τινὶ ὄφει
διὰ τὸ διώνυμον καὶ τῇ καλουμένῃ σηπεδόνι ἐχίδνῃ, τῇ κομώσῃ μὲν
πᾶν τὸ σῶμα αὐτῆς ἐν ϑριξὶν ἐρυϑραῖς, οὐκ ἐχούσῃ δὲ οὐδὲ αἰγὸς
οὐδὲ προβάτου φύσιν ἢ δορὰν ἀλλὰ ἑρπετοῦ καὶ τὴν λύμην ἐργαζο-
μένῃ διὰ τοῦ δήγματος τοῖς παρεντυγχάνουσιν, ἀνατρέπουσα τοὺς
αὐτῇ πειϑομέγνους, πῆ μὲν ἀπὸ παλαιᾶς ϑρῃσκείας τὰ τῆς νέας δια-
ϑήκης ἀφανίζουσα, πῆ δὲ διὰ λόγων ψευδῶν ὡς ἀπὸ νέας διαϑήκης
κατὰ τῶν ἀπὸ περιτομῆς εἰς “Χριστὸν πεπιστευχότων ἀποστόλων
τὰς ψευδηγορίας περιφέρουσα, ἧς τήν τε σῆψιν καὶ τὸν ἰὸν καὶ τοὺς
ὀδόντας τῷ ξύλῳ τῆς ἀληϑείας παίσαντες καὶ συντρίψαντες ἐπὶ τὰς

μετέπειτα ὡς προεῖπον διεξιέναι ἐν τῇ τοῦ ϑεοῦ δυνάμει σπεύσωμεν. [Ὁ 80 6228

Κατὰ ΜΝαζωραίων 9, τῆς δὲ ἀκολουϑίας κχϑ.

1. Ναζωραῖοι καϑεξῆς τούτοις ἕπονται, ἅμα τε αὐτοῖς ὄντες ἢ
καὶ πρὸ αὐτῶν ἢ σὺν αὐτοῖς ἢ μετ᾽ αὐτούς, ὅμως σύγχρονοι᾽ οὐ γὰρ
ἀχριβέστερον δύναμαι ἐξειπεῖν τίνες τίνας | διεδέξαντο. καϑὰ γὰρ
ἐφην, σύγχρονοι ἦσαν ἀλλήλοις καὶ ὅμοια ἀλλήλοις χέχτηνται τὰ
φρονήματα. οὗτοι γὰρ ἑαυτοῖς ὀνομα ἐπέϑεντο οὐχὶ Χριστοῦ οὔτε
αὐτὸ τὸ ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ, ἀλλὰ Ναζωραίων. πάντες δὲ Χριστιανοὶ

13ff vgl. mit Epiph. insbesondere Irenaeus adv. haer. 126, 2; 1 212} Harvey
Hippolyt refut. VII 34; S. 221 Wendland Ps. Tertullian adv. omn. haer.3 Fi-
lastrius haer. 37; S. 20, 14ff Marx Origenes ὁ. Cels. II 1; 1126, 17ff Kötschau
V61; U 65,4 V65; I 68,11ff in Matth. tom. XVI 12; IV 37f Lommatzsch
Eusebius h. 6. III 27, 1ff; S. 255, 24ff Schwartz VI 17; S. 554, 15:5 Hieronymus
in Isaiam zu 1,12; Migne 24, 34B (ebenda zu 1, 3); Migne 24, 27 A u. zu 8, 11ff; 119A
in Ezech. 16, 16; Migne 25,139C ep. 112,13, 2; CSEL 55, 381, 26ff Hilberg de
vir. ill. 3 (Hieronymus stimmt in der Unterscheidung von Nazoräern u. Ebioniten
mit Epiph. überein; ob er Nazorei oder Nazarei oder Nazareni geschrieben hat,
ist auch durch Hilberg noch nicht sichergestellt: die beste Hdschr. hat 8. 381, 26
nazoreus) — 19f vgl. Act. 24, 5
M

3 σιπιδῶνι M 4 οὐχ ἐχούσῃ δὲ οὐδὲ] ἐχούση δὲ οὐχ M 6. 8. 10 ἀνα-
τρέπουσα . . ἀφανίζουσα .. περιφέρουσα ἢ ἀνατρεπούση . . ἀφανιζούση.... περι-
φερούση VM 9 χατὰ τῶν] χατάγων Μ 10 σῆῇψι») σιτὶν Μ 12 χωρῆσαι
statt διεξιέναι auf Rasur Veorr | σπεύσωμεν aus πιστεύσωμεν Veorr | Unter-
schrift χατὰ Κηρινϑιανῶν τῶν χαὶ ἥῆηρινϑιανῶν V 18 χατὰ Ναζωραίων 9 ἡ
καὶ χϑ εΥ 16 χαϑὰ γὰρ] χαϑάπεο Μ 17 τὰ -“Μ 19 vor πάντες hinein-

geflickt zal V eorr
Epiphaniusl. 21

ἘῚ

P117

&s

10

15

20

322 Epiphanius

Ναζωραῖοι τότε ὡσαύτως ἐχαλοῦντο᾽ γέγονε δὲ ἐπ᾽ ὀλίγῳ χρόνῳ
χαλεῖσϑαι αὐτοὺς καὶ Ἰεσσαίους, πρὶν ἢ ἐπὶ τῆς ᾿Αντιοχείας ἀρχὴν
λάβωσιν οἱ μαϑηταὶ καλεῖσθαι Χριστιανοί. ἐκαλοῦντο δὲ Ἰεσσαῖοι
διὰ τὸν Ἰεσσαί, οἴμαι, ἐπειδήπερ ὃ Δαυὶδ ἐξ Ἰεσσαί, ἐκ δὲ τοῦ Δαυὶδ
κατὰ διαδοχὴν σπέρματος ἡ Μαρία, πληρουμένης τῆς ϑείας γραφῆς,
κατὰ τὴν παλαιὰν διαϑήχην τοῦ κυρίου λέγοντος πρὸς τὸν Δαυίδ
»ἐχ χαρποῦ τῆς χοιλίας σου ϑήσομαι ἐπὶ τὸν ϑρόνον σους.

2. Δέδια δὲ καϑ᾽ ἑἕχάστην ὑπόϑεσιν λέξεως, T ὡς ταύτην τὴν
ἡ ὑπόϑεσιν ποιοῦμαι, παρακινούσης μὲ τῆς ἀληϑείας τὰς ἐν αὐτῇ τῇ
λέξει ϑεωρίας ὑποφαίνειν, διὰ τὸ μὴ πολὺ πλᾶτος περιποιήσασϑαι
τῇ συντάξει τῆς διηγήσεως. τοῦ γὰρ κυρίου φήσαντος τῷ Δαυίδ »2x
καρποῦ τῆς χοιλίας σου ϑήσομαι ἐπὶ τὸν ϑρόνον σους καὶ ὅτι »ὥμοσε
κύριος τῷ Δαυὶδ χαὶ οὐ μεταμεληϑήσεταις δῆλον ὡς ἡ τοῦ ϑεοῦ ἀμε-
τάϑετός ἐστιν ἐπαγγελία. καὶ πρῶτον μὲν ὅτι ὄρχος παρὰ ϑεῷ τί
ἐστιν ἀλλ᾽ ἢ τό »χατ᾽ ἐμαυτοῦ ὥμοσα λέγει κύριος«; »οὐ γὰρ κατὰ
μείζονος ἔχει 00x0v ὁ ϑεός«" ἀλλὰ οὐδὲ Oupvoı τὸ ϑεῖον, εἰς παρά-
στασιν δὲ βεβαιώσεως ὁ λόγος ἔχει τὴν δύναμιν. μεϑ᾽ ὄρχου γὰρ
ὥμοσε κύριος τῷ Δαυὶδ ἐκ] καρποῦ τῆς κοιλίας ϑήσειν ἐπὶ τὸν ϑρό-
νον αὐτοῦ. μαρτυροῦσι δὲ οἱ ἀπόστολοι ὅτι ἐκ σπέρματος τοῦ Δαυὶδ
ἔδει τὸν Χριστὸν γεννηϑῆναι, ὡς καὶ ἐγεννήϑη ὃ κύριος ἡμῶν καὶ
σωτὴρ Ἰησοῦς Χριστός" παρήσω δὲ τὸ πλῆϑος τῶν μαρτυριῶν, ἵνα
μὴ εἰς πολὺν Ογκον ἀγάγω τὸν λόγον, ὥς γε προεῖπον. εἴποι δ᾽
av τις ἴσως TOO Χριστοῦ γεννηϑέντος ἐκ σπέρματος Δαυὶδ κατὰ
σάρχα τουτέστιν ἀπὸ τῆς ἁγίας παρϑένου Μαρίας, τίνι τῷ λόγῳ ἐπὶ
τοῦ ϑρόνου Δαυὶδ οὐ χαϑέζεται; »ἤλϑονε γάρ φησι τὸ εὐαγγέλιον
»χρῖσαι αὐτὸν εἰς βασιλέα, καὶ γνοὺς ἀνεχώρησες »xal ἐχρύβη ἐν
Ἐφραὶμ πόλει τῆς ἐρήμους. φϑάσαντες δὲ ἐπὶ τὸν τόπον τοῦ δητοῦ
τούτου καὶ ἐρωτώμενοι περὶ τῆς μαρτυρίας ταύτης καὶ τῆς ὑποϑέ-

2 zu Ἰεσσαῖοι vgl. unten 8. 820, 21ff — 2f vgl. Act. 11,26 — 7 Psal. 131, 11
— 11 Psal. 131, 11 — 12 Psal. 109, 4 — 181 vgl. Hebr. 6, 17 — 15 Gen. 22, 16
— 15 vgl. Hebr. 6, 13 — 23 vgl. Röm.1,3 — 25 vgl. Joh. 6,15 — 26 Joh. 11, 54

M

3 χαὶ < NV 8 δέδια δὲ] διὰ δὲ M | Ὁ ὡς] lies etwa (un εἰς πολὺ μῆκος
ἐλάσω τὴν πραγματείαν" διὸ ovvröu)wg * 9 7 ὑπόϑεσιν] ὑπόμνησιν aus
ὑπόϑεσιν Veorr; richtiger etwa ὑφήγησιν * 14 τις Μ 16 ὁ- ΥΥἉὮ 17 ὁ
<M 19 τοῦ < M 20 ὡς *] ὥσπεροῦν aus ὃς Veorr ὃ. M 20f xal ow-
mo <V 21 vor Χριστός + ὁ M 27 πόλιν M | ἡμεῖς hinter δὲ hinein-
geflickt Veorr 28 ἠρωτημένοι M

2,1

3

DS1

Panarion haer. 29, 1, 3—3, 5 (Nazoräer) 323

σεως, ὅτι τίνι τῷ λόγῳ κατὰ | TO oapxıxov οὐ nerinowraı ἐπὶ τὸν P118
σωτῆρα τὸ καϑίσαι ἐπὶ ϑρόνον Δαυίδ | (ἐνομίσϑη γὰρ τοῦτό τισι μὴ Ö230
πεπληρῶσϑαιϊ), ὅμως ὡς ἔστιν ἐροῦμεν. οὐδεμία γὰρ λέξις τῆς ἁγίας

τοῦ ϑεοῦ γραφῆς διαπίπτει.

3. Θρόνος γὰρ Δαυὶδ καὶ βασιλικὴ ἕδρα ἐστὶν ἡ ἐν τῇ ἁγίᾳ dx- 3,1
κλησίᾳ ἱερωσύνη, ὅπερ ἀξίωμα βασιλικόν τε καὶ ἀρχιερατικὸν ὁμοῦ
ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνάψας ὁ κύριος δεδώρηται τῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ ἐχκλησίᾳ,
ϑρόνον μεταγαγὼν ἐν αὐτῇ τὸν τοῦ Δαυίδ, μὴ διαλείποντα εἰς τὸν
αἰῶνα. ἐκεῖσε γὰρ κατὰ διαδοχὴν διήρκεσεν ὃ ϑρόνος Δαυὶδ ἕως αὐ- 3
τοῦ τοῦ Χριστοῦ, μὴ διαλειπόντων τῶν ἐὲξ Ἰούδα ἀρχόντων ἕως ἦλϑεν
»ᾧ τὰ ἀποκείμενα ἢν καὶ αὐτὸς προσδοχία ἐϑνῶν« (ὥς) φησιν.
ἔληξαν γὰρ ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ παρουσίᾳ οἱ κατὰ διαδοχὴν ἐξ ᾿Ιούδα 8
ἄρχοντες. ἕως γὰρ αὐτοῦ * ἡγούμενοι, διέπεσε δὲ ἡ τάξις καὶ
{(μετ)έστη ἐξότε αὐτὸς γεννᾶται ἐν Βηϑλεὲμ τῆς Ἰουδαίας, ἐπὶ ᾿4λε-
ξάνδρου τοῦ ἀπὸ γένους ἱερατικοῦ καὶ βασιλικοῦ. ἀφ᾽ οὗ ᾿Αλεξάνδρου 4
διέπεσεν οὗτος ὁ κλῆρος ἀπὸ χρόνων Σαλίνας, τῆς καὶ | ᾿Δλεξάνδρας Ὁ 82
καλουμένης, ἐπὶ τοῖς χρόνοις Ἡρῴδου τοῦ βασιλέως καὶ Αὐγούστου
τοῦ Ῥωμαίων αὐτοχράτορος᾽ ὃς καὶ διάδημα ἐπέϑετο ἑαυτῷ ὁ ᾿4λέ-
ξανδρος οὗτος, εἷς τῶν χριστῶν καὶ ἡγουμένων ὑπάρχων. συναφϑει- 5
σῶν γὰρ τῶν δύο φυλῶν τοῦ τε βασιλικοῦ καὶ τοῦ ἱερατικοῦ, Ἰούδα
δέ φημι καὶ ᾿Δαρὼν καὶ πάσης τῆς τοῦ Λευί, βασιλεῖς καὶ ἱερεῖς κα-
ϑίστων" οὐ γὰρ διήμαρτέν τι ἀπὸ τῆς τῆς ἁγίας γραφῆς αἰνίξεως.

91 vgl. haer. 20, 1, 6f; S. 225, 13ff u. Hieronymus Chronik 8. 160, 4 Helm
— 11 Gen. 49, 10 — 12ff vgl. haer. 51, 22, 21ff — 13 vgl. Hieronymus Chronik
S. 160, 16 Helm nam usque ad Herodem christi, id est sacerdotes, erant reges Ju-
daeerum — 15 vgl. Eusebius Chronik aus dem Armenischen S$. 61, 12ff Karst
Hieronymus Chronik S. 148, 6ff Helm — 16 vgl. Eusebius Chronik aus dem Ar-
menischen S. 61, 17 Karst Hieronymus Chronik S. 152, 11ff Helm — 18 anders
gewendet bei Eusebius, vgl. Hieronymus Chronik ὃ. 148, 11ff Helm Iannaeus
cognomento Alexander, qui pontificatum quoque administrans crudelissime eivibus
praefwit
᾿

11 (ὥς) " 18 αὐτοῦ + τοῦ Χριστοῦ Veorr [κα etwa (ἦσαν χριστοὶ οἷν *, vgl.
2. 19 u. die oben angeführte Stelle aus Eusebius-Hieronymus | δὲ] γὰρ V 14 (uer)-
2000. το]: 8.225,15 15 ἀρχιερατιχοῦ M 16 Σααλίνας V 18 αὐτῶ M
19 οὗτος < M 21 vor βασιλεῖς hineingeflickt οὕτω Veorr | ἱερεῖς + (ὁμοῦ
οἱ ἄρχοντες) ὃ * 21 ἢ ἐγίνοντο statt καϑίστων auf Rasur Veorr 22 ἀπὸ τῆς
τῆς *) τῶ» πὸ τῆς V blos τῆς M | τῶν. ... αἰνιγμάτων aus τῆς ... ali-
ξεως V eorr

Zur

a

10

20

δ

924 Epiphanius

᾿ RE \ δια ἢ ς x =

rote δὲ λοιπὸν ἀλλόφυλος βασιλεὺς Ἡρῴδης καὶ οὐχέτι οἱ ἀπὸ τοῦ 6
x ’ 2 4 x = - B

“Ἰαυὶδ διάδημα ἐπέϑεντο. μεταπεσούσης δὲ τῆς βασιλικῆς καϑέδρας, 7

ἐν Χριστῷ ἐπὶ τὴν ἐχκλησίαν ἀπὸ μὲν οἴχου τοῦ σαρκικοῦ Ἰούδα καὶ
Ἰσραὴλ τὸ βασιλικὸν μετέστη ἀξίωμα, ἵδρυται δὲ ὁ ϑρόνος ἐν τῇ ἁγίᾳ
τοῦ ϑεοῦ ἐχκλησίᾳ εἰς τὸν αἰῶνα, ἐκ δύο προφάσεων ἔχων τὸ ἀξίωμα
τὸ TE βασιλικὸν χαὶ τὸ ἀρχιερατιχόν --- καὶ τὸ μὲν βασιλικὸν ἀπὸ
τοῦ χυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ κατὰ δύο τρόπους διά τε τὸ εἶναι
a τὸν ἐκ σπέρματος Δαυὶδ τοῦ βασιλέως χατὰ σάρκα χαὶ τὸ εἶναι
αὐτόν, ὅπερ καὶ ἔστι, | βασιλέα μείζονα ἀπ’ αἰῶνος κατὰ τὴν ϑεότητα"
τὸ δὲ ἱερατικόν, ὅτι αὐτὸς ἀρχιερεὺς καὶ ἀρχιερέων πρύτανις ---, κατα-
σταϑέντος εὐϑὺς Ἰακώβου, τοῦ ἀδελφοῦ τοῦ χυρίου καλουμένου καὶ
ἀποστόλου, ἐπισχόπου πρώτου, υἱοῦ τοῦ 10079 φύσει ὄντος ἐν τάξει
δὲ ἀδελφοῦ τοῦ ‚Hvglov κληϑέντος διὰ τὴν συνανατροφήν. |

4. Ἢν γὰρ ὃ Ἰάκωβος οὗτος υἱὸς τοῦ Ἰωσὴφ ἐκ (πρώτης) γυναι-
χὸς τοῦ Ἰωσήφ. οὐχ ἀπὸ Meoies, ὡς καὶ εἰς πολλοὺς τόπους τοῦτο
ἡμῖν εἴρηται καὶ σαφέστερον ἡμῖν πεπραγμάτευται. ἀλλὰ καὶ εὑρί-
ὄχομεν» αὐτὸν ἐκ τοῦ Δαυὶδ ὄντα διὰ τὸ υἱὸν εἶναι τοῦ Ἰωσήφ, Ne-
ζιραῖόν (τε) γενόμενον (ἦν γὰρ πρωτότοχος τῷ Ἰωσὴφ zal ἡγιασμένος)"
ἔτι δὲ καὶ ἱερατεύσαντα αὐτὸν κατὰ τὴν παλαιὰν ἱερωσύνην. ηὕρομεν.
διὸ καὶ ἐφίετο αὐτῷ ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ εἰς τὰ ἅγια τῶν ἁγίων
εἰσιέναι, ος τοῖς | ἀρχιερεῦσιν ἐχέλευσεν ὃ νόμος κατὰ τὸ γεγραμμέ-
vov' οὕτως γὰρ ἱστόρησαν πολλοὶ πρὸ ἡμῶν περὶ αὐτοῦ, Εὐσέβιός
τε χαὶ Κλήμης καὶ ἄλλοι. ἀλλὰ καὶ τὸ πέταλον ἐπὶ τῆς κεφαλῆς
ἐξῆν αὐτῷ φορεῖν, καϑὼς οἱ προειρημένοι ἀξιόπιστοι ἄνδρες ἐν τοῖς
αὐτοῖς ὑπομνηματισμοῖς ἐμαρτύρησαν. »ἱερεύςς τοίνυν, ὡς ἔφην,

ff vgl. Origenes zu 1 Sam. 21, 57; 1Π| 298,27 ff Klostermann -- 14 vgl. zu
Ancoratus c.60,1; 8.70, 18ff — 16 ffvgl.Hegesipp bei Eusebius ἢ. e. [123,5 ff; S.166, 12 ff
Schwartz — 20 ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ von Epiph. zu dem Bericht Hegesipps hinzu-
gesetzt — 21 vgl. Hebr. 9,7 (Exod. 30, 10) — 23 Κλήμης ist Verwechslung mit
Hegesipp — 23f Verwechslung mit dem Apostel Johannes, vgl. Polykrates bei
Eus. h. 6. III 31, 3; S. 264, 18 Schwartz u. V 24, 3; S. 490, 20 — 25f vgl. Hebr. 5, 6

M

θ τό τε βασιλικὸν καὶ τὸ ἀρχιερατιχόν *] τοῦ τε βασιλικοῦ καὶ τοῦ ἀρχιερατιχοῦ
VM 9xza< DV | μείζονα βασιλέα M 11 εὐθὺς hineingeflickt Veorr < M
| oo? < V 18 συνανατροφὴν ἢ, vgl. S. 70,20] συναναστροφῆὴν VM 14 (now-
uns) * 16 ἡμῖν 1 ἡμῶν M 171 ναζιραῖον aus ναζιρέων V eorr 18 (re) *
| τοῦ Ἰωσὴφ M 19 εὕρομεν, ε auf Rasur statt ἡ Veorr 20 διὸ oben hinein-
gefickt Vor 99 οἴω V 98 m <M 94 φέρειν V 25 αὐτοῖς] ὑπ᾿

αὐτῶν V; les αὐτῶν Ὁ *

P119

0232

4,1

2

D83

10

20

Panarion haer. 29, 3, 6—4, 10 (Nazoräer) 325

c - > - ’ \ -- \ x ’
ὁ κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός »εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν tagın Mer-
« - \ ’ ’
χισεδέχε, βασιλεύς TE ὁμοῦ κατὰ τὴν τάξιν τὴν ἄνωϑεν, ἵνα μεταγάγῃ
Ω ΗΞ a
τὴν ἱερωσύνην aua τῇ νομοϑεσίᾳ. τοῦ δὲ σπέρματος Δαυὶδ κατὰ τὴν
’ ’ 2 ’ > N > “αν \ - ’
Μαρίαν καϑεζομένου Ev ϑρονῷῳ, x εἰς τον αἰῶνα καὶ τῆς βασιλείας
2 - > ‚ \ DEN - Si ‚
αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος. ἔδει γὰρ αὐτὸν νῦν μεταγαγεῖν τὴν τάξιν
-» ’ \ c > - 2 2 -
τοῦ τότε βασιλείου. καὶ γὰρ ἡ βασιλεία αὐτοῦ οὐχ ἔστιν ἀπὸ τῆς
- «ς γ > - 2 ‚ ‚ „4 c WET,
γῆς, ὡς Eitysv Ev τῷ εὐαγγελίῳ Ποντίῳ Πιλάτῳ »n βασιλεία μου
- ’ - x r - x ’
οὐχ ἔστιν ἐκ τοῦ χόσμου τούτους. τοῦ γαρ Χριστοῦ τὰ πᾶντα πλη-
θοῦντος δι᾿ αἰνιγμάτων, ἕως τινὸς μέτρου αἱ ὑποϑέσεις ἔφϑανον. οὐ
γὰρ ἤλϑεν, ἵνα προκοπὴν λάβῃ βασιλείας, ὁ βασιλεύ ον ἀεί" ἐχαρίσατο
δὲ τοῖς ὑπ᾽ αὐτοῦ καϑισταμένοις τὸ βασίλειον, ἵνα μὴ νομισϑῇ ἀπὸ
- - \ \ ’ \ 2 - ς ’
τῶν μιχρῶν ἐπὶ Ta μείζονα προχοπτειν. μένει γὰρ αὐτοῦ ὁ ϑρονος
\ - 2 - > \ ’ \
καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος καὶ χκάϑηται ἐπὶ τὸν ϑρόνον
\ - ’ \ ’ -
Δαυίδ, τὸ βασίλειον τοῦ Δαυὶδ μεταστήσας χαὶ χαρισάμεγος τοῖς Eav-
- In o - > ’ , nn > - -
τοῦ δουλοις aua τῇ ἀρχιερωσυνῃ, τουτέστι τοῖς ἀρχιερεῦσι τῆς κχα-
\ x Υ \ ’ Ian
| χαὶ πολλὰ EOTL περὶ τούτου λέγειν, ἀλλ
Ω \ ’ ’ 2 ἃ ἊΨ =
ὁμῶς ἐπειδὴ εἰς τὸν τόπον ἐλήλυϑα dı ἣν αἰτίαν Ἰεσσαῖοι ἐκαλοῦντο
x -" ἘΞ ’
πρὶν τοῦ καλεῖσϑαι Χριστιανοὶ οἱ εἰς Χριστὸν πεπιστευχότες, τούτου
o GE x x - ” «ς
ἕνεχα ἔφημεν οτι 0 ]εσσαὶ πατὴρ γίνεται τοῦ Δαυίδ, καὶ ἤτοι ἐξ ὑπο-
’ὔ - »Ώ ” m > ’ > - -
ϑεσέως τούτου τοῦ Ϊ]εσσαὶ τοι ἔχ τοῦ ὀνόματος Ἰησοῦ τοῦ κυρίου
«ς - b) ’ > = x \ 2 > ς - x >
ἡμῶν ἐπεχληϑησαν ]εσσαῖοι διὰ τὸ ἐξ Im00V ορμᾶσϑαι, μαϑηταὶ av-
- Υ ὋΝ \ \ - - > ’ -
τοῦ οντὲς, ἢ δια \ τὸ τῆς ἐτυμολογίας τοῦ ὀνόματος τοῦ κυρίου"
Ἰησοῦς γὰρ κατὰ τὴν “Ἑβραϊκὴν διάλεκτον ϑεραπευτὴς καλεῖται ἤτοι
ἰατρὸς καὶ σωτήρ. ὅμως τούτῳ τῷ ὀνόματι πρὶν τοῦ Χριστιανοὺς
αὐτοὺς καλεῖσϑαι τὴν ἐπωνυμίαν ἐχέχτηντο. ἐπὶ ᾿Αντιοχείας δέ, κα-
’ „ 2 ’ x ς Ir c - > , « ’
ϑαπερ ἄνω ἔπεμνησϑημὲεν καὶ ὡς ἔχει ἢ τῆς ἀληϑείας πυποϑεσις,
” \ - «ς - -
ἤρξαντο οἱ μαϑηταὶ καὶ πᾶσα ἡ ἐχκλησία τοῦ ϑεοῦ Χριστιανοὶ κα-
λεῖσϑαι. |

4 vgl. Luk. 1, 33 — 7 Joh. 18, 86 --- 13 vgl. Luk. 1, 38 --- 24 ἰατρὸς καὶ
σωτήρ, vgl. zu Ancoratus c. 108, 7; S. 133, 2 --- 25 fl vgl. 5. 322, 2

M

3 χατὰ] dazu am Rande Pf διὰ Veorr 4 Μαριὰμ M | χαϑεζομένω M |
κα etwa {μένει αὐτοῦ ὁ ϑρόνος) *, vgl. Z. 12 6 τότε] re V 11 νομισϑῇ Ἢ
ὀνομασϑῆ VM 12 μείζοιῃ!να, o aus ὦ Veorr 17 ἐπειδὴ am Rande nach-

getragen Veorr | εἰπεῖν nach ἐλήλυϑα am Rande hinzugefügt Veorr < M

18 πρὶν) A vyM 19 ὁ- ΜΝ 19 ὑποθέσεως τούτου, ὡς u. tod auf Rasur V
Ill 11111

τούτου auf Rasur M 20 τοῦ Ἰεσσαὶ] Ἰεσσαῖοι M 21f ὄντες αὐτοῦ

25 Ἐπ *, vgl. S. 322, 2] ἀπὸ ΝΜ 27 Xoul]joriavoi, ı aus n V

’9 P1%0

DS4

10

0234

10

20

326 Epiphanius

Ὁ Pe" 5 ΄ ’ c ’
5. Evooıs d av, ὦ φιλολόγε, καὶ τούτων τὴν ὑπόϑεσιν ἐντυχὼν 5,1

τοῖς τοῦ Φίλωνος ὑπομνήμασιν ἐν τῇ περὶ Ἰεσσαίων αὐτοῦ ἐπιγραφο-
μέν ἢ βίβλῳ, ος τούτων τὴ» πολιτείαν καὶ τὰ ἐγκώμια διεξιὼν καὶ
τὰ αὐτῶν μοναστήρια ἐν τῇ κατὰ τὴν Μάρειαν λίμνην ἱστορῶν
περιοικίδι οὐ περί τινῶν ἑτέρων ὁ ἀνὴρ ἱστόρησεν, ἀλλὰ περὶ Χρε
στιανῶν. οὗτος γὰρ γενόμενος. ἐν τῇ χώρᾳ ()αρεῶτιν δὲ τὸν
τύπον καλοῦσι) καὶ καταχϑεὶς παρ᾽ αὐτοῖς ἐν τοῖς χατὰ τὸν χῶρον
τοῦτο» μοναστηρίοις οφέληται. ἐν ἡμέραις γὰρ τῶν Πάσχων ἐκεῖ
γεν όμενος, τάς τὲ αὐτῶν πολιτείας ἐϑεάσατο καὶ ὥς τινες ἑβδομάδα
τὴν ἁγίαν τῶν Πάσχων ὑπερτιϑέμενοι διετέλουν, ἄλλοι δὲ διὰ δύο
ἐσθίοντες, ἄλλοι δὲ καὶ καϑ'᾽ ἑσπέραν. ἣν δὲ πάντα ταῦτα τῷ ἀνδρὶ
πεπραγματευμένα εἰς τὴν περὶ πίστεώς τε καὶ πολιτείας τῶν Χρι-
στιανῶν ὑπόϑεσιν.

ὡς οὖν τότε ἐκαλοῦντο Ἰεσσαῖοι ἐπ᾿ ὀλίγῳ χρόνῳ μετὰ τὴν ἀνά-
ληψιν τοῦ σωτῆρος καὶ Mapxov τῇ τῶν Αἰγυπτίων χώρᾳ κηρύξαντος
κατὰ τοὺς χρόνους τούτους τινὲς ἐξεληλύϑασι πάλιν, τῶν ἀποστόλων
ὅῆϑεν ἀχόλουϑοι, λέγω δὲ οἱ ἐνταῦϑά μοι δηλούμενοι Ναζωραῖοι,
ὄντες μὲν χατὰ τὸ γένος Ιουδαῖοι καὶ τῷ νόμῳ προσανέχοντες καὶ
περιτομὴν κεχτημένοι, ἀλλ᾽ ὥσπερ ἀπὸ σκοποῦ τινες ϑεασάμενοι πῦρ
καὶ μὴ νοήσαντες δι᾿ ἣν αἰτίαν οἱ τὴν πυρὰν ταύτην ἐξάψαντες ἢ

2ff gemeint ist Philo de vita contemplativa; Epiph. benützt jedoch nur den Be-

richt bei Eusebius ἢ. 6. II 16, 2ff; S. 140, 23ff Schwartz. — Zu Ἰεσσαῖοι vgl. auch
Nilus de mon. exereit. 3; Migne 79, 721 A/B Ἰουδαίων δὲοῦσοι τοῦτον ἐτίμησαν τὸν
βίον εἰσὶ μὲν τοῦ Ἰωναδὰβ ἀπόγονοι, πάντας δὲ τοὺς ὡσαύτως βιοῦν ἐθέλοντας
προσιέμενοι εἰς τὴν αὐτὴν ἐνάγουσι πολιτείαν, ἐν σχηναῖς κατοιχοῦντες διὰ παντὸς
οἴνου TE καὶ πάντων τῶν πρὸς τὸ ἁβροδίαιτον ἀπεχόμενοι χαὶ δίαιταν ἔχοντες
εὐτελῆ καὶ τῇ χρείᾳ συμμεμετρημένην τοῦ σώματος. σφόδρα μὲν οὖν ἐπιμελοῦνται
τῆς ἠϑικῆς ἕξεως, ϑεωρίᾳ δὲ τὰ πολλὰ παραμένουσιν, ὅϑεν καὶ Ἰεσσαῖοι κα-
λοῦνται, αὐτοὺς λογίους δηλοῦντος τοῦ ὀνόματος --- 8: vgl. Eusebius h. 6. II 17, 2;
142, 5ff Schwartz u. 17,18; S. 150, 58 --- 8—13 zusammengesetzt aus Eusebius
ἢ. e. 1117, 16ff; S. 148,13 ff Schwartz u. 17, 21f; S. 152, 1ff — 14ff vgl. Eusebius
ἢ. e. II 16, 1; S. 140, 20ff Schwartz u. 17, 2; 5. 142, 88 ἐχϑειάζων τε καὶ σεμνύνων
τοὺς zart’ αὐτὸν ἀποστολιχοὺς ἄνδρας, ἐξ Ἑβραίων ὡς ἔοιχε γεγονότας ταὐτῃ τε

ἰονδαϊκώτερον τῶν παλαιῶν ἔτι τὰ πλεῖστα διατηροῦντας ἐθῶν

Μ

1 τούτου V ἃ Ögaus ὡς Veorr 4 Μαρίαν VM 5 vor περὶ ein χαὶ
getilgt Veorr 6 Παρεῶτιν ἢ Μαρεώτην VM 8 τῶν πάσχα Μ 9 χαὶ-,ἫἫ ΜΝ
11 χαϑ᾽, $ aus τ Vor 14 ἐπὶ Μ 18 νόμῳ + δὲ V | προσέχοντες M

10

15

20

25

Panarion haer. 29, 5, 1—6, 3 (Nazoräer) 327

εἰς (ἣν) χρησιμότητα τοῦτο | ποιοῦσιν, ἢ τὰ | τῆς ζωῆς ἑαυτῶν ὀψώνια Ῥ121 Ὁ 86

πρὸς ἐδωδὴν διὰ τῆς πυρᾶς κατασκευάζοντες ἢ ἐπὶ ἀφανισμῷ τινῶν
καυστικῶν ξύλων ἢ φρυγάνων τῶν ὑπὸ πυρὸς εἰωϑότων ἀναλίσχε-
σϑαι, οὕτω καὶ αὐτοὶ μιμησάμενοι πῦρ ἀνάψαντες ἑαυτοὺς ἐνέπρη-
σαν. ἀκούσαντες γὰρ μόνον ὁ ὄνομα Ἰησοῦ καὶ ϑεασάμενοι τὰ ϑεο-
σήμεια τὰ διὰ τῶν χειρῶν τῶν ἀποστόλων γινόμενα καὶ αὐτοὶ εἰς
Ἰησοῦν πιστεύουσιν. γνόντες δὲ αὐτὸν ἐν Ναζαρὲτ ἐν γαστρὶ συλ-
ληφϑέντα καὶ ἐν οἴχῳ Ἰωσὴφ ἀνατραφέντα καὶ διὰ τοῦτο ἐν τῷ
εὐαγγελίῳ ᾿Ιησοῦν τὸν Ναζωραῖον καλεῖσϑαι, ὡς καὶ οἱ ἀπόστολοί
φασιν »Ἱησοῦν τὸν Ναζωραῖον, ἄνδρα ἀποδεδειγμένον ἔν τε σημείοις
καὶ τέρασις καὶ τὰ ἕξῆς, τοῦτο τὸ ὄνομα, ἐπιτιϑέασιν ἑαυτοῖς τοῦ
χαλεῖσϑαι ΜΝαξωραίους -- οὐχὶ Δαξιραίους, τὸ ἑρμηνευόμενον ἡγιασμέ-
νους. τοῦτο γὰρ τοῖς τὸ παλαιὸν πρωτοτύκοις καὶ ϑεῷ ἀφιερω-
ϑεῖσιν ὑπῆρχεν τὸ ἀξίωμα, ὧν εἷς ὑπῆρχεν ὁ Σαμψὼν καὶ ἄλλοι μετ᾽
αὐτὸν καὶ πρὸ αὐτοῦ πολλοί, ἀλλὰ καὶ Ἰωάννης ὁ βαπτιστὴς
τῶν αὐτῶν ἀφηγιασμένων τῷ ϑεῷ καὶ αὐτὸς εἷς ὑπῆρχεν" »οἶνον
γὰρ καὶ σίκερα οὐχ ἔπινεν * ᾧᾧὃρίζετο γὰρ τοῖς τοιούτοις αὕτη ἀρ-

μόδιος τῷ ἀξιώματι ἡ πολιτεία. | 6. ἀλλὰ οὐδὲ Naoageiovs ξαυ-
τοὺς ἐκάλεσαν" ἣν γὰρ Zi αἵρεσις τῶν ΜΝασαραίων πρὸ Χριστοῦ καὶ
Χριστὸν οὐχ ἤδει — ἀλλὰ καὶ πᾶντες ἄνϑρωποι τοὺς Χριστιανοὺς

ἐκάλουν Ναζωραίους og προεῖπον, ος λέγουσι κατηγοροῦντες Παύλου
τοῦ ἀποστόλου »τοῦτον τὸν ἄνϑρωπον ηὕρομεν "λοιμὸν καὶ διαστρέ-
φοντα τὸν λαόν, πρωτοστάτην τε ὄντα τῆς τῶν Δαξωραίων αἱρέ-
σέεῶς«. ὃ δὲ ἅγιος ἀπόστολος οὐχ ἀρνεῖται μὲν τὸ ὄνομα, οὐχὶ τὴν
τούτων αἵρεσιν ὁμολογῶν, ἀλλὰ τὸ ὀγομα τὸ ἀπὸ τῆς τῶν ἄντι-

9 vgl. Matth. 2, 23 26, 71 Luk. 18, 37 24,19 Joh. 18,5.7 19, 19 — 10 Act.
2,22 — 12ff vgl. Origenes zu Klagel. 4, 7f; III 271, 26ff Klostermann —
16 Luk. 1, 15 — 18 vgl. oben haer. 18; S. 215, 151 — 22 Act. 24, 5

M

1(Mm)* 2 διὰ <M | ἀφανισμῶν V ἃ ἀπὸ M | πυρὸς aus πυρὰς
Veorr πυρὰς M 7 γνόντες] εἰδότες M | Ev!) ἐκ M tk συλληφϑέντα, u
ausradiet Ver 8 ro <M 11 τὸ hineingeflickt V | αὐτοῖς V τοῦ] τὸ V
12 οὐχὶ [δὲ] Ναζιραίους Ausgg. seit Oporinus; vgl. S. 324, 17f, wo ebenso wie
hier ἡγιασμένος als Übersetzung von Ναζιραῖος erscheint] οὐχὶ Ναζωραῖοι;
Ναζωραῖοι aus Ναζωραίους Veorr <M 19 ἡγιασμένοι aus ἡγιασμένους V eorr
17 ὥριστο aus ὡρίζετο Veorr 18 ἡἣ hineingeflickt Veorr < M | ἀλλ᾽ οὐδὲ] die
vielerörterte Lesart ἄλλοι δὲ stammt aus U; auch dort ist sie jedoch nur die
(törichte) Änderung eines Abschreibers oder Lesers an Stelle des von erster Hand

geschriebenen ἀλλ᾽ οὐδὲ

0

6, 1 0236

3

σι

10

32 Epiphanius

nn

λεγόντων xaxovolas διὰ τὸν Χριστὸν ἐπενεχϑὲν αὐτῷ ἀσμένως κατα-
δεχόμενος. φησὶ γὰρ ἐπὶ τοῦ βήματος »οὔτε ἐν τῷ ἱερῷ ηὐρόν με
πρός τινὰ δια λεγόμενον ἢ ἐπίστασίν τινὰ ὄχλου ποιοῦντα οὐδὲ ον
μου κατηγοροῦσιν οὐδὲν πεποίηκα. ὁμολογῶ δέ σοι τοῦτο, ὅτι κατὰ
τὴν ὁδὸν ἣν αἵρεσιν» οὗτοι φάσχουσιν οὕτω λατρεύω, πιστεύων “πᾶσι
τοῖς ἐν τῷ νόμῳ καὶ ἐν τοῖς προφήταιςς. καὶ οὐ ϑαῦμα ὅτι ὃ
ἀπόστολος ὡμολόγει ἑαυτὸν Ναζωραῖον, πάντων καλούντων τοὺς
Χριστιανοὺς τότε τούτῳ τῷ ὀνόματι διὰ Ναζαρὲτ τὴν πόλιν, ἄλλης
μὴ οὔσης χρήσεως τῷ ὀνόματι πρὸς τὸν καιρόν, ὥστε τοὺς ἀνϑρώ-
πους (Δαξωραίους) χαλεῖν τοὺς τῷ Χριστῷ πεπιστευχότας, περὶ οὐ
καὶ γέγραπται »ὅτι Na ξωραῖος “κληϑήσεταιε. καὶ γὰρ καὶ νῦν ὅμω-
νύμως οἱ ἄνϑρωποι πάσας τὰς αἱρέσεις, Μανιχαίους τέ φημι καὶ
Meozıovıoras Γνωστικούς τε καὶ ἄλλους, Χριστιανοὺς τοὺς μὴ ὄντας
Χριστιανοὺς καλοῦσι καὶ ὅμως ἑκάστη αἵρεσις, καίπερ ἄλλως λεγομένη,
καταδέχεται τοῦτο χαίρουσα, ὅτι διὰ τοῦ ὀνόματος κοσμεῖται" δοκοῦσι
γὰρ ἐπὶ τῷ τοῦ Χριστοῦ σεμνύνεσϑαι ὀνόματι, οὐ μὴν τῇ πίστει καὶ
τοῖς ἔργοις. οὕτω καὶ οἱ ἅγιοι τοῦ Χριστοῦ μαϑηταὶ τότε μαϑη-
τὰς Ἰησοῦ ἑαυτοὺς ἐκάλουν, ὥσπερ οὖν καὶ ἦσαν' ἀχούοντες δὲ παρὰ
ἄλλων Ναϊζωραῖοι οὐχ ἀπηναίνοντο, τὸν σχοπὸν ϑεωροῦντες τῶν
τοῦτο αὐτοὺς καλούντων, ὅτι διὰ Χριστὸν αὐτοὺς ἐκάλουν, ἐπειδὴ καὶ
αὐτὸς ὁ χύριος ἡμῶν Ἰησοῦς (0) Ναζωραῖος ἐκαλεῖτο, ὥσπερ ἔχει τὰ
εὐαγγέλια καὶ αἱ Πράξεις τῶν ἀποστόλων, διὰ τὸ ἐν τῇ πόλει αὐτὸν
Ναζαρὲτ (κώμῃ δὲ τὰ νῦν οὐσῃ)ὴ ἀνατετράφϑαι ἐν οἴχῳ Ἰωσήφ, γεννη-
ϑέντα χατὰ σάρχα ἐν Βηϑλεὲμ ἀπὸ Μαρίας τῆς ἀειπαρϑένου τῆς
μεμνηστευμένης Ἰωσήφ, τῷ ἐν τῇ αὐτῇ Ναζαρὲτ μετῳκηχότι μετὰ
τὸ ἀπὸ Βηϑλεὲμ αὐτὸν μεταναστάντα ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ κατοικισϑῆγναι.

2 Act. 24, 12 — 7f zu Ναζαρὲτ u. Ναζωραῖος vgl. auch Eusebius Onoma-
sticon S. 138, 24 Klostermann — 11 Matth. 2, 23 — 23f vgl. Matth. 1, 18 —
25 vgl. Matth. 2, 228

M

1 ἀσμένως am Rande nachgetragen Veorr < M 2 ῥήματος M 3 ἐπι-
σύστασιν M 4 οὐδὲν, v angeflickt Veorr | πεποιηχότα M 7 öuoköysı VM
| ΜΝαζωραῖον, o aus ὦ Veorr 8 Ναζαρὲϑ V 10 (Naöwerlovg) * 13 zei
<M 18 τοὺς μὴ ὄντας Χριστιανοὺς <M 14 ὅμως] ὁμ(οίγως * 16 ὀνό-
ματι, τι angeflickt V eorr 18 ὥσπερ οὖν χαὶ ἦσαν angeflickt Veorr < M
19 ἠναίνοντο, wohl aus ἀπαιναίνοτο Veorr ἀπαιναίνοντο M 20 χαλούντων, ὧν
aus εὖ Miu <V (δ΄ " 59 Ναζαρὲϑ() αὐτὸν V 98 δὲ τὰ
γῦν) τάδε νῦν M 25 Nadaosd V

4
Ὁ 86

P122

10

20

Panarion haer. 29, 6, 3—7, 6 (Nazoräer) 329

7. Οὗτοι δὲ οἱ προειρημένοι αἱρεσιῶται, περὶ ὧν ἐνταῦϑα τὴν
ὑφήγησιν ποιούμεϑα, παρέντες τὸ ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ οὔτε ἸΙϊεσσαίους
ἑαυτοὺς κεκλήκασιν ovre τῶν | Ιουδαίων ἔμειναν ἔχοντες τὸ ovoua
οὔτε Χριστιανοὺς ἑαυτοὺς ἐπωνόμασαν, ἀλλὰ Ναζωραίους, δῆϑεν ἀπὸ
τῆς τοῦ τόπου τῆς Ναζαρὲτ ἐπωνυμίας, τὰ πάντα δέ εἰσιὺ ᾿Ιουδαῖοι
καὶ | οὐδὲν ἕτερον. χρῶνται δὲ οὗτοι οὐ μόνον νέᾳ διαϑήκῃ, ἀλλὰ
χαὶ παλαιᾷ διαϑήκῃ, καϑάπερ καὶ οἱ Ἰουδαῖοι. οὐ γὰρ ἀπηγόρευται
παρ᾽ αὐτοῖς νομοϑεσία καὶ προφῆται καὶ γραφεῖα τὰ καλούμενα παρὰ
Ιουδαίοις βιβλία, ὥσπερ παρὰ τοῖς προειρημένοις" οὐδέ τι ἕτερον οὗ-
τοι φρονοῦσιν, ἀλλὰ κατὰ τὸ κήρυγμα τοῦ νόμου καὶ ὡς οἱ Ἰουδαῖοι
πάντα καλῶς ὁμολογοῦσι χωρὶς τοῦ εἰς Χριστὸν δῆϑεν πεπιστευχέγαι.
παρ᾽ αὐτοῖς γὰρ καὶ νεχρῶν ἀνάστασις ὁμολογεῖται καὶ ἐκ ϑεοῦ τὰ
πᾶντα γεγενῆσϑαι, ἕνα δὲ ϑεὸν καταγγέλλουσι καὶ τὸν τούτου παῖδα
Ἰησοῦν Χριστόν. Ἑβραϊκῇ δὲ διαλέχτῳ ἀχριβῶς εἰσιν ἠσκημένοι.
παρ᾽ αὐτοῖς γὰρ πᾶς ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται καὶ τὰ γραφεῖα λεγό-
μενα, φημὶ δὲ τὰ στιχηρὰ καὶ ai Βασιλεῖαι | καὶ Παραλειπόμενα καὶ
᾿Εσϑὴρ καὶ τἄλλα πάντα Ἑβραϊκῶς ἀναγινώσχεται, ὥσπερ ἀμέλει καὶ
παρὰ Ἰουδαίοις. ἐν τούτῳ δὲ μόνον πρὸς Ἰουδαίους διαφέρονται καὶ
Χριστιανούς, Ἰουδαίοις μὲν μὴ συμφωνοῦντες διὰ τὸ εἰς Χριστὸν
πεπιστευχέναι, Χριστιανοῖς δὲ μὴ ὁμογνωμονοῦντες διὰ τὸ ἔτι νόμῳ
πεπεδῆσϑαι, περιτομῇ τε καὶ σαββάτῳ καὶ τοῖς ἄλλοις. περὶ Χρι-

7 etwas anders Irenaeus adv. haer. 1 20, 2; 1213 Harvey (von den Ebionäern)
quae autem sunt prophetica euriosius exponere nituntur — 12 vgl. Irenaeus adv. haer.
126, 2; 1212 Harvey = Hippolyt refut. VII 34, 1; S. 221, Sf Wendland ὁμολογοῦσι
(μὲν) τὸν χόσμον ὑπὸ Tod ὄντως ϑεοῦ γεγονέναι Ps. Tert. adv. omn. haer. 3 —
15 vgl. über den jüdischen Kanon oben haer. 8, 6, 1ff; S. 191, 9f — 21 vgl.
Irenaeus adv. haer. I 26, 2; I 213 Harvey et cöircumeiduntur ac perseverant in his
consuetudinibus quae sunt secundum legem et Judaico charactere vitae, uti et Hiero-
solymam adorent quasi sit domus dei u. Eusebius ἢ. 6. III 27,5; S. 256, 16 Schwartz
— 21—S. 330, 4 vgl. die widersprechenden Angaben Irenaeus adv. haer. I 26, 2
— Hippolyt refut. VII 34, 1; 5. 221, 9 τὰ δὲ περὶ τὸν Χριστὸν ὁμοίως τῷ Kn-
οίνϑῳ καὶ Καρποχράτει μυϑεύουσιν u. Origenes c. (615. V 61; II 65, 7 Kötschau

M

αὐτοὺς M 4 ὀνόμασαν M ὅ Ναζαρὲϑ V 7 διαϑήχῃ getilgt V eorr
8 γραφία M | παρ V 9 ὥσπερ] καίπερ M | οὐδὲ] οὐδὲν M 1010 <M
14 ἑβραϊχὴν ... . διάλεχτον aus ἑβραϊχῇ διαλέχτω Verr 15 yoapiaM 16 orı-
χήρη V | παραλειπόμεναι VM 17 τὰ ἄλλα ΜΝ 20 vor πεπιστευχέναι ein

μὴ getilgt V

4.4

Ὁ 87

2 6238

P123

ὧι

0

10

330 Epiphanius

στοῦ δὲ οὐχ old εἰπεῖν, εἰ καὶ αὐτοὶ τῇ τῶν προειρημένων περὶ Kn-
ρῦϑον καὶ Μήρινϑον μοχϑηρίᾳ ἀχϑέντες ψιλὸν ἄνϑρωπον νομίζουσιν
ἢ χαϑὼς ἡ ἀλήϑεια ἔχει διὰ πνεύματος ἁγίου γεγεννῆσϑαι ἐκ Μαρίας
διαβεβαιοῦνται. ἔστιν δὲ αὕτη ἡ αἵρεσις ἡ Ναζωραίων ἐν τῇ Βε-
ροιαίων περὶ τὴν Κοίλην Συρίαν καὶ ἐν τῇ Δεχαπόλει περὶ τὰ τῆς
Πέλλης μέρη καὶ ἐν τῇ Βασανίτιδι ἐν «τῇ λεγομένῃ Koxapı, Χωχάβῃ
δὲ Ἑβραϊστὶ λεγομένῃ. ἐκεῖϑεν γὰρ ὴ ἀρχὴ γέγονε, μετὰ τὴν ἀπὸ
τῶν Ἱεροσολύμων μετάστασιν πάντων τῶν μαϑητῶν ἐν Πέλλῃ
ῳχηχότων, Χριστοῦ φήσαντος χαταλεῖψαι τὰ Ἱεροσόλυμα καὶ ἀνα-
χωρῆσαι δὲ ἣν ἤμελλε πάσχειν πολιορχίαν. καὶ ἐκ τῆς τοιαύτης
ὑποϑέσεως τὴν Περαίαν οἰκήσαντες ἐκεῖσε, ὡς ἔφην, διέτριβον. ἐν-
τεῦϑεν ἡ κατὰ τοὺς Ναξωραίους αἵρεσις ἔσχεν τὴ» ἀρχήν.

8. Πεπλά ἄνηνται δὲ καὶ οὗτοι περιτομὴν αὐχοῦντες, καὶ ἔτι οἱ τοι-
οὔτοι ὐπὸ κατάραν εἰσίε, μὴ δυνάμενοι τὸν νόμον πληρῶσαι. πῶς

hr ’ - - x - , [Id -
5 γὰρ δυνήσονται πληροῦν τὰ ἐν τῷ νομῳ εἰρημένα, ὅτι »τρὶς τοῦ

οἵ διττοὶ ᾿Εβιωναῖοι, ἤτοι 2x παρϑένου ὁμολογοῦντες ὁμοίως ἡμῖν τὸν Ἰησοῦν ἢ οὐχ
οὕτω γεγεννῆσϑαι ἀλλὰ ὡς τοὺς λοιποὺς ἀνθρώπους in Matth. tom. ΧΥ͂Ι 12; IV 37f
Lommatzsch ἐκ Μαρίας μὲν μόνης καὶ ϑείου πνεύματος, οὐ μὴν καὶ μετὰ τῆς περὶ
αὐτοῦ ϑεολογίας Zusebius h. 6. III 27, 3; S. 256, SF ἐχ παρϑένου καὶ ἁγίου
πνεύματος μὴ ἀρνούμενοι γεγονέναι τὸν κύριον, οὐ μὴν ἔϑ᾽ ὁμοίως καὶ οὗτοι
προὕπάρχειν αὐτὸν ϑεὸν λόγον ὄντα καὶ σοφίαν ὁμολογοῦντες Hieronymus ep.
112, 18,2; CSEL 55 381,26 Hilberg gwos vulgo Nazaraeos nuncupant, qui eredunt
in Christum filium dei natum de Maria virgine

4f Beröa als Sitz der Nazoräer bestätigt durch Hieronymus vgl. insbes. de
vir. ill. 3 mehr quoque a Nazaraeis qui in Beroea urbe Syriae hoc volumine utun-
tur desceribendi facultas fuwit — δ 1 für die Näherbestimmung ἐν τῇ Δεχαπόλει zu
Pella vgl. Eusebius Onomasticon S. 80, 16f Klostermann (dadurch wird Zahn, Forsch.
V1270 A.3 widerlegt) — 6 zu Kokaba vgl. Jul. Africanus bei Eusebius h. e. 17,14;
S. 60, 18 Schwartz u. Eusebius Onomasticon S. 172, 1ff ἔστιν δὲ zal Χωβὰ κώμη
ἐν τοῖς αὐτοῖς μέρεσιν, ἐν ἡ εἰσιν Ἑβραίων οἱ εἰς Χριστὸν πιστεύσαντες, ᾿Εβιωναῖοι
καλούμενοι (über die Lage Zahn, Forsch. 1330ff), dazu noch haer. 80, 2, ἡ αἱ. 18,1
haer. 40, 1,5 — ΤΕ vgl. haer. 30, 2, 7 de mens. ac pond. 15; S. 167, 06 La-
garde u. Eusebius h. 6. III, 5, 3; S. 196, 13ff τοῦ λαοῦ τῆς ἐν Ἱεροσολύμοις ἐχχλησίας
χατά τινὰ χρησμὸν τοῖς αὐτόϑι δοχίμοις δι᾿ ἀποχαλύψεως ἐχδοϑέντα πρὸ τοῦ πο-
λέμου μεταναστῆναι τῆς πόλεως καί τινα τῆς Περαίας πόλιν οἰχεῖν κεχελευσμένου,
Πέλλαν αὐτὴν ὀνομάζουσιν --- 14 Gal. 8, 10 — 15 vgl. Exod. 23, 14—17
Μ

2 χαὶ ῥήρινϑον < M 5 Συρίας Μ 6 .ἐνξΖ «-Υ | χωχὰβ ἢ χωχὰβ ἡ M
Tyaon<M | ἀπὸ <M 8 .μαϑητῶν) ἀποστόλων M | μαϑητῶν + τῶν V
10 ἐπειδὴ statt di’ ἣν auf Rasur Veorr

Dss

8,1

10

20

Panarion haer. 29, 7,6—9, 2 (Nazoräer) 331

ἔτους ὀφϑήσῃ ἐνώπιον χυρίου τοῦ ϑεοῦ σου, κατά τε τὰ Alvua καὶ
Σχηνοπηγίαν καὶ τὴν Πεντηχκοστήνε, ἐν τῷ τόπῳ Ἱεροσολύμων.
ἀποχλεισϑέντος γὰρ τοῦ τόπου καὶ τῶν ἐν τῷ νόμῳ μὴ δυναμένων
πληροῦσϑαι, παντὶ τῷ νοῦν ἔχοντι σαφὲς ἂν εἴη ὅτι Χριστὸς ἦλϑεν πλη-
ρωτὴς τοῦ νόμου, οὐ τὸν νόμον καταλύσων, ἀλλὰ τὸν νόμον πληρώσων,
καὶ ἀφελεῖν τὴν κατάραν τὴν χατὰ τῆς παραβάσεως τοῦ νόμου ὁρι-
σϑεῖσαν. μετὰ γὰρ τὸ ἐντείλασϑαι τὸν Μωυσέα πᾶσαν ἐντολὴν ἦλϑεν
ἐπὶ τὸ τέρμα τῆς βίβλου καὶ »συνέχλεισε τὸ πᾶν εἰς κατάρανε λέγων
»ἐπιϊἰκατάρατος ὃς οὐκ ἐμμένει πᾶσι τοῖς γεγραμμένοις λόγοις ἐν τῷ
βιβλίῳ τούτῳ τοῦ ποιῆσαι αὐτούς. NAHE οὖν λύων μὲν τὰ πε-
πεδημένα δεσμοῖς τῆς κατάρας, | χαριζόμενος δὲ ἡμῖν ἀντὶ τῶν μιχρῶν
τῶν μὴ δυναμένων πληροῦσϑαι τὰ μείζονα καὶ οὐ μαχόμενα ϑάτερον
ϑατέρῳ πρὸς τὴν τοῦ ἔργου πλήρωσιν ὡς τὰ πρότερα' οὕτως γὰρ
κατὰ πᾶσαν αἵρεσιν φϑάνοντες ἐν τῇ περὶ σαββατισμοῦ καὶ περιτομῆς
καὶ τῶν ἄλλων σχέσει πολλάκις ἐπειργασάμεϑα, πῶς ὁ κύριος ἡμῖν
τὰ ἐντελέστερα κεχάρισται. πῶς δὲ οἱ τοιοῦτοι δυνήσονται ἀπο-
λογίαν ἔχειν, μὴ τῷ πνεύματι τῷ ἁγίῳ ὑπακχούσαντες τῷ διὰ τῶν
ἀποστόλων εἰρηχότι τοῖς ἐξ ἐϑνῶν πεπιστευχόσι »μὴ βάρος ἐπιτίϑε-
σϑαι πλὴν τῶν ἐπάναγκες, ἀπέχεσϑαι αἵματος 1 καὶ πνικτοῦ καὶ πορ-
νείας καὶ εἰδωλοϑύτου;« πῶς δὲ 00% ἐχπεσοῦνται τῆς τοῦ ϑεοῦ χάρι-
τος, λέγοντος Παύλου τοῦ ἁγίου ἀποστόλου ὅτι »ἐὰν περιτέμνησϑε,
Χριστὸς ὑμᾶς οὐδὲν ὠφελήσεις, »οἵτινες ἐν νόμῳ καυχᾶσϑε, τῆς
χάριτος ἐξεπέσατες;

5. Agxeosı yovv καὶ ἐν ταύτῃ τῇ αἱρέσει. ἡ διὰ τῆς συντομίας
παρ ἡμῶν διάλεξις. εὐϑυέλεγχτοι γαρ οἱ τοιοῦτοι χαὶ εὐαλῶώτοι, καὶ
Ιουδαῖοι μᾶλλον καὶ οὐδὲν ἕτερον. πάνυ δὲ οὗτοι ἐχϑροὶ τοῖς
Ἰουδαίοις ὑπάρχουσιν. οὐ μόνον γὰρ οἱ τῶν Ἰουδαίων παῖδες πρὸς

3 zu ἀποκλεισϑέντος vgl. Justin apol. 1 47 u.a. St. (gesammelt bei Schürer,
Gesch. ἃ. jüd. Volkes 4 1699 Anm. 146) — 4 vgl. Matth. 5,17 — 8 vgl. Gal. 3, 22
— 9 Deut. 27, 26 (Gal. 3, 10) — 13 vgl. oben haer. 8, 6, 5ff; 8. 192, 9f —
18 Act. 15, 28 — 21 Gal. 5, 2 — 22 Gal. 5, 4

M

2 σχηνο [πηγίαν, o aus ὦ V eorr 3 τόπου Ἢ νόμου Μ ὅ χαταλύων Μ
10 hinter ἦλθεν ein μὲν getilgt V eorr 11 hinter δεσμοῖς angeflickt τοῖς V eorr
12 μείζονα, o aus ὦ Verr 13 οὕτω Ν 15 σχέσει ausradiert, jedoch nicht
ersetzt Veorr 16 ἐντελέστερα, oa auf Rasur Veorr | ovv auf Rasur statt de
Veorr 90 ϑεοῦ] χριστοῦμ 21 ἁγίου--Μ 98 ἐξεπέσετε, € statt α Υ̓ ὁοττ
94 oiv V

P124

φι

6

D89

9.1

ID

σι

10

332 Epiphanius

τούτους χέχτηνται μῖσος, ἀλλὰ καὶ ἀνιστάμενοι ἕωϑεν καὶ μέσης
ἡμέρας καὶ περὶ τὴν ἑσπέραν, τρὶς τῆς ἡμέρας ὅτε εὐχὰς ἐπιτελοῦσιν
ἑαυτοῖς ἐν ταῖς συναγωγαῖς ἐπαρῶνται αὐτοῖς καὶ ἀναϑεματίζουσι,
τρὶς τῆς ἡμέρας Paoxovres ὅτε »ἐπικαταράσαι 6 ϑεὸς τοὺς Ναζω-
oalovse. δῆϑεν γὰρ τούτοις περισσότερον ἐνέχουσι, διὰ τὸ ἀπὸ Ἰου-
δαίων αὐτοὺς ὄντας Ἰησοῦν κηρύσσειν εἶναι (τὸν) Χριστόν, ὅπερ ἐστὶν
ἐναντίον πρὸς τοὺς ἔτι Ἰουδαίους, τοὺς τὸν Ἰησοῦν μὴ δεξαμένους.

ἔχουσι δὲ τὸ κατὰ Δδατϑαῖον εὐαγγέλιον πληρέστατον Ἑβραϊστί. παρ᾽
αὐτοῖς γὰρ σαφῶς τοῦτο, καϑὼς ἐξ ἀρχῆς ἐγράφη, Ἑβραϊκοῖς yoau-
μασιν ἔτι σῴζεται. οὐχ οἶδα δὲ εἰ χαὶ τὰς γενεαλογίας τὰς ἀπὸ τοῦ
᾿Αβραὰμ ἄχρι Χριστοῦ περιεῖλον. ἀλλὰ καὶ ταύτην φωράσαντες

1—5 vgl. Hieronymus zu Jes. 5, 188, Migne 24, S6 A usque hodie perseverant in
blasphemüis et ter per singulos dies in synagegis sub nomine Nazarenorum anathe-
matizant vocabulum ehristianum, ebenso zu Jes. 49,7 ; Migne 24,467 B/C u. zu Jes. 52,4 ff;
ebenda 498 B, auch Justin dial. ο. 16 u. 47; dazu Schürer, Gesch. d. jüd. Volkes II 544
Strack, Jesus die Häretiker u. die Christen S. 66*f BT Ὁ vgl. Irenaeus adv. haer.
126, 2; 1213 Harvey solo autem eo quod est secundum Matthaeum evangelio utuntur
IH 11,7; II 45 (Eusebius h. 6. III 27,4; S. 256, 15 Schwartz); bem., daß Epiph. das
solo nicht wiedergibt (vgl. S. 329, 6) — πληρέστατον heißt nur »ganz vollständig« (vgl.
den grammatischen Index) u. deutet in keiner Weise an, daß das Ev. der Nazoräer
Überschüsse über den Text des kanonischen Matthäus enthielt (gegen Zahn, Gesch.
ἃ. neutest. Kan. II 2 S. 681) — 8 über den hebräisch u. mit hebräischen Buch-
staben geschriebenen Urmatthäus vgl. Epiph. selbst haer. 30, 3, 7 u. haer. 51, 5, 3;
dazu Papias bei Eusebius h. 6. III 39, 16; S. 292, 5 Schwartz Eusebius ἢ. 6. III24, 6;
S. 246, 9 u. V 10, 3; S. 450,26 Hieronymus de vir. ill.3 — über die Sprache
u. Schriftform des von den Nazoräern gebrauchten Evangeliums vgl. Eusebius
Theophanie IV 12; S. 183*, 28 Greßmann u. das Bruchstück bei Mai, nova patr.
bibl. IV 1, 155 Hieronymus c. Pelag. III 2; Migne 23, 570B wn evangehio vuxt«
Hebraeos quod chaldaieo qwidem syroque sermone, sed hebraieis literis scriptum
est, quo utuntur usque hodie Nazareni, secundum apostolos sive ut plerique autu-
mant iuxta Matthaeum — 10 anders drückt sich Epiph. über das Ev. der Kerin-
thianer u. der Ebioriten aus vgl. haer. 28, 5, 1; S. 317, 10ff u. haer. 30, 13, 2.
— Das χαὶ (vor τὰς γενεαλογίας) weist teils zurück auf c. 7, 6; S. 329, 21ff u.
haer. 28,5, 1; S. 317, 10ff teils vorwärts auf haer. 30, 13, 2ff

M

1 za <\V 9 ἑσπέραν, &on auf Rasur V | τρὶς] τοῖς M 3 ἕξαυτοῖς
<V | ἐν ταῖς + αὐτῶν V 4 τρὶς τῆς ἡμέρας] τρεῖς ἡμέρας getilgt V eorr
5 χαὶ statt δῆϑεν auf Rasur Veorr 6 (röv) * 7 τὸν Ἰησοῦν] Χριστὸν V

10

20

Panarion haer. 29, 9, 2—30, 1, 4 (Nazoräer u. Ebionäer) 333

ὡς βληχρὸν καὶ ὀδύνης ἐμποιητικὸν διὰ τοῦ ἰοῦ σφηκίον, καταϑ'λά-
- er ’ ’ \ x - ’

σαντες τε τοῖς τῆς ἀληϑείας λόγοις, ἐπὶ τὰς Eins ἴωμεν, ἐπιπόϑητοι,
- - \ ’

παρὰ ϑεοῦ αἰτοῦντες τὴν βοηϑειαν.

Κατὰ Ἐβιωναίων τ, τῆς δὲ ἀκολουϑίας λ.

1. Ἐβίων, ἀφ᾽ οὗπερ Ἐβιωναῖοι, καϑεξῆς ἀχολουϑῶν καὶ τὰ
ὅμοια τούτοις φρονήσας, πολύμορφον τεράστιον χαὶ ὡς εἰπεῖν τῆς
μυϑευομένης πολυκεφάλου ὕδρας ὀφιώδη μορφὴν ἐν ἑαυτῷ ἀνατυπῶω-
σάμενος, πάλιν ἐπανέστη τῷ βίῳ, ἐκ τῆς τούτων μὲν σχολῆς ὑπάρ-
χῶν, ἕτερα δὲ παρὰ τούτους κηρύττων χαὶ ὑφηγούμενος. Os γὰρ
εἴ τις συνάξειεν ξαυτῷ ἐκχ διαφόρων λίϑων τιμίων κόσμον καὶ ποι-
κίλης ἐσθῆτος ἔνδυμα καὶ διαφανῶς ἑαυτὸν κοσμήσῃ, οὕτω καὶ οὗτος
τὸ ἀνάπαλιν πᾶν ὁτιοῦν δεινὸν καὶ ὀλετήριον καὶ βδελυχτὸν κήρυγμα,
ἄμορφόν τε καὶ ἀπίϑανον, ἀζντι)ζηλίας ἔμπλεον παρ᾽ ἑἕχάστης αἷρέ-
σεως λαβὼν ἑαυτὸν ἀνετύπωσεν εἰς ἁπάσας. Σαμαρειτῶν μὲν γὰρ
ἔχει τὸ βδελυρόν, Ἰουδαίων δὲ τὸ ὄνομα, Ὀσσαίων καὶ Ναζωραίων
καὶ Νασαραίων τὴν γνώμην, Κηρινϑιανῶν τὸ εἶδος, Καρποχρατιανῶν
τὴν κακοτροπίαν, καὶ Χριστιανῶν βούλεται ἔχειν τὸ ἐπώνυμον μόνον
(05 γὰρ δήπουθεν τήν τε πρᾶξιν καὶ τὴν γνώμην καὶ τὴν
γνῶσιν καὶ τὴν τῶν εὐαγγελίων χαὶ ἀποστόλων περὶ πίστεως
συγκατάϑεσιν) μέσος δὲ ὡς εἰπεῖν ἁπάντων τυγχάνων οὐδὲν πέ-

4ff vgl. mit Epiph. insbesondere Irenaeus adv. haer. I 26, 2; I 212f Harvey
Origenes c. Cels. V 61; II 65, 8 Kötschau V 65; 1168, 11f in Matth. tom. XV1 12;
IV 37f Lommatzsch Eusebius ἢ. 6. III 27, 1f; 8. 256, 2ff Schwartz V1 17; S. 554, 18
Hieronymus zu Matth. 12, 2; Migne 26, 76C zu Jes. 1, 12; Migne 24, 34B ep.
112,13, 1f u. nament]. die Pseudoclementinen (doch beachte, daß Epiph. nicht unseren
Text der Pseudoclement. gelesen hat) — 5 Ebion als Stifter der Ebioniten bei Hippo-
lyt refut. VII35,1; S. 222,4 Wendland Tertullian de praescr. haer. 10. 33 de virg.
vel.6 de carne Chr. 14.18.24 Ps. Tertullian adv. omn.haer.3 Filastrius haer. 37;
S.20,14ff Marx Hieronymus adv. Lucif.23 Doctr. patr. ce. 41; S. 302, 21ff Diekamp

M

1 βληχρὰν M | ἐμποιητιχὴν M | σφιχίον M 2 te angeflickt Veorr <M
| vor ἐπιπόϑητοι + ὦ Veorr 3 Unterschrift χατὰ ναζωραίων V 4 χατὰ
ἐβιωνεων δεκάτη 7 καὶ 1 Υ κατὰ Ἐβιωνίτων ἴ, τῆς δὲ ἀκολουϑίας AM 6 τού-
τοις, οἷς auf Rasur V 7 μορφὴν, v angeflickt Veorr 11 xoounosı V 12 τ
Mm 18 ἀφντι)ζηλίας * | ἔμπλεων, ω aus o Veorr ἔμπνεον M 14 sic ἅπα-
cv M 16 Καρποχρατιανῶν, τ aus σ Veor Καρποχρατιανῶν M 17 τὸ ἐπώ-
vvuov μόνον] dafür am Rande τὴν προσηγορίαν Veorr 18 δήπου M

P125 D90

1-1
0242

334 Epiphanius

φυχεν», ἀλλὰ ἐπ᾿ αὐτὸν πληροῦται τὸ γεγραμμένον TO »παρ᾽ ὀλίγον
ἐγενόμην ἐν παντὶ κακῷ, μέσον ἐχκλησίας καὶ συναγωγῆς«. ΣΣαμαρεί- 5
τῆς μὲν γὰρ ὧν διὰ τῆς βδελυρίας τοὔνομα ἀρνεῖται, Ἰουδαῖον δὲ
ἑαυτὸν ὁμολογῶν Ἰουδαίοις ἀντίχειται, καίτοι συμφωνῶν αὐτοῖς ἐν
5 μέρει, ος ὕστερον ἐν ταῖς περὶ τούτου ἀποδείξεσι τοῦ κατ᾽ αὐτῶν
ἐλέγχου παραστήσομεν, ϑεοῦ ἐπιβοηϑοῦντος.
2. Οὗτος γὰρ ö Ἐβίων σύγχρονος μὲν τούτων ὑπῆρχεν, ἀπ᾿ αὐ- 3,1
τῶν δὲ σὺν αὐτοῖς (ὧν. ὁ ὁρμᾶται. τὰ πρῶτα δὲ ἐκ παρατριβῆς καὶ 3
σπέρματος ἀνδρός, τουτέστιν τοῦ! Ἰωσήφ, τὸν Χριστὸν γεγεννῆσϑαι D91
10 ἔλ eyev' ος xal ἤδη ἡμῖν προείρηται ὅτι τὰ | ἴσα τοῖς ἄλλοις ἐν ἅπασι P126
φρονῶν ἐν τούτῳ μόνῳ διεφέρετο, ἐν τῷ τῷ νόμῳ τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ
προσανέχειν κατὰ σαββατισμὸν καὶ κατὰ τὴν περιτομὴν xal κατὰ τὰ
ἄλλα πάντα, ὅσαπερ παρὰ Ἰουδαίοις καὶ Σαμαρείταις ἐπιτελεῖται.
ἔτι δὲ πλείω οὗτος παρὰ τοὺς Ἰουδαίους ὁμοίως τοῖς Σαμαρείταις 8
15 διαπράττεται. προσέϑετο γὰρ τὸ παρατηρεῖσϑαι ἅπτεσϑαί τινος τῶν
ἀλλοεϑνῶν, χαϑ᾽ ἑχάστην δὲ ἡμέραν, εἴ ποτε γυναικὶ συναφϑείη καὶ 4
ἢ ἀπ᾿ αὐτῆς, βαπτίζεσθαι ἐν τοῖς ὕδασιν, εἰ που dav εὐποροίη ἢ
ϑαλάσσης ἢ ἄλλων ὑδάτων. ἀλλὰ χαὶ εἰ συναντήσειέν τινι ἀνιὼν 5
ἀπὸ τῆς τῶν ὑδάτων χαταδύσεως καὶ βαπτισμοῦ, ὡσαύτως πάλιν
20 ἀνατρέχει βαπτίζεσϑαι, πολλάκις καὶ σὺν τοῖς ἱματίοις. τὰ νῦν δὲ 6

1 Prov. 5, 14 — Sff vgl. Origenes in Matth. tom. XVI 12; IV 87: Lom-
matzsch ἐκ Maoias καὶ τοῦ Ἰωσὴφ οἰομένων αὐτὸν εἶναι Eusebius h. 6. III 27, 2;
S. 256, 4 Schwartz — 15 vgl. clement. Hom. XIII 4; S. 134, 161} Lagarde πρὸς
τούτοις δὲ ἀδιαφόρως μὴ βιοῦντες τραπέζης ἐϑνῶν οὐχ ἀπολαύομεν, ἅτε δὴ οὐδὲ
συνεστιᾶσϑαι αὐτοῖς δυνάμενοι διὰ τὸ ἀχαϑάρτως αὐτοὺς βιοῦν u. oben haer. 9, 8,6;
S. 200, 13f haer. 13, 1, 2; S. 206, 3 --- 16 vgl. element. Hom,. VII 8; 5: 84, 14
Lagarde ἀπὸ κοίτης γυναιχὸς λούεσϑαι ΧΙ 80; S. 118,17 ἀλλὰ καὶ μετὰ κοινωνίαν
βαπτίζεσϑαι δεῖ --- 30 zu σὺν ἱματίοις vgl. haer. 9, 8,6; 8. 200, 14f u. Hippolyt
refut. IX 15, 8; S. 253, 26 Wendland βαπτισϑῆτε ἐχ δευτέρου σὺν τοῖς ἐνδύμασιν
u. ebenda 15, 5; S. 254, 6 βαπτισάσϑω (σὺν) παντὶ τῷ φορέματι αὐτοῦ --- 30 ΕΥ̓ vgl.
element. Hom. ep. Clem. ad Jac. 7; S. 8, 14ff Lagarde πρὸ πάντων τοὺς νέους
πρὸς γάμον Levyvirwoav ἐν τάχει, προλαμβάνοντες τῆς νεαζούσης ἐπιϑυμίας τὰ
παγιδεύματα. ἀλλὰ μηδὲ τῶν ἤδη γερόντων περὶ γάμου ἀμελείτωσαν" ἐνίοις γὰρ

Υ ΜΝ

1 ἐπ᾿ αὐτῶ aus ἐπ᾿ αὐτὸν Veorr | τὸ ausradiert Veorr; lies wohl ὅτι *
3 γὰρ] οὐ V ὄ ὡς ὕστερον hineingeflickt V eorr 8 (ὦ»» * 9. τὖῦ ξ Νὶ
10 ἐν «- Μ 11 τῷ oben drüber Veorr 13f ἐπιτελεῖται --- Σαμαρείταις
<M 14 οὗτρς, ο aus ὦ Veorr 15 τινὸς τῶν ἢ τινῶν VM 17 ἤπου M

Panarion haer. 30, 1, 4—3, 1 (Ebionäer) 335

ἀπηγόρευται παν τάπασι παρ᾽ αὐτοῖς παρϑενία τε καὶ ἐγκράτεια, ὡς Ö244
καὶ παρὰ ταῖς ἄλλαις ταῖς ὁμοίαις ταύτῃ αἱρέσεσι. ποτὲ γὰρ παρ-
ϑενίαν ἐσεμνύνοντο, δῆϑεν διὰ τὸν Ἰάκωβον τὸν ἀδελφὸν τοῦ κυρίου"
(dio) χαὶ τὰ αὐτῶν συγγράμματα πρεσβυτέροις καὶ παρϑένοις γρά-

5 φουσι. γέγονε δὲ ἡ ἀρχὴ τούτων μετὰ τὴν τῶν Ἱεροσολύμων 7
ἅλωσιν. ἐπειδὴ γὰρ πάντες οἱ εἰς Χριστὸν πεπιστευκότες τὴν Περαίαν
κατ᾽ ἐχεῖνο χαιροῦ κατῴχησαν τὸ πλεῖστον, ἐν Πέλλῃ τινὶ πόλει κα-
λουμένῃ τῆς Δεκαπόλεως τῆς ἐν τῷ εὐαγγελίῳ γεγραμμένης πλησίον
τῆς Βαταναίας καὶ Βασανίτιδος χώρας, τὸ τηνιχαῦτα ἐχεῖ μετανα-

10 στάντων καὶ ἐχεῖσε διατριβόντων αὐτῶν, γέγονεν ἐκ τούτου πρόφασις
τῷ Ἐβίωνι. καὶ ἄρχεται μὲν τὴν κατοίχησιν ἔχειν ἐν Κωκάβῃ τινὶ 8
κώμῃ ἐπὶ τὰ μέρη τῆς Καρναὶμ τῆς καὶ ᾿Φσταρὼϑ' ἐν τῇ Βασανίτιδι
χώρᾳ, cs 2 ἐλθοῦσα εἰς ἡμᾶς γνῶσις περιέχει. ἔνϑεν ἄρχεται τῆς
κακῆς αὐτοῦ διδασχαλίας, ὅϑεν δῆϑεν χαὶ οἱ ΜΝιαξωραῖοι, οἱ ἄνω μοι

15 προδεδήλωνται. συναφϑεὶς γὰρ οὗτος ἐκείνοις καὶ ἐχεῖνοι | τούτῳ, 9 D92
ἑκάτερος ἀπὸ τῆς ἑαυτοῦ μοχϑηρίας τῷ ἑτέρῳ μετέδωκε. καὶ δια-
φέρονται μὲν ἕτερος πρὸς τὸν ἕτερον κατὰ τι, ἐν δὲ τῇ κακονοίᾳ
ἀλλήλους ἀπεμάξαντο. ἤδη δέ μοι xal ἐν ἄλλοις λόγοις καὶ κατὰ
τὰς ἄλλας αἱρέσεις περὶ τῆς τοποϑεσίας Κωκάβων καὶ τῆς ᾿Αραβίας

20 διὰ πλάτους εἴρηται.

8, Καὶ τὸ μὲν πρῶτον οὗτος ὁ Ἐβίων, ὡς ἔφην, Χριστὸν ἐκ 8,1
σπέρματος ἀνδρός, τουτέστε τοῦ Ἰωσήφ, ὠὡρίζετο᾽ ἐκ χρόνου δέ
τινος καὶ δεῦρο οἱ αὐτοῦ, ὡς εἰς ἀσύστατον καὶ ἀμήχανον τρέψαντες
τὸν ἴδιον νοῦν ἄλλοι ἄλλως παρ᾽ αὐτοῖς περὶ Χριστοῦ διηγοῦνται" P127

καὶ γηράσασιν ἀχμαία ἔνεστιν ἐπιϑυμίαάα 1Π|26; 8. 48, 19 γάμον νομιτεύει, ἐγχρά-
τείαν συγχωρεῖ II 08; S. 54, 32; dazu unten c. 18, 2; 5. 357, 101 u. bei den
Ossäern haer. 19, 1, 7; S. 218, 14f

4 Anspielung auf die clementinischen epp. de virginitate? — 5ff vgl. zu
haer. 29, 7, 7; 8. 330, 4ff — 8 vgl. Matth. 4, 25 — 11 vgl. Zahn, Forschungen
1333 — 18 vgl. haer. 29, 7, 7; die »andern Schriften« sind nicht erhalten

WM

2 =3M 2 xei<M | ταύτῃ -ἰ- τῇ M 3 διὰ vor τὸν 2 wiederholt M
4 (διὸ, ἢ 4f lies ἐπιγράφουσιδ * 5 τούτων ἢ τούτου VM 7 τὸ πλέον
9 βανέας M 12 χαρναΐμ, ı auf Rasur Veorr | τῆς2 Zahn] AoveuVM 14 Na-
Saonvoi V 15 £xeivoı/]], ein Buchstabe wegradiert V 17 ἐν δὲ + καὶ M
22 ἀνδρός] avavdonsM | Ἰωσὴφ + (γεγεννῆσϑαι ἢ 23 ὡς eis + {τὸ μᾶλ-
Aov)? Ὁ 24 παρ᾽ αὐτοῖς aus παρὰ τοῖς Vecorr

336 Epiphanius

τάχα δὲ οἶμαι ἀπὸ τοῦ συναφϑῆναι αὐτοῖς Ἠλξαῖον τὸν ψευδοπρο- 2
φήτην τὸν παρὰ τοῖς “αμψηνοῖς καὶ Ὀσσηνοῖς καὶ λκεσαίοις χαλου-
μένοις {μοι προδεδηλωμένον), ος ἐκχεῖνος φαντασίαν τινὰ περὶ Χρι-

Ά - - x x ’ « \ > -
στοῦ διηγοῦνται καὶ περὶ πνεύματος ἁγίου. τινὲς γὰρ ἐξ αὐτῶν καὶ
> x x - x > ’ x -

Adau τὸν Χριστὸν εἶναι λέγουσιν, τὸν πρῶτόν TE πλασϑέντα καὶ

» 7 > " - - - » ᾿ ” x > > ’
ἐμφυσηϑέντα ἄπο τῆς τοῦ ϑεοῦυ ἐπιπνοίας. ἄλλοι δὲ ἐν αὐτοῖς λὲε-

γουσιν ἄνωϑεν μὲν αὐτὸν ὄντα πρὸ πάντων δὲ αὐτὸν χτισϑέντα,
πνεῦμα ὄντὰ καὶ ὑπὲρ ἀγγέλους ὄντα πάντων τε κυριεύοντα, καὶ

1 vgl. haer. 19, 5, 4; S. 222, 25ff — für die Berührung der Ebioniten
mit den Elkesaiten in der Christologie vgl. mit dem Folgenden Hippolyt
refut. IX 14,1; S. 252,20 Wendland (über Elxai) τὸν Χριστὸν δὲ λέγει ἄν-
Fownov χοινῶς πᾶσι γεγονέναι, τοῦτον δὲ οὐ νῦν πρώτως ἐκ παρϑένου γε-
γεννῆσϑαι, ἀλλὰ καὶ πρότερον, καὶ αὖϑις πολλάκις γεννηθέντα χαὶ γεννώμε-
γον πεφηνγέναι χαὶ φύεσθαι, ἀλλάσσοντα γενέσεις καὶ μετενσωματούμενον —
3f vgl. haer. 19, 4, 1; S. 221, 6ff — 4f vgl. element. Hom. III 20; S. 41, 29 Lagarde
ἐὰν τῷ ὑπὸ χειρῶν ϑεοῦ χυοφορηϑέντι ἀνθρώπῳ τὸ ἅγιον Χριστοῦ μὴ δῷ τις
ἔχειν πνεῦμα χτὲ III 21; 8. 42, 4 οὗτος αὐτὸς μόνος ἀληϑὴς ὑπάρξας προφήτης
VIII 10; 8. 88, 22 ὁ γεγονὼς τῆς τοῦ πεποιηχότος αὐτὸν πνέων ϑειότητος, ἀληϑὴς
προφήτης ὧν clement. Recogn. I 45 hune primum pater oleo perunzit, quod ex
ligno vitae fuerat sumtum . ex tllo ergo unguento Christus appellatur 147 memini ..
dixisse te de primo homine, quia propheta fwit ... si primus, inquit, homo pro-
phetavit, certum est, quod et unctus sit... qwia sine unguento prophetare non
poterat (beachte auch element. Hom. II 52; 8. 36, 8 οὔτε Adau παραβάτης ἦν 6
ὑπὸ τῶν τοῦ ϑεοῦ χειρῶν χυοφορηϑείς) Vietorinus Rhetor zu Gal. 1, 19; Migne
8, 1100 Β dieunt enim eum ipsum Adam esse et esse animam generalem —
6—S. 337,1 vgl. clement. Hom. III 19; 85. 41, 17 μέλλοντος γὰρ αἰῶνος βασιλεὺς
εἶναι χατηξιωμένος III 20; S. 41, 34ff διὰ τοὺς zaudrovg ϑεοῦ ἐλέει χρισϑείς ...
οὗτος ἄρχειν χαὶ χυριεύειν πάντων τῶν ἐν ἀέρι χαὶ γῇ καὶ ὕδασιν τετίμη-
ται πρὸς τούτοις δὲ αὐτοῦ τοῦ πεποιηχότος τὸν ἄνθρωπον τὴν πνοὴν ἔσχεν
XV 7; 8. 148, 24 XX 2; S. 190, 6 clement. Recogn. IX 3 usque ad nuptiarum
tempus, quod est praesentia saeculi venturi, statwit virtutem quandam, quae ex his
quae in hoe mundo nascuntur, eligat et custodiat meliores ac servet filio suo Il 42
uni vero qui in archangelis erat maximus sorte data est dispensatio eorum, qui

prae ceteris ommibus excelsi dei cultum atque scientiam receperunt
M

2 ’Eoonvois M 3 μοι προδεδηλωμένον) * 4 διηγοῦνται *] διηγεῖται
VM 5 λέγουσιν εἶναι M | τε ausradiert Veorr | πλασϑέντα + re V 7 αὐτὸν
beidemale < V

[5] |

10

v

Panarion haer. 30, 3, 2—7 (Ebionäer) 831

Χριστὸν λέγεσϑαι, τὸν ἐκεῖσε δὲ αἰῶνα x8x1n000daı ἔρχεσϑαι δὲ :

- [4 ’ ς \ - ) \ τι \ 5: ’
ἐνταῦϑα οτε βούλεται, os καὶ Ev τῷ Αδαμ ἤλϑε καὶ τοῖς πατριὰρ-
> ᾿ > ’ \ - ᾿ \ 2). / \ | \ 2 \
χαις ἐφαίνετο ἐνδυόμενος τὸ σῶμα᾽ πρὸς Αβρααμ δὲ ἐλϑὼν καὶ Ἰσαὰκ
> ς DEAN > ’ - ς - 3 \ ER! \
καὶ Ἰακὼβ ὁ αὐτὸς Er ἐσχατωῶν τῶν ἡμερῶν ἤλϑεν καὶ αὐτὸ τὸ
— ἀπ ) \ > ’ \ ” > ’ \ 2 ’ x
σῶμα τοὺ Adau Evedvoaro καὶ ὥφϑη ἀνϑρώποις καὶ ἐσταυρώϑη καὶ
> ’, \ De ’ ᾽ν ὦ ’ ’, < “ ΡΩΝ, > \ |
ἀνέστη χαὶ ἀνῆλϑεν. παλιν δὲ οτε βούλονται λέγουσιν" οὐχί, ἀλλὰ,

ER 3 \ - Id c \ \ >
εἰς αὐτὸν NAYE τὸ πνεῦμα 0789 ἐστὶν ὁ Χριστὸς καὶ ἐνεδύσατο αὐτὸν
\ > - ‚ \ BR > > n ‚

τον Inoovv xalovusvov. καὶ πολλὴ παρ αὑτοῖς 0XOTMOLS, ἄλλοτε
\ > \ c \ ’ \ \
ἄλλως χαὶ ἄλλως αὐτὸν ὑποτιϑεμένοις. καὶ δέχονται μὲν καὶ αὐτοὶ
\ = > , \ \ 2 ᾽ τ \
to κατὰ ιατϑαῖον εὐαγγέλιον. τούτῳ γὰρ καὶ αὐτοί, ὡς καὶ οἱ κατὰ
’ \ 2 ’ - ’ - \ 2 \
Κήρινϑον καὶ | ηήρινϑον χρῶνται μονῳ. καλοῦσι δὲ αὐτὸ χατὰ

1f vgl. element. Hom. III 20; S. 41, 32ff Lagarde = clement. Recogn. II 22 ὃς
ἀπ᾿ ἀρχῆς αἰῶνος ἅμα τοῖς ὀνόμασι μορφὰς ἀλλάσσων τὸν αἰῶνα τρέχει, μέχρις
ὅτε ἰδίων χρόνων τυχὼν . .. εἰς ἀεὶ ἕξει τὴν ἀνάπαυσιν (abgeschwächt 152 Chri-
stus qui αὖ initio et semper erat, per singulas quasque generationes püis, latenter
licet, semper tamen aderat, his praecipue a qwibus exspectabatur quibusque fre-
quenter apparwit) — 3f vgl. element. Recogn. 1 598 147 clement. Hom. XVII4;
S. 160, 10ff Lagarde XVII 13; 5. 173, 30ff — 6ff vgl. clement. Recogn. I 43 de
Jesu...qwi est Christus aeternus 144 150 nam quod venturus sit Christus norunt
etiam ipst (sc. die Juden) et exspectant; quod autem iam venerit in humilitate hie
qui dieitur Jesus ignorant; dazu Hippolyt refut. VII 34, 2;8. 221, 12ff Wendland
u. oben haer. 28, 1, 5; S. 314, 3ff — 9ff vgl. oben haer. 28, 5, 1; S. 317, 10 u.
Irenaeus adv. haer. I 26, 2; I 212f Harvey semikter ut COerinthus et Carpocrates
opinantur. solo autem eo quod est secundum Matthaeum evangelio utuntur _Fuse-
bius h. 6. III 27,4; S. 256, 15f Schwartz εὐαγγελίῳ δὲ μόνῳ τῷ καϑ᾽ Ἑβραίους λεγο-
μένῳ χρώμενοι τῶν λοιπῶν σμικρὸν ἐποισῦντο λόγον ΠΙ 25,5; 8. 252, 7f — Wohl
durch diese Eusebiusstellen veranlaßt hat Epiph. den sonst nur noch haer. 40, 1,9 bei
ihm erwähnten u. dort gleichfalls verkehrt angebrachten Titel „Hebräerevangelium“
auf das ihm allein, bekannte Ebionitenevangelium übertragen. Die umgekehrte
Verwechslung bei Hieronymus c. Pelag. Ill 2; Migne 23, 570OB in evangelio vuxta
Hebraeos quod chaldaico quwidem syroque sermone, sed hebravcis literis scriptum est,
quo utuntur usque hodie Naxareni, secundum apostolos sive ut plerigue autumant
tuxta Matthaeum, vgl. Zahn, Gesch. ἃ. neutest. Kan. Il 2, 730 Harnack, Lit. Gesch.
II 1, 626 (die wilden Aufstellungen von A. Schmidtke TU XXXVIL1 bleiben
überall außer Betracht)

M

1d&eE<M 36*re VM 8 ἄλλοτε * ὕλλοϑι V<M
Epiphaniusl. 22

6 0246

I

or

10

20

338 Epiphanius

Ἑβραίους, ὡς τὰ ἀληϑῆ ἔστιν εἰπεῖν, ὅτε Ματϑαῖος μόνος Ἑβραϊστὶ
᾿Εϑραϊχοῖς γράμμασιν ἐν τῇ καινῇ διαϑήχῃ ἐποιήσατο τὴν τοῦ
εὐαγγελίου Exdeolv TE καὶ κήρυγμα.

ἤδη δέ που καί τινὲς πάλιν ἔφασαν καὶ ἀπὸ τῆς Ἑλληνικῆς δια-
λέχτου τὸ κατὰ Ἰωάννην μεταληφϑὲν εἰς Ἑβραΐδα ἐμφέρεσϑαι ἐν
τοῖς τῶν Ἰοϊνδαίων γαζοφυλακίοις, φημὶ δὲ τοῖς ἐν Τιβεριάδι, καὶ
ἐναποχεῖσϑαι ἐν ἀποχρύφοις. ὥς τινες τῶν ἀπὸ Ἰουδαίων πεπιστευ-
χύότων ὑφηγήσαντο ἡμῖν κατὰ λεπτότητα᾽ οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τῶν Πρά-
ξεν» τῶν ἀποστόλων τὴν βίβλον ὡσαύτως ἀπὸ Ἑλλάδος γλώσσης
εἰς Ἑβραΐδα μεταληφϑεῖσαν λόγος ἔχει ἐχεῖσε κεῖσϑαι ἐν τοῖς γαζο-
φυλακίοις, ος zal ἀπὸ τούτου τοὺς ἀναγνόντας Ἰοιδαίους τοὺς ἡμῖν
ὑφηγησαμένους εἰς Χριστὸν πεπιστευχέναι.

4. Ἦν δέ τις ἐξ αὐτῶν Ἰώσηπος, οὐχ ὁ συγγραφεὺς καὶ ἱστοριο-
γράφος καὶ παλαιὸς ἐχεῖνος, ἀλλ᾽ ὁ ἀπὸ Τιβεριάδος ὃ ἐν χρόνοις τοῦ
μακαρίτου Κωνσταντίνου τοῦ βασιλέως τοῦ γέροντος (γενόμενος), ὃς
καὶ παρ᾽ αὐτοῦ τοῦ βασιλέως ἀξιώματος κομήτων ἔτυχε καὶ ἐξουσίαν
εἴληφεν ἐν αὐτῇ τῇ Τιβεριάδι ἐκκλησίαν Χριστῷ ἱδρῦσαι καὶ ἐν Διο-
καισαρείᾳ καὶ ἐν Καπερναοὺμ καὶ ἐν ταῖς ἄλλαις, ὃς καὶ πολλὰ πέ-
πονϑεν ὑπ᾽ αὐτῶν τῶν lovdaiov πρὶν ἢ τῷ βασιλεῖ ἐμφανισϑῆναι.

οὗτος γὰρ ὁ Ἰώσηπος τῶν παρ᾽ αὐτοῖς ἀξιωματικῶν ἀνδρῶν
ἐναρίϑμιος ἣν. εἰσὶ δὲ οὗτοι (οἷ) μετὰ τὸν πατριάρχην. ἀπόστολοι
καλούμενοι. προσεδρεύουσι δὲ τῷ πατριάρχῃ καὶ σὺν αὐτῷ πολλάχις
χαὶ ἐν νυκτὶ καὶ ἐν ἡμέρᾳ συνεχοῦς διάγουσι, διὰ τὸ συμβουλεύειν καὶ
ἀναφέρειν αὐτῷ τὰ κατὰ τὸν νόμον. 6 δὲ πατριάρχης κατ᾽ ἐκεῖνο
χαιροῦ Ἐλλὴλ τοὔνομα ἦν (νομίξο γὰρ ὅτι οὕτως τὸ ὄνομα αὐτοῦ
Ἰώσηπος ἔλεγεν, εἰ μὴ ἀπὸ τοῦ χρόνου σφάλλομαι), ἐκ γένους δὲ τοῦ

1 vgl. zu haer. 29, 9, 4; S. 332, Sff — 21f über die ἀπόστολοι u. ihr Ver-
hältnis zum πατριάρχης vgl. Eusebius in Jes. 18, 1f; Migne 24, 213Aff Hierony-
mus zu Gal. 1,1; Migne 26, 311B CJL IX 648 (vgl. 6220) cod. Theod. XVI 8,14;
dazu Schürer, Gesch. ἃ. 114. Volkes IIl* 119f. 149 Harnack, Die Mission u. Aus-
breitung des Christentums? I 274ff — 25 vgl. über diesen Hillel Ideler, Hand-
buch der Chronol. I 576ff Schürer, Gesch. des jüd. Volkes It 754

M

5 vor τὸ χατὰ + zai V | μεταλη͵ ἰφϑὲν, u ausradiert V corr 10 με-
ταβληφϑεῖσαν, 2 oben hineingeflickt (p nicht durchgestrichen) Veorr [ἔχει + χαὶ V
12 ἀφηγησαμένου Μ 13 IoonnnosM 14 ἀλλὰν | öt<M 15 βασ--

λέως] βασιλεύσαντος V (γενόμενος) * 16 χομίτων VM 1777 <M
18 »2<V | ἄλλαις] πόλεσι zu ergänzen ist überflüssig, vgl. S. 348, 27

20 Ἰώσηππος M 21 (οἵ *

4,1
P128

τῷ

10

20

Panarion haer. 30, 3, 7—5, 2 (Ebionäer) 339
Γαμαλιὴλ &rvy} ῦ ᾿ αὐτοῖς 1 Ι 107) ἔστι
αμαλιηὴλ ἐτυγχανεν τοῦ παρ αὑτοῖς γενομένου πατριαρ χου. T
4 \ m 3 \ Win m o c , ’ 3
δὲ διανοηϑῆναι, ὡς καὶ ἄλλοι οὑτῶς υπέϑεντο, τούτους εἶναι γένους
, end Νὴ en \ er ζ ἂν N N
ἐκείνου τοῦ πρώτου Γαμαλιὴλ τοῦ ἐπὶ τοῦ σωτῆρος, τοῦ κατὰ ϑεὸν
>» - \ - > In ΄
συμβουλεύσαντος ἀποσχέσϑαι τῆς χατὰ τῶν ἀποστόλων ἐπηρείας.
- \ | \ Das \ a3 ΘΑ ΑδῈ | ’
τελευτῶν δὲ ὁ λληλ ἠξίωσε τον XaT ἕχεῖνο καιροῦ ἐπίσκοπον NAN-
’ - ” > > - ‚10
σιοχῶρον τῆς ἸΤιβεριζέδων ονταὰ καὶ ἐκομίσατο παρ΄ αὐτοῦ TO Ayıov
\ Ἢ = ἌΝ ) = \ ’ = ς
λουτρὸν ἐπὶ τῇ ἐξοδῳ αὐτοῦ δια προφασεῶς ἰατρικῆς ὑποϑέσεο»ς.
2 \ \ - ’ > ’ c
μεταστειλάμενος γὰρ αὐτὸν διὰ τοῦ προειρημένου Imonnov ὡς
;. N
ἰατρὸν ὄντα καὶ ποιήσας πάντας ἔξω γενέσϑαι παρεκάλεσε τὸν
- ς \
ἐπίσκοπον λέγων »δώρησαί μοι τὴν Ev Χριστῷ opoayida«. ὁ δὲ
, \ - Ω
μετακαλεσάμενος τοὺς ἐξυπηρετουμέγους προσέταξεν υδῶρ | ἕτοιμα-
-« ς - ’ cr ’ ’ ‚ nn EN a
σϑῆναι, OS τῆς νοσου ἕνεκα βοηϑημὰ τι προσφέρειν μέλλων δι υδα-
--Ψ - ’ \ \ ,
τῶν νοσοῦντι βαρέως τῷ πατριάρχῃ. οἱ δὲ ἐποίησαν Ta ἐπιτεταγμένα"
Er x ’ ’ N ’
οὐ γὰρ ἐγνώκεισαν. αἰδοῦς ὁὲ χαρίν προφασισάμενος τοὺς παντας
ἔξω ποιήσας ὁ πατριάρχης τοῦ λουτροῦ καταξιοῦται καὶ μυστηρίων
ἁγίων.
ς x > x > - - N ’ N
5. Ὁ δὲ Ἰώσηπος ἐμοὶ αὐτῷ (τοῦτο) διελέχϑη. ἔκ στοματος γὰρ
2 - 2 ’ - ’ x > \ ” [4 Er ’
αὐτοῦ ἀχήχοα ταῦτα πᾶντα καὶ οὐχ ἀπὸ ἀλλοῦ τινος, Ev τῇ γηραλέᾳ
> - ς «ς - ’ ’ > - \
αὐτοῦ ἡλικίᾳ, ὡς περί που ἐτῶν ἑβδομήκοντα γεγονότος αὐτοῦ ἢ καὶ
’ > > - \ ’ ’ \
πλειονῶν. παρ΄ αὐτῷ γὰρ κατήχϑην Ev Lrvdonoice' μεταναστὰς
x - ΄ ’ x ’ > ΡΟΝ ’ = > [4
rao τῆς Τιβεριαδος καὶ κτήσεις ἐκεῖ Ev Σχυϑοπολει διαφανεῖς ἐκτη-
x - > - «ς ’ > ς - > ‚
σατο. ἐν γὰρ τῇ | οἰκίᾳ αὐτοῦ ὁ μακαρίτης ΜΒυσέβιος ὁ τῆς Ἰταλίας
’, c \ \
ἐπίσκοπος Βριγκέλλας πόλεως, ὡς ἐξωρίσϑη ὑπὸ Κωνσταντίου διὰ
8 , = > , 2 , ἀν τὰ N Ian ’
τὴν πίστιν τῆς ὀρϑοδοξίας, ξξενίζετο καὶ ἐπὶ τὴν ἐπίσχεψιν τούτου
’ ar 2 a \ = ἢ, > S > Yo, De
ἐγώ τε χαὶ ol ἄλλοι ἀδελφοὶ ἐκεῖσε γενόμενοι χαὶ αὐτοὶ παρ αὐτῷ

3 vgl. Act. 5, 941 — 5ff vielleicht ist das Folgende veranlaßt durch die
Legende, die den älteren Gamaliel zum Christen machte; vgl. über sie Schürer,
Gesch. ἃ. jüd. Volkes 114 430 A. 49 — 22 vgl. Hieronymus vir. ill. 96 Eusebrus
... Vercellensis episcopus, ob confessionem fidei a Constantio principe (nach
der Synode von Mailand 355) Seythopolim et inde Cappadociam relegatus u. den

Brief des Eusebius selbst an die Gemeinde in Vercelli Migne 12, 949ff sowie den

an Patrophilus von Skythopolis ebenda 9508

M

1 Γαμαλαλιὴλ, λα getilgt Veorr | παρ᾽ αὐτοὺς M | ἔσται M 2 οὕτως]
οὺς M | τούτου, σ angeflickt Veorr 4 ἐπηρείας, dazu am Rande τξέἐπιβουλῆς
Veorr 6 Τιβεριζέγων Ἢ Τιβερείων, εἰ aus ı Veorr Τιβερίων M 7 αὐτοῦ <V
8 αὐτὸν) τὸν ἐπίσχοπον M 12 νόσσου M 17 {τοῦτο * 20 μεταστὰς V
21 χαὶ ausradiert V 23 Βαρχέλλας M | ὡς <V | ἐξοι!ριισϑεὶς aus ἐξωρίσϑη
hergestellt Verr 250. <M

99 *

4 D94

Ο: su
DD
B
Ου

5,1

P129

1(

90

ΝΣ :

940 Epiphanius

χατήχϑημεν. συντυχόντες δὲ τῷ Ἰωσήπῳ ἐπὶ τῆς αὐτοῦ οἰχίας 3
zei τὰ κατ᾽ αὐτὸν ἐρωτῶντες καὶ γνόντες ὅτε τῶν ἐμφανῶν ὑπῆρχεν
παρὰ Ἰουδαίοις, ἀνετάζοντες χαὶ τὴν κατ᾽ αὐτὸν ὑπόϑεσιν καὶ πῶς

εἰς τὸν Χριστιανισμὸν | μετῆλϑεν, ἀχηχόαμεν ταῦτα πάντα σαφῶς DI
καὶ οὐχ ἀπὸ ἐνηχήσεως ἑτέρου τινός. ὅϑεν καὶ ἀξιομνημόνευτα εἰς 4
οἰκοδομὴν πιστῶν νομίσαντες τὰ κατὰ τὸν ἄνδρα πραγματευϑέντα
διὰ τὴν αἰτίαν τῶν ἐν τοῖς γαζοφυλαχίοις εἰς Ἑβραΐδα μετατεϑέν-
τῶν *, οὐ παρέργως: τὴ» πᾶσαν αἰτίαν τοῦ προειρημένου Ἰωσήπου
παρεϑέμεϑα. ἣν γὰρ ὁ ἀνὴρ οὐ μόνον Χριστιανὸς πιστὸς κατα- 5
ξιογϑεὶς γενέσϑαι. ἀλλὰ καὶ “Ἱρειανοὺς σφόδρα στηλιτεύων. ἐν γὰρ

τῇ πόλει ἐκείνῃ, Σχυϑοπόλει φημί, μόνος οὗτος ὀρϑόδοξος ὑπῆρχεν,
πάντες δὲ Ageıevoi. καὶ εἰ μὴ ὅτε χύμης ἢν χαὶ τὸ τοῦ χόμητος 6
ἀξίωμα ἐκώλυεν ἀπ᾿ αὐτοῦ τὸν τῶν ᾿Δρειανῶν διωγμόν, [ἐπεὶ οὐχ ἂν
ὑπέστη κἂν ἐν τῇ πόλει διατρίβειν ὁ ἀνήρ, μάλιστα ἐπὶ Πατροφίλου
τοῦ ᾿Αρειανοῦ ἐπισκόπου τοῦ πολλὰ ἰσχύσαντος πλούτῳ τε καὶ αὖ-
στηρίᾳ καὶ τῇ πρὸς τὸν βασιλέα Κωνστάντιον γνώσει τὲ χαὶ παρρη-
σίᾳ. ἣν δὲ καὶ ἄλλος τις »νεώτερος ἐν τῇ πόλει ἀπὸ Ἑβραίων ὀρϑῶς
πιστεύων. ὃς οὔτε ἐτόλμα κατὰ τὸ φανερὸν *, ἀλλὰ χρυφίως ἡμᾶς
ἐπεσχέπτετο. πιϑανὸν δέ τι ὁ Ἰώσηπος καὶ γελοιῶδες ὑφηγεῖτο, 8

οἶμαι δὲ τάχα ὅτι καὶ (ἐν τούτῳ) ἠλήϑευεν. ἔφασχε γὰρ ὅτι τελευτησάσης

τῆς αὐτοῦ συμβίου, δεδιὼς μή πη ἄρα ἁρπάξωσιν αὐτὸν οἱ ᾿Αρειανοὶ καὶ
καταστήσωσι κληρικόν (πολλάκις γὰρ κολαχεύσαντες αὐτὸν πεισϑῆναι

τῇ αἱρέσει ὑπισχνοῦντο μείζονας προχοπάς, εἰ δέον, καὶ | ἐπίσκοπον 6250
αὐτὸν καταστῆσαι) — ὁ δὲ ἔφασκε τούτου χάριν συνῆφϑαι a
γυναιχί, ὅπως διαδράσοι τὰς αὐτῶν χειροτονίας.

6. ᾿4λλὰ ἐπάνειμι τὴν ὑφήγησιν τῆς κατὰ τὸν “πατριάρχην ὑπο- 6,1
ϑέσεως καὶ αὐτοῦ τοῦ Ἰωσήπου εἰς τοὐμφανὲς χατὰ λεπτότητα τοῖς
βουλομένοις ἐντυγχάνειν διὰ τῶν ὑπ᾽ ἐχείνου λόγων ἐμοὶ εἰρημένων
ποιησόμενος. καὶ ἤδη μέν, ὡς ἐχεῖνος ὑφηγεῖτο, τοῦ πατριάρχου 3
λουτροῦ κατα ξιουμένου, διὰ τῶν ἐν ταῖς ϑύραις ἁρμογῶν | εἴσω P130 "96

|

14 vgl. über das Verhalten des Patrophilus den Brief des Eusebius von
Vercelli Migne 12, 949ff — 24 vgl. den Index unter Ehelosigkeit des Klerus

M

3 αὐτὸν, o aus ὦ V 8 κα (βιβλίων) * 13 ἐπεὶ VM ausradiert
Veorr 14 διατριβὴ M 18 οὐχ aus οὔτε Veorr | x» etwa (ἡμῖν συγγενέ-
osaı) * | ἀλλὰ + καὶ V | χρυφαίωςω V 90 τάχα] ταῦτα V | (ἐν τούτῳν *

21 πως M | ἁρπάζωσιν M DIE ἐπισχοπῆς αὐτὸν χαταξιοῦν V

10

DD
Or

30

Panarion haer. 30, 5, 2—7, 1 (Ebionäer) 341

παραχύπτων, φησίν, κατενόουν τὰ ὑπὸ τοῦ ἐπισχόπου τῷ πατριάρχῃ
γινόμενα, εἰς νοῦν TE ἑλαβον καὶ παρ᾽ ἐμαυτῷ ἐταμιευόμην. καὶ γὰρ
zal ,χρυσίου ὁλκχήν τινα ἱκανωτάτην ἔχων παρὰ χεῖρα ὁ αὐτὸς πα-
τριάρχης, ἐκτείνας τὴν χεῖρα, φησίν, ἐπέδωχεν τῷ ἐπισχόπῳ, φάσχων
ὅτι »πρόσφερε ὑπὲρ ἐμοῦ. γέγραπται γὰρ διὰ τῶν ἱερέων τοῦ ϑεοῦ
δεσμεύεσϑαι καὶ λύεσϑαι ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ (ὅτε ἔσται ταῦτα λελυμένα
καὶ δεδεμένα ἐν τῷ οὐρανῷς. ὡς οὖν ταῦτα ἐπράχϑη, φησίν, καὶ
ἠνοίγησαν αἱ ϑύραι, ἠρωτᾶτο ὑπὸ τῶν ἐπισκεπτομένων ὁ πατριάρχης
πῶς ἔχοι διὰ τοῦ βοηϑήματος, καὶ ὡμολόγει καλλίστως ἔχειν᾽ καὶ
γὰρ ndeı ὁ ἔλεγεν. ἔπειτα δὲ {μετὰ) ἡμέρας δύο ἡ τρεῖς τὸν ἀριϑμόν,
πολλάχις τοῦ ἐπισχόπου ἐπισχεπτομένου αὐτὸν ἐν ἰατροῦ προφάσει,
ἐκοιμήϑη ὁ πατριάρχης μετὰ καλῆς ἀποϑέσεως, παραδοὺς τὸν ἴδιον
υἱὸν κομιδῆ νέον ὄντα Ἰωσήπῳ τε καὶ ἄλλῳ τινὶ ἐπιειχεστάτῳ *.
τὰ πάντα τοίνυν ἐπράττετο διὰ τῶν δύο τούτων, διὰ τὸ ἔτι τὸν
πατριάρχην παῖδα ovra νηπιάζειν καὶ ἐν χειροῖν αὐτῶν ἀνατρέφε-
σϑαι. ἐν τούτῳ τῷ καιρῷ τῆς διανοίας τοῦ Ἰωσήπου ἐνοχλ ουμένης
πολλάκις διὰ τῶν γενομένων μυστικῶν ἐν τῇ κατὰ τὸ λουτρὸν ὑπο-
ϑέσει ἐσκέπτετο τί ἂν πράξειεν. χαὶ ἣν ἐκεῖσε γαξοφυλακίου τις οἶχος
ἐσφραγισμένος᾽ γάζα δὲ ἑρμηνεύεται κατὰ τὴν Eßocida ϑησαυρός.
πολλῶν δὲ πολλὰ διανοουμένων περὶ τοῦ γαζοφυλακίου τούτου διὰ
τὴν σφραγῖδα, ὁ Ἰώσηπος λεληϑότος τολμήσας ἤνοιξεν καὶ ηὗρεν
οὐδὲν χρημάτων πλὴν βίβλους τὰς ὑπὲρ χρήματα. ἀναγινώσχων de
ἐν ταύταις, ὡς ἤδη ἔφην, τὸ χατὰ Ἰωάννην εὐαγγέλιον ἀπὸ Ἑλλάδος
εἰς Εβραίΐδα φωνὴν μεταληφϑὲν ηὔρατο καὶ τὰς τῶν ἀποστόλων
Πράξεις" οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὸ χατὰ Ματϑαῖον εὐαγγέλιον, Ἑβραϊχὸν
φύσει ὃν, ἐκ τούτων ἀναγνοὺς πάλιν τὴν διάνοιαν ἐτρύχετο, ἀσχάλ-
λων μέν πῶς περὶ τῆς πίστεως τοῦ Χριστοῦ" ἤδη | δὲ ἐκ δύο ὑπο-
ϑέσεων ὑπονυττόμενος, τῆς τῶν βιβλίων ἀναγνώσεως χαὶ τῆς τοῦ
πατριάρχου μυσταγωγίας, ὅμως τῇ καρδίᾳ ἐσχληρύνετο, οἷα γίνεται.

1. Ὡς δὲ ἐν τούτοις χατετρίβετο, ἀδρύνεται ὁ παῖς ὁ κατα-
λειφϑεὶς ὑπὸ ᾿Ελλὴλ εἰς πατριαρχίαν τρεφόμενος" οὐδεὶς γὰρ ἄλλος

off vgl. Matth. 18, 18 (Joh. 20, 221)

2 xal yao ΞῪ 4 φησίν getilgt Veorr 6 (örı) * 9 ὁμολόγει M
10 (uera) * 13 » (noeoßiry) *, vgl. S. 342, 10 u. 343,14. 19 15 χερσὶν" V |
αὐτὸν M 17 γινομένων M 20 πολλὰ«- M 94 ηὕρετο, ε aus @ Veorr
25f τὸ zara — φύσει ὄν] τὸ Ματϑαίου EBocixöov φυτὸν V 96 ἀσχολῶν M
801 χαταληφϑεὶς, VM

D97

10

τ

342 Epiphanius

ἁρπάζει τὰς ἀρχὰς παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις, ἀλλὰ υἱὸς πατέρα διαδέχε-
ται. ὡς οὖν ἐπὶ τὸ ἀκμαῖον | τῆς ἡλικίας ὁ νέος ἤρχετο, προσ- 2
ἐφϑείροντο αὐτῷ τινὲς ἥλικες ἀργοὶ. χαὶ ἐϑάδες κακῶν" τάχα δέ, οἷ-
ucı, lovdes οὗτος ἐκαλεῖτο, οὐ 1 πάνυ δὲ σαφῶς ἐπίσταμαι διὰ τὸν
χρόνον. μετέφερον οὖν αὐτὸν οἱ συνηλικιῶται νεώτεροι εἰς πολλὰς
κακῶν ἐπιτηδεύσεις, φϑοράς τε γυναικῶν καὶ λαγνείας ἀνοσίους, μαγ-
γανείαις τισὶν μαγικαῖς ἐπιχειροῦντες αὐτῷ συνεργεῖν εἰς τὰ τῆς ἀχο-
λασίας *, ἀγώγιμά τινα ἐπιτελοῦντες καὶ διὰ ἐπαοιδῶν βιαζόμενοι
γυναῖχας ἐλευϑέρας πρὸς τὴν τούτου φϑορὰν ἐξ avayans ἄγεσϑαι.
ὁ δὲ ᾿ώσηπος καὶ ὃ σὺν αὐτῷ πρεσβύτης ἀνάγκην ἔχοντες τῷ παιδὶ
συνέπεσϑαι βαρέως μὲν ἔφερον, πολλάκις δὲ καὶ ἐγκλήματα προσέφε-
ρον διὰ λόγων καὶ παρήνουν αὐτῷ. ὃ δὲ μᾶλλον τοῖς νέοις ἐπείϑετο,
χρύπτων τὰ αἰσχρὰ zei ἀρνούμενος" οὔτε γὰρ ἐτόλμων οἱ περὶ Ἰώ-
onzov ἐξειπεῖν τὰ zar ἐχείνου φανερῷ τῷ λόγῳ, ἀλλ᾽ ὡς di ἐπι-
στήμην παρήνουν. παραγίνονται γοῦν εἰς Γάδαρα εἰς τὰ ϑερμὰ
ὕδατα. πανήγυρις δὲ ἐκεῖ κατ᾽ ἔτος ἄγεται᾽ ἀπέρχονται γὰρ παντα-
χόϑεν οἱ βουλόμενοι λούσασϑαι ἡμέρας τινάς, νοσημάτων δῆϑεν ἀπο-
βολῆς ἕνεχεν, ὅπερ ἐστὶ διαβολικὸν στρατήγημα. ἔνϑα γὰρ τὰ παρὰ
τοῦ ϑεοῦ ϑαύματα γεγένηται, προύλαβεν ὁ δι᾿ ἐναντίας ϑεῖναι αὐτοῦ
τὰ ὀλετήρια δίχτυα. ἀνδρόγυνα γὰρ ἐκεῖσε λούονται. κατὰ συγκυ-
ρίαν δὲ γυνή τις ἐλευϑέρα ἔτυχεν ἐν τῷ λουτρῷ, κάλλει διαπρέπουσα
εὐμορφίας. καὶ ὁ νεώτερος ϑελχϑεὶς τῷ ἔϑει τῆς αὐτοῦ ἀκολασίας,
διιὼν ἐν τῷ | ἀέρι παρενέτριψεν αὐτοῦ τὴν πλευρὰν τῇ πλευρᾷ τοῦ
γυναίου. ἢ δὲ ἑαυτὴν ἐσφραγίσατο εἰς ὄνομα Χριστοῦ οἷα δὴ Χρι-
στιανὴ οὐσα᾿ ἡ οὔτε ἀνάγκη ἢ» παρανομεῖν χαὶ ἀνόρο γύνως λούεσϑαι.
συμβαίνει δὲ ταῦτα τοῖς ἀφελέσι καὶ ἰδιώταις ἀνϑρώποις παρὰ τὴν
τῶν διδασκάλων ῥαϑυμίαν μὴ ἀσφαλιζομένων διὰ τῆς διδασκαλίας.

15 über Gadara u. seine Quellen vgl. Schürer, Gesch. d. jüd. Volkes Il# 157 ff
— 18 vgl. Matth. 8, 23 — 20 zu ἀνδρόγυνα λούεσϑαι vgl. Clemens Al. paedag.
II 32, 2; I 255, 5 Stählin Cyprian de hab. virg. 19; I 200, 23 Hartel Dida-
scalia S. 12, 1 Flemming-Achelis Const. apost. I 9, 1; I 27, 10ff Funk conce.

Laodic. ean. 30 conc. Trull. ean. 77

M

3 ἥλικες, ς angeflickt Veorr 6 ἀνοσίος, v oben drüber geflickt Υ̓ eorr
8 = (ἔργα) - | ἀγώγιϊϊμα, ε aus ἡ Veorr ἀγώγημα Μ 19 αὐτῷ <V
13 ἐτόλμων, ὦ aus οὐ Μ 15 Γάδαρα] τὰ δάρα M 21 ἔτυχεν ἐν] ἐτύγχανεν M
22 αὐτοῦ am Rande nachgetragen Veor 25 7 Ausgg.] Jaus7 ἢΜ 27 ἀσφα-

λιζομένων + (τοὺς dxooaras)? *

P131

0252
3

[11

10

20

Panarion haer. 30, 7, 1—8, 8 (Ebionäer) 343

ὕμως ἵνα δείξῃ ὁ ϑεὸς τὰ αὐτοῦ ϑαυμάσια, τοῦ ἐπιχειρήματος τὸ
μειράκιον ἀπέτυχεν, φημὶ δὲ ὁ πατριάρχης. διεπέμψατο γὰρ πρὸς
τὴν γυναῖχα καὶ δῶρα ἐτάξατο" ἡ δὲ τοὺς διαπεμφϑέντας ἐξυβρίσασα
00% ἐκάμφϑη τῇ τοῦ ἀκολάστου ματαιοεργίᾳ.

8, ᾿Εντεῦϑεν οἱ συνεργοῦντες αὐτῷ γνόντες τὴν τοῦ παιδὸς ὀδύ-
vnv, ἣν εἰς τὸ γύναιον ἀπημπόλησεν, ἐπιχειροῦσιν αὐτῷ τινα μείζονα
μαγγανείαν κατασχευάσαι, ὡς αὐτὸς Ἰώσηπος ἐμοὶ | κατὰ λεπτότητα
ὑφηγήσατο. ἀπάγουσι γὰρ τὸν ἄϑλιον παῖδα μετὰ δύσιν ἡλίου ἐν
τοῖς πλησιαίτερον τύμβοις" πολυάνδρια δέ ἐστιν οὕτως ἐν τῇ πατρίδι
καλούμενα σπήλαια ἐν πέτραις ὀρυχτὰ κατεσχευασμένα. ἐκεῖ παρα-
λαβόντες τὸν προειρημένον οἱ ἅμα αὐτῷ γόητες ἐπφδάς τινας καὶ
ἐπιορκισμοὺς καὶ ἐπιτηδεύματα ἀσεβείας ἔμπλεα εἰς αὐτὸν ἐποιοῦντο
καὶ εἰς ὄνομα τῆς RgOELENU ἕνης γυναικός. ἐκ ϑεοῦ δὲ βουλήσεως
εἰς νοῦν ταῦτα ἦλϑεν τοῦ ἄλλου πρεσβύτου τοῦ σὺν Ἰωσήπῳ τυγχᾶ-
νοντος᾽ ὁ δὲ αἰσϑόμενος Ι τῶν γινομένων τῷ Ἰωσήπῳ ἀνακοινοῦται.
καὶ πρῶτον μὲν ταλανίσας ξαυτὸν ἔφη »τάλανες ἡμεῖς ς φησίν, "ἀδελφέ,
καὶ ἀπωλείας σχεύη, tivi προσεδρεύομεν;-ς ὃ δὲ Ἰώσηπος τὴν αἰτίαν
ἐρωτήσας οὐ πρότερον ἤκουσε παρ᾽ αὐτοῦ διὰ λόγων πρὶν αὐτοῦ
λαβόμενος τῆς χειρὸς ὁ πρεσβύτης ἀπήγαγξ τὸν Ἰώσηπον, Evda τὸ
ἀϑροισμα οἱ φϑοριμαῖοι μετὰ τοῦ νεωτέρου ἐν τοῖς μνήμασι μαγγα-
γείας ἕνεχα ἐποιοῦντο. καὶ ἔξω μὲν τῆς ϑύρας στάντες τὰ παρ᾽
ἐκείνων γινόμενα κατηχροάσαντο, ἐχείνων δὲ | ἐξιόντων ὑπεχώρησαν.
οὔπω γὰρ πολλὴ ἑσπέρα ἦν, ἀλλὰ ὡς πρὸς αὐτὴν τὴν ἡλίου δύσιν, ἔτι
δυναμένου ὀφϑαλμοῦ ἀμαυρῶς ἰδεῖν. μετὰ οὖν τὴν τῶν ἀσεβεστάτων
ἔξοδον ἀπὸ τοῦ μνημείου οἱ περὶ Ἰώσηπον εἰσῆλϑον καὶ καταλαμβάνουσιν
τινὰ 7 ἐπιτηδεύματα καὶ ἄλλα τινὰ ἐπιτηδεύματα περιεργίας χαμαὶ
ἐρριμμένα, οἷς προσκενώσαντες οὖρα καὶ ἐπαμήσαντες κόνιν, ὡς ἐκεῖνος
ἔφη, ἐξῆλϑον. ἔγνωσαν δὲ τὴν ἐπιβουλήν, διὰ ποίαν γυναῖχα αὐτοῖς

27 zu οὖρα vgl. haer. 9, 3, 6; 8. 200, 18

2 de] δὴ M 3 τὴν γυναῖχα] αὐτὴν V 8 ἄγουσι M 9 πλησιαίτερον,
αι aus 8 Veorr πλησιεστέροις Μ 12 ἐφορχισμοὺς aus ἐπιορχισμοὺς Veorr ἐπιορ-
κισμοὺς M 14 ταῦτα am Rande nachgetragen Veorr <M 14 πρεσβυτέρου V
| σὺν Ἰωσήπου M 16 ταλανίας, co oben drüber Veorr | φησίν, ἡμεῖς M
17 ἀπολείας M > oy, ı oben drüber V corr 24 ἀμυδρῶς M | οὖν
hinter ἀσεβεστάτων M 26 ὁ ἐπιτηδεύματα] ἐπιτηδεύματα getilgt, aber nicht er-
setzt Vecorr; lies etwa σχεύη ἢ 27 ἐπαμήσαντες χόνι»] αἷμα μίξαντες χόνιν V
28dE <V

δ

>

6
D 99

«“ι

fund

20

25

344 Epiphanius

ἐχαχουργήϑη ταῦτα, καὶ παρετηροῦντο εἰ κατισχύσουσιν. ὡς οὖν οὐ
κατίσχυσαν οἱ γόητες (διὰ γὰρ τῆς σφραγῖδος τοῦ Χριστοῦ καὶ πί-
στεῶς ἐβοηϑήϑη ἡ γυνή), ἔγνωσαν τὸ» νεώτερον ἐν τρισὶ νυξὶν διὰ
τὴν τοῦ γυναίου ἄφιξιν προσκαρτερήσαντα, εἰς ὕστερον δὲ μαχεσά-
usvo» τοῖς τὴν περιεργίαν ποιησαμένοις, ὅτι οὐχ ἐπέτυχεν. τοῦτο
τρίτον τῷ Ἰωσήπῳ κατηχήσεως ἔργον ἐγίνετο, ὅτι οὐκ ἴσχυσεν, ἔνϑα
ὄνομα Χριστοῦ καὶ σφραγὶς σταυροῦ, φαρμακείας δύναμις. οὐ μὴν δὲ
ἤδη ἐπείσϑη Χριστιανὸς γενέσθαι.

9, Ἔπειτα φαίνεται αὐτῷ ἐν ὕπνοις ὃ κύριος, φάσκων ὅτι »ἐγώ

" > ra a E , ἢ το χὰ . ς
εἰμι Ἰησοῦς, ον οἱ σοὶ γονεῖς ἐσταυρώσαν, ἀλλα πίστευε εἰς ἐμές. ὁ

δὲ οὐδ᾽ οὕτως | πεισϑεὶς ὑπέπεσεν νόσῳ μεγάλῃ καὶ ἀπηγορεύϑη. ὁ
δὲ κύριος πάλιν ὀπτάνεται αὐτῷ, φήσας αὐτῷ πιστεύειν καὶ ἰαϑήσε-
sa ὃ δὲ ἐπαγγειλάμενος ἀνέσφηλεν καὶ πάλιν ἐνέμενεν τῇ σκλη-
ραυχενίαᾳ. εἰς δευτέραν δὲ πάλιν ὑποπίπτει νόσον χαὶ ὡσαύτως
ἀπηγορεύϑη. ὑποληφϑεὶς δὲ τελευτᾶν ὑπὸ τῶν συγγενῶν αὐτοῦ
Ἰουδαίων τὸ παρ᾽ αὐτοῖς ἀεὶ μυστηριωδῶς γινόμενον παρὰ τούτων
ἤκουσε. τῶν γὰρ νομομαϑῶν ἀνήρ τις πρεσβύτης ἐλϑὼν εἰς τὸ οὐς
αὐτοῦ ἀπήγγειλε λέγων ὅτι »πίστευε (εἰς) Ἰησοῦν, τὸν ἐσταυρωμένον
ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου ἡγεμόνος, υἱὸν ϑεοῦ προύόντα χαὶ ἐχ Μαρίας

σ ‚ x \ a - a - 2
20 ὕστερον γεγεννημένον, Χριστὸν δὲ οντα ϑεοῦ καὶ ἐκ νεχρῶν ἀνα-

στάντα, | καὶ ὅτι αὐτὸς ἔρχεται χρῖναι ζῶντας χαὶ νεχρούςς«. ταῦτα
ὁ αὐτὸς Ἰώσηπος ἐν τῇ ὑφηγήσει σαφῶς μοι ἀνήγγειλεν, ὡς φιλαλή-
90: ἔστιν εἰπεῖν. ἀλλὰ χαὶ ἀπὸ ἄλλου τινὸς τὸ τοιοῦτον ἤκοῦσα,
ἔτι ὄντος Ἰουδαίου διὰ τὸν τῶν Ἰουδαίων φόβον ἀνὰ μέσον δὲ Χρι-
στιανῶν πολλάκις διατρίβοντος χαὶ Χριστιανοὺς τιμῶντός τε καὶ
ἀγαπῶντος, συνοδεύσαντός μοι ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Βαι ϑὴλ καὶ Ἐφραὶμ
ἐπὶ τὴν ὀρεινὴν ἀνερχομένῳ ἀπὸ τῆς Τεριχοῦς καὶ ἀντιβάλλ οντι πρὸς
αὐτὸν περὶ τῆς τοῦ Χριστοῦ παρουσίας καὶ αὐτοῦ μὴ ἀντιλέγοντος.
ϑαυμάζοντος δέ μου καὶ ἐρωτῶντος τὴν αἰτίαν (ἦν γὰρ καὶ vouo-
μαϑὴς καὶ δυνάμενος ἀντιλέγειν), τίνος χάριν. οὐχ ἀντιλέγει ἀλλὰ
πείϑεται περὶ Χριστοῦ Ἰησοῦ τοῦ χυρίου ἡμῶν. ἀκούων τὰ τοσαῦτα
ἀπεχάλυψέν μοι καὶ οὗτος, ος μέλλων τελευτᾶν ἤχουσε παρ᾽ αὐτῶν

9f vgl. Act. 9,5

M
3 ἔγνωσαν + dE M | ἐν angeflickt Veorr 8 ἤδη] nde, aber getilgt V
9 ἐν ὕπνοις] ἐνύπνιος M 10 οἱ σοὶ] οἱ σοῦ M 198 ἰαϑήσεται M 13 ἀνέ-
σφάλεν, ἡ über α Veorr ἀνέσφιλεν M | ἐνέμενε»] ἔμενεν ἐν M 16 αὐτοῖς] αὐ-
: „ei
τῶν V 17 πρεσβύτερος V 18 (eis) * 23 ἀπὸ ἄλλου] παλλου, ρα oben
drüber Veorr 29 ϑαυμάζοντι, ı aus og Veorr 31 Ἰησοῦ Χριστοῦ M

9

10

9,1

P133

τῷ

D100

0256

Panarion haer. 30, 8, S—10, 9 (Ebionäer) 345

eis azonv ὠτίου ἐν ψφιϑυρισμῷ ὅτι »Ἰησοῦς Χριστὸς ὃ σταυρωϑεὶς

υἱὸς τοῦ ϑεοῦ μέλλει 08 χρίνεινκ«. ἀλλὰ ταῦτά μοι περὶ τούτων

καὶ κατὰ τοῦτον τὸν λόγον ἐνταῦϑα [μοι] ἐξ ἀληϑινῆς ἀκοῆς παρα-
χείσϑο.

10. Ἔτι δὲ ὁ Ιώσηπος ἐν νόσῳ ἣν καὶ ἀκούσας παρὰ τοῦ πρεσβύ-
του ὡς προεῖπον μετὰ τῶν ἄλλων ὅτι Ἰησοῦς Χριστός σε κρινεῖ, ἔτι
ἐσχληρύνετο. ὁ δὲ κύριος πάλιν πρὸς αὐτὸν κατὰ τὴν αὐτοῦ φιλαν-
ϑρωπίαν δι᾿ ὁράματος ἐνυπνίου »ἰδούς φησίν νἱῶμαί σε, ἀλλὰ ava-
στὰς πίστευεςκ. ἀναστὰς δὲ πάλιν ἀπὸ τῆς νόσου οὐχ ἐπίστευσεν.

10 ὑγιαίνοντε δὲ αὐτῷ φαίνεται ὃ κύριος πάλιν κατ᾽ ὄναρ, ἐγκαλῶν
αὐτῷ δι᾿ ἣν αἰτίαν 00x ἐπίστευσεν. | ἐπαγγέλλεται δὲ αὐτῷ λέγων ὁ
κύριος ὅτι εἰς πληροφορίαν πίστεως εἴ τι βούλει ἐν ὀνόματί μου
ϑεοσήμειον ἐργάσασϑαι, ἐπικάλεσαί μὲ κἀγὼ ποιήσω. μαινόμενος
δέ τις ἦν ἐν τῇ πόλει, ὃς γυμνὸς τὴν πόλιν περιήει (φημὶ δὲ ἐν Τι-

15 Beguadı) χαὶ πολλάκις ἐνδιδυσκόμενος τὴν ἐσϑῆτα διερρήγνυεν, os
ἔϑος τοῖς τοιούτοις. | ὁ οὖν Ἰώσηπος βουλόμενος ἐν πείρᾳ γενέσϑαι
τοῦ ὁράματος, διστάζων δὲ ἔτι αἰδοῖ κατείχετο. παραλαμβάνει γοῦν
τοῦτον ἔνδον καὶ ἀποκλείσας τὴν ϑύραν ὕδωρ τε λαβὼν εἰς τὴν χεῖρα
καὶ σφραγίσας τὸ ὕδωρ, ἐρράντισεν ἐπὶ τὸν ἐμμανῆ ἄνϑρωπον φήσας

20 »ἐν ὀνόματι Ἰησοῦ τοῦ Ναζωραίου τοῦ σταυρωϑέντος ἔξελϑε ἀπ᾽
αὐτοῦ τὸ δαιμόνιον καὶ ὑγιὴς yernraı. ὁ δὲ ἄνϑρωπος ἀναχράξας
μέγα καὶ χαμαὶ πεσών, ἀφρίσας πολλὰ καὶ σπαραχϑεὶς ἔμεινεν πολλὴν
ὥραν ἀκίνητος, Ἰώσηπος δὲ ὑπενόησε τὸν ἄνϑρωπον τεϑνάναι. ὃ δὲ
μετὰ ὥραν διατριψάμενος τὸ μέτωπον ἀνέστη xal ἀναστὰς χαὶ ϑεα-

25 σάμενος τὴν ἰδίαν γύμνωσιν ἑαυτὸν ἔχρυπτεν καὶ τὰς χεῖρας ἐπὶ τῇ
αἰσχύνῃ ἐπετίϑει, μηχέτε φέρων ἰδεῖν τὴν ἰδίαν γύμνωσιν. ἱμάτιον
δὲ παρ᾽ αὐτοῦ τοῦ Ἰωσήπου ἐξ ὧν εἶχεν ἐνδυϑείς, εἰς κατάστασιν
συνέσεως καὶ σωφρονισμοῦ ἐλϑὼν τῷ τε ἀνδρὶ πολλὰ εὐχαριστήσας
καὶ ϑεῷ, γνοὺς ὅτι δι᾿ αὐτοῦ ἔτυχε τῆς σωτηρίας, ἐν τῇ πόλει διε-

80 φήμιζε τὸν ἄνδρα, χαὶ γνωστὸν ἐγένετο τοῖς ἐχεῖσε Ἰουδαίοις τοῦτο
τὸ σημεῖον. ϑρύλλος δὲ πολὺς ἠχκολούϑησεν ἐν τῇ πόλει λεγόντων
ὅτι Ἰώσηπος τὰ γαζοφυλάχια ἀνοίξας καὶ εὐρὼν γεγραμμένον τὸ
ὀνομα τοῦ ϑεοῦ καὶ ἀναγνούς, σημεῖα μεγάλα ἐργάζεται. ἦν δὲ ἀλη-
ϑὲς τὸ ὑπ᾿ αὐτῶν λεγόμενον, οὐχ ὡς δὲ αὐτοὶ ὑπενόουν. ἔτι δὲ

σι

20 vgl. Act. 3,6 — 21ff vgl. Mark. 9, 20. 26 — 89 ἢ vgl. Heitmüller, Im
Namen Jesu ὃ. 135 ff

VM
ὃ [uoı) * 5 νόσσωω M ὅ πρεσβυτέρου V 9 νόσσυμ 13 ue<YV
15 dıeonyvver, o drüber Veorr 19 ἐδάντισεν, o drüber Veorr ἐράντισεν M
24 μέτωπον *, vgl. haer. 69, 59,2] nooownov VM 31 ϑρύλ!)!ος, A ausradiert V eorr

P134

4 D101

1

1

948 Epiphanius

ἐπέμενεν ὁ Ἰώσηπος σχληρυνόμενος τῇ καρδίᾳ. ἀλλὰ ὁ φιλάνϑρωπος
ϑεός, προφάσεις ἀεὶ ἐνεργῶν τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτὸν ἀγαϑάς, ταύτας
παρέχει τοῖς εἰς ζωὴν καταξιουμένοις ἀνϑρώποις.

11. Συμβέβηκε, γὰρ αὐτῷ τῷ Ἰωσήπῳ; μετὰ τὸ ἀδρυνϑῆναι Ἰούδαν
τὸν πατριάρχην, ὃν προείπαμεν (τάχα γὰρ οὕτως ἐλέγετο), ἀμοιβῆς
ἕν ἑκα γέρας τῷ Ἰωσήπῳ τῆς ἀποστολῆς δοῦναι τὴν ἐπικαρπίαν. καὶ
μετ᾽ ἐπιστολῶν οὗτος ἀποστέλλεται εἰς τὴν Κιλίκων γῆν" ὃς ἀνελϑὼν
ἐχεῖσε ἀπὸ ἕχάστης πόλεως τῆς Κιλικίας τὰ | ἐπιδέκατα | καὶ τὰς
ἀπαρχὰς παρὰ τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Ἰουδαίων εἰσέπραττεν. ἐν τούτῳ
δὲ τῷ καιρῷ κατάγεται πλησιαίτερον τῆς ἐκκλησίας, οὐχ οἶδ᾽ εἰπεῖν
ἐν ποίᾳ πόλει. φιλ(εδοῦται δὲ τῷ ἐκεῖσε ἐπισκόπῳ, 7 ὡς λεληϑότως
ἤτησε παρ᾽ αὐτοῦ τὰ εὐαγγέλια καὶ ἀνέγνο. ἐπεὶ οὖν οἷα ἀπόστολος
(οὕτως γὰρ παρ᾽ αὐτοῖς ὡς ἔφην τὸ ἀξίωμα καλεῖται), ἐμβριϑέστατός

τε ὧν) zei καϑαρεύων δῆϑεν, τὰ εἰς χατάστασιν εὐνομίας οὗτος
διετέλει προβαλλόμενος, πολλοὺς τῶν κατασταϑέντων ἀρχισυναγώγων
καὶ ἱερέων καὶ πρεσβυτέρων καὶ ἀζανιτῶν (τῶν παρ᾽ αὑτοῖς διακό-
νῶν ἕρμηνευομένων ἢ ὑπηρετῶν) καϑαιρῶν TE καὶ μετακινῶν τοῦ
ἀξιώματος, ὑπὸ πολλῶν ἐνεχοτεῖτο, οἵτινες ὥσπερ ἀμύνασϑαι αὐτὸν
πειρώμενοι πολυπραγμονεῖν τοῦτον καὶ ἰχνηλατεῖν τὰ παρ᾽ αὐτοῦ

΄ > x ’ , x ’ -
ywousva οὐ μιχρὸν ἐσπούδαζον. διὰ τοιαύτην δὲ αἰτίαν πολυπραγ- 5

μονήσαντες ἀϑρόως εἰσέφρησαν οἴχαδε εἰς τὸ αὐτοῦ ἐφέστιον καὶ
καταλαμβάνουσιν αὐτὸν τὰ εὐαγγέλια διερχόμενον, τήν te βίβλον
κατέχουσι τὸν δὲ ἄνδρα ἁρπάζουσι, σύροντες χαμαὶ καὶ βοῶντες, καὶ
αἰχίας ἐπιφέροντες οὐ τὰς τυχούσας ἀπάγουσι μὲν εἰς τὴν συναγωγὴν
καὶ μαστίζουσι τοῦτον κατὰ τὸν νόμον. καὶ οὗτος αὐτῷ πρῶτος
ἀγὼν γίνεται: ἐπέστη δὲ ὁ ἐπίσχοπος τῆς πόλεως καὶ ἀφείλετο αὖ-
τόν. ἄλλοτε δὲ καταλαμβάνουσιν αὐτὸν ἐν ὁδοιπορίᾳ τινί, ὡς ἡμῖν
ὑφηγήσατο, καὶ ῥίπτουσιν αὐτὸν εἰς Κύὐδνον τὸν ποταμόν. τῷ δὲ
ῥεύματι αὐτὸν ἀφαρπαχϑέντα » ἐτόπασαν μή πη ἄρα ὁλῶλεν ὑπο-
βρύχιος γενόμενος τοῖς ὕδασι καὶ ἔχαιρον ἐπὶ τούτῳ. ὁ δὲ μικρῷ

16 über die ἀζαγνῖται vgl. Schürer, Gesch. ἃ. jüd. Volkes II 515

M
We / 2 ἐνεργῶν getilgt, dafür am Rande διδοὺς σωτηρίας V eorr
4 αὐτῷ τῷ Ἰωσήπῳ ἢ αὐτὸν τὸν Ἰώσηπον VM 7 lies ἀπελϑὼν δ 9 ἔπραττεν M
11 φιλζ)οῦται * | ὑ ὃς] lies zai oder etwa {χαὶ πρὸς αὐτὸν γενόμενγος * |
λεληϑότοςο Μ 14 {τε ὧν. * | oürweV 15 διετέλει *] ἐπιτελεῖν Υ ἐπετέλει M
χαχῶν hinter τῶν am Rande nachgetragen Veorr <M 99 τες Μ 236
Ausgg.] τε VM 25 vor zar& + καὶ, dafür χαὶ vor οὗτος < V 29 ἀφαρ-
naylijevee, y statt χϑ Veorr ἀπαρχϑέντα Μ - (öowvrec) * | μή πη ἄρα ὄλω-

λεν»]ὴ μὴ παραπόλωλεν M 30 γιψόμενος M

σι

10

20

Panarion haer. 30, 10, 9—12, 4 (Ebionäer) 347

ὕστερον λουτροῦ ἁγίου χαταξιοῦται (ἐσώϑη γάρ), ἄνεισι δὲ ἐπὶ τὸ
κομιτάτον καὶ “βασιλεῖ Κωνσταντίνῳ φιλιοῦται καὶ ἀνέϑετο αὐτῷ τὰ
καϑ' ἑαυτὸν ἅπαντα, οἧς ἦν τῶν zart Ἰουδαίους ἐξοχωτάτης ἀξίας
καὶ ὡς αἱ ϑεοπτίαι αὐτῷ πάντῃ ἐπεφαίνοντο, τοῦ κυρίου αὐτὸν προσ-
καλουμένου εἰς τὴν | ἁγίαν κλῆσιν χαὶ σωτηρίαν τῆς κατ᾽ αὐτὸν

\ ς \ 2 A m Ν y -
πίστεώς TE καὶ γνώσεως. ὁ δὲ ἀγαϑὸς βασιλεύς, δοῦλος ὧν Χριστοῦ 8

ἐν ἀληϑείᾳ καὶ τὸν κατὰ ϑεὸν ζῆλον ἐν βασιλεῦσι μετὰ Δαυὶδ καὶ
᾿Εζεκίαν καὶ Ἰωσίαν κεχτημένος, γέρας αὐτῷ δίδωσιν, | sg ἤδη προεῖ-
πον, ἀξιώματος ἐν τῇ αὐτοῦ βασιλείᾳ. κόμητα γὰρ αὐτὸν κατέστησε,
φήσας αὐτῷ αἰτεῖν πάλιν 0 βούλεται" | ὁ δὲ οὐδὲν ἡτήσατο πλὴν
τοῦτο μέγιστον χάρισμα τυχεῖν παρὰ τοῦ βασιλέως τὸ ἐπιτραπῆναι
[καὶ] διὰ προστάγματος βασιλικοῦ οἰκοδομῆσαι Χριστοῦ ἐκκλησίας ἐν
ταῖς πόλεσι καὶ κώμαις τῶν Ἰουδαίων, ἔνϑα τις οὐδέποτε ἴσχυσεν
προστήσασϑαι ἐκκλησίας διὰ τὸ μήτε Ἕλληνα μήτε Σαμαρείτην μήτε

= r x > - 2 - \ ’ ΄ \
Χριστιανὸν μέσον αὐτῶν εἶναι. τοῦτο de ualıora Ev Τιβεριαῦδι καὶ

ἐν Διοκαισαρείᾳ τῇ καὶ Σεπφουρὶν καὶ ἐν Ναζαρὲτ χαὶ ἐν Καπερ-
ναοὺμ φυλάσσεται (70) παρ᾽ αὐτοῖς τοῦ; μὴ εἶναι ἀλλόεϑνον.

12. Λαβὼν δὲ ὁ Ἰώσηπος τὰ “γράμματα καὶ τὴν ἐξουσίαν μετὰ
τρῦ ἀξιώματος ἐπὶ τὴν Τιβεριάδα ἡχεν, ἔχων χαὶ ἐπιστολὰς ἀπὸ τῶν
βασιλικῶν ἀναλίσκειν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὀψωνίοις παρὰ τοῦ βασιλέως
τετιμημένος. ἄρχεται γοῦν ἐν Τιβεριάδι κτίζειν. ναὸς δὲ μέγιστος
ἐν τῇ πόλει προὐπῆρχε᾽ τάχα, οἶμαι, ᾿Αδριανεῖον τοῦτο ἐκάλουν.
ἀτελὲς δὲ τοῦτο τὸ ᾿Αδριανεῖον διαμεῖναν τάχα οἱ πολῖται εἰς δημό-
σιον λουτρὸν ἐπειρῶντο ἐπισκευάσαι. ὅπερ εὑρὼν ὁ Ἰώσηπος ἐκ
τούτου τὴν πρόφασιν ἔσχε, καὶ ὡς ἤδη τετραχῆ τοὺς τοίχους διὰ
τετραπόδων λίϑον εὗρεν ἕως ὕψους τινὸς ἀνεγηγερμένους, ἐντεῦϑεν
ἄρχεται ποιεῖσϑαι τῆς ἐκκλησίας τὴν ἐπιμέλειαν. ἀσβέστου δὲ ἣν
χρεία καὶ τῆς ἄλλης ὕλης. χαμίνους τοίνυν ἔξωϑεν τῆς πόλεως
πολλὰς προσέταξε γενέσϑαι, τάχα τὸν ἀριϑμὸν ἑπτά (φούρνακας δὲ

M

2 φιλοῦται M 3 χαϑ᾽ χατὰ M 4 παντὶ M | τοῦ <V 5 ἁγίαν an-
geflickt Veorr | σωτήριον M 9 xowmraVM 12 [χαὶ] ἢ | χω, ὦ aus od Vecorr
14 προστήσασϑαι, dazu am Rande F οἰκοδομῆσαι Veorr 16 Ze///npovoiv, 1 Buchstabe
ausradiertt V | Ναζαρὲϑ' V | Kayaovaovu VM 17 (ro) * | [τοῦ] * | hinter
Ba am Rande nachgetragen τινὰ Veorr <M | ἄλλον ἔϑνους aus ἀλλόεϑνον V corr
180 <M 19 Tıßeosıcda V | τῶ» <M 21 Τιβερειάδι, εἰ aus ı Veorr
22 noovnnoxev, πρὸ oben drüber Veorr | ἁδριανον, ει oben drüber Veorr ἀδοιά-
νιον M 23 dıausvov V 25 τετραχῆ τοὺς τοίχους] τετραπήτους λίϑους V
9 71 ποιεῖσϑαι ---ὕλης <M 28 χαμίνους] ποιμίνους M

10

12,

1

348 Epiphanius

ἐπιχωρίως ταύτας καλοῦσιν). οἱ δὲ δεινοὶ καὶ πρὸς πᾶν ἐπιχείρημα
εὐτολμοι Ἰουδαῖοι τῆς παρ᾽ αὐτοῖς ἀεὶ | γινομένης μαγγανείας οὐχ D104
ἀπέσχοντο. μαγείαις γάρ τισι καὶ περιεργίαις τὸ πῦρ καταδῆσαι οἱ
γεννάδαι Ιουδαῖοι ἐπετρίβησαν, ἀλλ᾽ οὐχ εἰς τέλος ἴσχυσαν. ἤργει ὃ
5 γοῦν τὸ πῦρ καὶ οὐχ ἔπραττεν ἀλλὰ τῆς ἰδίας ὡς εἰπεῖν φύσεως
ἐχτὸς ἐγένετο. oc δὲ οἱ τὴν καυστικὴν ὕλην παραβάλλειν τῷ πυρὶ
ἐπιτεταγμένοι (φημὶ δὲ ῥῶπας εἴτ᾽ οὖν φρύγανα) τῷ Ἰωσήπῳ τὸ
πραχϑὲν ἐσήμαναν, δηχϑεὶς τὴν φρένα ὁ ἀνὴρ καὶ ζήλῳ ἀρϑεὶς τῷ
πρὺς τὸν κύριον ἔδραμεν ἔξω τῆς πόλεως καὶ ὕδωρ κελεύσας ἐνεχϑῆ- 6
10 var ἐν ἀγγείῳ, ἐν καψάκῃ φημί (κακούβιον δὲ τοῦτο οἱ ἐπιχώριοι
χαλοῦσω, λαβών (TE) τὸ αὐτὸ ἄγγος τοῦ ὕδατος ἐνώπιον πάντων
(συνηϑροίσϑη δὲ πλῆϑος Ιουδαίων ἐπὶ τὴν ϑέαν, καὶ τὸ ἀποβησό-
μενον ἰδεῖν σπουδάζοντες καὶ ὃ τι ἐπιχειρήσειεν Ἰώσηπος πράττει») ΡΝ
μεγάλῃ τῇ φωνῇ ὁ ἀνὴρ σταυροῦ σφραγῖδα ἐπιϑεὶς τῷ ἀγγείῳ διὰ
15 τοῦ ἰδίου δαχτύλου zal ἐπικαλεσάμενος, τὸ ὄνομα Ἰησοῦ εἶπεν οὕτως
»ἐν ὀνόματι Ἰησοῦ τοῦ Ναζωραίου, οὗ ἐσταύρωσαν oi πατέρες μου
χαὶ τούτων πάντων τῶν περιεστώτων, γένηται δύναμις ἐν τούτῳ
τῷ ὕδατι εἰς ἀϑέτησιν πάσης φαρμαχείας καὶ μαγείας ἧς οὗτοι ἔπρα-
ξαν καὶ εἰς ἐνέργειαν δυνάμεως τῷ πυρὶ εἰς τὸ ἐπιτε λεσϑῆναι τὸν 0262
οἶχον χυρίου«. χαὶ οὕτως λαμβάνει τὸ ὕδωρ ἐν τῇ χειρὶ καὶ ῥαίνει 8
ἑχάστῳ φούρναχι ἐκ τοῦ ὕδατος. χαὶ ἀνελύετο μὲν τὰ φάρμακα, τὸ
πῦρ δὲ ἐνώπιον πάντων ἀνεβλύστανεν. οἱ δὲ παρόντες οχλοι χραυ-
γάσαντες »εἷς ϑεός, ὁ βοηϑῶν τοῖς Χριστιανοῖς«ς ἀνεχώρησαν.
πολλάχις δὲ κακούντων τὸν ἄνδρα ἐχείνων, εἰς ὕστερον μέρος τι τοῦ 9
25 ναοῦ ἐν Τιβεριάδι οἰχοδομήσας καὶ μικρὰν ἐχκλησίαν ἀποτελέσας οὔ-
τως ἐχεῖϑεν ἀνεχώρησεν, ἐν Σχυϑοπόλει δὲ ἐλϑὼν κατέμεινεν. ἐν
Διοχαισαρείᾳ δὲ καὶ ἄλλαις τισὶ τελείως φκοδόμησε. ταῦτα δὲ 10
πραχϑέντα καὶ ἐνταῦϑαά μοι ἐπιμνησϑέντα ἕνεχεν | τῆς τῶν βίβλων D105
ἑρμηνείας, πῶς ἀπὸ Ἑλληνίδος τὸ εὐαγγέλιον τὸ κατὰ Ἰωάννην εἰς

=]

In

- / u ’ \ ’ - > ’ ᾿ τ x -
30 'EBoaida μετέπεσε καὶ αἱ Πράξεις τῶν ἀποστόλων, ἕως ὧδε τὰ τῆς
’ \ c ’ ,
ἱστορίας καὶ ὑφηγήσεως ἐχέτω.
Ρ > \ DE: | A > , 3 \
13. Eravsı δὲ τὴν χατὰ Εβίωνος ποιούμενος ἀχολουϑίαν" διὰ 13,1
\ x x ἐξ > N = ς ’ x > ’
γὰρ to κατὰ Ματϑαῖον εὐαγγέλιον προϊὼν ὁ λόγος τὴν ἀχολουϑίαν
a νς
2 τῆς, ἧς auf Rasur u. nachher Rasur v. 4—5 Buchstaben V | γενομέ-
vns M | μαγχανείας M 4 ysvvädes M 6 ἐγίνετο M 7 ῥῶπας εἴτουν]

οὐ πᾶσι τοῦν M 8 φρέναν Μ 10 χα ἱψάκη, u ausradiert Veorr χαμψάχη M
11 (re) * 14 ἄγγει V 21f vor τὸ πῦρ ein χαὶ ausradiert V 22 ave-

βλύσϑανεν V 27 ἀκολουϑίαν)] ἱστορίαν M

σι

10

Panarion haer. 30, 12, 4—13, 3 (Ebionäer) 349

τῆς εἰς ἡμᾶς ἐλϑούσης γνώσεως παραϑέσϑαι ἠνάγκασεν. ἐν τῷ
γοῦν παρ᾽ αὐτοῖς εὐαγγελίῳ κατὰ Mardatov ὀνομαζομένῳ, οὐχ ὅλῳ
δὲ πληρεστάτῳ, ἀλλὰ νενοϑευμένῳ καὶ ἠκρωτηριασμένῳ ἐβηυαμὸν
δὲ τοῦτο καλοῦσι») ἐμφέρεται ὅτι »ἐγένετό τις ἀνὴρ ὀνόματι ᾿Ιησοῦς,
χαὶ αὐτὸς ὡς ἐτῶν τριάχοντα, ὃς ἐξελέξατο ἡμᾶς. χαὶ ἐλϑὼν εἰς Καφαρ-
ναοὺμ εἰσῆλϑεν εἰς τὴν οἰκίαν Σίμωνος τοῦ ἐπιχληϑέντος Πέτρου χαὶ
ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ εἶπεν᾽ παρερχόμενος παρὰ τὴν λίμνην Τιβεριάδος
ἐξελεξάμην ᾿Ιωάννην χαὶ Ἰάκωβον, υἱοὺς Ζεβεδαίου, χαὶ Σίμωνα χαὶ
᾿Ανδρέαν nal κα Θαδδαῖον χαὶ Σίμωνα τὸν ζηλωτὴν nal ᾿Ιούδαν τὸν ᾿Ισχα-
ριώτην, καὶ σὲ τὸν Ματϑαῖον χαϑεζόμενον ἐπὶ τοῦ τελωνίου ἐχάλεσα καὶ

1—4 die Wortstellung verbietet es keineswegs, παρ᾽ αὐτοῖς zu ὀνομαζομένῳ zu
ziehen u. zu übersetzen »?n dem bei ihnen sogenannten Matthäusevangelium«, vgl.
die Beispiele im Index (gegen Zahn, Forsch. I 24 A. 1 Gesch. ἃ. neutest. Kan. I
2, 729). Der Titel Matthäusevangelium taucht neben dem von ÖOrigenes (hom, I
in Luc. bei Zahn, Gesch. d. neutest. Kan. II 2, 625. 627) bezeugten »Evangelium
der Zwölf« auch bei Hieronymus auf ὁ. Pelag. III 2; Migne 23, 57OB secundum
apostolos sive ut plerique autumant iuxta Matthaeum (beachte auch unten c. 23,1;
S. 364, 19). — Der von Epiph. nachgebrachte Titel Ἑβραϊκὸν (vgl. das ipsum
Hebraicum des Hieronymus vir. ill. 3) ist wohl nur Folge des bei S. 337, 9 Test-
gestellten Mißverständnisses, daß das Ebionitenevangelium mit dem Hebräer-
evangelium zusammenfalle u. auf den hebräischen Matthäus zurückgehe. Übrigens
ist nicht sicher, ob οἱ Ἐβιωναῖοι zu καλοῦσιν zu ergänzen ist; das Subjekt kann
auch unbestimmt —= man sein. — Der sprachlich unanstößige Ausdruck οὐχ ὅλῳ
δὲ πληρεστάτῳ (= nicht in allem ganz vollständig) blickt zurück auf haer. 29, 9, 4
u. 28, 5, 1; zur Sache vgl. c. 14; 5. 351, 12ff — 4ff vgl. Zahn, Gesch. ἃ. neutest.
Kan. 11 724ff — 5 vgl. Luk. 3, 23 — 5f vg\. Matth. 8, 14. 5; 4,18 — 7 vgl. Matth.
5, 2 — Luk. 5, 1 Matth. 4, 18—22 — 8Sff vgl. Matth. 10, 3f — 10 vgl. Matth.
9, 9 u. beachte, daß auch in dem Apostelverzeichnis element. Recogn. 1 00 ff Matthäus

voransteht

M

2f die Dative ὅλω, πληρεστάτω, νενοϑευμένω, ἠκρωτηριασμένω aus Genitiven
hergestellt Ὗ eorr Sion; πληρεστάτου usw. M 9 x 4 Namen sind ausgefallen.
Das aus element. Recogn. I 55ff zu erhebende Apostelverzeichnis schließt sich an
Matth. 10, 3f an; nur, daß statt Judas Ischarioth Barnabas qui et Matthias
eingesetzt u. Thaddäus Lebbäus (übrigens schwankt hier bei Matth. selbst die
Lesart) genannt wird. Darnach wäre zu ergänzen {Φίλιππον χαὶ Βαρϑολομαῖον,
Ἰάκωβον ᾿Αλφαίου χαὶ Θωμᾶν» * 91 χαὶ Ἰούδαν τὸν Ἰσχαριώτην «: Μ

10

Υ͂

350 Epiphanius

ἠχολούϑησάς μοι. ὑμᾶς οὖν βούλομαι εἶναι δεχαδύο ἀποστόλους εἰς μαρ-
τύριον τοῦ Ἰσραήλ. χαΐ »ἐγένετο Ἰωάννης βαπτίζων, καὶ ἐξῆλθον πρὸς
αὐτὸν Φαρισαῖοι | χαὲὶ ἐβαπτίσϑησαν χαὶ πᾶσα Ἱεροσόλυμα. καὶ εἶχεν ὃ
Ἰωάννης ἔνδυμα ἀπὸ τριχῶν χαμήλου χαὶ ζώνην δερματίνην περὶ τὴν
ὀσφὺν αὐτοῦ. al τὸ βρῶμα αὐτοῦ, φησί, μέλ: ἄγριον, οὗ ἡ γεῦσις ἣ τοῦ
μάννα, ὡς ἐγχρὶς ἐν ἐλαίῳ«" ἵνα δῆϑεν μεταστρέψωσι τὸν τῆς ἀληϑείας
λόγον εἰς w eudos καὶ ἀντὶ ἀκρίδων ποιήσωσιν ἐγκρίδα ἐν μέλιτι. ἡ δὲ
ἀρχὴ τοῦ παρ᾽ αὐτοῖς εὐαγγελίου ἔχει ὅτι »ἐγένετο ἐν ταῖς ἡμέραις Ἣρῴ-
δου βασιλέως τῆς Ιουδαίας (ἐπὲ ἀρχιερέως Καϊάφαν, ἦλϑέν (tig) Ἰωάννης
(ὀνόματι) βαπτίζων βάπτισμα μετανοίας ἐν τῷ ᾿Ιορδάνῃ ποταμῷ, ὃς ἐλέ-
γετο εἶναι ἐχ γένους ᾿Ααρὼν τοῦ ἱερέως, | παῖς Ζαχαρίου χαὶ ᾿Ελισάβε
χαὶ ἐξήρχοντο πρὸς αὐτὸν πάντεςε. καὶ μετὰ τὸ εἰπεῖν πολλὰ ἐπιφέρει
ὅτε »τοῦ λαοῦ βαπτισϑέντος ἦλϑεν χαὶ Ἰησοῦς χαὶ ἐβαπτίσϑη ὑπὸ τοῦ
Ἰωάννου. χαὶ ὡς ἀνῆλθεν ἀπὸ τοῦ ὕδατος, ἠνοίγησαν ol οὐρανοὶ χαὶ εἶδεν
τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐν εἴδει | περιστερᾶς, χατελϑούσης al εἰσελϑούσης
εἰς αὐτόν. χαὲὶ φωνὴ &% τοῦ οὐρανοῦ λέγουσα ᾿ σύ μου εἶ δ. υἱὸς ὃ ἀγα-
πητός, ἐν σοὶ ηὐδόχησα, χαὶ πάλιν. ἐγὼ σήμερον γεγέννηχά σε. καὶ

1 vgl. Mark. 3, 14; vgl. element. Recogn. I 40 nos ergo primos elegit
duodeeim sibi eredentes quos apostolos nominavit u. praedic. Petri bei Clemens
Al. strom. VI 48, 2; II 456, 5ff Stählin ἐξελεξάμην ὑμᾶς δώδεχα, μαϑητὰς χρίνας
ἀξίους ἐμοῦ, οὃς ὁ χύριος ἠϑέλησεν, χαὶ ἀποστόλους πιστοὺς ἡγησάμενος εἶναι
πέμπων ἐπὶ τὸν χόσμον εὐαγγελίσασϑαι τοὺς χατὰ τὴν οἰχουμένην ἀνϑρώπους --
1f vgl. Matth. 10, 18 — 2 vgl. Matth. 3, 5 — 2f vgl. Matth. 8, 5 --- 3—5 vgl.
Matth. 3, 4 — 5f vgl. Num. 11, 8; dazu clement. Recogn. I 35 manna ... quae
species cıibi per rirtutem dei in quem quisque desiderasset verteretur saporem —
τ vgl. Exod. 16, 31 — 8—10 wiederholt S. 351, 14—16 — Sf vgl. Luk. 1, 5; zu
ἐπὶ ἀρχιερέως Καϊάφα vgl. die Rolle, die Kaiphas in den element. Recogn. spielt
I 44. 53ff. 68. 71 — 9f vgl. Luk. 3,3 Act. 19,4 Matth.3,5 — 11 vgl. Luk. 1,5
— 12 vgl. Matth. 3,5 — 13 vgl. Matth. 3, 13 — 14ff vgl. Matth. 3, 16 —
16f vgl. Luk. 3, 22 (Matth. 3, 17) — 17 vgl. Luk. 3,22 nach cod.D Justin dial.
e. SS (u. anderen Zeugen s. Resch, Agrapha? 8. 222f) — 17f Justin dial. c. SS
χατελϑόντος τοῦ Ἰησοῦ ἐπὶ τῷ Ἰορδάνῃ καὶ πῦρ ἀνήφϑη ἐν τῷ Ἰορδάνῃ Tatian
nach Ephrem Syrus praedic. Pauli nach Ps. Cypr. de rebapt. 17; III 90, 24 Hartel
cum baptixaretur, ignem super aquam esse visum cod. Sangerm. u. Verc. et cum bapti-
zaretur, lumen magnum fulgebat (ingens eireumfulsit Vere.) de aqua ita ut timerent
omnes qui advenerant
M

1 μοι] μου M

30o<M ὅ ἡ ἦν Υ θέ τῆς ἀληϑείας τὸν λόγον M
9 vor βασιλέως - τοῦ Μ | (ἐπὶ ἀρχιερέως Καϊάφαν nach S. 351,15 9f iu).
_ 2

x

(ὀνόματι nach 8. 351, 15 16 ei ὁ υἱός μου M | 6? hineingeflickt Veorr

4
P138

τ, D106

Ö264

10

20

DD
οι

Panarion haer. 30, 13, 3—14, 6 (Ebionäer) 351

ri r e >»

εὐϑὺς περιέλαμψε τὸν τόπον φῶς μέγα. ὃ ἰδών, φησίν, ὃ Ἰωάννης λέγει
αὐτῷ" σὺ τίς εἶ, χύριε; χαὶ πάλιν φωνὴ ἐξ οὐρανοῦ πρὸς αὐτόν" οὕ-
τός ἐστιν ὁ υἱός μου ὃ ἀγαπητός, ἐφ᾽ ὃν ηὐδόχησα. χαὶ τότε, φησίν,
᾿Ιωάννης προσπεσὼν αὐτῷ ἔλεγεν᾽ δέομαί σου, χύριε, σύ με βάπτισον.
δὲ ἐχώλυσεν αὐτὸν λέγων᾽ ἄφες, ὅτι οὕτως ἐστὲ πρέπον πληρωϑῆναι
πᾶντας«.

14. Ὅρα δὲ τὴν παρ᾽ αὐτοῖς παραπεποιημένην πανταχόϑεν δι-
δασκαλίαν, πῶς πάντα χωλά, λοξὰ καὶ οὐδεμίαν ὀρϑότητα ἔχοντα.
ὁ μὲν γὰρ Κήρινϑος καὶ Καρποχρᾶς, τῷ αὐτῷ χρώμενοι δῆϑεν παρ᾽
αὐτοῖς εὐαγγελίῳ x, ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ κατὰ ατϑιαῖον εὐαγγελίου διὰ
τῆς γενεαλ oylag βούλονται παριστᾶν ἔκ σπέρματος Ἰωσὴφ καὶ ‚Megies
εἶναι τὸν Χριστόν. οὗτοι δὲ ἄλλα τινὰ διανοοῦνται. παρακόψαντες
γὰρ τὰς παρὰ τῷ Ματϑαίῳ γενεαλογίας ἄρχονται τὴν ἀρχὴν ποιεῖ-
σϑαι ὡς προείπομεν, λέγοντες ὅτι »ἐγένετος φησίν »ἐν ταῖς ἡμέραις
Ἡρῴδου βασιλέως τῆς ᾿Ιουδαίας ἐπὶ ἀρχιερέως Καϊάφα, ἦλϑέν τις Ἰωάν-
γης ὀνόματι βαπτίζων βάπτισμα μετανοίας ἐν τῷ ᾿Ιορδάνῃ ποταμῷ καὶ
τὰ ἑξῆς" ἐπειδὴ γὰρ βούλονται τὸν μὲν Ἰησοῦν ὄντῶς ἄνϑρωπον
εἶναι, ὡς προεῖπον, | Χριστὸν δὲ ἐν αὐτῷ γεγενῆσϑαι τὸν ἐν εἴδει
περιστερᾶς καταβεβηκότα (χαϑάπερ ἤδη καὶ παρ᾽ ἄλλαις αἱρέσεσιν
εὑρήκαμεν) συναφϑέντα (TE) αὐτῷ, καὶ εἶναι | αὐτὸν τὸν Χριστὸν x ἐκ
σπέρματος ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς γεγεννημένον. πάλιν δὲ ἀρνοῦνται
εἶναι αὐτὸν ἄνϑρωπον, δῆϑεν ἀπὸ τοῦ λόγου οὗ εἴρηκεν ὁ σωτὴρ ἐν
τῷ ἀναγγελῆναι αὐτῷ ὅτι »ἰδοὺ ἡ “μήτηρ σου καὶ οἱ ἀδελφοί σου
ἔξω ἑστήκασινς, ὅτι »τίς μού ἐστι μήτηρ χαὶ ἀδελφοί; xal ἐκτείνας
τὴν χεῖρα ἐπὶ τοὺς μαϑητὰς ἔφη" οὗτοί εἰσιν oi ἀδελφοί μου καὶ ἡ
μήτηρ καὶ ἀδελφαὶ οἱ ποιοῦντες τὰ ϑελήματα τοῦ πατρός μουκ«. ἐν-

-

On ὦ»

2f vgl. Matth. 3, 17 — 3f vgl. Matth. 3, 14f — 9 vgl. haer. 28, 5,1;
S. 317, 10} — 14—16 vgl. S. 350, 5-10 — 19 vgl. haer. 28,1,5; S.3la,1ff —
22 ob Epiph. das Folgende wörtlich aus dem Ebionitenev. herübernimmt, ist
angesichts des δῆϑεν unsicher — 23 Matth. 12, A7ff

M

1 ὃ Tischendorf] ὃν VM 2 χύριει <M 7f die Reihenfolge πανταχόϑεν
διδασκαλίαν durch Zahlen hergestellt Veorr διδασχαλίαν πανταχύϑεν M 9 χρό-
μενοι M 10 x» (zar& ατϑαῖον Asyousvo) *, vgl. 5. 349,2 15 Eni ἀρχιερέως
Καϊάφα, < 8. 350,9 15 u. 16 τιἰς u. ὀνόματι < 8. 350, 9 u. 10 171 εἶναι
ἄνϑρωπον M 18 γεγεννῆσϑαι V 90 εὑρήχαμεν *] εὑρίσχομεν VM | (te) *

» ergänze etwa nach haer. 28, 1, 5 (ἐκ τοῦ ἄνω ϑεοῦ, τὸν δὲ Ἰησοῦν)

25 τὴν χεῖρα hinter τοὺς μαϑητὰς V 96 ἀδελφαὶ] ἀδελφοὶ V

14, 1

σι

10

V

352 Epiphanius

τεῦϑεν, ὡς ἔφην, τῆς πάσης κυβείας μεμεστωμένος ö Eßiov διὰ
πολλῶν μορφῶν ὑποφαίνει ἑαυτόν, ὡς εἶναι τεράστιον χατὰ τὰ ἄνω
μοι προδεδηλωμένα.

15. Χρῶνται δὲ καὶ ἄλλαις τισὶ βίβλοις, δῆϑεν ταῖς Περιόδοις
καλουμέναις Πέτρου ταῖς διὰ Ἑλήμεντος γραφείσαις, νοϑεύσαντες μὲν
τὰ ἐν αὐταῖς, ὀλίγα δὲ ἀληϑινὰ ἐάσαντες, ὡς αὐτὸς Κλήμης αὐτοὺς
χατὰ πάντα ἐλέγχει ἀφ᾽ ὧν ἔγραψεν ἐπιστολῶν ἐγκυκλίων τῶν ἐν
ταῖς ἁγίαις ἐχχλησίαις ἀναγινωσκομένων, ὅτι ἄλλον ἔχει χαρακτῆρα
ἢ αὐτοῦ πίστις καὶ ὁ λόγος παρὰ τὰ ὑπὸ τούτων εἰς ὀνομα αὐτοῦ
ἐν ταῖς “Περιόδοις νενοϑευμένα. αὐτὸς γὰρ παρϑενίαν διδάσκει καὶ

αὐτοὶ οὐ δέχονται" αὐτὸς ἐγκωμιάζει λίαν καὶ Δαυὶδ καὶ Σαμψὼν | 6266

καὶ πάντας προφήτας, οὕς οὗτοι βδελύττονται. ἐν ταῖς ovv Πε- 3
ριόδοις τὸ πᾶν εἰς ἑαυτοὺς μετήνεγκαν, καταψευσάμενοι Πέτρου κατὰ
πολλοὺς τρόπους, ὡς αὐτοῦ καϑ᾽ ἡμέραν βαπτιζομένου ἀγνισμοῦ
ἕνεχεν, χαϑάπερ καὶ οὗτοι" ἐμψύχων τε τὸν αὐτὸν ἀπέχεσϑαι καὶ

2 vgl. S. 333, 6ff — 4 ΗΠ gemeint sind die Pseudoclementinen. Wenn Epiph.
den Text der Fbioniten für verfälscht erklärt, so gebraucht er selbst eine katho-
lische Bearbeitung; Bruchstücke einer solchen in den Sacra parallela, vgl. Holl,
Fragmente vornicänischer Kirchenväter (TU N. F. V 2) S.2ff — 7 gemeint sind
wohl die pseudoclementinischen epp. ad virgines, vgl. 1 4. 6f II 14f; 8.6, 1ff
46, 31ff Funk - Diekamp u. 16,5; S.11,5f II9; 8.42, 11ff 1110; 8.43, 138° —
10 Verwerfung der Jungfräulichkeit vgl. oben c. 2, 6; S. 334, 20f# — 11 Ver-
werfung des Elias usw. vgl. unten S. 357, 2. u. S. 359, 5ff; auf David bezieht
sich wohl element. Hom. III 25; 8, 43, Sff Lagarde διὸ καὶ 7 τῶν ἐγγόνων προ-
φητεία, μοιχῶν zal ψαλτηρίων γέμουσα λανϑανόντως διὰ τῶν ἡδυπαϑειῶν ὡς
τοὺς πολέμους ἐγείρει --- 12 Verwerfung der Propheten vgl. element. Hom. II ὅϑ;
Ss. ΟἹ, 1ff Lagarde χαὶ πρὸς τούτοις ἐπὶ πλεῖον αὐτοὺς πεπλανημένους ἐλέγξαι
ϑέλων τοὺς προφήτας παρ᾽ ὧν δὴ μεμαϑηχέναι ἐβεβαίουν, ἐπιϑυμοῦντας
ἀληϑείας zal μὴ μεμαϑηκότας τελευτήσαντας ἀπεφήνατο εἰπών" πολλοὶ προφῆται
καὶ βασιλεῖς χτὲ (Matth. 13, 17); beachte auch wie in den clement. Recogn. I 888
die Geschichtserzählung sofort von Josua zu Jesus überspringt — 14 vgl. S. 334, 16 ff
u. clement. Hom. VII 2; S. 86, 11 Lagarde X 1; 8. 100, 25 XI 1; S. 108, 14
clement. Recogn. 1V 3 V 36 VIII1 — 15ff vgl. clement. Hom. VIII 15; S. 90, 16#f
Lagarde ἐπὶ τὴν παρὰ φύσιν τῶν ζῴων βορὰν τρεπόμενοι, . . οἱ δ᾽ ὑπὸ νόϑου
φύσεως τῷ χαϑαρῷ τῆς τροφῆς οὐχ ἀρεσχόμενοι μόνης τῆς τῶν αἱμάτων γεύσεως
ἐγλίχοντο. διὸ zal πρῶτοι σαρχῶν ἐγεύσαντο u. clement. Hom. XII 6; S. 122, 26

— clement. Recogn. VII6 ἄρτῳ μόνῳ καὶ ἐλαίαις χρῶμαι καὶ σπανίως λαχάνοις
M

2 ὑποφαίνειεν αὐτὸ M 9 ὑπὸ am Rande nachgetragen V eorr

a

10

15

Panarion haer. 30, 14, 6—16, 3 (Ebionäer) 353

χρεῶν, ος καὶ αὐτοί, καὶ πάσης ἄλλης ἐδωδῆς τῆς ἀπὸ σαρκῶν πε-
ποιημένης λέγουσιν, ἐπειδήπερ καὶ αὐτὸς ᾿Εβίων καὶ ᾿Εβιωνῖται παν-
τελῶς τούτων ἀπέχονται. ὅταν δὲ ἐρωτήσῃς ἕνα τῶν αὐτῶν, τίνος
ἕνεχεν ἐμψύχων οὐ μεταλαμβάνουσι, μὴ ἔχοντές τι διηγήσασϑαι ἀπο-
κρίνονται ἀσυνέτως καὶ λέγουσι" διὰ τὸ ἐκ συνουσίας καὶ ἐπιμιξίας
σωμάτων εἶναι αὐτὰ οὐ μετα λαμβάνομεν, οὑς εἶναι αὐτοὺς ὅλους τοὺς
ἀπὸ ἐπιμιξίας ἀνδρός τε καὶ γυναιχὸς βδελυχτοὺς κατὰ τὰ ὑπὸ τοῦ
στόματος αὐτῶν ληρωδῶς ἐξεμεϑέντα.

16. Βάπτισμα δὲ καὶ αὐτοὶ λαμβάνουσι χωρὶς ὧν καϑ' ἡμέραν
βαπτίζονται. μυστήρια δὲ δῆϑεν τελοῦσι κατὰ μίμησιν τῶν ἁγίων
ἐν τῇ ἐκ χλησίᾳ ἀπὸ ἐνιαυτοῦ εἰς ἐνιαυτὸν διὰ ἀζύμων καὶ τὸ ἄλλο
μέρος τοῦ μυστηρίου δι᾿ ὕδατος μόνου. δύο δέ τινας, ὡς ἔφην,
συνιστῶσιν 22 ϑεοῦ τεταγμένους, ἕνα μὲν τὸν Χριστὸν ἕνα δὲ τὸν
διάβολον. καὶ τὸν μὲν Χριστὸν λέγουσι τοῦ μέλλοντος αἰῶνος εἰλη-
φέναι τὸν κλῆρον, τὸν δὲ διάβολον τοῦτον πεπιστεῦσϑαι τὸν αἰῶνα,
ἐκ προσταγῆς δῆϑεν τοῦ παντοχράτορος κατὰ αἴτησιν ἑκατέρων αὖ-

- Ἢ > - , > x ς
τῶν. καὶ τούτου ἕνεχα Ιησοῦν γεγεννημένον ἐχ σπέρματος ἀνδρὸς

11 etwas anders element. Hom. Διαμαρτυρία ec. 4; 8. 5, 27 Lagarde ἄρτου
zei ἅλατος μετὰ Tod παραδιδόντος μεταλαβέτω vgl. XIV 1; S. 141, 10 — Abend-
mahl mit Wasser vgl. haer. 42, 3, 3 (Marcion) haer. 46, 2,3 (Tatian) haer. 47, 1,7
(Enkratiten) haer. 61, 1, 2 (Apostoliker) — 12ff vgl. clement. Hom. XX 2;
S. 189, 31ff Lagarde ὁ ϑεὸς δύο βασιλείας ὁρίσας καὶ δύο αἰῶνας συνεστήσατο,
χρίνας τῷ πονηρῷ δεδόσϑαι τὸν παρόντα χόσμον διὰ τὸ μικρόν τε αὐτὸν εἶναι zul
παρέρχεσϑαι ὀξέως, τῷ δὲ ἀγαϑῷ δώσειν ὑπέσχετο τὸν μέλλοντα αἰῶνα, ἅτε δὴ
μέγαν ὄντα καὶ ἀίδιον .... zul δύο βασιλεῖς ἐξτάχϑησαν, ὧν ὃ μὲν τοῦ παρόντος
καὶ προσχαίρου κόσμου νόμῳ βασιλεύειν χειροτονεῖται, ὃς καὶ ἐπ᾿ ὀλέϑρῳ πονη-
ρῶν χαίρειν ἐχράϑη, ὃ δὲ ἕτερος χαὶ αὐτὸς βασιλεὺς ὑπάρχων --- τοῦ ἐσο-
μένου αἰῶνος --- στέργει πᾶσαν ἀνθρώπων φύσιν 1Π|19; S. 41,17 ὙΠ| 31; S. 92, 2Ὲ
XV 7; S. 148, 21ff clement. Recogn. I 24 IX 8 — 17--Ξ, 354, 5 vgl. element.
Recogn. 1 45 deus cum fecisset mundum, tanguam universitatis dominus singulis
quibusque cereaturis principes statwit ... statuit ergo angelis ungelum principem et
spiritibus spiritum, sideribus sidus ... . hominibus hominem, qui est Christus
Jesus. Christus autem dieitur eximio quodam religionis ritu.... causa autem hwius

appellationis haec est: quoniam quwidem cum esset filius dei et initium ommium,
M

1 αὐτοὶ] οὗτοι V 3 τούτων hinter ἀπέχονται angeflickt Veorr | ἐρωτήση M
5 συνετῶς M | ἐπιμιξίας] ἐκσυμμίξεως V, &xovu wieder durchgestrichen V eorr
ἡ γυναιχὸς + (yeyevvnusvovs)? * 9 χωρὶς ὧν, ergänze βαπτισμάτων 1 ne-
πιστεῦϑαι M
Epiphaniusl. 23

D10S

16, ı

P140

0)
“-

10

Y

354 Epiphanius

λέγουσι καὶ ἐπιλεχϑέντα καὶ οὕτω κατὰ ἐκλογὴν υἱὸν ϑεοῦ κληϑέντα
ἀπὸ τοῦ ἄνωϑεν εἰς αὐτὸν ἥχοντος Χριστοῦ ἐν εἴδει περιστερᾶς.
οὐ φάσχουσι δὲ dx ϑεοῦ πατρὸς αὐτὸν γεγεννῆσϑαι, ἀλλὰ χεχτίσϑαι
os ἕνα τῶν ἀρχαγγέλων [καὶ ἔτι περισσοτέρο»ς], αὐτὸν δὲ κυριεύειν καὶ
ἀγγέλων καὶ πάντων (τῶν) ὑπὸ τοῦ παντοχράτορος πεποιημένον, καὶ
ἐλϑόντα χαὶ ὑφηγησάμενον χ, ος τὸ παρ᾽ αὐτοῖς εὐαγγέλιον καλού-
usvop περιέχει, ὅτι οἦλϑον χαταλῦσαι τὰς ϑυσίας, χαὶ ἐὰν μὴ παύσησϑε
τοῦ ϑύειν. οὗ παύσεται ἀφ᾽ ὑμῶν N dpyhe. καὶ ταῦτα καὶ τοιαῦτά τινά
ἐστι τὰ παρ᾽ αὐτοῖς δόλια ἐπινοήματα.

Πράξεις δὲ ἄλλας καλοῦσιν ἀποστόλων, ἐν αἷς πολλὰ τῆς ἀσε-
Belag ἔμπλεα, ἔνϑεν οὐ παρέργως κατὰ τῆς ἀληϑείας ἑαυτοὺς ὥπλι-
σαν. ᾿Ἰναβαϑμοὺς δέ τινας καὶ ὑφηγήσεις δῆϑεν ἐν τοῖς "Ava-

homo factus est, hune primum pater oleo perumzit, quod ex ligno vitae fuerat sum-
tum. ex ülo ergo unguento Christus appellatur; vgl. auch Hippolyt refut. VII 34,1f;
Ss. 221, 11f Wendland

6f vgl. element. Recogn. I 37 ante adventum veri prophetae qui esset hostias
cum loco pariter repudiaturus 1 39 et propheta . . . appareret qui eos primo per
misericordiam dei moneret cessare a sacrificiis element. Hom. III 56; S. 51, 34ff
Lagarde τοῖς δὲ προλαβοῦσιν ὅτι ϑυσιῶν ὀρέγεται ὁ ϑεὸς ἔφη" 6 ϑεὸς ἔλεος ϑέλει
xte. (Matth. 9, 13) III 24; S. 42, 28 III 26; 8. 43, 17; auch II 51; S. 50, 21f#
τὸ δὲ zei εἰπεῖν αὐτὸν »οὐκ ἦλϑον χαταλῦσαι τὸν vouov« zal φαίνεσϑαι αὐτὸν
χαταλύοντα σημαίνοντος ἦν ὅτι ἃ χατέλυεν οὐκ ἦν τοῦ νόμου --- 19 1 unter Ἰάκω-
βος ist sicher nicht der Erzvater gemeint — dieser würde Ἰαχὼβ heißen —
sondern der Apostel (vgl. S. 364, 18). Daher kann die hier gemeinte Schrift nicht
mit der slavisch erhaltenen »Leiter Jakobs« (Bonwetsch Nachr. d. Gött. Ges. 1900
S. 76ff; dazu Schürer, Gesch. ἃ. jüd. Volkes III 370) zusammenfallen. — Zum
Titel ἀνα βαϑμοὶ vgl. element. Recogn. IV 36 hie ergo vobis sit primus gradus ex
tribus, qui gradus triginta ex se gignit mandata, secundus vero qui sexaginta, ter-
tius qui centum, sicut alias(!) vobis de his plenius exponemus. — Zum Inhalt vg].
clement. Recogn. I 36f u. 64 (Gegensatz gegen Tempel u. Opfer) 148 (Jesus nam-

que est, qui ignem illum quem accendebat pontifex pro peccatis, restinxit per baptismi

gratiam) u. 1 69 (Rede des Jakobus vor Kaiphas)

M

1 zei οὕτω am Rande nachgetragen Veorr <M 3 ἐχτίσϑαι aus χεχτῆσϑαι
Veorr 4 [zei ἔτι περισσοτέρως] *, gehört viell. nach Z. 5 hinter πεποιημένων;
Veorr setzt dazu am Rande (δ μείζονα δὲ αὐτῶν ὄντα ὄ (τῶν) ἢ | ὑπὸ aus ἀπὸ
Veorr ἐκ Μ | πεποιημένοι VM 6 x etwa (καταργῆσαι τὰς ϑυσίας * | εὐαγγέλιον
+ (zark& Ματϑαῖον) *, vgl. 8. 349, 2 7 ἦλϑεν M 9 ἐπιτηδεύματα V
10 ἐν αἷς] εἶναι V | πολλῆς aus πολλὰ Veorr 12 δὲ] γὰρ V

4

0

I

10

15

Panarion haer. 30, 16, 3—17, 1 (Ebionäer) 355

βαϑμοῖς Ἰακώβου ὑποτίϑενται, ὡς ἐξηγουμένου κατά τε τοῦ ναοῦ καὶ
τῶν ϑυσιῶν, κατά TE τοῦ πυρὸς τοῦ ἐν τῷ ϑυσιαστηρίῳ καὶ ἄλλα
πολλὰ χενοφωνίας ἔμπλεα" os καὶ τοῦ Παύλου ἐνταῦϑα κατη-
γοροῦντες οὐχ αἰσχύνονται ἐπιπλάστοις τισὶ τῆς τῶν φευδαποστόλων
αὐτῶν κακουργίας καὶ πλάνης λόγοις πεποιημένοις, Ταρσέα μὲν αὐτόν,
ὡς αὐτὸς ὁμολογεῖ καὶ οὐκ ἀρνεῖται, λέγον τες, ἐξ “Βλλήνων δὲ αὐτὸν
ὑποτίϑενται, λαβόντες τὴν πρόφασιν ἐκ τοῦ τόπου διὰ τὸ φιλαλήϑως
ὑπ᾿ αὐτοῦ ῥηϑὲν ὅτι »Ταρσεύς εἰμι, οὐκ ἀσήμου πόλεως πολίτηςκ.
εἶτα φάσκουσιν αὐτὸν εἶναι Ἕλληνα καὶ Ἑλληνίδος μητρὸς καὶ Ἕλληνος
πατρὸς παῖδα, ἀναβεβηκέναι δὲ εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα καὶ χρόνον ἐκεῖ
μεμενηχέναι, ἐπιτεϑυμηκέναι δὲ ϑυγατέρα τοῦ ἱερέως πρὸς γάμον
ἀγαγέσϑαι καὶ τούτου ἕνεχα προσήλυτον γενέσϑαι καὶ περιτμηϑῆναι.
καὶ μηκέτι λαβόντα τὴν τοιαύτην κόρην οργίσϑαι καὶ κατὰ περι-
τομῆς γεγραφέναι καὶ κατὰ σαββάτου καὶ νομοϑεσίας.

17. ᾿Αλλὰ χατὰ πάντα τρόπον συχοφαντεῖ ὁ δεινὸς οὗτος ὄφις
καὶ πτωχὸς τῇ διανοίᾳ. | Εβίων γὰρ ἔχει ἀπὸ Ἑβραϊκχῆς εἰς Ελλάδα
φωνὴν τὴν ἑρμηνείαν πτωχός. πτωχὸς γὰρ ὡς ἀληϑῶς καὶ τῇ
διανοίᾳ καὶ τῇ ἐλπίδι καὶ τῷ ἔργῳ (ὁ) Χριστὸν ἄνϑρωπον ψιλὸν νο-

3ff vgl. element. Recogn. I 70f u. Irenaeus adv. haer. 1 20, 2; I 213 Harvey
apostolum Paulum recusant, apostatam eum legis dicentes Origenes c. (615. V 65;
II 68, 11 Kötschau εἰσὶ γάρ τινες αἱρέσεις τὰς Παύλου ἐπιστολὰς Tod ἀποστόλου μὴ
προσιέμεναι ὥσπερ Ἐβιωναῖοι ἀμφότεροι hom. XIX in Jerem. zu 18, 12; 5. 167, 198
Klostermann χαὲ μέχρι νῦν ὑπὸ παρανόμου ἀρχιερέως λόγου προστασσόμενοι Ἰβιω-
ναῖοι τύπτουσι τὸν ἀπόστολον Ἰησοῦ Χριστοῦ λόγοις δυσφήμοις. --- Wegen des Fol-
senden beachte auch Origenes in ps. 82 bei Eusebius ἢ. 6. V138; S. 592, 22 Schwartz
(über Elxai) τὸν ἀπόστολον τέλεον ἀϑετεῖ — 8 Act. 21, 39 — 16 vgl. Origenes
de prine. IV 3,8; 8. 334, 1 Kötschau οἱ πτωχοὶ τῇ διανοίᾳ Ἐβιωναῖοι, τῆς πτωχῆς
διανοίας ἐπώνυμοι" ἐβίων γὰρ ὁ πτωχὸς παρ᾽ Ἑβραίοις ὀνομάζεται ο. Cels. II1;
I 126, 17ff Kötschau Eusebius ἢ. 6. III, 27, 1 u. 6; 5. 256, 11’ Schwartz ’Eßıw-
valovg τούτους οἰχείως ἐπεφήμιζον οἱ πρῶτοι, πτωχῶς καὶ ταπεινῶς τὰ περὲ τοῖ
Χριστοῦ δοξάζοντας .. .. ὅϑεν παρὰ τὴν τοιαύτην ἐγχείρησιν τῆς τοιᾶσδε λελόγ-
χασι προσηγορίας, τοῦ Ἐβιωναίων ὀνόματος τὴν τῆς διανοίας πτωχείαν αὐτῶν

ς , > , \ 3. τ «ς ᾿ » ς , >
ὑποφαίνοντος" ταὐτῃ γὰρ ἐπίχλην ὁ πτωχὸς παρ βραίοις ὀνομάζεται
Μ

4 m <M 5 lies {(παρα)πεποιημένοις ὁ ἢ 7 φιλαλήϑως ἢ] φιλάληϑες
VM 11 lies (ἀρχλιερέως ὃ * 12 ayaysodaı) γεγενῆσϑαι, aber getilgt u. am
Rande ἀγαγέσθαι gesetzt V corr 13 εἶτα μὴ aus χαὶ μηχέτι Veorr | τοιαύτην

ausradiert Veorr 15 ὄφις οὗτοςω V 17 πτωχὸς angeflickt Veorr <M 18 (ὁ) *
Bar

8
D109

0268

9

11. 1
P141

10

356 Epiphanius

μίσας καὶ οὕτως ἐν πτωχείᾳ πίστεως τὴν ἐλπίδα περὶ αὐτοῦ KEXTN-
μένος. αὐτοὶ δὲ δῆϑεν σεμνύνονται ἑαυτοὺς φάσχοντες πτωχοὺς διὰ
τό. φασίν, ἐν χρόνοις τῶν ἀποστόλων πωλεῖν τὰ αὐτῶν ὑπάρχον-
τα χαὶ τιϑέναι παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων καὶ εἰς πτωχείαν
καὶ ἀποταξίαν μετεληλυϑέναι" καὶ διὰ τοῦτο καλεῖσϑαι ὑπὸ πάντων,
φησί, πτωχοί. οὐδὲ τοῦτο δὲ ἀληϑὲς παρ᾽ αὐτοῖς, ἀλλὰ φύσει τῷ
ὄντι Ἐβίων ἐκαλεῖτο, κατὰ προφητείαν οἶμαι ὃ πτωχὸς χαὶ τάλας τὸ
ὄνομα ἐκ πατρὸς αὐτοῦ καὶ μητρὸς αὐτοῦ χεχληρωμένος. πόσα δὲ
ἄλλα δεινὰ καὶ παραπεποιῆ,͵ μένα χαὶ μοχϑηρίας γέμοντα παρ᾽ αὐτοῖς
φυλ ἄττεται; ὅταν γάρ τις ἐξ αὐτῶν ἢ νόσῳ περιπέσοι ἢ ὑπὸ ἑρπετοῦ
δηχϑείη. κάτεισιν εἰς τὰ ὕδατα καὶ ἐπικαλεῖται τὰς ἐπωνυμίας τὰς
ἐν τῷ Ἠλξαὶ τοῦ τε οὐρανοῦ καὶ τῆς | γῆς, τοῦ Te ἁλὸς καὶ τοῦ ὕδα-
τος, τῶν TE ἀνέμων καὶ ἀγγέλων τῆς δικαιοσύνης, (ὥς) φασι, καὶ τοῦ
ἄρτου καὶ τοῦ ἐλαίου. καὶ ἄρχεται λέγειν »βοηϑεῖτέ μοι καὶ ἀπαλ-
λάξατε ἀπ᾿ ἐμοῦ τὸ ἄλγημας. ἤδη δέ μοι καὶ ἀνωτέρω προδεδή-
λῶται ὡς ταῦτα μὲν Ἐβίων οὐχ ἤδει, μετὰ καιρὸν δὲ οἱ ἀπ᾿ αὐτοῦ
συναφϑέντες τῷ Ηλξαὶ ἐσχήκασι μὲν τοῦ Ἐβίωνος τὴν περιτομὴν καὶ
τὸ σάββατον καὶ τὰ ἔϑη, τοῦ δὲ ᾿μλξαὶ τὴν φαντασίαν, ὥστε νομίζειν
μὲν τὸν Χριστὸν εἶναί τι ἀνδροείχελον ἐχτύπωμα ἀόρατον ἀνϑρώ-

3ff vgl. Act. 4, 84} — 10ff vgl. Hippolyt refut. IX 15, 41; S. 254, 2ff Wend-
land λέγει δὲ οὕτως" ἄν τιν᾽ οὖν ἄνδρα ἢ γυναῖχα ἢ νεώτερον ἢ νεωτέραν κύων
λυσσῶν καὶ μαινόμενος ἐν ᾧ ἐστι πνεῦμα διαφϑορᾶς δάκῃ ἢ περι(σχ)ίσῃ ἢ προσψαύσῃ,
ἐν αὐτῇ τῇ ὥρᾳ δραμέτω σὺν παντὲ τῷ φορέματι καὶ καταβὰς εἰς ποταμὸν ἢ εἰς
πηγήν, ὅπου ἐὰν ἢ τόπος βαϑύς, βαπτισάσϑω (σὺν) παντὶ τῷ φορέματι αὐτοῦ καὶ
προσευξάσϑω τῷ μεγάλῳ χαὶ ὑψίστῳ ϑεῷ ἐν χαρδίας πίστει, καὶ τότε ἐπιμαρ-
τυρηϊσάγσϑω τοὺς ἑπτὰ μάρτυρας τοὺς γεγραμμένους ἐν τῇ βίβλῳ ταύτῃ ἰδοὺ
μαρτύρομαι τὸν οὐρανὸν zal τὸ ὕδωρ χαὶ τὰ πνεύματα τὰ ἅγια καὶ τοὺς ἀγγέλους
τῆς προσευχῆς χαὶ τὸ ἔλαιον χαὶ τὸ ὥλας χαὶ τὴν γῆν; dazu W. Brandt, Die 784.
Baptismen S. 105 — beachte auch die Schwurzeugen element. Hom. Ζιαμαρτυρία
2 u. 4; 8. 4, 29f Lagarde u. 5, 17 μάρτυρας ἔχοιμι οὐρανὸν γῆν ὕδωρ, ἐν οἷς τὰ
πάντα περιέχεται, πρὸς τούτοις δ᾽ ἅπασιν καὶ τὸν διὰ πάντων διήχοντα ἀέρα οὗ
ἄνευ οὐχ ἀναπνέω --- 12 vgl. haer. 19, 1,6; S. 218, 10 — 15 vgl. haer. 19, ὅ, 4;
Ss. 222, 25ff; dazu oben ἢ. 336, 11 — 18 vgl. haer. 19, 4, 11, S. 221, 6ff

M

9 γέντα, #o oben drüber Veorr 10 φυλάττεται getilgt, dafür am Rande
ἐπιτηδεύεται V 11 εἰς τὰ angeflickt V corr 13 τῆς hineingeflickt Veorr |
(ὥς) * 14 τοῦ <V 16 an’ αὐτοῦ] σὺν αὐτῶ V 17 ἠλξα ὲ, ı aus εἰ Veorr
18 23///n, v ausradiert Veorr | ὡς Μ νομίζει V 19 ἀνδροι !ίχελον, ı aus εἰ V corr

19

D110

10

ΓΦ
σι

Panarion haer. 30, 17, 1—18, 4 (Ebionäer) 357
ποις, μιλίων ἐνενήκοντα ἕξ τὸ μῆκος, δῆϑεν σχοίνων εἴκοσι τεσσά-
ρῶν, τὸ δὲ πλάτος σχοίνων ἕξ, μιλίων εἴκοσι τεσσάρων, τὸ πάχος δὲ
κατὰ μέτρησιν ἄλλην τινά. ἀντιχρὺ δὲ αὐτοῦ ἑστάναι καὶ τὸ ἅγιον
πνεῦμα ἐν εἴδει ϑηλείας ἀοράτως, καὶ [τὸ] αὐτὸ τοῦ αὐτοῦ μέτρου.
»χαὶ πόϑεν, φησίν, ἔγνων τὰ μέτρα; ἐπειδή, φησίν, εἶδον ἀπὸ τῶν ὀρέων
ὅτι αἱ χεφαλαὶ ἔφϑανον αὐτῶν, Aal τὸ μέτρον τοῦ ὄρους χαταμαϑὼν
ἔγνων Χριστοῦ τε χαὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος τὰ μέτρα. « ἤδη δέ μοι
περὶ τούτων εἴρηται ἐν τῇ | κατὰ Ὀσσαίων αἱρέσει. ἐν παρεξόδῳ δὲ
ταῦτα πεποίημαι νῦν, ἵνα μὴ τὰ παρ᾽ ἕχάστῳ ἔϑνει τε καὶ αἱρέσει
ὄντα, εὑρισχόμενα δὲ καὶ παρ᾽ ἑτέροις, νομισϑείη κατὰ λήϑην ὑφ᾽
ἡμῶν μὴ εἰρῆσϑαι..

18. Οὗτος μὲν οὖν ὁ βίων καὶ αὐτὸς ἐν τῇ Ασίᾳ ἔσχεν τὸ
κήρυγμα καὶ Ῥώμῃ, τὰς δὲ ῥίζας τῶν ἀκανϑωδῶν παραφυάδων ἔχου-
σιν ἀπό τε τῆς Ναβαταίας καὶ IIevsados τὸ πλεῖστον, Μωαβίτιδός
τε καὶ Κωχάβων ἐν τῇ Βασανίτιδι γῇ ἐπέχεινα ᾿Αδραῶν, ἀλλὰ καὶ
ἐν τῇ Κύπρῳ. ἀναγκάζουσι δὲ καὶ παρ᾽ ἡλικίαν ἐχγαμίζουσι τοὺς
νέους, ἐξ ἐπιτροπῆς δῆϑεν τῶν παρ᾽ αὐτοῖς διδασχάλων (πρεσβυτέρους
γὰρ οὗτοι ἔχουσι καὶ ἀρχισυναγώγους, συναγωγὴν δὲ καλοῦσι τὴν ἕαυ-
τῶν ἐχκλησίαν χαὶ οὐχὶ ἐχκλησίαν, τῷ Χριστοῦ δὲ | ὀνόματι μόνον
σεμνύνονται) καὶ οὐ μόνον Evil τῷ γάμῳ ἐπιτρέπουσι τὰς συναφείας
ποιεῖσϑαι, ἀλλ᾽ εἰ καὶ ϑελήσειέν τις τοῦ πρώτου γάμου διαζεύγνυσθαι,
ἑτέρῳ δὲ συνάπτεσϑαι, ἐπιτρέπουσιν — πάντα γὰρ παρ᾽ αὑτοῖς ἀδεῶς
ἐφίεται --- ἄχρι καὶ δευτέρου καὶ τρίτου καὶ ἑβδόμου γάμου. ᾿Αβραὰμ
δὲ ὁμολογοῦσι καὶ ᾿σαὰκ καὶ Ἰακώβ, Μωυσέα τε καὶ ᾿Δαρών, Ἰησοῦν
τε τὸν τοῦ Ναυῆ, ἁπλῶς διαδεξάμενον Μωυσέα, οὐδὲν δὲ ὄντα. μετὰ
τούτους δὲ οὐχέτι ὁμολογοῦσί τινα τῶν προφητῶν, ἀλλὰ καὶ ἀναϑε-
ματίζουσι καὶ χλευάζουσι Δαυίδ τε καὶ Σολομῶνῴτ)α, ὁμοίως δὲ τοὺς

191 vgl. oben ὁ. 2,7; 8. 335, 5ff u. haer. 20, 7,7 haer. 40, 1, ὃ --- 16ff vgl.
oben c. 2,6; S. 334, 201 — 23ff vgl. oben 5. 352,11 u. haer. 18, 1, 3; S. 215, 21#

M

4 [τὺ "ὀ 6 ἔφϑαναν V 10 ἑτέω M 1] μὴ <V 14 Ναβαταίας]
ναβατέας, va oben drüber Υ corr γαβατείας M; oben ὅ. 335, 9 Βαταναίας, aber vgl.

haer, 19, 12 W105 8.217, 21-2197 15 Κωχάβων VM | vor ἐν τῇ
+ τῆς M | γῆς Ν 18 vor χαλοῦσι + οὗτοι M 19 χαὶ οὐχὲ ἐχκλησίαν] am Rande
beigesetzt Veorr < M 20 ἑνί τινι aus &vi τω Υ ἐν τῷ M | ἐπιτρέπουσι ge-

tilgt Veorr | συναφείας aus συγγραφὰς Veorr 22 ἐπιτρέπουσιν«-“Μ 99 πάντα
γὰρ --- ἐφίεται hinter ἑβδόμου γάμου (Z. 23) verwiesen Vcorr 94 Mwvoea ἢ ωι-
omw VM 25 οὐδὲν δὲ ὄντα <M 96 οὐχέτι --

©: Ὁ
τ
--
oO

P142
15,1

%

IV

D111
3

4

)

358 Epiphanius

περὶ Hociar καὶ ᾿Ιερεμίαν, Δανιὴλ καὶ Ἰεζεκιήλ, Ἠλίαν τε καὶ Ἐλισ-
σαῖον. ἀϑετοῦσιν" οὐ γὰρ συντίϑενται, βλασφημοῦντες τὰς αὐτῶν
προφητείας, ἀλλὰ μόνον τὸ εὐαγγέλιον δέχονται. τὸν δὲ Χριστὸν
προφήτην λέγουσι τῆς ἀληϑείας καὶ Χριστόν, υἱὸν (δὲν ϑεοῦ κατὰ προ-
κοπὴν χαὶ χατὰ συνάφειαν ἀναγωγῆς τῆς ἄνωϑεν πρὸς αὐτὸν γεγε-
»ημένης" τοὺς δὲ προφήτας λέγουσι * συνέσεως εἶναι προφήτας καὶ
οὐχ ἀληϑείας. αὐτὸν δὲ μόνον ϑέλουσιν εἶναι καὶ προφήτην καὶ ἄν-
ϑρώπουν καὶ υἱὸν ϑεοῦ χαὶ Χριστὸν καὶ ψιλὸν ἄνϑρωπον ὡς προεί-
πᾶμεν, διὰ δὲ ἀρετὴν βίου ἥκοντα εἰς τὸ καλεῖσϑαι υἱὸν ϑεοῦ.

οὔτε δὲ δέχονται τὴν πεντάτευχον δωυσέως ὅλην, ἀλλά τινα ῥητὰ
ἀποβάλλουσιν. ὅταν δὲ αὐτοῖς εἴπῃς περὶ ἐμψύχων βρώσεως" »πῶς
οὖν ᾿Αβραὰμ παρέϑετο τοῖς ἀγγέλοις τὸν μόσχον καὶ τὸ γάλα; ἢ πῶς
ἔφαγεν Νῶε καὶ ἤχουσεν ἀπὸ ϑεοῦ λέγοντος, ϑῦσον καὶ φάγε, πῶς
δὲ ᾿Ισαὰκ καὶ Ἰακὼβ ἔϑυσαν τῷ ϑεῷ, ὁμοίως δὲ καὶ Μωυσῆς ἐν τῇ

4 προφήτης τῆς ἀληϑείας allerwärts in den Clementinen — 6 vgl. zu S. 352, 12;
dazu clement. Hom. III 52; S. 50, 27 Lagarde ai ἐν »yervntoig γυναιχῶν« προφητεῖαι
u. Methodius conviv. VIII 10 Ἐβιωναῖοι, ἐξ ἰδίας κινήσεως τοὺς προφήτας φιλονει-
χοῦντες λελαληχέναι --- ἴ { vgl. außer den zu S. 330, 6ff angeführten Stellen clement.
Hom. XVI 15; 8.156, 13 Lagarde ὃ χύριος ἡμῶν οὔτε ϑεοὺς εἶναι ἐφϑέγξατο παρὰ
τὸν χτίσαντα τὰ πάντα οὔτε ἑαυτὸν ϑεὸν εἶναι ἀνηγόρευσεν, υἱὸν δὲ ϑεοῦ τοῦ τὰ
πάντα διαχοσμήσαντος τὸν εἰπόντα αὐτὸν εὐλόγως ἐμακάρισεν u. Ill 20; S. 41, 84
διὰ τοὺς χαμάτους ϑεοῦ ἐλέει χρισϑείς; dazu Hippolyt refut. VII, 84, 1f S. 221, 11
Wendland χαὶ τὸν Ἰησοῦν λέγοντες δεδικαιῶσϑαι ποιήσαντα τὸν νόμον διὸ καὶ
Χριστὸν αὐτὸν τοῦ ϑεοῦ ὠνομάσϑαι καὶ Ἰησοῦν (lies υἱόν *), ἐπεὶ μηδεὶς τῶν

ἑτέρων" ἐτέλεσε τὸν νόμον" εἰ γὰρ καὶ ἕτερός τις πεποιήχει τὰ ἐν νόμῳ προστε-

ταγμένα, ἣν ἂν ἐχεῖνος ὁ Χριστός... καὶ γὰρ χαὶ αὐτὸν ὁμοίως ἄνϑρωπον εἶναι
πᾶσι λέγουσιν — 10ff vgl. clement. Hom. II 41; S. 38, 35ff Lagarde I 51;
5.35, 8318 εἰ οὖν τῶν γραφῶν ἃ μέν ἐστιν ἀληϑῆ ἃ δὲ ψευδῆ, εὐλόγως ὁ διδά-
σχαλος ἡμῶν ἔλεγεν »γίνεσϑε τραπεζῖται δόκιμοιε, ὡς τῶν ἐν ταῖς γραφαῖς τινῶν
μὲν δοχίμων» ὄντων λόγων. τινῶν δὲ κιβδήλων II 18; S. 41, 1ff III 50; S. 50, 128
XVIH 19#,; S. 175, 20#f element. Recogn. I 21 — 11f vgl. Gen. 18,5 --- 13f vgl.
Gen. 8,20 u. ᾿ς: 3 Act. 10,18 --- 147 vgl. Exod. 5,1

M

1 vor Δανιὴλ + zei V 4 {δὲ * 6 5, lies wohl (ἰδίας) *; vgl. die oben
angeführte Methodiusstelle u. clement. Hom. XVII 17; S. 167, 7ff Lagarde, wo es
von der wahren Prophetie heißt ἀναβλύζει τῷ νῷ τὸ ἀληϑές, οὐχ ὀνείρῳ onovda-
ζόμενον, ἀλλὰ συνέσει ἀγαϑοῖς διδόμενον 8. zei Χριστὸν am Rande nachgetragen
Verr <M 10 d&E <M | ῥήματα V 11 περὲ ἐμψύχων βρώσεως am Rande
nachgetragen V eorr

>

1

10

Yv

Panarion haer. 30, 18, 4—20, 1 (Ebionäer) 359

ἐρήμῳ;«, &xelvors μὲν ἀπιστεῖ καί φησι »τίς χρεία με ἀναγινώσκειν
τὰ ἐν τῷ νόμῳ, | ἐλϑόντος τοῦ εὐαγγελίου;«. »πόϑεν σοι τοίνυν τὰ
περὶ Μωυσέως καὶ ᾿Αβραὰμ εἰδέναι; οἶδα γὰρ ὡς ὁμολογεῖτε αὐτοὺς
εἶναι, | δικαίους καὶ πατέρας ξαυτῶν ἐπιγράφεσϑες. εἶτα anoxoiverau
καὶ λέγει, ὅτι [ Χριστός μοι ἀπεχάλυψε, καὶ βλασφημεῖ τὰ πλείω τῆς
νομοϑεσίας καὶ τοὺς περὶ Σαμψὼν καὶ Δαυὶδ καὶ Πλίαν καὶ Σαμουὴλ
καὶ Ἐλισσαῖον καὶ τοὺς ἄλλους.

19, Ἐλέγχεται δὲ πανταχόϑεν ὁ ἀγύρτης ὑπὸ τοῦ σωτῆρος, διαρ-
ρήδην καὶ ὡς ἐν συντόμῳ ἀπὸ μιᾶς λέξεως τὸ πᾶν αὐτοῦ ἐλέγχοντος
τῆς ἀπατηλῆς διδασκαλίας χαὶ λέγοντος »ἤλϑεν Ἰωάννης ἐ ἐν ὁδῷ δικαιο-
σύνης μήτε ἐσθίων μήτε πίνων, καὶ λέγουσι, δαιμόνιον ἔχει: ἦλϑεν
ὁ υἱὸς τοῦ ἀνϑρώπου ἐσϑίων καὶ πίνων (καὶ λέγουσιν, ἰδοὺ ἄνϑρωπος
φάγος καὶ οἰνοπότης). καὶ οὐ πάντως ὅτι κἂν τὸ τυχὸν 00% ἤσϑιεν
Ἰωάννης ἢ πᾶν ὁτιοῦν ἤσϑιεν ὁ σωτήρ, ἵνα τις ὑπολάβῃ καὶ τὰ
ἀπηγορευμένα" ἡ γραφὴ δὲ τὴν ἔμφασιν δηλοῖ τῆς ἀληϑείας, ὡς τό
»φάγον αὐτὸν εἶναι καὶ οἷν οπότηνς οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν N, τὸ κρέας
ἐσϑίειν καὶ οἶνον πίνειν, καὶ τό »μὴ ἐσϑίων μήτε πίνων«, ὅτι χρεῶν
οὐ μετείληφε καὶ οἴνου, ἀλλ᾽ ἢ ἀκρίδων μόνον ὁ Ἰωάννης καὶ μέλιτος
μετελάμβανε, δῆλον δὲ ὡς καὶ ὕδατος. τίς δὲ οὐκ οἷδε τὸν σωτῆρα
ἀναστάντα dx τῶν νεχρῶν καὶ φαγόντα; καϑάπερ ἔχει τὰ ἅγια εὐαγ-
γέλια τῆς ἀληϑείας, ὅτι »ἐπεδόϑη αὐτῷ ἄρτος καὶ μέρος ὀπτοῦ ἰχϑύος,
καὶ λαβὼν ἔφαγε καὶ ἔδωκε τοῖς uadmrtalse ὡς καὶ ἐπὶ τῆς ϑα-
λάσσης τῆς Τιβεριάδος ἐποίησεν χαὶ φαγὼν καὶ διδούς. χαὶ πολλὰ
ἔστι περὶ τούτου λέγειν. δεῖ δέ με κατὰ λεπτότητα εἰς τὸν τούτων
τῶν ῥημάτων τῶν ἑώλων τε καὶ σαϑρῶν παρ᾽ αὐτοῖς χηρυττομένων
ἥκειν ἔλεγχον καὶ τὴν αὐτῶν ποιεῖσϑαι ἀνατροπήν.

20. Καὶ πρῶτον μὲν περὶ τοῦ Χριστοῦ ὅτι οὐ ψιλὸς ἄνϑρωπος
ῥητέον. οὐ δύναται γὰρ ὁ γεννηϑεὶς κατὰ πάντα (oc) ἄνϑρωπος σημείου

5 über Offenbarungen bei den Ebioniten vgl. element. Hom. XVII 17f; S. 167, ΟΥ̓
Lagarde XVIIL6; 5. 171, 1ff — 6 vgl. 5. 862, 11 — 10 Matth. 11, 18f; das Wort
spielte auch bei den Ebioniten selbst eine Rolle vgl. element. Recogn. I 40
21 Luk. 24, 42f — 22f vg]. Joh. 21,13

M 10—20 in lat. Übersetzung bei Corderius, Catena in Luc. p. 212

5 ὅτι] ὁ Μ 6 Σαμψῶ M 8 de] γὰρ M 10 ἀπατηλοῦ M 11 γα
<M 12f (χαὶ λέγουσιν, ἰδοὺ ἄνϑρωπος φάγος καὶ οἰνοπότης) *, vgl. Z. 16
14 ἢ πᾶν] εἶπαν Μ 15 ὡς] ὥστε M 18 μόνω V 23 Τιβερειάδος, εἰ aus
ı Veorr | Σὄδιαδούς V 25 av? <M 26 ἔλεγχον, o aus ὦ Veorr
ἐλέγχων M 28 (wc) *

19, 1

SU

0,1

360 Epiphanius

Ivexe τῷ χύσμῳ δοϑήσεσϑαι, ὡς περὶ αὐτοῦ προεϑέσπιξζε τὸ ἅγιον
πνεῦμα, ὅτε τῷ Axel ἔλεγεν »αἴτησαι σεαυτῷ σημεῖον«" κἀκείνου μὴ
αἰτήσαντος, τότε φησὶν ὁ προφήτης »αὐτὸς κύριος δώσει ὑμῖν σὴ μεῖον"
ἰδοὺ ἡ παρϑένος ἐν γαστρὶ | ἕξεις. παρϑένος δὲ οὐ καλεῖται ἡ συν- 2 Ὁ 118
5 ἀφϑεῖσα ἀνδρὶ καὶ γαμηϑεῖσα γυνή, παρϑένος δὲ ἐκείνη κυρίως λέγοιτ᾽
av 7) ἄνευ ἀνδρὸς τὴν σύλληψιν τοῦ ϑεοῦ Λόγου κατὰ ἀλήϑειαν
ἐσχηκυῖα, ὡς καὶ αὐτὸς Ἡσαΐας ἐν ἄλλῳ τόπῳ φησί »φωνὴ κραυγῆς 3 ΡΙ44.
ἐχ πόλεως. φωνὴ dx ναοῦ, φωνὴ κυρίου ἀνταποδόσεως, ἀνταποδι-
δόντος τοῖς ἀντιχειμένοις" πρὶν ἢ τὴν οδίνουσαν τεχεῖν, πρὶν ἢ
ἐλϑεῖν τὸν πόνον τῶν οὀδίνων ἐξέφυγε καὶ ἔτεχεν ἄρσεν. τίς ἤκουσε
τοιοῦτο ἢ τίς ξώραχε τοιαῦτα; εἰ ὠὦδινεν ἡ γῆ ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ καὶ
ἔτεχεν ἔϑνος εἰς ἅπαξ; ὅτι ὥδινεν καὶ ἔτεχεν Σιὼν τὰ παιδία αὐτῆς"
ἐγὼ δὲ ἔδωκα τὴν προσδοχίαν ταύτην καὶ 00% ἐμνήσϑησαν, λέγει
zugiose. ποία δὲ προσδοχία χαὶ ποῖα παιδία ἀλλ᾽ ἢ τὸ παρϑένον 4
15 γεννῆσαι ἄνευ οὐδίνονν, ὅπερ οὐδαμοῦ γεγένηται, χαὶ τὸ τὸν δι αὐτὸν
ἀπὸ | Ἐλισάβετ κατὰ ἐπαγγελίαν γεννηϑέντα Ἰωάννην παῖδα *, εἰ καὶ ὃ 0274
Ἰωάννης de ὠδίνων γεγέννηται; πῶς οὖν οὗτοι ἐκ σπέρματος 5
ἀνδρὸς ψιλὸν ἄνϑρωπον ὁρίζονται τὸν σωτῆρα; πῶς δὲ οὐ γνω- ΄
σϑήσεται cs καὶ Ἱερεμίας περὶ αὐτοῦ φησιν ὅτι »ἄνϑρωπός ἐστι, καὶ
20 τίς γνώσεται αὐτόν«; διηγούμενος γὰρ ὁ προφήτης περὶ αὐτοῦ ἔλεγεν 6
»τίς γνώσεται αὐτόν;«. εἰ δὲ περὶ φιλοῦ ἔλεγεν ἀνϑρώπου, πάντως
ἂν χαὶ 6 πατὴρ αὐτὸν ἐγίνωσχεν καὶ ἡ μήτηρ, συγγενεῖς Te καὶ γεί-
τονες. σύσχηνοί TE καὶ συμπολῖται ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ἐκ Μαρίας μέν ἐστι
τὸ γέννημα, ἄνωϑεν δὲ ἦλϑεν ὁ ϑεὸς Aoyoc, οὐχ ἀπὸ σπέρματος
25 ἀνδρός, ἄλλ᾽ ἐκ πατρὸς μὲν ἄνωϑεν γεννηϑεὶς ἐν ἀληϑείᾳ ἀχρόνως
καὶ ἀνάρχως. ἐπ᾽ ἐσχάτων δὲ τῶν ἡμερῶν εὐδοκήσας ἐν μήτρᾳ γενέ-
σϑαι παρϑένου καὶ ἐξ αὐτῆς ἀναπλάσαι εἰς ἑξαυτὸν τὴν σάρκα, διὰ
τοῦτό φησι »καὶ ἄνϑρωπος μέν ἐστι, τίς δὲ γνώσεται αὐτόν:« ὅτι
ϑεὸς ἄνωϑεν ἦλϑεν, ὁ μονογενὴς ϑεὸς Aoyoc. πολλὴ δὲ ταλαι- 8
30 πωρία τῶν πεπλανημένων, τῶν καταλειψάντωον μὲν προφητῶν μαρ-
τυρίας | καὶ ἀγγέλων, καὶ ἀνασχομένων Ἐβίωνος τοῦ πεπλανημέγνου, D114

10

I]

2 Jes. 7,11 — 3 Jes. 7, 14 — 7 Jes. 66, 6-9 — 15f vgl. Luk. 1,41 —
17 ff vgl. Ancoratus c. 32, 3ff; S. 41, 10ff — 19 Jerem. 17,9 — 28 Jerem. 17, 9

ΜΝ
1 ἐϑέσπισε M 5 ἐλέγοιτ᾽ M 11 τοιοῦτον M | ἡ γῆ] ἢ, <yzM
14 ἀλλ᾽ ἢ] ἀλλὰ M | vor παρϑένον + τὴν M 16 » etwa (πρὶν γεννηϑῆναι
σχιρτᾶν ἐν τῇ χοιλίᾳ) * | εἶ χαὶ] κἂν M 17 διὰ M 18 ἀνδρὸς «:ΟΥἌ

21 ἀνϑοώπου) οὐ Μ 23 σύ σκηνοι, ν ausradiert V 99 vor ϑεὸς -ἰ ΝΜ

10

20

ΓΘ

Panarion haer. 30, 20, 1—21, 4 (Ebionäer) 361

τοῦ τὴν ἑαυτοῦ ἡδονὴν βουλομένου πληροῦν καὶ τὰ Ἰουδαϊκὰ μετα-
χειριζομένου καὶ ἀπὸ Ἰουδαίων ἠλλοτριωμένου. ὁ μὲν (Yao) Γαβριὴλ
εὐϑὺς τῇ παρϑένῳ εὐαγγελιζόμενος, αὐτῆς λεγούσης »σπῶς ἔσται ταῦτα,
ὅτι ἄνδρα οὐ γινώσκως, τὸ ἀσφαλὲς ὑποτιϑέμενος ἔφη »πνεῦμα κυρίου
ἐπελεύσεται ἐπὶ σὲ καὶ δύναμις ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι διὸ καὶ τὸ
γεννομενον ἐκ σοῦ ayıov κληϑήσεται υἱὸς ϑεοῦς. ἐν τῷ γὰρ εἰπεῖν
»τὸ γεννώμενογν« ἔδειξε μὲν τὴν σάρχα ἀπ᾿ αὐτῆς (εἶναι καὶ τὴν ἄλλην
ἐνανθϑρώπησιν, ἄνωϑεν δὲ ἀπ᾽ οὐρανῶν τὴν δύναμιν τοῦ ὑψίστου
καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα ἐπισχιάσαι τῇ ἁγίᾳ παρϑένῳ καὶ ἄνωϑεν κατα-
βεβηκέναι τὸν μονογενῆ υἱὸν ϑεὸν 4όγον, κα καὶ ος ἐνηνθρώπησε καὶ
os ἀπ᾿ αὐτῆς ἐν ἀληϑείᾳ ἐγεννήϑη. πόσα δὲ ἄλλα ἐστὶ τοιαῦτα;
εἴωϑα δέ, ὡς ὑπεσχόμην, μὴ διὰ πλάτους φέρεσϑαι, ἵνα μὴ εἰς 0Yx0v
πολὺν ἀγάγω τὴν “πραγματείαν.

21. Περὶ δὲ τῶν ἄλλων ἕξῆς διηγήσομαι, ὧν τὲ κατὰ Πέτρου καὶ
τῶν ἄλλον ἀποστόλων καταψεύδονται" ὅτι. φησίν, ὁ Πέτρος καϑ'
ἑκάστην ἡμέραν βαπτισμοῖς ἐκέχρητο, πρὶν ἢ καὶ ἄρτου αὐτὸν μετα-
λαμβάνειν. καὶ 000 τὸ πᾶν αὐτῶν “συκοφάντημα καὶ τὸ ὕπουλον
τῆς ἀγυρτώδους αὐτῶν διδασκαλίας. ἀπὸ τοῦ γὰρ αὐτοὺς μεμιάνϑαι
καὶ λαγνιστέρως πολλάκις πολλὰ πράττειν ἐπὶ τῆς γῆς, εἰς πεισμονὴν
τῆς ἑαυτῶν πληροφορίας τῷ ὕδατι δαψιλῶς χρῶνται, ἵνα δῆϑεν
ἑαυτοὺς ἀπατήσωσι, διὰ βαπτισμῶν ἔχειν τὴν κάϑαρσιν νομίζοντες.
καὶ ταῦτα εἰς τοὺς ἀποστόλους ἐμπαροινεῖν οὐχ αἰσχύνονται, καίτοι
τοῦ χυρίου | ἐλέγχοντος αὐτῶν τὴν κακοτροπίαν ἐν τῷ τὸν Πέτρον
εἰρηκέναι, ὅτε ἦλϑεν τοὺς πόδας αὐτοῦ γίψαι, ὅτι »οὐ μὴ νίψῃς τοὺς
πόδας μου εἰς τὸν αἰῶνας, καὶ τὴν ἀνϑυποφορὰν ὑπὸ τοῦ σωτῆ-
ρος ἐξενεχϑῆναι ὅτι »ἐὰν μὴ vivo σου τοὺς πόδας, | οὐχ ἔχεις μέρος
μετ᾽ ἐμοῦς, κἀχείνου πάλιν ἀνταποχρινομένου ὅτι »οὐ μόνον τοὺς
πόδας, ἀλλὰ καὶ τὴν κεφαλῆνςε, τοῦ δὲ κυρίου πάλιν λέγοντος ὅτι

8 Ink: 1,34 2.1.1 1, 35 — 15 vol. zu 8: 352,14 — 24 Joh. 3, 8 —
26 Joh. 13, 8 — 27 Joh. 13, 9

M

1f χειριζομένου M 2 vor ὁ hineingeflickt ὡς Veorr | (yae) ἢ 3 εὐθὺς
getilgt, dafür gesetzt ὅτε Veorr | εὐηγγελίζετο aus εὐαγγελιζόμενος V corr
7 (εἶναι * 8de<M 10 υἱὸν ϑεὸν ἢ ϑεὸν υἱὸν VM | κα etwa (σημαίνων) ἢ
11los<M | “ἄλλα ΞΕτε 17 πᾶν <V 19 λαγνεστέρως, ε aus ı Υ corr
| πεισμονὴν, &ı auf Rasur Veorr πλησμονὴν M 22 ἐνπαροινεῖν M 23 ἐν τῷ]
Ὑ 2 > - >) = \ ς - x !
ev τε Ν 24 οὐτοῦ aus αὐτῶν V eorr 28 φησὶν ὁ xUoLog aus τοῦ δὲ χυρίου
πάλιν λέγοντος V eorr

=>

| 10 P145

11

D115

362 a ne

»0 λουσάμενος ἅπαξ οὐ χρείαν ἔχει τὴν χεφαλὴν (vipaodeı),, εἰ μὴ
τοὺς πόδας μόνον" ἔστιν γὰρ καϑαρὸς ὅλοεος. ἔδειξεν οὖν ὅτι οὐ 5
χρὴ βαπτισμοῖς χρῆσϑαι zei ἔϑεσιν ἀνωφελέσι καὶ ἐντάλμασιν ἀν-
ϑρώπων καὶ διδασκαλίαις, ὡς καὶ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ συνῳδὰ τῷ προ-

5 φήτῃ λέγει »ἡὁ λαὸς οὗτος τοῖς χείλεσί μὲ τιμᾷ, ἡ δὲ καρδία αὐτῶν
πόρρω ἀπέχει ἀπ᾽ ἐμοῦ. μάτην δὲ σέβονταί με, διδάσκοντες διδασχα-
λίας, ἐντάλματα ἀνϑρώπωνκε. ἐπεὶ κατὰ ποίαν αἰτίαν ἐμέμφετο τοὺς 6
Φαρισαίους καὶ Γραμματεῖς, τοὺς βαπτισμοῖς πυγμῇ χρωμένους ἕαυ-
τῶν (TE) καὶ ξεστῶν καὶ ποτηρίων καὶ τῶν ἄλλων; καὶ τελείως ἀπο-

10 φαίνεται ὅτι »τὸ ἀνίπτοις χερσὶν ἐσϑίειν οὐ κοινοῖ τὸν ἄνϑρωπονε;
ὥστε οὐ μόνον τὸ βαπτίζεσθαι τούτων ἀνέτρεψεν, ἀλλὰ καὶ τὸ P146
νίψαι χεῖρας περιττὸν εἶναι ἔδειξε καὶ τῷ (un) βουλομένῳ τὰς χεῖρας
γίπτεσϑαι μὴ εἶναι βλάβην.

22. Πῶς δὲ περὶ κρεοφαγίας οὐκ εὐϑὺς ἡ αὐτῶν ἄνοια ἐλεγχϑή- 22, 1

15 σεται; πρῶτον μὲν τοῦ κυρίου ἐσϑίοντος τὸ Πάσχα τῶν Ἰουδαίων.
Πάσχα de τῶν Ἰουδαίων πρόβατον ῃν καὶ ἄζυμα, χρέα προβάτου
ὀπτὰ πυρὶ ἐσϑιόμενα᾽ ὡς καὶ οἱ μαϑηταὶ αὐτῷ λέγουσι »ποῦ ϑέλεις 2
ἑτοιμάσωμέν σοι φαγεῖν τὸ Πάσχα;« καὶ αὐτὸς ὁ κύριος λέγει »ἀπέλ-
Here εἰς τὴν πόλιν καὶ εὑρήσετε ἄνϑρωπον βαστάζοντα κεράμιον

20 ὕδατος καὶ ἀκολουϑήσατε αὐτῷ ὅπου ὑπάγει καὶ εἴπατε τῷ οἰἶκχο-
δεσπότῃ. ποῦ ἐστι τὸ κατάλυμα ὅπου ποιήσω τὸ Πάσχα μετὰ τῶν
μαϑητῶν μου; καὶ δείξει ὑμῖν ὑπερῷον ἐστρωμένον᾽ ἐκεῖ ἑτοιμάσατεκ.

πάλιν δὲ αὐτὸς ὁ κύριος λέγει »ἐπιϑυμίᾳ ἐπεθύμησα τοῦτο τὸ 8
Πάσχα φαγεῖν us} ὑμῶνκ«" καὶ οὐκ εἶπεν ἁπλῶς Πάσχα, ἀλλὰ | τοῦτο D116
25 τὸ Πάσχα, ἵνα μή τις μεϑοδεύσῃ εἰς τὴν ξαυτοῦ ὑπόνοιαν. Πάσχα

1 Joh. 13,10 — 3f vgl. Kol. 2, 22 (Jes. 29, 18) — 5 Matth. 15, 8 = 565. 29, 18
— ff vgl. Mark. 7,4 — 10 Matth. 15, 20 — 14ff vgl. zu S. 352, If —
17 Mark. 14, 12 — 18ff Mark. 14, 151 — 23 Luk. 22, 15

vVM 14—S. 363, 14 verkürzt angeführt Concil. Nymphaeae hab. Mansi XII
303B; dasselbe bei Corderius, Catena in Luc. p. 551

1 (νίψασθαι) * 2 ὕλως M 4 ἐν Eriow aus ἐν ro Veorr 6 διδάσχοντες
<M 6f διδασχαλίαις M 8 πυγμῇ ausradiert Veorr Sf ἑαυτῶν (te) zul ἢ]
ἑαυτοῖς καὶ V M ausradiert Veorr 9 nach τῶν ἄλλων am Rande nachgetragen
zei πυγμῇ τὰς χεῖρας vınrousvovg Veorr < M 10 τὸ nachgetragen V corr
12 (μὴ) Corn. 14 περὶ <M | χρεωφαγίας V 16 πάσχα δὲ τῶν Ἰουδαίων
am Rande nachgetragen Vor | mw<M 18 τὸ πάσχα φαγεῖν M
181 ἀπέλϑατε, ε drüber V eorr 25 ἵνα μήτις --- ὑπόνοιαν am Rande nachgetragen

Veorr <M

1

15

2

DD

0

0

Panarion haer. 30, 21, 4—22, 8 (Ebionäer) 363

δὲ ἦν, ος εἶπον, κρέα ORTE πυρὶ καὶ τὰ ἄλλα. αὐτοὶ δὲ ἀφανί-
σαντες ἀφ᾽ ἑαυτῶν τὴν τῆς ἀληϑείας ἀκολουϑίαν ἤλλαξαν τὸ ῥητόν,
ὕπερ ἐστὶ πᾶσι φανερὸν ἐκ τῶν συνεζευγμένων λέξεων, καὶ ἐποίησαν
τοὺς μαϑητὰς μὲν λέγοντας »ποῦ ϑέλεις ἑτοιμάσωμέν σοι τὸ Πάσχα
φαγεῖνε, χαὶ αὐτὸν δῆϑεν λέγοντα »μὴ ἐπιϑυμίᾳ ἐπεϑύμησα χρέας
τοῦτο τὸ Πάσχα φαγεῖν ned ὑμῶνκς«. πόϑεν δὲ οὐ φωραϑήσεται ἡ
αὐτῶν ῥᾳδιουργία, τῆς ἀκολουϑίας χραζούσης ὅτι τὸ ud καὶ τὸ ra
ἐστι πρόσϑετα; ἀντὶ τοῦ γὰρ εἰπεῖν »ἐπιϑυμίᾳ ἐπεϑύμησας αὐτοὶ
προσέϑεντο τὸ »un« ἐπίρρημα. αὐτὸς δὲ ἀληϑῶς ἔλεγεν »ἐπιϑυμίᾳ

2 ’ - \ ’ = 2 « - 2 \ xD ’ a
ἐπεϑυμησα τοῦτο To Ilaoya φαγεῖν μεϑ' vumve' αὐτοὶ dE ἐπιγρα-

ψαντες τὸ χρέας ἑαυτοὺς ἐπλάνησαν, δᾳδιουργήσαντες καὶ εἰπόντες
»μὴ ἐπιϑυμίᾳ ἐπεϑύμησα τοῦτο τὸ Ildoya χρέας φαγεῖν μεϑ'᾿ ὑμῶνκ«"
σαφῶς δὲ δείκνυται ὅτι καὶ Πάσχα ἐπετέλεσε καὶ κρέα βέβρωκεν, οὡς
προεῖπον. ἀλλὰ χαὶ ἀπὸ τοῦ ὁράματος ἐλεγχϑήσονται τοῦ ἀπο-
καλυφϑέντος τῷ ἁγίῳ Πέτρῳ διὰ τῆς ὀϑόνης τῆς ἐχούσης πάντα ἐν
αὐτῇ ϑηρία τε καὶ κτήνη καὶ ἑρπετὰ xal πετεινὰ καὶ φωνῆς κυρίου
λεγούσης »ἀναστὰς ϑῦσον καὶ φάγξε«" καὶ τοῦ Πέτρου λέγοντος »μη-
δαμῶς, κύριε: οὐδὲν κοινὸν ἢ ἀκάϑαρτον εἰσῆλϑεν εἰς τὸ στόμα
μους, φησὶν ὁ κύριος »ἃ ὁ ϑεὸς ἐχαϑάρισε, σὺ μὴ κοίνουκ. εὕρε-
ϑήσεται γὰρ ἐκ δύο τρόπων τῆς ἀληϑείας ἡ σύστασις. εἰ μὲν γὰρ
ἐροῦσι κατὰ πάντων τῶν βρωμάτων διεξεληλυϑέναι (τὸν) λόγον τοῦ
Ἐν ᾿ Ε " Ἂν un, ne

aylov Πέτρου λέγοντος ὁτε οὐδέποτε κοινὸν ἢ ἀχαάϑαρτον (εἰσῆλϑεν
εἰς τὸ στόμα μοῦ, ὡς καὶ βόας καὶ αἶγας καὶ πρόβατα καὶ ὄρνεις
κοινὰ λέγεσϑαι παρ᾽ αὐτῷ, εὐϑὺς ἐλεγχϑήσονται ἐχ τῆς προτέρας
αὐτοῦ ἀναστροφῆς. μετὰ γὰρ τὸ γῆμαι καὶ τέκνα κεκτῆσϑαι καὶ
πενϑερὰν ἔχειν συνέτυχε τῷ σωτῆρι, ἐξ Ιουδαίων ὁρμώμενος. Ἰου-
δαῖοι δὲ καὶ | σάρχας ἐσϑίουσι καὶ κρεοφαγία παρ᾽ αὐτοῖς οὐχ ἐβδέ-

17 Act. 10, 18 — 17f Act. 10,14 — 19 Act. 10,15 — 25f vgl. Matth. ὃ, 14;
das τέχνα χεχτῆσϑαι setzt die Legende von der Tochter des Petrus (Petrus-
akten) voraus

M 19—S. 364, 15 Catena in Acta S. 178, 17ff Cramer (= cat.)

9 προσέϑηχαν aus προσέϑεντο Veorr | ἐπίφημα, o drüber Veorr 12 τὸ ge-
tilgt M 13 xai!] τὸ M | χρέας M 17 ἀνάστα M 19 ἐχαϑέρισεν, ὦ Vorrr
90 yao! < cat. 21 χατὰ] διὰ, aber getilgt u. zar« dafür am Rande Veorr |
ἐῶν τιν Ὁ} (E09) '* 21f τοῦ ἁγίου Πέτρου λέγοντος *, vgl. 5. 364, 8] τὸν

Ed

ἅγιον Πέτρον καὶ λέγειν VM cat. 99} (εἰσῆλϑεν εἰς τὸ στόμα μουν
ὄρνεις < M 25 vor μετὰ γὰρ + ὁ δὲ Πέτρος, jedoch getilgt V 27 χρεοφα-

γία, o ausw υ.Μ 97 οὐ βεβδέλυχται Μ οὐχ ἔστι βδελυχτὴ cat.

4

P147

D117

10

I

(
_

IV
O1

τ

904 Epiphanius

λυχται οὐδὲ ἀπηγόρευται. ἄρα γοῦν αὐτοῦ βεβρωκότος ἀπ᾽ ἀρχῆς —
εἰ χαὶ ἕως τοῦ συναντῆσαι τῷ σωτῆρι εἴποιμεν --- δειχϑήσεται ὅτι οὐδὲν
χοιρὸν ἡγήσατο τῶν οὐ χοινῶν λεγομένων. καὶ γὰρ οὐ κατὰ πάν-
τῶν διεξήγαγε τὸ χοινὸν καὶ ἀκάϑαρτον, ἀλλὰ περὶ ὧν ἔλεγεν ὃ
νόμος κοινῶν καὶ ἀχαϑάρτων. πάλιν δὲ τούτου δειχϑέντος ὅτι οὐ
περὶ πάντων τῶν χρεῶν αὐτῷ ἤγετο ὡς χοινῶν πάντων ὄντων.
ἀλλὰ περὶ τῶν ἐν τῷ νόμῳ χοινῶν τε καὶ ἀκαϑάρτων, ὁ ϑεὸς τῆς
ἁγίας Χριστοῦ ἐχκλησίας τὸν χαραχτῆρα παραδιδοὺς ἔλεγεν αὐτῷ
μηδὲν κοινὸν ἡγεῖσθαι: »πάντα γάρ ἐστε καϑαρὰ μετὰ εὐχαριστίας
καὶ εὐλογίας ϑεοῦ λαμβανόμενα.« ἀλλ᾽ εἰ καὶ περὶ τῆς κλήσεως τῶν
ἐθνῶν τὸ αἴνιγμα εἶχεν, ἵνα μὴ ἡγήσηται τοὺς ἐν ἀκχροβυστίᾳ κοι-
γνοὺς ἢ ἀχαϑάρτους, ὅμως ἡ ἔμφασις τοῦ Πέτρου οὐ περὶ ἀνϑρώπων
εἶχε τὴν ὑπόνοιαν, ἀλλὰ περὶ τῶν ἐν τῷ νόμῳ ἀπηγορευμένων, ὡς
χαὶ παντί τῷ σαφὲς ἂν εἴη" καὶ ἐξέπεσεν αὐτῶν πανταχόϑεν ὁ ληρώ-
δης λύγος.

23. Τῶν δὲ ἀποστόλων τὰ ὀνόματα εἰς τὴν τῶν ἠπατημένων
ὑπ᾿ αὐτῶν πειϑὼ προσποιητῶς δέχονται βίβλους τε ἐξ ὀνόματος
αὐτῶν πλασάμενοι ἀνεγράψαντο, δῆϑεν ἀπὸ προσώπου Ἰακώβου καὶ
“Ματϑαίου χαὶ ἄλλων μαϑητῶν. ἐν οἷς ὀνόμασι καὶ τὸ ὄνομα
Ἰωάννου τοῦ ἀποστόλου ἐγκαταλέγουσιν, ἵνα πανταχόϑεν φωρατὴ
γένηται ἡ αὐτῶν ἄνοια. | οὐ μόνον γὰρ ἐλέγχει αὐτοὺς κατὰ πάντα
τρόπον, λέγων. ὅτι »ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Aöyos χαὶ ὁ “όγος ἢν πρὸς τὸν
ϑεὸν καὶ ϑεὸς ἣν ὁ “όγοςς, ἀλλὰ καὶ ὅτι τὰς τῶν ἁγίων προφητῶν
μαρτυρίας -, ἐν ᾧ | ἐκ πνεύματος ἁγίου ὁρμώμενος καὶ τὰ ὑπὸ τοῦ
σωτῆρος εἰρημένα καλῶς ἀχριβολογήσας περὶ ἑκάστης ὑποϑέσεως
τῆς εἰς Χριστὸν πληρωϑείσης, ος εἶπον, τὰς μαρτυρίας ἐξέϑετο, ἀφ᾽
ὧν προφητῶν οὗτοι ἑαυτοὺς ἀπηλλοτρίωσαν. | χαὶ εὐϑὺς ἔδειξεν
ὡς τοῖς πρὸς Ἰωάννην τὸν βαπτιστὴν ὑπὸ τῶν Φαρισαίων πεμφ-

9f vgl. Röm. 14, 20 u. I Tim. 4, 3 — 19f gemeint sind wohl Johannesakten;
vielleicht dieselben wie bei den Enkratiten vgl. haer. 47, 1, 4 — 22 Joh. 1,1

M cat. (bis Z.14 σαφὲς ἂν εἴη)

1 οὖν eat. 8. εἰ χαὶ + (uovov)? * | ἕως] εὐθέως cat. εἴποιμεν cat.]
εἴποιμ᾽ ἂν VM 3 ἡγήσατο zowöv cat. 4 διεξήγαγε] ἀπεφήνατο cat. 6 αὐτῷ
< cat. | ἤγετο getilgt, dafür am Rande ἔλεγεν Veorr ἔλεγεν cat. | πάντων
ὄντων < cat. 8 παραδοὺς cat. 9 vor ἐστὶ + αὐτῷ cat. 11 εἶχεν < cat.
12 ἡ ἔμφασις) ὁ λόγος eat. | ἀνθρώπων eat.] ἀνθρώπου VM 18 τὴν ὑπόνοιαν)
τὴν ἔμφασιν cat. 14 τω aus τὸ Veorr τὸ Μ « cat. 24 » etwa (δέχεται,

δῆλον ἐκ τοῦ αὐτοῦ εὐαγγελίου) * 26 τὰς μαρτυρίας + «τῶν προφητῶν) *

9

10

11

20,1

τῷ

4 D118

10

20

Panarion haer. 30, 22, S—24, 5 (Ebionäer) 365

ϑεῖσιν αὐτὸς Iwarvns ἀποχρίνεται λέγων »ἐγὼ φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ
ἐρήμῳ, εὐϑύνατε τὴν ὁδὸν κυρίου, καϑὼς εἶπεν ᾿Ησαΐας ὁ προφήτηςκς.
καὶ πάλιν αὐτὸς Ἰωάννης λέγει, ἀπὸ τῶν προφητῶν λαβὼν τὴν
μαρτυρίαν (φημὶ δὲ ἀπὸ τοῦ Δαυίδ), ὅτε ὁ κύριος τὰς τραπέζας τῶν
κολλυβιστῶν κατέστρεψε καὶ εἶπεν" μὴ ποιῆτε τὸν οἶχο» τοῦ πατρός
μου οἶχον ἐμπορίου, »ἐμνήσϑησαν ὅτι ἦν γεγραμμένον ὅτι ὁ ζῆλος
τοῦ οἴχου σου κατέφαγέν. μες. καὶ πάλιν αὐτὸς Ἰωάννης εἶπεν ὅτι
» Hocias εἶδεν ὧν ἐν πνεύματι ἁγίφε.

24, Πάλιν δὲ ὁ αὐτὸς ἅγιος Ἰωάννης κηρύττων ἐν τῇ Ασίᾳ
ἱστορεῖται παράδοξον ἔργον τι πεποιηκὼς εἰς ὑπογραμμὸν τῆς ἀλη-
ϑείας. πολιτείαν γὰρ ἔχων ϑαυμασιωτάτην καὶ συμπρέπουσαν αὐτοῦ
τῷ ἀξιώματι τῆς ἀποστολῆς χαὶ und ὅλως λουόμενος, ἠναγκάσϑη
ὑπὸ τοῦ ἁγίου πνεύματος προελϑεῖν ἕως τοῦ βαλανείου, εἰπὼν ὅτι
»λάβετέ μοι τὰ πρὸς βαλανεῖονε. καὶ τῶν συνεπομένων ϑαυμαζόντων

3 > χε τὰ \ \ \ \ \ \ ’ c
ἦλθεν εἰς αὐτὸ TO A0VTIOV xal γεγονῶς προς τον εἰωϑοτα υπο-

δέχεσϑαι τῶν λουομένων τὰ ἱμάτια ἤρετο τίς ἔνδον ἐστὶν ἐν τῷ
βαλανείῳ ὁ δὲ ὀλεάριος (0) ἐπὶ τῷ φυλάττειν τὰ ἱμάτια προσχαρτε-
ρῶν (ἐν τοῖς γὰρ γυμνασίοις ἔργον τοῦτό τισιν ὑπάρχει πορισμοῦ
ἕνεχα τῆς ἐφημέρου τροφῆς) ἔφη τῷ ἁγίῳ Ἰωάννῃ ὅτι βίων ἔνδον
ἐστίν. ᾿Ιωάννης δὲ εὐϑὺς συνεὶς τὴν τοῦ ἁγίου πνεύματος ὁδηγίαν,
δι ἣν αἰτίαν προὐτρέψατο αὐτὸν ἕως τοῦ βαλανείου ἥκειν, ὡς ἔφην,
μνήμης ἕνεκα τοῦ χαταλιπεῖν ἡμῖν τὴν τῆς ἀληϑείας ὑπόϑεσιν, ὅτι
τίνες εἰσὶν οἱ δοῦλοι Χριστοῦ καὶ ἀπόστολοι καὶ υἱοὶ τῆς αὐτῆς ἀλη-
ϑείας, τίνα δέ ἐστι τὰ σχεύη τοῦ πονηροῦ καὶ πύλαι "Audov, μὴ κατι-
σχύουσαι τῆς πέτρας καὶ τῆς ἐπ᾽ αὐτῇ οἰχοδομηϑείσης ἁγίας ϑεοῦ
ἐχκλησίας, εὐθὺς ταράξας ἑαυτὸν καὶ οἰμώξας, | ἠρέμα εἰς τὸ πάντας
ἀκοῦσαι εἰς μαρτύριον παραστάσεως ἀχράντου διδασκαλίας | »σπεύσατε,
ἀδελφοί«ς ἔφη »ἐξέλϑωμεν ἐντεῦϑεν, μὴ πέσῃ τὸ βαλανεῖον καὶ κατο-
ovgn ἡμᾶς μετὰ Ἐβίωνος τοῦ ἔνδον ἐν τῷ βαλανείῳ διὰ τὴν αὐτοῦ

1 Joh. 1, 28 — 6 Joh. 2, 17 — 8 vgl. Joh. 12, 41 --- 91 Verwechslung mit
Kerinth, vgl. Irenaeus ΠῚ 3, 4; II 13 Harvey — 24f vgl. Matth. 16, 18

M

1 αὐτὸς am Rande nachgetragen Veorr <M 4 ὁ χύριος am Rande nach-
getragen Ver <M 9 ποιεῖτε V ἢ αὐτὸς -ἰ ὁ Μ 10 ἔργον- Μ 11 γὰρ
ἔχων] παρέχων M 14 τὰ oben hineingeflickt Veorr | ἑπομένων M 15 ye-
γόμενος aus γεγονὼς V eorr 17 (0) * | &ni τῷ U] Eni vo V enirov M
15. γὰρ oben hineingeflickt V eorr 24f χατισχύσαι M 25 En’ αὐτῆς V
27 παρατάσεως M 281 χατορύίξῃ ἡμᾶς getilgt, dafür am Rande ἀπολώμεϑα V

24,1

ὅ D119

P149

1(

2

ID

0

0

366 Epiphanius

> ᾽ x De) - > - > >
ἀσέβειανε. χαὶ μηδεὶς ϑαυμαζέτω ἐπὶ τῷ ἀκοῦσαι Eßiova Ἰωάννῃ 6

᾽ ᾿Ξ 2 - « ’
συντετυχηχέναι. πολυχρόνιος γὰρ καταμείνας τῷ βίῳ ὁ μακάριος

2 ” - - Ξ ες - ’ x
Ἰωάννης διήρχεσεν ἄχρε τῆς τοῦ Τραϊανοῦ βασιλείας. πάντες δὲ

-

‘

> , = [77 > - - ) ’ > ΝΜ
οἱ ἀπόστολοι ὅτι ἀπαλλοτριοῦσι τὴν τοῦ Εβίωνος πίστιν καὶ aARo-| 0282

τρίαν ἡγήσαντο τοῦ αὐτῶν κηρύγματος τοῦ χαρακτῆρος, παντί τῳ
δῆλον.

25. Περὶ δὲ τοῦ ἁγίου Παύλου ὡς βλασφημοῦντες αὐτὸν λέγουσι
πόσα ἔχω λέγειν; πρῶτον μὲν γὰρ λέγουσιν αὐτὸν “Ἑλληνά τε καὶ
ἐξ ἐϑνῶν ὑπάρχειν, προσήλυτον δὲ γεγονέναι ὕστερον. πῶς οὖν
αὐτὸς λέγει περὶ ἑαυτοῦ ὅτι »Ἑβραῖος ἐξ Ἑβραίων, ἐκ σπέρματος
᾿βραάμ. φυλῆς Βενιαμίν, κατὰ νόμον Φαρισαῖος, περισσοτέρως ζηλω-
τὴς ὑπάρχων τῶν πατρικῶν μου παραδόσεων«' χαὶ ἐν ἄλλῳ τόπῳ
λέγει »Ἰσραηλῖταί εἰσι, κἀγώ" σπέρμα ᾿Αβραάμ εἰσι, κἀγώς, καί φησι
"περιτομῇ ὀχταήμερος καὶ ἀνατεϑραμμένος παρὰ τοὺς πόδας Γαμα-
λιὴλ καὶ Ἔβραῖος ἐξ Ἑβραίωνκ. καὶ ὦ τῶν δεινῶν ἑρπετῶν τὰ
δεινὰ κωκύματα καὶ τὰ δρακοντοειδῆῇ συρίγματα καὶ τῆς κενοφοωνίας
τὰ δηλητήρια. τίνος δὲ λήψομαι τὴν μαρτυρίαν; Ἐβίωνος καὶ τῶν
zart’ αὐτὸν ἢ τοῦ ἁγίου Πέτρου τοῦ λέγοντος »ὡς ἔγραψεν ὑμῖν ὃ
ἀδελφός μου Παῦλος, ἅτινά ἐστι βαϑέα καὶ δυσερμήνευτα, ἃ οἱ Aua-
ϑεῖς καὶ ἀστήρικτοι διαστρέφουσι τῇ ἑαυτῶν ἀγνωσίᾳ«; πάλιν δὲ
ὁ ἅγιος Παῦλος μαρτυρεῖ καὶ αὐτὸς τοῖς περὶ Πέτρον λέγων »Iaxo-
βος καὶ Ἰωάννης καὶ Κηφᾶς, οἱ δοκοῦντες στῦλοι εἶναι, δεξιὰς ἔδω-
χαν ἐμοί te καὶ Βαρνάβᾳ κοινωνίας«. κἄν τε γὰρ ἸΤαρσέα ἑαυτὸν
εἴποι, οὐχ ἀπὸ τούτου πάντως δέδοται πρόφασις τοῖς λεξι ϑηροῦσι

- x x - [4
τὰ εἰς ἑαυτῶν καταστροφὴν καὶ τῶν πειϑομένων * οὕτως ἔχειν.

x x x ‚ > n 4 ’ \

καὶ γὰρ καὶ Βαρνάβαν λέγει, Iwonp ποτε καλούμενον Βαρνάβαν δὲ
’ ’ ’

μεταχληϑέντα, υἱὸν παρακλήσεως ἑἕρμηνευόμενον, “ευίτην Κύπριον

2f vgl. Irenaeus III 3, 4; II 15 Harvey — 10 Phil. 3,5 Gal. 1,14 —
13 I Kor. 11, 22 — 14 Phil. 3, 5 Act. 22,3 — 18 I Petr. 3, 168 — 21 Gal.2,9
— 23 vgl. Act. 22, 3 — 26 Act. 4, 36

M

1 ἐπὶ τὸ M 2 συντετυχέναι M | γὰρ] δὲ M 3 ἄχρι] ἕως M > τω
aus τὸ V τὸ Μ 7 ὡς --- λέγουσιν am Rande nachgetragen Veorr <M 8 γὰρ
angeflickt V corr 10 αὐτοῦ M 11 Βενιαμεὶν M 12 παραδόϊσεων, 0 aus ὦ
Veorr παραδώσεων M 14f Γαμαλιήλου M 16 δεινὰ < M | χωχύματα aus

u. ausradiert V 18 roö? < M

χυήματα Veorr χνήματα M 17 λήψομαι,
21 zei angeflickt V eorr 23 αὐτὸν ΜΝ 94 λεξιϑηροῦσι aus λέξεσι ϑηροῦσι

Veorr 25 + etwa (αὐτοῖς ὑπ᾿ αὐτῶν nen)aoutva)* 26 zei? <M

25,1

D120

Panarion haer. 30, 24, 5—25, 13 (Ebionäer) 367

τῷ γένει. καὶ οὐ πάντως ἐπειδὴ Κύπριος ἦν, οὐκ ἦν ἀπὸ τοῦ Λευί,

os καὶ ὁ ἅγιος Παῦλος, εἰ καὶ ἀπὸ Ταρσοῦ ὡρμᾶτο, οὐχ ἠν ἀλλό-

τριος τοῦ Ἰσραήλ. διασπαρέντων γὰρ | πολλῶν ἐν τοῖς χρόνοις 7 P150

᾿Αντιόχου τοῦ Ἐπιφανοῦς καὶ ἐν χρόνοις ἄλλοις, καϑότι συνέβαιγε
πόλεμος, καὶ αἰχμαλωτισϑέντωον καὶ Ἰδοϑέντων εἰς πολιορχίαν, οἱ μὲν
αἰχμάλωτοι ἀρϑέντες ἐπέμειναν Ev τισι τόποις, οἱ δὲ ἀπὸ τῆς τοι-

αὐτης αἰτίας ἀναχωρήσαντες κατῴκουν ἕχαστος ὅπου κατείληφεν.

os καὶ ὁ ἅγιος Ϊερεμίας ἔλεγε περὶ τοῦ Ἰσραήλ, καϑάπερ πολλάκις 8

τοῦτο αὐτὸ συμβέβηκε τὸ ἀποδιδράσκειν ἀπὸ προσώπου τῶν πολε-

10 μίων, ὅτι »χαὶ εἰς Κιτιεῖς ἐὰν ἀπέλϑῃς, οὔτε ἐχεῖ σοι ἀνάπαυσις
ἔσταικ. παντὶ δέ τῳ δῆλόν ἐστιν ὅτι Κίτιον ἡ Κυπρίων νῆσος χα- 9
λεῖται᾿" Κίτιοι γὰρ Κύπριοι καὶ Ῥόδιοι. ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ Μακεδονίᾳ
τὸ γένος κατῴχηκε Κυπρίων τε καὶ Ῥοδίων" ὅϑεν δὴ καὶ ᾿Αλέξαν-
ὅρος ὡρμᾶτο ὁ Μακεδών. καὶ τούτου ἕνεχεν ἐμφέρεται ἐν τοῖς

15 Μακκαβαίοις ὅτι »ἐξῆλϑεν [σπέρμα] ἐκ γῆς Κιτιέων«" καὶ γὰρ ἐκ
σπέρματος τῶν Κιτιέων ᾿Δλέξανδρος ὁ Μακεδών. ἀλλὰ γενόμενος 10
πάλιν ἐν τῷ τόπῳ!, διὰ τὸν ὑποπεσόντα λόγον διεξελϑὼν τὴν περὶ 0284
τούτων ἱστορίαν, φημὶ ὅτι ἀπὸ τῆς μετοικήσεως πολλοὶ τὰς ἄλλας
χώρας κατοικήσαντες τοῦ Ἰσραὴλ ἤσαν σπέρματος κατὰ διαδοχήν.

20 ἐλέγοντο γὰρ καὶ ἑχάστης χώρας πατριῶται, ὡς καὶ αἱ ϑυγατέρες 11

τοῦ 10900 τὴν ἀντίληψιν τοῦ Μωυσέως τῷ πατρὶ ἀπήγγειλαν, ὡς

ἀποστήσας τοὺς ποιμένας ἐπότισεν αὐτῶν τὰ πρόβατα, καὶ πορευ-
ϑεῖσαι περὶ τούτου ὑφηγοῦντο τῷ ἰδίῳ πατρί, τοῦ δὲ λέγοντος ὅτι

»διὰ τί ἐταχύνατε σήμερον τοῦ ἐλϑεῖν;« πρὸς αὐτὸν ἔφασαν ὅτι 12

»ἀνὴρ Αἰγύπτιος ἐρρύσατο ἡμᾶς ἀπὸ τῶν ποιμένων χαὶ ἤντλησε καὶ Ὁ191

ἐπότισεν ἡμῶν τὰ ϑρέμματας, καὶ εὐϑὺς ὁ αὐτὸς ἔφη πρὸς αὐτάς

»διὰ τί οὐκ ἠγάγετε αὐτὸν ὧδε, ἵνα φάγῃ ἄρτον; « τίς δὲ οὐχ 18

οι

ΓΦ
οι

8—11 vielmehr Jes. 23, 12 -- 15 I Makk. 1,1 — 94{ Exod. 2, 181 —
27 Exod. 2, 20 — 27 vgl. Exod. 6, 16ff

ΥΝ

4 εἴποτε aus χαϑότι V ecorr > χαὶϊ <V | T δοϑέντων εἰς πολιορκίαν) lies
wohl ἀποδράντων διὰ πολιορκίαν ἢ, vgl. 7.7 ἀναχωρήσαντες u. 2.9 ἀποδιδράσχειν
6 lies ἀχϑέντες * | τῆς <V 9 αὐτῶ M | ἀποδράσκειν V 9 πολέμων M
10 εἰς σχιτιεῖς M 11 τῳ] τὸ M 15 [σπέρμα] * 16 Κιτιέων Ἢ Ἑλλήνων
VM 17 ἐμπεσόντα, ἐμ aus ὕπο Veorr | διεξῆλθον aus διεξελθὼν V eorr
18 φημὶ Ἢ πλὴν VM 19 /Joızjoavreg, κατ wegradiert Veorr χατωχήσαντες M
21 ἀντίληψιν, u wegradiert V corr 22 vor ἀποστήσας + 6 M | πρόβατα)
ϑρέμματα M 98 ti ὅτι aus ὅτι διὰ τί Veorr 94 πρὸς] En’ V

σι

10

V

368 Epiphanius

οἶδεν ὅτε Μωυσῆς υἱὸς μὲν γίνεται τοῦ ᾿Αμρὰμ καὶ τῆς Ἰωχαβέτ,
Aupau δὲ τοῦ Καάϑ, Καὰϑ' δὲ τοῦ. Asvi, Asvi δὲ τοῦ Ἰακώβ, Ἰακὼβ
δὲ τοῦ Ἰσαάκ. ᾿Ισαὰκ δὲ τοῦ ᾿Αϑραάμ; καὶ οὐκ ἀπὸ τοῦ καλεῖσϑαι τὸν
“Μωυσέα Αἰγύπτιον πάντως ἡ τῆς εὐγενείας καὶ τοῦ σπέρματος διέ-
πεσὲν ἀχολουϑία. οὗτοι δὲ καταλείψαντες τὴν ὁδὸν οἱ ἀπὸ τοῦ
E3iovos πεπλανὴ μένοι ἐπὶ πολλὰς διεστραμμένας ὁδοὺς καὶ ἀνάντη
τοίβον τὸν νοῦν ἐχδεδώχασιν.

26. Avyovoı δὲ πάλιν περιτομὴν ἔχοντες καὶ σεμνύνονται δῆϑεν
ταύτην εἶναι σφραγῖδα καὶ χαραχτῆρα τῶν τε πατριαρχῶν καὶ δι-
καίων τῶν κατὰ τὸν νόμον πεπολιτευμένων, | de ἧς ἐξισοῦσϑαι
ἐκείνοις νομίζουσι" καὶ δῆτα ἀπ᾿ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ τὴν σύστασιν
ταύτης βούλονται φέρειν, ὡς καὶ οἱ περὶ Κήρινϑον. φασὶ γὰρ καὶ
οὗτοι κατὰ τὸν ἐχείνων ληρώδη λόγον »ἀρχετὸν τῷ μαϑητῇ εἶναι
ος ὁ διδάσχαλος«" »περιετμήϑη, φησίν, ὁ Χριστός, καὶ σὺ περιτμή-

εἴ "| \ ’ ’ ᾿ - ;
Inte. * χαὶ ἵνα κατὰ πάντα τρόπον καταισχύνηται τῆς πλάνης

x ’ ᾿ x - - ς Ἔ

τὰ σπέρματα᾽ χαϑάπερ χαλινὸς τῇ ϑαλάσσῃ ἐκ ϑεοῦ ὁρισϑείς, κλεῖ-
> = G , N

ϑρα καὶ πύλαι, ψάμμος ὅριον ϑαλάσσῃ καὶ πρόσταγμα τό »ἕως τούτου

Sff vgl. Irenaeus adv. haer. I 26, 2; 1213 Harvey et eircumeiduntur ac per-
severant in his consuetudinibus quae sunt secundum legem u. Hippolyt refut. VII
34, 1f; S. 221, 10#f Wendland ἔϑεσιν Ἰουδαϊχοῖς ζῶσι, κατὰ νόμον φάσχοντες δι-
χαιοῦσϑαι καὶ τὸν Ἰησοῦν λέγοντες δεδιχαιῶσϑαι ποιήσαντα τὸν νόμον" διὸ χαὶ
Χριστὸν αὐτὸν τοῦ ϑεοῦ ὠνομάσϑαι χαὶ Ἰησοῦν (lies υἱόν ἢ, ἐπεὶ μηδεὶς τῶν
(ἑτέρων) ἐτέλεσε τὸν νόμον" εἰ γὰρ καὶ ἕτερός τις πεποιήχει τὰ ἐν νόμῳ προστε-
ταγμένα, ἦν ἂν ἐχεῖνος ὁ Χριστός. δύνασϑαι δὲ χαὶ ξαυτοὺς ὁμοίως ποιήσαντας
Χριστοὺς γενέσϑαι᾽ χαὶ γὰρ zal αὐτὸν ὁμοίως ἄνϑρωπον εἶναι πᾶσι λέγουσιν --
11ff vgl. haer. 28,5, 1# ; 8.317, 11ff u. Ps. Tertullian adv. omn. haer. 3 et gwia
scriptum sit: nemo discipulus super magistrum nee servus super dominum, legem
etiam proponit (sc. Ebion) — 13 Matth. 10, 25 — 16 vgl. Hiob 38, 10 —
17f Hiob 38, 11

M

δ. τὼ. Abu, β oben drüber V corr 5 vor οὗτοι ein οὐχοῦν hineingeflickt,
dafür γὰρ getilgt Veorr | δὲ γὰρ VM 9 hinter σφραγῖδα am Rande nachge-
tragen ἡγούμενοι Veorr < M 10 δι᾿ οἵὗς — νομίζουσι am Rande nachgetragen

Veorr <M | ἧς ἢ oös V 14 hinter περιετμήϑη ein γὰρ hineingeflickt V corr
15 *] es muß ein Satz ausgefallen sein, in dem Christus Subjekt war: so fordert
es das χαταισχύνηται u. die Wiederaufnahme S. 369, 20 ἢ 16 τῆς ϑαλάσσης M
17 ϑαλάσσῃ getilgt Veorr | πρόσταγμα τὸ ἕως aus προστάγματος ἕως V eorr

προστάγματος ὡς M

14

26, 1

P151

τῷ

ὡ.-

10

20

Panarion haer. 30, 25, 13—26, 10 (Ebionäer) 369

ἐλεύσῃ, καὶ οὐχ ὑπερβήσῃ, ἀλλὰ ἐν σεαυτῇ συντριβήσονταί σου τὰ
κύματας« (ὥς) φησιν, οὕτω καὶ οὗτοι ἐν ἑαυτοῖς καταδαπανηϑήσονται.
ἀλλὰ ἐκεῖ μὲν ἐκ ϑεοῦ προστάγματος εἰς εὐταξίαν ϑαλάσσης ἐκ ϑεοῦ
εἴρηται ὁ τοῦ 0000 λόγος, ἐνταῦϑα δὲ ἀφ᾽ ἑαυτῆς ἡ κακία καὶ ἡ
πλάνη τυφλώττουσα τὸν νοῦν καὶ τὸν εὐσεβῆ λογισμὸν ἀποστρε-
φομένη προύλαβε καϑ᾽ ἑαυτῆς ὥσπερ κύματα ἐγείρειν, τὰ σχέτλια τῶν
προαπαγγελλομένων αὐτῆς ὑπολήψεων ἑτέροις κύμασιν ἑαυτῆς συγ -
κρούουσα καὶ ἐν ξαυτῇ ἀεὶ συντριβομένη ξαυτήν (Te) διαλύουσα, --- ἢ
χαϑάπερ ἑρπετὸν δεινὸν ἑαυτὸ λυμαινόμενον χαὶ ἀντιστρεφόμενον
ἀπὸ τῆς κέρχου καὶ ἑαυτὸ βιβρῶσκον αὐτὸ ξαυτοῦ ἀναλωτικὸν | Yıro-
μενον. τοῦτο γάρ φασι γεγενῆσϑαι χαιρῷ ὑπὸ ἀσπίδων συγκλει-
σϑεισῶν ἐν πίϑοις, καὶ Exaoıng τὴν ἑτέραν χαταναλωσάσης τὴν δὲ
ἰταμωτέραν καὶ χαλεπωτέραν εἰς ὕστερον μεμενηκέναι᾽ μόνην (δὲν
καταλειφϑεῖσαν καὶ εἰς πεῖναν ἐλϑοῦσαν ἀπὸ τῆς ἰδίας κέρκου ἀρξα-
μένην ἑαυτὴν καταβεβρωκέναι ἱστοροῦσί τινες φυσιολόγοι κατὰ τὴν
Αἰγυπτίων χώραν. ὅϑεν καὶ ἁρμοδίως τὸ ὄνομα αὐτῇ ἐπέϑεντο, διὰ
τὴν κεφαλὴν τῆς Γοργόνος καὶ ταύτην ἀσπιδογοργόνα καλοῦντες.

οὕτω καὶ ὁ ματαιόφρρων Ἐβίων καὶ οἱ ἀμφ᾽ αὐτὸν προύλαβον ἕαυ-
τοὺς κατατέμνοντες καὶ ἀναιροῦντες an ἀρχῆς ἐκχεῖνα ἐφ᾽ οἷς καὶ
σεμωνύνονται. Χριστὸς γὰρ ἑαυτὸν οὐ περιέτεμεν, παιδίον γεννηϑείς"
δόξα δὲ τῷ ἐλεήμονι ϑεῷ, ὅτι ἑαυτὸν προέλαβεν ὁ βίων, ἵνα τὰ
ἀληϑινὰ μὴ ὁμολογήσῃ, εἰς τὸ καὶ ἔλεγχον αὐτῷ τοῦτο γενέσϑαι.
δἰ μὲν γὰρ ἔλεγεν αὐτὸν ϑεὸν ἄνωϑεν ἥκοντα περιτετμῆσϑαι τὴν
ὀκταήμερον (περιτομὴν) ὑπὸ τῆς Magias, τὸ τηνικαῦτα (ϑεὸς ὧν καὶ
συγχωρῶν κατὰ ἰδίαν εὐδοκίαν) παρεῖχεν ἂν τῷ ἀγύρτῃ τὴν περὶ τῆς
περιτομῆς πιϑαϊνολογίαν. ὁπότε δὲ φιλὸν ἄνϑρωπον αὐτὸν γεγε-
νῆσϑαι ἀπὸ ἀνθρώπων παρεισφέρει, οὐχέτι αἴτιός ἐστιν ὁ παῖς, εἰ
καὶ τὴν ὀχταήμερον περιτομὴν περιετμήϑη. οὐ γὰρ ἑαυτὸν περιέ-

11# vgl. haer. 22, 2, 2ff; 5. 240. 101}

M
cr & - ς “: In > ) - - ‚
2 (wc) * | evroic, & oben drüber Veorr 8 ἀλλ M | ϑεοῦϊ in ϑείου
verändert V corr 6 Eyeioovoa aus ἐγείρειν V corr 8 (te) * | διαλύουσα *]
διαλύει VM 9 ἑαυτοῦ M 10 &avra! M | βιβοῶσχον getilgt, dafür am

Rande χατεσϑίον Veorr | αὐτὸ nachgetragen Veorr <M | ἑαυτῶ Μ 10 γέ
νεται aus γινόμενον Veorr 12 [δὲ] } "ἢ" 13 (δὲ ὃ 15 zaraßowxevaıM 16 &o-
uo//divg, o aus o V 20 γεννηϑεὶς getilgt u. dafür am Rande γὰρ ἦν Veorr
23 ἄνωϑεν ϑεὸν M 24 {περιτομὴν *, vgl. Ζ. 28 25 τὴν πεοὶ < V; τινὰ

statt τὴν ὁ * 26 δὲ oben hinein Ὗ corr 27 ἀπὸ ἢ ὑπὸ VM
Epiphaniusl. 24

=]

8

9

10

25

30

370 Epiphanius

Ian ν ς x > ’ r x x [4 ἃ: >
τεμὲν, ἄλλα VRO ἀνϑρώπων περιετμήϑη. καὶ γὰρ οἱ παῖδες οὐχ
x 2 x 2 an ’ ᾿ - - - > >
ἑαυτοὺς περιτέμνουσι καὶ οὐδὲ αἴτιοί εἰσι τῆς ἑαυτῶν περιτομῆς, ἀλλ
a - = > ᾿Ξ > * » ͵ >) «ᾧ
οἱ αὐτῶν γονεῖς. ἐκεῖνοι γὰρ ἀδαεῖς οντὲες νηπιάζουσιν ἀγνοοῦντες
x ) ον ” > - > x - N
zei a οἴδασι τί αὐτοῖς ἀπὸ τῶν γονέων γίνεται.
< τ m 5 \ PN E ὧς 3 > RER ’ 4
. Ἡμεῖς δὲ καὶ ϑεὸν αὐτὸν λέγομεν ἀπ᾿ οὐρανοῦ ἐλθϑοντα καὶ
ἐν μήτρᾳ παρϑένου Megias τὸν χρόν ov | τῶν ἐγχυμονουμένων παίδων
παραμεμενηκότα, ὅπως τελείως ἀπὸ τῆς παρϑενικῆς μήτρας τὴν ἔν-
σαρχον ἐνανϑρώπησιν E ἑαυτῷ καὶ οἰχονομίαν οἰκονομήσῃ, ἐν ἢ καὶ περι-
ετμήϑη ἀληϑινῶς χαὶ οὐ δοκήσει ἡμέρᾳ τῇ ὀγδόῃ. »ἦλϑεν γὰρ

- > x
. πληρῶσαι τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας, καὶ οὐ χαταλῦσαις, οὐ τον

νόμον ἀλλότριον ἀποφῆναι, ἀλλὰ ἐξ αὐτοῦ μὲν δεδωρημένον | ἕως δὲ
τοῦ ἐν τύποις μεμενηκότα, ὅπως ἐν αὐτῷ καὶ di αὐτοῦ πάλιν ὅπερ
ἐνέλιπεν ἐν τῷ νόμῳ πληρωϑῇ, ἵνα οἱ τύποι εἰς πνευματικὴν τελείω-
σιν ἐλϑόντες ἐν ἀλη ϑείᾳ ὑπ᾿ αὐτοῦ τε χαὶ τῶν αὐτοῦ ἀποστόλων
χηρυχϑῶσιν, οὐχέτι ὄντες τύποι ἀλλὰ ἀλήϑεια. ἐπὶ τούτῳ γὰρ
ἐπληροῦτο τὸ ἐν τῷ νόμῳ εἰρημένον, ἕως αὐτοῦ τοῦ χρόνου διαρ-
χέσαν καὶ ἐν αὐτῷ ἀφιστάμενον, εἰς πλήρωμα δὲ μεϑεστάμενον, ὅπερ
ἔφη ἡ Σεπφώρα, ὅτι ἔστη τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς τοῦ παιδίου ‚uove.
καὶ οὐχ εἶπεν ὅτε »περιέτεμόν μοὺ τὸ παιδίον«" οὐ γὰρ φκονόμει ö
ἀποσταλεὶς ἄγγελος, ἵνα περιτομὴ γένηται, ἀλλὰ οὐδὲ τὸ αἷμα τῆς
περιτομῆς φοβηϑεὶς ἀπέστη, ἀλλὰ! ὑπομνήσεως χάριν τοῦ μέλλοντος (
παιδίου τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς ἱστᾶν *, ὅπερ ἀκούσας καὶ olxovo-
unoas ἀπέστη. καὶ ποίου παιδίου, ἄκουε, ἀλλ᾿ ἢ περὶ οὗ εἶπεν ὁ
προφήτης ὅτι »ϑελήσουσιν εἰ ἐγένοντο πυρίκαυστοι" ὅτι παιδίον
ἐγεννήϑη ἡμῖν, υἱὸς καὶ ἐδόϑη ἡμῖνε, τὸ μὲν γεννηϑὲν παιδίον
δεικνὺς ἐν ἀληϑείᾳ, ὅπως σημάνῃ τὴν ἀληϑινὴν ἐνανϑρώπησιν, τὸ
δὲ »υἱὸς ἐδόϑη ἡμῖν«ε, ὅπως δείξῃ τὸν ἄνωϑεν ϑεοῦ Aoyov καὶ υἱὸν
ϑεοῦ αὐτὸν δοϑέντα καὶ ἐν μήτρᾳ γενόμενον ἐνανϑρωπήσαντα,
ἔχοντα ἀμφόϊτερα ϑεὸν καὶ ἄνϑρωπον, αὐτὸν ϑεὸν αὐτὸν ἄνϑρωπον,
αὐτὸν υἱὸν ἄνωϑεν δοϑέντα αὐτὸν παιδίον γεννηϑέντα. ἐφ᾽ οὗ ἔστη
λοιπὸν τὸ αἷμα τῆς περιτομῆς, ὡς καὶ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ λέγει, ὅτε

9 Matth. 5, 17 — 18 Exod. 4, 26 --- 24 Jes. 9, δὲ — 31ff vgl. Joh. 12, 20f

3 ἀδαεῖς getilgt, dafür am Rande βραχεῖς Veorr 4 ὑπὸ 7 ὕπως ἢ
ἕωςω VM 8 οἰχονομήσει M 10 vor οὐ τὸν + zai V 11 ὑποφῆναι M
22 = etwa (Wzovöusı αὐτὴν εἰπεῖν ὅτι τὸ αἷμα τοῦ παιδίου μου ἔστη) " 25 υἱὸς
καὶ --- ἡμῖν «- Μ 28 δοθέντα zu δειχϑέντα verändert Veorr 31 ὅτε aus

ὅτι Veorr

27,1
D123

19

3

P153

10

20

v

Panarion haer. 30, 26, 10—28, 6 (Ebionäer) 911

ἀνῆλϑον Ἕλληνες ϑεάσασϑαι αὐτὸν καὶ ἦλϑον πρὸς Φίλιππον καὶ
λέγουσιν | αὐτῷ δεῖξον ἡμῖν τὸν Ἰησοῦν, καὶ ὁ Φίλιππος τῷ Ἰωάννῃ
καὶ ὁ Ἰωάννης τῷ Ἰησοῦ ἔφη ὅτι »τινὲς Ἕλληνες βούλονταί σε ϑεά-
σασϑαις, καὶ εὐθὺς ὁ κύριος ἀποχρίνεται λέγων »vov ἔφϑασεν ἡ
δόξα τοῦ ϑεοῦς, ἵνα δείξῃ περιτομὴν μὲν παρερχομένην τὴν ἔνσαρχον
καὶ τύπῳ ὑπηρετήσασαν ἄχρι χρόνου, τὴν δὲ ἐν σαρκὶ ἀχροβυστίαν
ἐν πνεύματι ἔχουσαν μείζονα περιτομήν, ϑεωροῦσαν Χριστὸν καὶ
αὐτὸν ἐν ἀληϑείᾳ κατειληφυῖαν.

28. Ei δὲ βούλονται οὗτοι λέγειν" πῶς οὖν Χριστὸς περιετμήϑη,
ἤδη μὲν οὖν, ὦ πεπλανημένοι, ἐδείξαμεν ὑμῖν δ ἣν αἰτίαν περιε-
τμήϑη. περιδτμήϑη γὰρ διὰ πολλοὺς τρόπους. χαὶ πρῶτον, ἵνα
δείξῃ ἐν ἀληϑείᾳ σάρκα (Eavrov ἀνειληφέναι), διὰ Μανιχαῖον καὶ
τοὺς λέγοντας ἐν δοχήσει πεφηνέναι" ἔπειτα, ἵνα δείξῃ ὡς οὐκ ἢν
ὁμοούσιον τὸ σῶμα τῇ ϑεότητι, ὥς φησιν» ᾿Απολλινάριος, ἀλλ᾽ οὔτε
ἄνωϑεν αὐτὸ κατενήγοχεν, ὡς λέγει Οὐαλεντῖνος" καὶ ἵνα βεβαιώσῃ
ἣν πάλαι ἔδωκε περιτομὴν δικαίως ὑπηρετήσασαν ἕος τῆς αὐτοῦ
παρουσίας καὶ διὰ τὸ μὴ ἔχειν τοὺς Ἰουδαίους ἀπολογίαν. εἰ γὰρ μὴ
περιετμήϑη, εἶχον λέγειν, οὐκ ἠδυνάμεϑα Χριστὸν δέξασϑαι ἐν ἀκρο-
βυστίᾳς ἄλλως τε καὶ ἔδει αὐτὸν ἐντειλάμενον τῷ Αβραὰμ πε-
ριτμηϑῆναι, σφραγῖδος ἕνεχα φαινομένης εἰς τύπον δὲ ἀληϑινῆς καὶ
ἀοράτου δοϑείσης, ταύτην Χριστὸν περιτμηϑέντα βεβαιῶσαι. ἐγένετο
γὰρ ἡ φαινομένη περιτομὴ ἕγεχεν δισταγμοῦ τοῦ ᾿Αβραάμ, ὅτε εἶπεν
ὁ ἅγιος καὶ δίκαιος ὡς ἐν δισταγμῷ »εἰ τῷ ἑκατονταετεῖ υἱὸς γεννη-

23 Gen. 17, 17

M 21-5. 372, 6 verkürzt bei Anastasius Sin. quaest. 28; Migne 89, 556 C

at Ὁ; ’ > ’ -
Lemma Τοῦ ἁγίου Enıyaviov ἐκ τῶν Παναρίων

1 ἦἤλϑον V | Ἕλληνες + βουλόμενοι V | αὐτὸν ϑεάσασϑαι V 2 Ἰωάννῃ
getilgt, dafür am Rande Ἀνδρέα V eorr 3 Ἰωάννης getilgt, dafür am Rande
Ἀνδρέας Veorr | Ἕλληνες <M 8 χατειληφυῖαν + χαταμανϑάνουσαν VM
(doppelte Lesart) ou, getilgt Veorr Ὁ ὦ; ΞΞῪ 12 ζξαυτὸν
ἀνειληφέναι) Ὁ 14 Mrandoroe; λ oben drüber Veorr Ἀπολινάριος Μ 15 αὐτῶν

χατενηνοχέναι M | βαλεντῖνος M 16 δέδωχε M 19 ἄλλως τε am Rande
nachgetragen Veorr < M 21 Χριστὸν ausradiert, dafür gesetzt νῦν Veorr
91- 8, 372,2 ἢ μὲν περιτομὴ διὰ τὴν naooıziav δίδοται, ἡ δὲ παροικία διὰ τὸν
δισταγμὸν τοῦ Ἀβραὰμ ὥρισται. Εἰπὼν γὰρ ἐν δισταγμῷ ὁ δίκαιος πρὸς τὸν

ϑεόν᾽ χατὰ τί γνώσομαι τοῦτο ὕτι κληρονομήσω τὴν γῆν ταύτην; φησὶ πρὸς αὐτὸν

᾿ ὃ ϑεός χτὲ Anast. Sin. 986 γενήσεται aus γεννηϑήσεται V eorr

24

124

28,1

ΕΘ

372 Epiphanius

ers

ϑήσεταις χαὶ »el Σάρρα ἡ πρεσβῦτις γεννήσει viove, καὶ εὐθὺς τοῦ
χυρίου λέγοντος »λάβε μοι χριὸν τριετίζοντα καὶ αἶγα καὶ δάμαλινς«
καὶ τὰ ἑξῆς, καὶ περὶ τὴν τοῦ ἡλίου δύσιν, ὡς εἶδεν λαμπάδας πυρὸς
χαὶ κλίβανον καὶ τἄλλα, | φήσας αὐτῷ ὁ ϑεὸς κατὰ ἐπιτίμησιν 7 Ö290
5 | »πάροιχον ἔσται τὸ σπέρμα σου ἐν γῇ ἀλλοτρίᾳ καὶ δουλώσουσιν Ὁ 196
αὐτὸ ἔτη τετραχόσια«ς ἀσφαλείας ἕνεχα διὰ τὸν δισταγμὸν | δι᾿ ὃν ῬΙ1ῦ4
εἶπεν »εἰ τῷ ἑκατονταετεῖ υἱὸς γεννηϑήσεταις, ἵνα μὴ καταδουλωϑὲν
τὸ σπέρμα ὑπὸ εἰδωλολατρῶν καὶ ἀπίστων Αἰγυπτίων ἐπιλάϑηται
ϑεοῦ τῶν πατέρων αὐτοῦ, ἐπέϑηκεν αὐτῷ καὶ αὐτοῖς τὴν ἔνσαρκον
10 περιτομήν, ἵνα ὁρῶντες ὑπομιμνήσχωνται καὶ δυσωπῶνται καὶ μὴ
ἀρνῶνται αὐτόν. καὶ διήρχεσεν ἄχρι Χριστοῦ τοῦτο, καὶ τούτου 8
ἕνεχα χαὶ αὐτὸς εὐδοκεῖ περιτμηϑῆναι χαὶ ἄνϑρωπος γέγονεν ἐν
ἀληϑείᾳ, ἄνωϑεν ἐλϑὼν ἐκ πατρὸς ϑεὸς “όγος καὶ οὐκ ἀποϑέμενος
τὴν ϑεότητα, ἀλλὰ σάρχα φορέσας ἐν ἀληϑείᾳ᾽ τελείαν δὲ ἐνανϑρώ- 9
15 πησιν ἔχων περιτέμνεται, τὰ πάντα οἰκονομῶν ἐν ἀληϑείᾳ, ἵνα καὶ
Ἰουδαῖοι ὡς προεῖπον ἀναπολόγητοι ὦσιν καὶ Μανιχαῖοι καὶ ἄλλοι
ἐλεγχϑήσονται καὶ ἵνα περιτμηϑεὶς εὐλόγως καταλύσῃ τὴν “περιτομὴν
χαὶ ἄλλην μείξονα ὑποδείξῃ, οὐχ ὡς μὴ ἔχων καὶ ἑαυτῷ συνιστά-
μενος, ἀλλὰ ἔχων μὲν δεικνὺς δὲ ὅτι ταύτης οὐχέτι ἐστὶν. χρεία,
20 ἀλλὰ τῆς μείζονος.
29. Καὶ ὅτι μὲν εὐϑὺς γεννηϑεὶς ϑεὸς ἦν καὶ οὐ ψιλὸς ἄνϑρω- 39,1
πος, οἱ μάγοι σαφῶς δείξουσι. μετὰ γὰρ δύο ἐτῶν χρόνον, ὡς ἔδειξαν
τῷ Ἡρῴδῃ τὸν χρόνον τοῦ ἀστέρος ν»ἀπὸ διετοῦς καὶ κατωτέρο«
ἐλϑόντες εἰς Ἱερουσαλὴμ καὶ ἐρωτήσαντες οἱ αὐτοὶ μάγοι καὶ γνόντες
ὅτι ἐν Βηϑλεὲμ ὁ Χριστὸς γεννᾶται, ἐξῆλϑον πάλιν τοῦ ἀστέρος δδη-
γοῦντος αὐτοὺς χαὶ ἦλθον ἀπὸ Ἱεροσολύμων εἰς Βηϑλεέμ. καὶ 3
εἰσελϑόντες εὗρον αὐτὸν μετὰ τῆς μητρὸς αὐτοῦ Παρίας καὶ πεσόντες

κῶς “τῶν De πανοῖς ας

pen

150)
οι

2 Gen. 15,9 — 3 vgl. Gen. 15,17 — 5 Gen. 15, 18 — 6ff vgl. haer. δ, 4,1;
S. 189, 10ff — 7 Gen. 17, 17 — 16 vgl. Röm. 2, 1 — 22 vgl. Matth. 2, 11 —
23 Matth. 2, 16 — 25 vgl. Matth. 2, 4 — 27 vgl. Matth. 2, 11

Υ ΜΝ

1 πρεσβύτη M 1f εὐθὺς ὁ χύριος aus εὐθὺς τοῦ χυρίου λέγοντος V eorr
2 χριὸν τριετίζοντα --- δάμαλιν] δάμαλιν τριετίζουσαν Anast. Sin. 3 λαμπάδα
Anast. Sin. 4 τὰ ἄλλα V < Anast. Sin. | φήσας --- ἐπιτίμησιν) ἐπάγει κατὰ
ἐπιτίμησιν ὁ ϑεὸς λέγων Anast. Sin. ὅ χαὶ δουλώσουσιν αὐτὸ < Anast. Sin. |
vor δουλώσουσιν ein zara am Rande zugesetzt V corr 6 αὐὐῶ VM | τετρα-
χόσια τριάχοντα Anast. Sin. 7 γενήσεται aus γεγνηθϑήσεται V corr 9 αὐτῷ
χα <M 11 μέχρι Μ 14 δὲ ἼτεΥ͂Μ 16 ὦσιν ὄντες VM 18 ἔχων]
ἑχὼν V “ ὁ NV 26 αὐτοῖς V

Er .

ot

10

20

Panarion haer. 30, 28, 6—29, 10 (Ebionäer) 373

> - x ’ \ - > x
προσεχύνησαν αὐτῷ καὶ προσήγνεγχαν τὰ δῶρα. εἰ τοίνυν εὐϑυς
& > ir ” ς Ε > \ \ \ 2
προσχυνεῖται, οὐ ψιλὸς ἀνϑρῶπος 0 γεννηϑείς, ἀλλὰ ϑεὸος χαὶ οὐ
\ ’ > x x ’ x
μετὰ τριάχοντὰα ἔτη καὶ οὐ μετὰ To βαπτιόμα Χριστὸς γίνεται,
DAS ἅν εν 8 \ ) ’ δὲ \ f \ \ Jr
ἀλλὰ εὐϑυς Χριστος ἐγεννηϑὴ ano παρϑένου ϑεὸς καὶ av-
δ - vun ξ Ὁ 9: ya ἡ nr In ὃ Ge 2
Homnog. διὸ καὶ οἱ | ayyeioı εὐϑυς υμνοῦσε λέγοντες »dosa ἐν
ς -- \ \ - ’ > > \
υφίστοις ϑεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς elonvn, Ev ἀνϑρώποις εὐδοκίας χαὶ
’ [4 ’
εὐαγγελίζονται τοὺς ποιμένας λέγοντες »ἐγεννήϑη ὑμῖν Χριστὸς
ia \ 3
κύριος σήμερον ἐν πόλει Aavide. καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ὦ
) , > F 7 > \ RER
nrarnutve Πβίων, δείκνυται, ἀλλὰ χαὶ ἀπὸ δωδεκαετοῦς εὑρίσκεται
> Γ᾿ - ’ -
»χαϑήμενος ἀνὰ μέσον τῶν ἱερέων καὶ πρεσβυτέρων, ἐρωτῶν τε
> = > De ’ = a ‚ =
αὐτοὺς | καὶ ζητῶν μετ΄ αὐτῶνςε, καὶ »ἐξεπλήττοντο ἐπὶ τῷ λόγῳ τῆς
- - ’ 2 - 2 x
χάριτος τῷ ἐχπορευομένῳ ἐκ τοῦ στόματος AVTOV<. καὶ οὐχὶ μετὰ
- Ω u 3 \ -
τὸ τριακοστὸν ἔτος ἐποίει τοῦτο, ἵνα εἴπῃς ὁτι ὁτε ἤλϑεν τὸ πνεῦμα
b) > \ \ b) N > x > \ > \ - c
εἰς avrov Χριστος ἐγένετο, ἀλλὰ εὐϑυς ἀπὸ δωδεκαετοῦς ος προ-
« - » 2) > x \
εἴπον, ὡς γέγραπται ἐν τῷ κατὰ Aovzav εὐαγγελίῳ. ἀλλα καὶ ἔτι!
> ou ’ > - > - x Α >
ἀνωτέρο;, OTE νηπιάζοντος αὑτοῦ ἀνῆλϑον (φησὶν) οἱ περὶ Ἰωσὴφ
x c Ἁ “- - C - \ >
καὶ αριὰμ εἰς Ἱερουσαλὴμ προσκυνῆσαι ἐν τῇ ἑορτῇ καὶ ἀνέχαμπτον,
) -» ’ 2 \ CC 28
ἕμεινεν ]ησοῦς xal ἐζήτουν αὐτὸν Ev τῇ οδοιπορίᾳ καὶ Ev τοῖς συγ-
Di > a 5 \ ς >
γενέσιν αὐτῶν καὶ οὐχ NVOL0XOvV (εἶχεν γαρ ἡ Maoia συγγένειαν)" ἀνα-
’ x - ς - ΤΡ ΥΝ er Car
χαμψασα δὲ καὶ ευροῦσα αὔτον ἔφη αὐτῷ »τί ημῖν ἐποίησας, τέχνον;
ἰδοὺ ἐγὼ καὶ ὁ πατήρ σου ὀδυνώμενοι ἐζητοῦμέν σες (Ev τάξει; γὰρ
πατρὺς ὁ Ἰωσὴφ αὐτῷ ὑπῆρχεν, οὐ γὰρ NV αὐτοῦ πατὴρ κατὰ φύσιν).
εἶτα ὁ κύριος πρὸς αὐτήν »τί ὅτι ἐζητεῖτέ us; οὐκ ἤδειτε ὅτι ἐν
τοῖς τοῦ πατρός μου δεῖ εἶναί μδ:« σημαίνων ὅτι ὁ ναὸς εἰς ὄνομα
» \ - 2 ’ > \
ϑεοῦ τουτέστιν πατρος τοῦ ἰδίου φχοδομηϑη. εἰ τοίνυν ἀπὸ νηπίου
5 \ \ \ 2 „ \ , ς
οἰόε τὸν ναὸν καὶ τὸν πατέρα, οὐκ ἄρα ψιλὸς ἄνϑρωπος ὁ γεννηϑεὶς
> « > x \ \ x \ 23 > Ἁ
]ησοῦς οὐδὲ μετὰ τὸ τριαχοστὸν ἔτος, μετὰ τὸ ἐλϑεῖν εἰς αὐτὸν τὸ

lg 118 τὴς 5.11.3. 10 Luk, 5.10... {{ vol. Luk. 4. 9
101 vgl. Luk. 2, 41ff — 19 vgl. Luk. 1, 36 — 20 Luk. 2, 48 — 23 Luk. 2, 49

M

1 αὐτῷ angeflickt Veorr <M ἃ οὐ ausradiert Veorr 6 εὐδοκία, o aus
o® V 7 vor Χριστὸς ein υἱὸς getilgt Veorr 13 ὅτε ausradiert, dafür ἀφ᾽ οὐ
gesetzt Vcorr | ἐξῆλθεν M 14 αὐτὸν aus ξαυτὸν Veorr | vor Χριστὸς + xal VM
ausradiert Veorr 16 ἀνῆλϑον, o aus α Veorr 181 συγγενεῦσιν M 19 εὕ-
ριόχον M | γὰρ am Rande nachgetragen Veorr <M 22 αὐτοῦ aus
avro V 24 us εἶναι M 25 πατρὸς τοῦ ἰδίου ausradiert, dafür τοῦ αὐτοῦ
πατρὸς gesetzt Veorrr | οἰχοδομήϑη M 26 ὁ γεννηϑεὶς] ἐγεννήϑη M

SO

4 D126

P155
6

7 0292

10

10

374 Epiphanius

eldos τῆς περιστερᾶς, υἱὸς καὶ Χριστὸς ἐχαλεῖτο, ἀλλὰ καὶ εὐϑὺς καὶ
ϑαρραλεωτέρως ἐν τοῖς τοῦ πατρὸς αὐτοῦ δεῖν αὐτὸν εἶναι ἐδίδασχεν.

καὶ ὅτι δὲ ὁ Ἰωσὴφ οὐχὶ “πατὴρ αὐτοῦ ἣν, ἀλλὰ ἐν τάξει πατρὸς
(ὑπῆρχεν), ἄχουε τοῦ αὐτοῦ εὐαγγελιστοῦ λέγοντος, τοῦ γράψαντος
ἀπὸ προσώπου Μαρίας ὅτι »ἐγὼ καὶ ὃ πατήρ σου ὀδυνώμενοι
ἐξητοῦμέν. σες" πάλιν πῶς γράφει λέγων »ἢ» δὲ Ἰησοῦς ἀρχόμενος
εἶναι ὡς ἐτῶν τριάχοντα, ὧν υἱός, οἧς ἐνομίζετο, Ἰωσήφε. ἐν δὲ τῷ
εἰπεῖν νὡς ἐνομίζετος ἔδειξεν αὐτὸν μὴ εἶναι αὐτοῦ υἱόν, ἀλλὰ νομί-
ζεσϑαι.

30. ᾿Ἐπιλείψει δέ μοι 6 καιρὸς διηγουμένῳ εἰς παράστασιν ἀλη-
ϑείας καὶ εἰς ἔλεγχον τῆς ματαιοφροσύνης Ἐβίωνος καὶ τοῦ αὐτοῦ
παραπεποιημένου ματαιοφροσύνης διδασκαλείου. πόϑεν γὰρ οὐ
σαφὲς ἂν εἴη ὅτι οὐ πατὴρ nv Ἰωσήφ, ἀλλ᾽ ἐν τάξει πατρὸς ἐνο-
μίζετο; »ldove φησίν »ἡ παρϑένος ἐν γαστρὶ ἕξει καὶ τέξεται viove'
καὶ οὐχ εἶπεν εἰδού, ἡ γυνής. καὶ πάλιν ἐν ἑτέρῳ τόπῳ λέγει
»χαὶ | τέξεται ἡ δάμαλις καὶ ἐροῦσιν, οὐ τέτοχενε. ἐπειδὴ γάρ τινες
τῶν Μανιχαίων καὶ Μαρκιωνιστῶν λέγουσιν αὐτὸν μὴ τετέχϑαι, διὰ
τοῦτο τό »τέξεται καὶ ἐροῦσιν, οὐ τέτοχεν«᾽ ἐπειδὴ οὐ τέτοχεν ἡ
Μαρία ἐκ σπέρματος ἀνδρὸς καὶ οὗτοι μανέντες λέγουσι ψευδῶς ἐκ

σπέρματος ἀνδρὸς αὐτὴν γεγεννηκέναι. γεγέννηχεν οὖν ἡ δάμαλις ἐν
ἀληϑείᾳ ϑεόν, ἄνϑρωπον ἐν ἀληϑείᾳ. καὶ ὅτι μὲν δάμαλις ἡ παρϑέ-
vos καλεῖται καὶ τὸ ταύτης λείψανον καϑαρισμὸς ἣν τῶν κεκοινο)-
μένων, ἄκουε τοῦ νόμου λέγοντος »λάβε σοι δάμαλιν πυρράνε, ἵνα
δείξῃ τὸ ἐχλεχτὸν σχεῦος τῆς ιαρίας * διὰ τὸ πυροειδὲς τῆς τοῦ
σωτῆρος ϑεότητος χωρηϑὲν ἐν τῇ παρϑένῳ᾽ »πῦρ γὰρ ὁ ϑεόςς φησί
»χαταναλίσχονε. καί φῆσιν ὁ νόμος »δάμαλιν πυρρᾶν, ἐφ᾽ ἧς ζυγὸς
οὐκ ἀναβέβηχεν ἐπὶ τὸν τράχηλονς, | ἵνα δείξῃ τὴν παρϑένον δάμαλιν,

ὅ Luk. 2, 48 — 6 Luk. 8, 23 --- 10 vgl. Hebr. 11, 82 — 14 Jes. 7, 14 --
16 Agraphon aus dem Apokryphon Ezechiel, vgl. Zahn, Forsch. VI 309 A. 3
Resch, Agrapha? S. 305f — 23 Num. 19, 2 — 25 Deut. 4, 24 — 26 Nüm. 19, 2

M

1 υἱὸς] Ἰησοῦς M | zei? ausradiert Veorr If χαὶ ϑαρραλεωτέρως getilgt
Veor 4 (ὑπῆρχεν) *, vgl. 8. 373,22 7 vor Ἰωσὴφ - τοῦ Μ | τῷητὸΜ 10 δέ
μοι] δῆμοι M | καιρὸς getilgt, dafür χρόνος gesetzt Veorr 19 πόϑεν γὰρ οὐ σαφὲς
ἂν εἴη] πῶς γὰρ οὐκ ἂν σαφὲς εἴη ἢ πόϑεν οὐ δείξοιμ᾽ ἂν Veorr 14 φησίν ge-
tilgt Veorr 18 τὸ <M | vor ἐπειδὴ einzuschieben {λέγει δέ" τέξεται ἣ δά-
μαλις χαὶ ἐροῦσιν, οὐ τέτοχεν) Jül. 22f χεχοινωνημένων, vn durchgestrichen
Veorr 23 σοι] μοι V | πυρράν + (ἄμωμον χαὶ τὰ ἑξῆς) Jül. 24 καὶ etwa
(εἰπών" λάβε σοι δάμαλιν, πυρρὰν δὲ λέγει) * | nvooosıdes M

D127

3
P156

0294

ὡ»Ὡ ΝΠ... να

σι

10

15

20

90

Panarion haer. 30, 29, 10—31, 3 (Ebionäer) 375

\ - - x ’ > ’ > x , \ ee
um yvovoav ζυγον γάμου ἀνόρος. ἀλλα τί μοι τὰ πλεῖστα δια-
, « ’ > |, > ‚ ’ Ὁ ’
λέγεσϑαι; ος παλιν Hocias Epn ἔκ προσώπου χυρίου οτι »λαβε σοι
’ , - ’ , \ \ 5 \ \
τόμον χάρτου καινοῦ μεγάλους, τομον διὰ τὸ εἰναι μὲν τὴν παρ-
, ‚ > ’ - \ > \ ‚ > - \
ϑένον Ex σπέρματος ἀνδρος, τετμῆσϑαι δὲ ano μίξεως ἀνδρῶν καὶ
- > \ - - > 2 \ ’ ’ ’
τμηϑῆναι ἀπὸ τῆς τῶν ἀνϑρώποων xara φυσιν συνηϑείας. παντες
\ ’ ’ ) \ - ς \ - -
γὰρ ἄνϑρωποι ἐκ σπέρματος ἀνδρὸς γεννῶνται" ἡ δὲ τοῦ Χριστοῦ
’ ’ \ \ ’ ’
γέννησις κατὰ φύσιν μὲν ἐκ γυναιχὸς παρϑένου Μαρίας τὴν Evar-
x ’ \ ’ 2 x - \ \ >
ϑοώπησιν ἔσχηκεν, παρὰ φύσιν δὲ Erundn ἀπὸ τῆς κατὰ τὴν av-
’ > r ς ἄν \ 2 - ‚ ee
ϑρωπότητα ἀκολουϑίας, ὡς καὶ Ἰακὼβ περὶ αὐτοῦ λέγει »ἐκ βλαστοῦ
Di x 2 5 Se, x ΄ ’
υἱέ μου ἀνέβηςς, καὶ οὐκ εἰπὲν »ἐκ σπέρματος ἀνέβης«. καὶ τούτου χαριν
ἥ ea ) ς ’ - Ric , Be ͵ ,
φησὶν ὁ ayıog Hociag ὁ προφήτης, μᾶλλον δὲ ὁ κυριος αὐτῷ λέγει »λαβε
-- ’ x = - N γιὰ N
σεαυτῷ τόμον χάρτους, τὸ εἶδος τῆς συνηϑείας σημαίνων, ἐν ᾧ τὰ
’ \ - > c x -» -
πάντα γράφουσιν οἱ υἱοὶ τῶν ἀνϑρώπων" ὡς καὶ ἐν τῷ ἕχατοστῷ
- > ’ - , \ \ ‚ ’ ’
τριακοστῷ 07000 ψαλμῷ λέγει »ἐπὶ to βιβλίον σου παντες γραφήῆσον-
ς ’ \ 2 x > = ’ \ > ,
ται ἡμέρας πλασϑήσονται, καὶ οὐϑεὶς ἐν αὐτοῖς«" βιβλίῳ γαῦ ἀπεί-
’ \ = ς -, \ > ,‚ ‚
xa0E τὴν μήτραν. δια τοῦτο ὁ Δαυὶδ λέγει »TO ἀκατέργαστον μου
> 2 ’ [4 [2 > - ’
εἴδοσαν οἱ ὀφϑαλμοί σους, τουτέστιν σπαρέντα πρὶν ἀπεικονισϑῆναί
Η͂ ’ \ - -. Ἵ ξ ὩΚΊΕ "ΑΙ
us ἔγνως με καὶ ἔτει πρότερον, πρὶν τοῦ σπαρῆναί με. 31. ὁ δὲ Ἑβραῖος
ἘΞ \ c- N > N x x ’
ϑαυμαστῶς τὸ ῥῆμα σαφηνίζει. TO ἀχατέργαστον γαρ γολμὶ ἐκα-
μ" Ω͂ ‚ ‚ ὋΝ ’ , -" \
λεσεν, ὁπερ ἑρμηνεύεται Xovdgog ἡ σεμιδάλεως κόχχος, δῆϑεν τὸ un-
, 2 Ba \ \ ’ 2 > ς SEEN ,ὔ ’
δέπω εἰς ἄρτον συνελϑὸν χαὶ φυραϑὲν, (1.2. ὡς ἀπὸ κόχκου σίτου
τμηϑὲν χονδρ(ί)ον. N χονδρίτης ἢ λεπτὴ vnpis, ἥτις ἐχ σεμιδάλεως
yiverar. οὕτως τὸ ἰσότυπον τοῦ εἴδους τὸ τεμνόμενον ἐξ ἀνϑρώπου
εἰς τὴν σπορὰν ἀχριβολογῶν ἀπέδειξε καί φησιν, εἰς Βλλάδα διά-
- ’ \ > , , N
λεχτον ἑρμηνευομένου τοῦ λογου, »TO ἀκατέργαστον«ε τουτέστιν TO
ὋΝ \ , 5 > ,
ἄπλαστον ἔτι Ev κοιλίᾳ ἡ πρὸ κοιλίας »εἶδον οἱ ὀφϑαλμοί σους
Ξ- \ ‚ ς \ \ " ς , Ε \ ,
(οἶδεν γαρ πᾶντα 0 ϑεὸς πρὶν γενέσϑαις, ὡς γέγραπται)" πλὴν βιβλίον
, ’ ς > 5 ’ -
χαὶ τομος μήτρα ἐστὶν ἡ σημαινομένη. καὶ οὐκ EINEV »λαβὲ σεαυτῷ
’ ὋΝ ‚ - ’ 2 \ , \ #7 ‚
BıßAlove ἢ »λαβεὲ σεαυτῷ Xaornv«e, ἀλλὰ »Touov«e παρὰ το ἰδιαζον
= - > ’ ’ , \ \ -
τῆς τῶν ἀνϑρώποων συνηϑείας, »χάρτους διὰ τὸ γραφικὸν τῆς μήτρας.

2 Jes. 8, 1— 9 Gen. 49, 9 --- 11 Jes. 8, 1 --- 14 Psal. 138,16 --- 16 Psal.
138, 16 — 27 Sus. v. 42

M

5 vor τμηϑῆναι oben drüber τὸ Veorr τετμηϑῆναι M 10 χαὶ οὐχ --- ἀνέβης
<M 13oi <V 18 ἑβραϊκὸς aus Eßoaiog Verr 19 γολμὴ Μ 90 δῆ-
εν] δηλοῖ de M 22 χονδρ(ίδον * | ἐκ oben hinein Veorr <M - 26 πλαστὸν M
27 πλὴν] πρὶν V 287 <M 29 διὰ aus παρὰ hergestellt V 30 παρὰ
τὴν . .. συνήϑειαν aus τῆς . . . συνηϑείας V eorr

“--
we.

7 D128

3

er

td

376 Epiphanius

»καινοῦς διὰ TO καινὸν τῆς παρϑένου | καὶ ἄχραντον, (»ueyaAove)' 4 D129
μεγάλη γὰρ ὡς ἀληϑῶς Μαριὰμ ἡ ἁγία παρϑένος ἐνώπιον ϑεοῦ καὶ

av ϑρώπων. πῶς γὰρ οὐχ ἂν εἴποιμεν ταύτην μεγάλην, χωρήσασαν

τὸν ἀχώρητον, ὃν οὐρανὸς καὶ γῆ χωρεῖν οὐ δύνανται; αὐτὸς δὲ
ἀχώρητος ὧν κατὰ ἰδίαν προαίρεσιν χαὶ εὐδοκίαν ἐχωρήϑη, βουλό-
μενος καὶ οὐ κατὰ ἀνάγκην. διὸ μέγας ὁ τόμος καὶ καινός" μέγας

διὰ τὸ ϑαῦμα, καινὸς ὅτι παρϑένος. »καὶ γράψονε, φησίν, »ἐν 5
αὐτῷ γραφίδι ἀνθρώπους, καὶ οὐκ εἶπεν" γράψει ἐν αὐτῷ τις γρα-

φίδι ἀνϑρώπου, οὐδὲ εἶπεν" γράψει | ἐν αὐτῷ ἄνϑρωπος, ἵνα μὴ evon 0296
) πρόφασιν ὁ Ἐβίων. εἰ γὰρ eine‘ γράψει ἐν αὐτῷ ἄνϑρωπος, εἶχεν
εἰπεῖν ὅτε ἄνϑρωπος Ἰωσὴφ ἔσπειρεν καὶ ἐκ σπέρματος ἀνδρὸς ἐγεν-
»ἤϑη Χριστός. τῷ δὲ Hocie πρὸ ἑπτακοσίων πεντήκοντα τριῶν 6
ἐτῶν πλείω ἐλάσσω ἔλεγε »γράψονς, ἵνα ἀπὸ τοῦ καιροῦ τοῦ διαστή-
ματος ὀφϑῇ πᾶσιν ἡ ἀλήϑεια, ὅτι οὐδεὶς ἠδύνατο πρὸ ἑπτακοσίων
πεντήκοντα τριῶν ἐτῶν σπεῖραι τὸν μέλλοντα γεννᾶσϑαι. ἀρα οὖν 7
μάτην λέγει τῷ προφήτῃ »γράψονε; οὐχί, ἀλλὰ ἵνα δείξῃ τὸ πνεῦμα

τὸ ἅγιον τὸ ἐν τῷ προφήτῃ, αὐτὸ ἐνεργητικὸν γινόμενον τῆς συλ-
λήφεως τῆς ἐνσάρκου Χριστοῦ παρουσίας ἐν ἀληϑείᾳ᾽ »πνεῦμα γὰρ
ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σές φησὶν ὁ ἄγγελος Γαβριὴλ τῇ Μαρίᾳ καὶ

τὰ ἑξῆς. τὸ δέ »γραφίδι ἀνϑρώπους« τουτέστιν εἰκόνι ἀνϑρώπου᾽" 8
»ἄνϑρωπος γὰρ Χριστὸς Ἰησοῦς, μεσίτης δὲ ϑεοῦ καὶ ἀνϑρώπωνς,
ἐπειδὴ ἄνωϑεν ἦλϑεν ϑεὸς Δόγος, ἐκ Μαρίας δὲ ἄνϑρωπος, οὐχ ἀπὸ
σπέρματος ἀνδρὸς γεγεννημένος. καὶ διὰ τοῦτο εὐϑύς φησιν ὃ προ- 9 Ῥ1δ8
φήτης »xal εἰσῆλϑεν πρὸς τὴν προφῆτινε, ἵνα δείξῃ προφῆτιν τὴν
“Μαρίαν, καὶ οὐχὶ τὴν γυναῖχα Ayal, ὥς τινες πλανῶνται φάσκοντες

διὰ τὸν Elexiav εἰρῆσϑαι. ἤδὴ γὰρ ὁ Ἐζεκίας ἕνδεκα ἔτη εἶχεν γε- 10

7 Jes. 8,1 — 12 die Zahl ruht auf der Chronik des Eusebius: 2015 (= die Jahre
zwischen Abraham u. Christus, vgl. Eusebius-Hieronymus Chronik S. 169, 14f Helm)
weniger 753 ergibt als Rest 1262 = ΟἹ]. 6, 3 (6, 2 Hieron.) = 3. Jahr des Ahas. Dazu
stimmen die 11 Jahre in 2.26, wenn Hiskia bei der Thronbesteigung 25 jährig
war — 18 Luk. 1,35 — 21 I Tim. 2,5 — 23ff vgl. haer. 78, 16,4 — 24 Jes. 8, 3
— 25 vgl. Eusebius ecl. proph. IV 4; Migne 22, 12040 τινὸς τῶν &x περιτομῆς
εἰρηκότος ἀκούσας μέμνημαι, ταῦτα τῷ Αχαζ προφητεύεσϑαι περὶ ᾿Εζεκίου (ebenso
Hieronymus zu Jes. 7, 14; Migne 24, 109 Β)

M

1 {μεγάλου * 4 vor γῆ ein ἡ getilgt Veorr | οὐκ ἠδύναντο 8 καὶ
hineingeflickt Veorf | γράψει ἐν) γράψειεν | ce <M 18 χιλίων vor ἕπτα-
χοσίων ausradiert Veorr χιλίων ἑπτακοσίων M, vgl. Z. 14} 13 πλείω +7 V
14 πᾶσα V 16 ἀλλ᾽ M 17 γενόμενον V 19 ἐπὶ σὲ <M 21yoo*]
δὲν ΜΝ 94 εἰσῆλθον M; über den Sinn der Lesart εἰσῆλθεν vgl. S. 377, 1858
u. haer. 78, 16, 4 25 Μαριὰμ V | Ἀχαὰξ, erstes « getilgt Veorr

10

20

Panarion haer. 30, 31, 3—32, 4 (Ebionäer) 3T1

- \ - «- \ > - 5 \
γεννημένος. τῷ γὰρ τρίτῳ ἔτει τῆς τοῦ πατρὸς αὐτοῦ βασιλείας TO
- “ ’ ς N \ \ N x
ῥῆμα ἐπροφητεύετο τι »idov, ἡ] παρϑένος Ev γαστρὶ ἕξεις. καὶ μετὰ τὸ
= N ” - 5 ’ \ ’
ἀποϑανεῖν τὸν Ayal, βασιλεύσαντα δεκατέσσαρα ἔτη καὶ τελευτήσαντα,
a, ς ’ Se) ‚ > , ὝΕ: Jr p ’
εὐϑυς φησιν ἢ γραφὴ »καὶ ἐβασίλευσεν Elexiac, καὶ ἣν εἴκοσι {πέντελ)
- - δὲ "ἢ - 3 ᾿ - \
ἐτῶν ἐν τῷ βασιλεύειν αὐτόνε. πῶς οὖν ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ πατρὸς
> - rc > - ’ ’ -
αὐτοῦ, τεσσαρεσχαίδεχα ἔτη αὐτοῦ βασιλεύσαντος, προφητευομένου τοῦ
’, ) > 2 ’ ς
ἐκ παρϑένου γεννωμένου Βωμμανουὴλ Εζεκίας γεννηϑήσεται, ὁ εἴχοσι
-» ’ \ \ > - > N -
ἐτῶν βασιλεύσας μετὰ τὸν αὐτοῦ πατέρα, χαὶ οὐχὶ μᾶλλον φανγή-
τ 3 “ » =» a ς ’
σεται τοῖς συνετοῖς ὁτε ἤδη υπῆρχεν γεννηϑείς, OTE ὁ προφήτης
’ \ - ᾿ - = 3 \ I -
προεφήτευσε τὸ ῥῆμα ἐπὶ τῆς τοῦ Αχαζ πατρὸς τοῦ ELlexiov βασι-
’ DEN ’ ” m - ἜΞ [2 ς
λείας; μαλιστα οὐδὲ προφητιδος οὐτσῆς τῆς τοῦ Αχαζ γυναιχος, ὡς
“- ’ ’ \ c - ’
παντί τῳ δῆλον ἐστιν. Μαρία δὲ ἔστιν, ἡ εἰποῦσα καὶ προφητεύουσα
« > x - - - - \ - - \
»OTL ἀπὸ τοῦ νῦν μαχαριοῦσίν μὲ πᾶσαι αἱ γενεαὶ τῆς γῆς«" πρὸς
a ) x x > ΡΥ) ς \ - ) ’ >) >
nv εἰσηλϑε Laßoını καὶ εὐηγγελίσατο ὡς TO πνεῦμα EAEVOETAL EN
2 εἶ > Ἕ - ’ ’ \ ’ ς =
αὐτὴν τὸ ἐν Hocia λαλῆσαν καὶ γεννήσει viov, τὸν κύριον ἡμῶν
3. = ’ ’ Or 2 DEN >
Ἰησοῦν Χριστόν, διὰ πνεύματος aylov καὶ οὐκ ἀπὸ σπέρματος Aav-
’ c τὰ > ΄ “-
ὅρος, ὡς οὗτοι ἀφραίνοντες καὶ σφαλλόμενοι βλασφημοῦσιν.
Μ > , \ = ὔ, SC \ x c
32. Βληλεγκχται δὲ τοῦ ματαιόφρονος καὶ 0 σαββατισμος καὶ ἢ περι-
\ \ FC \ «ς ) 2 - x
τομὴ καὶ οἱ καϑ' ἡμέραν βαπτισμοὶ ὑπ᾽ αὐτοῦ γινομενοι" Ev γὰρ σαβ-
᾿ ; \ Ξ > - > , Ὁ
βάτῳ φιλοτιμεῖται τὰ πλεῖστα ϑεραπεύειν ]ησοῦς. χαὶ οὐ μόνον | ὁτι
, 2 \ \ x , - \ x
ϑεραπεύει, ἀλλὰ καὶ κατὰ δύο τρόπους ἰᾶται. παραγγέλλει γὰρ τοῖς
> » 2 - [4 Υ \ ’ \ ’
ἰατρευϑεῖσιν Ev τῷ σαββατῳ αἴρειν τὸν xoaßparov καὶ βαδίζειν,
> N SD ’ \ ’ 2 ‚ 5" - a)
ἀλλὰ χαὶ EV σαββατῷ NNAOV YPVOAOAG ENEHNKEV τοῖς τοῦ τυφλοῦ οφ-
| ὯΝ \ - [4 ’ τς ΡΣ ΄
ϑαλμοῖς ξργον δὲ ἔστι πηλὸν φυρᾶσαι. ‚dev γνοντες οἱ ἀποστολοι
\ ’ DEN - > u > En -
ὁτι λέλυται τὸ σαββθατον ἀπὸ τῆς αὑτοῦ aua αὑτοῖς συνδιατριβῆς καὶ
, , ’ ’ \ ’ 1. ,
διδασκαλίας, τίλλουσι σταχυας σαββάτῳ καὶ ψώχουσι καὶ ἐσϑίουσιν.
3 x ’ ’, x > ’ ’
nv δὲ σάββατον δευτερόπρωτον, ὡς ἔχει τὸ εὐαγγέλιον. σαββατα

1 τρίτῳ] Eusebius (ecl. proph. IV 4; Migne 22, 1204 C) u. Hieronymus (zu Jes.
7,14; Migne 24, 109C) setzen den frühest möglichen Fall: das 1. Jahr des Ahas —
2 Jes. 7,14 — 3 vgl. II Kön. 16, 2 (&xxaidexa ἔτη); die 14 Jahre des Epiph. sind
vom Zeitpunkt der Weissagung an gerechnet — 4f vgl. II Kön. 18, 2 U Chron. 29, 1
— 12 vgl. Eusebius 66]. proph. IV 5; Migne 22, 1205 C διὸ χαὶ προφῆτις 00x ἀπει-
χότως χαὶ αὐτὴ (Maria) ἂν λεχϑείη, ebenso Hieronymus zu Jes. 8, 1—4; Migne
24,115 A/B — 13 Luk. 1,48 — 22 vgl. Joh.5,38 — 23 vgl. Joh.9,6 — 26 vgl. Luk.6,1

VM 19-8.378,23 in lat. Übersetzung bei Corderius Catena in Lucam p.175 (— cat.)

1 τρίτῳ Jül.] ἐνάτω V ἐννάτωΜ 2 προφητείετο, g oben hinein Veorr ἐπρο-
φητεύετο M 3 βασιλεύσαντα + (Ereon)? * 4 {πέντε) 11. 9o<M 10 τῷ
ῥήματι M | ἐπὶ <M | Ayadd, α getilgt Veorr | vor τοῦ Ἐζεχίου + τῆς V
11 Axljes, α getilgt Verr 12 τῳ] τὸ Μ | ἡ <M | zei προφητεύουσα <M
14 εἰσελεύσεται, eig getilgt Veorr 22 xoaßarov V 26 ψώχουσιν, ὦ aus v Veorr

D130

Ei

4

10

20

V

378 Epiphanius

\ ’ “ὦ ς ’ \ Ν BE: D > ᾿

γὰρ διάφορα ὠριζεν 0 νόμος, τὸ μὲν κατὰ ἑβδομάδα avaxvxiovuevor| D131
» Piz \ Ἢ x ς - \

φύσει σάββατον, τὸ δὲ διὰ τὰς ὑποπιπτούσας τῆς κατὰ σελήνην P159

veounvias χαὶ τὰς καϑεξῆς ἑορτάς, οἷον ἡμέρας σκηνοπηγίας καὶ
ἡμέρας Πάσχων, ὅτε τὸ πρόβατον ϑύουσι καὶ ἄξυμα λοιπὸν ἐσϑί-
ουσιν" ἔτι δὲ ὅτε τὴν μίαν νηστείαν νηστεύουσι τοῦ ἔτους, τὴν λεγο-
μένην μεγάλην, καὶ τὴν ἄλλην, ἣν λέγουσι μικρᾶν. ὅτε γὰρ ὑπο-
πίπτουσιν αὗται αἱ ἡμέραι, ἤτοι ἐν δευτέρᾳ σαββάτων ἢ ἐν τρίτῃ ἢ
ἐν τετράδι, σάββατον καὶ αὐτὸ αὐτοῖς ὁρίζεται. διὸ μετὰ τὴν τῶν
ἀζύμων γενομένην ἡμέραν καὶ ὁρισϑεῖσαν ἡμέραν σαββάτου, τῷ σαβ-
βάτῳ φύσει τῷ μετὰ τὴν ἡμέραν τῶν ἀζύμων εἰς σάββατον λελο-
γισμένην, εὐρέϑησαν διαβαίνοντες διὰ τῶν σπορίμων καὶ ἔτιλλον
στάχυας χαὶ ἔψωχον χαὶ ἤσϑιον, δειχνύντες ὅτι λέλυται ὃ δεσμὸς ὁ
ἐν τῷ σαββάτῳ ὁριζόμενος, ἐλϑόντος τοῦ μεγάλου σαββάτου τουτέστιν
Χριστοῦ, τοῦ ἀναπαύσαντος ἡμᾶς ἀπὸ τῶν ἁμαρτημάτων ἡμῶν, οὗ
τύπος ἢν ὃ Νῶε, ὃν ὃ πατὴρ αὐτοῦ ἐμιαρα οουδα ἑωρακὼς κατὰ προ-
φητείαν ἐπέϑετο αὐτῷ ὄνομα Νῶ , λέγων ὅτι »οὗτος ἀναπαύσει
ἡμᾶς ἐκ τῶν ἁμαρτιῶν ἤτοι FE ἔργων ἡμῶνε. ὁ Νῶε δὲ ano
ἁμαρτιῶν οὐχ ἀνέπαυσεν, ἀλλὰ εἰς Χριστὸν προεφήτευσεν ὃ “άμεχ
τὴν προφητείαν, τὸν Νῶε ἑρμηνευόμενον ἐν ἀληϑείᾳ (Νῶε γὰρ ἀνά-
παῦσις ἑρμηνεύεται) καὶ Σεβέϑ', ὅπερ ἀνάπαυσις καὶ σάββατον ἑρμη-
»εύεται᾽ ὃ ἐστιν Χριστός, ἐν ᾧ ἀναπέπαυται ὃ πατὴρ καὶ τὸ ἅγιον
αὐτοῦ πνεῦμα, καὶ πάντες ἄνϑρωποι ἅγιοι ἐν αὐτῷ ἀνεπαύσαντο,
παυσάμενοι ἀπὸ ἁμαρτημάτων. οὗτός ἐστι τὸ μέγα σάββατον καὶ
ἀίδιον, οὗ τύπος ἤν τὸ μικρὸν καὶ πρόσχαιρον σάββατον, ἐξυπη-
ρετούμενον ἄχρι τῆς αὐτοῦ παρουσίας, προσταχϑὲν ὑπ᾽ αὐτοῦ κατὰ
τὸν νόμον χαὶ ἐν αὐτῷ λυϑὲν χαὶ πληρωϑὲν ἐν τῷ εὐαγγελίφ᾽ οὕτως
γὰρ εἶπεν ὅτι ἀπὰς ἐστιν ὃ υἱὸς τοῦ ἀνϑρώπου χαὶ τοῦ σαββάτους.

ὅϑεν
οἱ πρὸ eis Be ἔλυον ἐν τῷ ναῷ τὸ σάββατον RTL καὶ ϑεῷ

5 vgl. haer. 12, 2; 8. 205, 10 — 8 vgl. Luk. 6, 1 — 16 Gen. 5, 29 —
191 Theophilus ad Aut. III 19; S. 232 ner — 23 vgl. haer. 8, 6, 8; 8. 192, 20ff —
27 Matth. 12, 8 — 29 vgl. Matth. 12,

Μ cat. (bis Z. 25)

Sf τὴν λεγομένην --- μικράν nachgetragen Vcor <M 6f ἐμπίπτουσιν aus

ὑποπίπτουσιν Veorr 14 nuäs<M 15 ξο ρακὼς, o ausw Veorr 17 hinter

ἁμαρτιῶν + ἡμῶν nachgetragen Veorr < M 18 ἀλλ ΜΝ | προφήτευσεν, €
oben drüber ‚Veorr ἐπροφήτευσεν M; vgl. S. 377, 10 19 τὸν Pet.] τῶ VM
197 νῶε γάρ — Eoumveveraı am Rande nachgetragen Veorr < M 21° <M
23f zul ἀίδιον am Rande nachgetragen Veorr < M 24 χαὶ πρόσχαιρον am
Rande nachgetragen Veorr < M

-".α.

8

10 D132

Bier nr

10

20

Panarion haer. 30, 32, 4—33, 3 (Ebionäer) 379

ϑυσίας προσφέροντες, ἵνα μὴ ἀργήσῃ ϑυσία ἡ ἐνδελεχὴς | καὶ καϑ' Ö300

ἡμέραν προσφερομένη. οὐ μόνον δὲ αὐτοὶ προεφήτευον οἱ ἱερεῖς λυϑή-
σεσϑαι τὸ σάββατον διὰ τοῦ μὴ ἀργεῖν, ἀλλὰ χαὶ αὐτὴ ἡ περιτομὴ
ἔλυε τὸ σάββατον. γεννωμένου γὰρ παιδὸς πολλάκις ἐν σαββάτῳ
ἀναίρεσις σαββάτου καὶ περιτομῆς ἐγίνετο" οὕτω ταῖς ἀμφοτέραις ἡ
λύσις προεϑεσπίζετο. δείκνυται γὰρ ὅτι οἱ περιτέμνοντες αὐτὸ τὸ
γεννηϑὲν ἐν σαββάτῳ, ἐὰν ϑελήσωσιν ἀχριβολογήσασϑαι τὴν ὀγδόην
ἡμέραν, εὑρίσχοντες ἐμπίπτουσαν ἐν σαββάτῳ καὶ περιτέμνοντες ἔργον
εἰργάσαντο καὶ τὸ σάββατον ἔλυσαν ἐὰν δὲ ὑπερϑῶνται διὰ τὸ μὴ
λῦσαι τὸ σάββατον, ἐνάτῃ λοιπὸν περιτέμνουσι τὴν περιτομὴν καὶ
ἔλυσαν αὐτὴν τὴν περιτομὴν καὶ τὸν περὶ αὐτῆς τῶν ὀχτὼ ἡμερῶν
ὅρον τοῦ προστάγματος.

33. ᾿Αλλὰ οὔτε ἢν τελεία ἡ πρώτη περιτομή, ἀλλὰ σημείου χάριν
ἐδόϑη, εἴς τε ὑπόμνησιν τῶν μετὰ ταῦτα καὶ διὰ τὸν δισταγμὸν τοῦ
ἁγίου ᾿Αβραὰμ ὡς προείρηται ἐπιτιμηϑέντος χαὶ τύπου ἕνεχα τῆς
μεγάλης τῆς τὰ πᾶντα xar ἰσότητα πληρούσης ἐν τοῖς κχαταξιου-
μένοις. ἐχείνη μὲν γὰρ εἰ ἦν ἁγιαστείας ἕνεκα καὶ κληρονομίας οὐρα-
νῶν βασιλείας χάριν, ἄρα ἐστέρηται Σάρρα τῆς βασιλείας καὶ Pe-
Bexxa καὶ Asia καὶ Ῥαχὴλ καὶ Ἰωχαβὲτ καὶ Μαρία ἡ ἀδελφὴ Mwov-
σέως καὶ πᾶσαι αἱ ἅγιαι γυναῖχες, καὶ οὐ δυνήσονται κληρονομεῖν
βασιλείαν οὐρανῶν, μὴ δυνηϑεῖσαι τὴν περιτομὴν τοῦ Aßoaau ἔχειν,
nv ϑεὸς αὐτῷ δεδώρηται κατὰ τὸν τούτων λόγον. εἰ δὲ οὐχ ἐστέ-
ρηνται αὗται τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, καίτοι οὐ μετεσχηκυῖαι
περιτομῆς, οὐδὲν ἄρα ἰσχύει ἡ νῦν ἔνσαρχος περιτομή, τί δὲ καυχᾶ-
ται βίων περὶ περιτομῆς, ὁπότε καὶ οἱ εἰδωλολάτραι καὶ ἱερεῖς τῶν
Αἰγυπτίων περιτομὴν ἔχουσιν; ἀλλὰ καὶ οἱ | ΣΣαρακηνοὶ οἱ καὶ ᾿Ισμα-

14 vgl. 5. 371, 21} — 25ff vgl. clement. Recogn. 133 VII 53 Origenes
c. Cels. 122; 172, 23ff Kötschau V 41; Il 45, Aff V 48; II 52, 11ff u. bei Eusebius
praep. ev. VI 11; Migne 21, 501 A

M

1 ἐνδελεχὶ M | χαὶ <M 2 προφήτευον, ε oben drüber Vcorr ἐπροφή-
tevov M 4 γὰρ] de V 8 neoıteuovtes V 10 ἐνάτη, ν ausradiert V ἐν-
vorn M 11 αὐτὴν getilgt Veorr | περὲ αὐτῆς τῶν ὀχτὼ ἡ μερῶν am Rande an-
geflickt Veorr <M 14 τῶν ἢ αὐτῶν VM | τὸν aus τῶν Veorr 16 τὰ aus
χατὰ V ecorr 17 ἁγιαστείας, α getilgt Veorr 18 χάριν + (δοθεῖσαλ ὃ ἢ
19 Asia aus ἡλία hergestellt Veorr λία M | Ἰωχαβὲϑ' aus Ἐλισαβὲτ hergestellt V eorr

’Eiıcaßtt M 25 περὶ <, περιτομὴν aus περιτομῆς Veorr | ἱερεῖς Pet.] μιαρεῖς V

uneosis M 26 οἱ] εἰ M

11 P160

39, 1

D133

380 Epiphanius

ἌΞΩΝ, x » τ Ar 3 ἃ Pr Ὑ. ἦν
ηλῖται περιτομὴν ἔχουσι καὶ Σαμαρεῖται καὶ Ιουδαῖοι) καὶ Ιδουμαῖοι
m = ’ x ἢ > x ’ - -
χαὶ μηρῖται. τούτων δὲ οἱ πλείους οὐ διὰ νομὸν τοῦτο ποιοῦσιν,

na N >. x ᾿
ἀλλὰ ἀλόγῳ τινὶ συνηϑείᾳ.
"κν ς Per x ’ > ’ x
Καὶ ἁπλῶς πολὺν χρόνον ἀναλώσω κατατριβόμενος εἰς τὴν Tov- 4
- 2 \ x ’ > x - - τ

5 rov ληρῳδίαν, διὰ τὸ ἐπερείδεσϑαι αὐτὸν μάτην τῷ ῥητῷ © εἴρηκεν

ς [2 > x - - - ς c ’
ὁ σωτὴρ »ἀρχετὸν τῷ μαϑητῇ εἶναι ὡς ὁ διδάσχαλοςς, ἵνα καὶ αὐτὸς
’ \ ᾿ > \ - - - -

σεμνύνηται τὴν ἰδίαν περιτομὴν ἀπὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ περιτομῆς

Be > IP - N > > - Ω >
τῆς ἐν αὐτῷ χαλῶς περιτμηϑείσης καὶ δὲ αὐτοῦ καταλυϑείσης. ὁμῶς ὃ
> x ’ c \ \ \ x \ ’
ἐπειδὴ βούλεται ὁ κτηνώδης διὰ τὴν πρὸς τὸν Χριστὸν μίμησιν Aau-

’ - \ ’ > > ΄ ἐν a > \ -

10 Bavesıp τοῦτον τὸν A0oyov, οὐχ ὀχνήσω δεῖξαι ὁτε οὐ διὰ τοῦτο
Ὺ > x x ’ ς ’ N o > x -
εἴρηται. | εύϑυς γὰρ φράζει 0 χύριος λέγων oTı οὐ διὰ τοῦτο 6 P161
ΕΥ̓ 3 x N x x - > ᾿ > x
εἶπεν, ἀλλὰ διὰ τοὺς διωγμοὺς καὶ τὴν τῶν Ἰουδαίων εἰς αὐτὸν

᾿ , ἐ ἐμὲ ἐδίοωγὲε \ ῥαᾶς din 4 ? Zu: Ö302
παροινίαν, καί φησιν | »εἰ ἐμὲ ἐδίωξαν, καὶ vuas διωξουσιν᾽ εἰ ἐμὲ 0302
’ \ Cm ’ > \ ’ \ ’
ἐμίσησαν, καὶ ὑμᾶς μισησουσινκ. »οὐχ ἐμὲ λέγετε κύριον καὶ dıda-
\ - ’ \ ’ 5 \ ’
15 σχαλον; χαὶ καλῶς λέγετε, εἰμὶ Yaoe’ »εἰ οὖν τὸν οἰχοδεσποτὴν
- a 4 ’ - \ > - ’
Βεελζεβοὺλ ἐχάλεσαν, πόσῳ γε μᾶλλον τοὺς οἰχιακοὺς αὐτοῦ;ς al?
> 02 - ren 0? \ > - Im
>00 δύναται δοῦλος εἶναι ὑπὲρ τὸν κύριον αὐτοῦ οὐδὲ μαϑητὴς
«ς x x [4 > - ” x ’ x ’ ς
ὑπὲρ τὸν διδασχαλον αὐτοῦ" ἤτω δὲ κατηρτισμένος κατὰ παᾶντα 0
᾽ ς < ’ ’ x x
μαϑητῆς, ὡς ὁ διδάσκαλος« τουτέστιν ἕτοιμος εἰς διωγμὸν καὶ κακο-
= Η ᾿ - ς > ‚ a LICH =

20 λογίαν καὶ πᾶν οτιοῦν ἐπιφερόμενον. οϑεν χαὶ ὁ ἅγιος Παῦλος 8
Ἢ « ’ > - \ > σ
ἔλεγεν »μιμηταί μου γένεσϑε καϑὼς κἀγὼ Χριστοῦς. καὶ οὐχ οτι

= 3 \ > - , ς > Ian
ἐχεῖνος ἐμιμεῖτο τὸν αὐτοῦ δεσπότην ὡς οὐχ ἔδει οὐδὲ γὰρ ἔλεγεν
Ο ’ ᾽ ” eaN - > ὋΝ ’ c ’ ᾽ ν ’ N a
ὁτι ϑεὸς εἶμι ἡ vios ϑεοῦ εἰμι ἢ Aoyos 0 ϑεοὸς εἰμι λέγει γὰρ οτι
> ἃ > « ’ - 2 ΄ \ ς ’
»ἐγο εἰμι ὁ ἐλάχιστος τῶν ἀποστόλῶνκς« χαὶ »οσπερεί TO ἐχτρώματι
” > ’,
25 ὥφϑη κχαἀμοίκ«.
΄ x ’ 2 ’ x \ - \ ’
34. Εἰ δὲ σύ, Ἑβίων, λαμβάνεις τὸ ῥητὸν τοῦτο ἐπὶ μιμήσει 84,1
r - Ἢ > \ »»" ᾿ - x T Pr ’ 5
Χριστοῦ καὶ ἀπο τῆς περιτομῆς (περὶ) ἧς ματαιοφρονεῖς ϑέλεις εἶναι
c ς ’ Pr - x «ς ς ; x 2 er - > -
ὡς ὁ διδασχαλος, μᾶλλον δὲ | ὡς ὁ κύριος, un Ev τῇ περιτομῇ αὐτῷ D134
«. - > ’ > ’ ’ ς ’ \ ’
ὁμοιοῦ" οὐ γὰρ σε ὠφελήσει. παρήνεγχε γὰρ ὁ κύριος τὸν ταύτης
, « \ - - - 2 ᾿, 3 \
30 χρόνον, ὡς δια πολλῶν μαρτυριῶν σαφῶς ἀπεδείξαμεν. ἢλϑεν γαρ 2

> vgl. S. 808, 11ff — 6 Matth. 10, 25 — 13 Joh. 15, 20 — 14 Joh. 13, 13
— 15 Matth. 10, 25 — 17—19 Matth. 10, 25 Luk. 6, 40 — 21 IKor. 11,1 —
24 IKor. 15, 9. 8

vM

1 [zei Ἰουδαῖοι] "ΘῈ 50] ὃΜ 7 ἀπὸ verändert zu διὰ u. demgemäß die
folgenden Genitive in Aceusative verwandelt Veorr 21 Meyer <V 23 λόγος
ϑεοῦ aus λόγος ὁ ϑεὸς hergestellt V eorr 27 (neoi) * | ματαίως φρονεῖς aus
ματαιοφρονεῖς Veorr 29 χύριος)] Χριστὸ M 30 μαρτύρων (von späterer Hand
verbessert) V

10

20

V

Panarion haer. 30, 33, 3—34, 6 (Ebionäer) 381

καὶ ἐπλήρωσεν, δοὺς τὴν τελείαν περιτομὴν τῶν αὐτοῦ μυστηρίων
οὐχ ἐν ἑνὶ μέλει μόνῳ, ἀλλ᾽ ὅλον σῶμα σφραγίσας καὶ περιτεμὼν
ἀπὸ ἁμαρτίας, καὶ οὐχ ἕν μέρος λαοῦ σῴζων τουτέστιν ἄνδρας μό-
γους, ἀλλὰ [καὶ] ὅλον λαὸν τὸν τῶν Χριστιανῶν κατὰ ἀλήϑειαν ἄν-
ὅρας τε καὶ γυναῖκας ὁμοῦ σφραγίξων χαὶ εἰς οὐρανῶν βασιλείας
κληρονομίαν ἀφϑόνως *, χαὶ οὐκ ἐλλιπῶς ἕνὶ τάγματι τῶν ἀνδρῶν
μόνον χατὰ ἀσϑέγειαν τὴν σφραγῖδα παρέχων, ἀλλὰ λαῷ ὁλοτελεῖ
διὰ τῆς σφραγῖδος καὶ ἐντολῶν καὶ ἀγαϑῆς διδασχαλίας τὴν βασι-
λείαν τῶν οὐρανῶν ἀποκαλύπτων. εἰ δὲ ὡς ὁ κύριος βούλει εἶναι,
ὦ EBiov, τουτέστιν og ὁ διδάσχαλος, πολὺ ἡπάτησαι. μὴ ἐν τῇ
περιτομῇ ἀπειχάζου, ἀλλὰ χάλεσον τὸν Λάζαρον ἀπὸ μνημείου ἢ
ἄλλον νεχρὸν ἔγειρον, λεπροὺς χαϑάρισον ἢ τυφλοῖς χάρισαι τὸ
βλέπειν ἢ ἐκ γενετῆς παραλυτιχὸν ἴασαι, εἰ δύνῃ" οὐ δύνῃ δέ, ὅτι
ἐναντίως πράττεις, ἀπιστίᾳ κατεχόμενος καὶ δεσμοῖς σαρκὸς καὶ
δικαιώμασι νόμου ἀπληρώτοις. εἰ δὲ καὶ ταῦτα ἡδυνήϑης ποιῆσαι,
ὅπερ οὐ δύνῃ διὰ τὴν καχοπιστίαν σου. οὐ λέγω * ὡς ὁ Χριστός.
οὐ γὰρ δύνῃ ἀπεικασϑῆναι ϑεῷ, φϑαρτὸς ὧν ἄνϑρωπος καὶ ἠπατη-
μένος, ἀλλ᾽ οὔτε Χριστοῦ τὸ ὀνομα ἐπὶ ϑεοσήμ μείοις δύνασαι ἐπι-
χαλέσασϑαι, κἂν τε ἐπικαλέσῃ, οὐχ ἐνεργεῖς. εἰ δὲ καὶ ὅλως ἔνεργε Is
παραλυτιχὸν ἀναστῆσαι, εἶχεν Av, διὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ ἀνα-
στάς, καὶ | σύνεσιν παρ᾽ αὐτοῦ λαβεῖν, ἵνα σοῦ μὴ ἀνάσχηται σαβ-
βατίξειν, ἀλλὰ παρὰ τοῦ ὀνόματος τοῦ ἰασαμένου * μαϑεῖν ὅτι »ἀρον
τὸν χράββατόν σου καὶ πορεύου εἰς τὸν οἶχόν σου ἐν σαββάτφῳε.
ἤδη δέ μοι εἴρηται ὡς διαφόρως ἕκαστος αὐτῶν περὶ Χριστοῦ ὑπο-
βάλλει, ποτὲ μὲν | αὐτὸς ὁ βίων λέγων ἐκ παρατριβῆς ψιλὸν ἂν-
ϑρωπον αὐτὸν γεγενῆσθαι, ἄλλοτε δὲ οἱ ἀπ᾿ αὐτοῦ ἘΕβιωναῖοι ἄνω
δύναμιν ἐκ ϑεοῦ κεχτῆσϑαι τὸν υἱόν, καὶ τοῦτον κατὰ καιρὸν τὸν
Adau ἐνδύεσθαί τε καὶ ἐχδύεσϑαι, ὧν τὰς διαφόρους γνώμας ἐν δυ-
vausı ϑεοῦ ἀνετρέψαμεν.

22 Joh. 5, 8 — 24 vgl. S. 335, 211

M

ὃ οὐχ aus οὐκ V οὐκ Μ 4 [χαὶ * 6 » etwa (προάγων) * | ἐλλιπῶς, ı
statt εἰ Veorr 13 γεννητῆς M 16 κα etwa (eivai oe) ἢ 18 τὸ ὄνομα
Χριστοῦ V 181 ἐπιχαλεῖσϑαι ΜἅΜἁθ 20 εἶχες M | ἂν hineingeflickt Veorr <M
21 οὐ vor σύνεσιν getilgt Veorr 22 διὰ auf Rasur statt παρὰ Veor | * etwa
(dvyntau) ἢ 26 αὐτὸν γεγενῆσϑαι am Rande nachgetragen Veorr < M
27 rov < V | viöv] Xoworöv? *, nach S. 337, 1 u.7

P162

4

>

Ö304

6
D135

10

382 Epiphanius

=1

Καὶ τί μοι ἔτι διατρίβειν ἐν ἁλίμοις καὶ ἀμπώτεσι τόποις, πῆ μὲν
ἐπικλυζομένοις πῆ δὲ καταξηραινομένοις, ἐξ ὧνπερ ἰχϑύων ἐκχβρά-
σματα πολλάκις γίνεται καὶ τοῖς ποσὶ τῶν τὰς ὀχϑας τούτων μετι-
ὀντῶν τῶν τύπων (ἐκ τοῦ ἀνὰ μέσον τῶν ἰχϑύων τινὰ ἰοβόλα εἶναι,
τρυγόνας δέ φημι καὶ δρακαίνας καὶ καρχαρίας καὶ σμυραίνας, ὡς
καὶ ἤδη προείρηται) βλάβην ἐμποιεῖ. παρελεύσομαι τοίνυν τὸν 8
τόπον αὖϑις, ϑεῷ εὐχαριστῶν ὅτι καὶ ταύτην τὴν αἵρεσιν. εἰς Tov-
πίσω ἐτρέψαμεν, οὐ παρέργως ἀλλὰ καὶ ἐπιμελῶς ἐλέγξαντες. ἐπ᾽ 9
ἄλλας δὲ καϑεξῆς ἑαυτοὺς ἐπιδῶμεν, ἀγαπητοί, ϑεὸν αἰτούμενοι βοη-
ϑόν. ὅπως τῆς ἐπαγγελίας τὸ πλήρωμα αὐτὸς δι᾽ ἡμῶν τελειώσῃ. | P163

r x > ‚ - x - — - \ > n ner
Kara Θυαλεντίνωον τῶν καὶ Tvworızav τὰ, τῆς δὲ ἀκολουϑίας λα.

x ’ x > > -
1. Meta τούτους τοὺς Εβιωναίους καλουμένους, ζαὐτ)ῶν τὴν 1,1
᾽ ’ ” > ’ -
μοχϑηρίαν διοδεύσαντες τάς τε ἄλλας ἐπαγγειλάμενοι ϑεοῦ δυνάμει ἃ
x δὰ "Ὁ 02 - x x x - ’ ’
τᾶς ἑξῆς, ἑτέρων ϑηρῶν μορφὰς καὶ ἰοὺς ἑρπετῶν δηήγματὰ τε καὶ

- - 4 > ’ a > 56 2 - ’, «ς > x
δηλητήρια Eyovoas, οσαπερ Ev ταῖς αὐτῶν διδασκαλίαις ὡς ἀπὸ

᾿ Ἔ , Ὃν - - \
χάσματος ἰδεῖν ἔνεστι, πυρβολου ἡ ἑρπετοῦ δεινοῦ καὶ βασιλίσκου Trexun-
᾽ x x - ᾿ x S > «
μένας, ἐπὶ τὴν τῶν Οὐαλεντίνων αἵρεσιν διέξειμι, τὸν ἔλεγχον αὐτῶν
pr - ri Τρ τ ΒΝ eo
χατα ὀυνᾶάμιν ποιούμενος, τῶν | ON καὶ νωστιχῶν Eavroic ἐπιϑέεντῶν D136
" τ ᾿ - - - 2 - >
ovoua, ὧν διαφοραὶ μέν εἰσι δέχα Ev μιᾷ πληγῇ τῆς αὐτῶν οὀνειρο- 2

4 vgl. Aelian de nat. anim. IT 50 — 11ff zur Darstellung des
Epiph. vgl. insbesondere (Justin dial. 35 Hegesipp bei Eusebius h. 6. IV 22,5;
S. 372, 1 Schwartz) Irenaeus adv. haer. I 1, 1ff; ISff Harvey u. I 11, 1Hff; I 988
Hippolyt refut. ΥἹ 8. 21 _ Tertullian adv. Valentinianos u. sonst Ps. Tertullian
adv. omn. haer. 4 Filastrius haer. 38; S. 20, 23ff Marx, sowie die bei Clemens
Al. u. Origenes erhaltenen Bruchstücke

M

1 ἀπώτεσι, u oben drüber Veorr θῇ τῶν... μετιόντων ἢ] τοῖς... μετιοῦσι
VM 4 τόπων) τούτων M | ἀναμέσων Μ | τῶν <M 6 χαὶ getilgt
Veorr 10 Unterschrift zar& Ἐβιωναίων aı(!) zal/// Aa V (die Zahlen gehören
eigentlich zur folgenden Überschrift) 11 zara Ovarevrivov τῶν zal Γνωστι-
χῶν V κατὰ Οἰὐαλεντίνγων τῶν χαὶ Γνωστιχῶν τὰ ἢ χαὶ Aa M 19 (avr)ov *
13 τάς τε ἄλλας getilgt, dafür hinter ἐπαγγειλάμενοι ein te angeflickt V eorr
| «- (ἐλέγχειν) * 15 ὅσαπερ zu ὡς verändert Veorr; lies wohl ὥσπερ *
16 ἔνεστι] ἔστι M 17 { Ζεχυημένας) lies wohl (τρόπους) κεχτημένας * |
ἔλεγχον) λόγον getilgt u. ἔλεγχον am Rande gesetzt Veorr 18 ἑαυτοὺς V

Panarion haer. 30, 34, 7—31, 2,1 (Ebionäer u. Valentinianer) 383

πολίας συζυγιῶν τε καὶ ὀγδοάδων καὶ ἀρρενοϑηλείων αἰώνων {κατ᾽
ἄλλην ἄλλης ἰσορρύπως πεπληγμένων, οὐχέτι μὲν κατὰ χρόνους τάτ-
τῶν διαδοχῆς τὴν σύνταξιν, ἀλλὰ κατὰ πρόβασιν ἀφ᾽ ἑτέρας εἰς ὃ ἑτέραν
διερχόμενος. ἐν ἑνὶ γὰρ χρόνῳ οὗτοι πᾶντες ὡς μύχητες ἐκ γῆς 3
ἐβλάστησαν καὶ ὥσπερ κακόρ(ρ)εκτα καὶ δυσώδη βοτανῶν βλαστή-
ματα καὶ χόρτος ἀχανϑώδης καὶ | ὡς φωλεὸς πολλῶν σχορπίων ἐξ ὃ 806
ἑνὸς πάντες καιροῦ τῷ βίῳ ἐβλάστησαν καί, as προεῖπον, δίκην
μυκήτων auoopias ὑπὸ μίαν ϑῆξιν πεφήνασιν, ὡς καὶ ἤδη τῷ ayıo-
τάτῳ Εἰρηναίῳ περὶ αὐτῶν προείρηται. σύγχρονοι γὰρ γεγόνασιν 4
10 οὗτοι πάντες, ἕχαστος δὲ ἀπὸ τοῦ ἑτέρου τὴν κακὴν πρόφασιν ἐρανι-
σάμενοι, ἄλλος [ἀπὸ] ἄλλου ἔτι περισσότερόν (ti) βουλόμενος * ἐπι-
δείξεως χάριν ἑαυτῷ προετύπωσε διαφορὰν χακῆς ἐξευρέσεως. κα
πάντες Γνωστιχοὺς ἑαυτοὺς ὠνόμασαν, Οὐαλεντῖνός τε φημὶ καὶ 0
πρὸ αὐτοῦ Γνωστιχοί, ἀλλὰ καὶ Βασιλείδης καὶ Σατορνῖλος καὶ
15 Κολόρβασος, Πτολεμαῖός τε καὶ Σεκοῦνδος, Καρποχρᾶς καὶ ἄλλοι
πλείους. ἀλλὰ τὰς πάσας ἐνταῦϑα ὀνομάσαντες διὰ τὴν ἐν ἑνὶ 6
καιρῷ σχέσιν πάντων τῆς ἀναδύσεως καὶ καχοβλάστου *, ὅμως τῆς
ἑχάστου σπορᾶς κχακόγοιαν ἰδίᾳ ἀφηγησόμεϑα. τέως δὲ ἐπὶ τὸν
προκείμενον αἱρεσιάρχην καὶ τραγῳδοποιὸν ἐλεύσομαι, φημὶ δὲ Ove-
20 λεντῖνον χαὶ τὴν αὐτοῦ διδασκαλίαν, τὴν ἀπὸ τῆς μεγάλης ταύτης
7 “)ωστικῆς ἐπαγγεϊλίας ὑπάρχουσαν, ζαταγνωστικῆς δὲ Anomdiag *, P164
ὡς τοῖς συνετοῖς χαταγινωσχομένη εὑρίσκεται καὶ καταγέλαστος.
2. Οὐαλεντῖνος μὲν οὖν οὗτος τῷ χρόνῳ διαδέχεται τοὺς πρὸ 9,1
αὐτοῦ προτεταγμένους, Βασιλείδην τε καὶ Σατορνῖλον, Ββίωνά τε

σι

“ un m

4ff vgl. Iren. I 29, 1; I 221f Harvey super hos autem ex his qui praedicti
sunt Simoniani multitudo Gnosticorum Barbelo exsurrexit et velut a terra fungi

manifestati sunt

ΝΜ

1 αἰωνίων V | (απ * 2 ἄλλης ἢ ἄλλως VM 3 πρόβασιν
Dind. Öh.] πρόσβασιν VM 8 τῇ ἀμορφίᾳ aus ἀμορφίας hergestellt V corr
| μιν, ı aus ἡ Veorr ϑίξιν M 9 περὶ αὐτῶν am Rande nachgetragen
Veorr <M 4 ὐπὸ Fa Een Fe] kekevgen) * 11f ἐπιδείξεως *]
ἐπιδειξίας aus ἐπιδεξιᾶς Veorr ἐπιδεξιίᾶς M 12 ἐξευρήσεως M 13 ὀνόμασαν M
15 Σεχοῦνδος am Rande statt Σεδοῦχτος gesetzt Veorr 17 σύσχεσιν aus σχέσιν
Veorr σχέσιν M | τῆς) τὴν V ] κα etwa {διδασχαλίας) * | ὅμως *] öuoö VM
19 τραγωδοποιὸν, ὃν aus ὧν Veorr | ἐλευσόμεϑα V | vor φημὲ ein χαὶ getilgt
Veorr 20 διδασκαλίαν + (ExIjcouaı)? * 21 γνωστικὴν V | ὑπάρχουσαν, αν
auf Rasur Veorr | {μεστὴν οὖσαν) * 23 οὗτος -ἰΞ od M fh;

10

20

v

384 Epiphanius

ᾶ' » x ᾽ x x > > > ER T \ ’
καὶ Knowso» χαὶ δίηρενϑον καὶ τοὺς ἀμφ᾽ αὐτοὺς" οὗτοι γὰρ πᾶντες

x

> - - nr - > x -
ἐν ἑνὶ χαιρῷ | τῷ βίῳ κακῶς ἐφύησαν. ὀλίγῳ δὲ πρόσϑεν μᾶλλον οἱ D137

περὶ Κήρινϑον καὶ Μήρινϑον καὶ Ἐβίωνα" ἅμα γὰρ τοῖς ἤδη μοι πρὸ
αὐτῶν δεδηλωμένοις ἀνεφύησαν. τὴν μὲν οὖν αὐτοῦ πατρίδα ἢ
πόϑεν οὗτος γεγέννηται, οἱ πολλοὶ ἀγνοοῦσιν" οὐ γάρ τινι ὁάδιον
τῶν συγγραφέων μεμέληται τούτου δεῖξαι τὸν τόπον. εἰς ἡμᾶς δὲ
ὡς ἐνηχήσει φήμη τις ἐλήλυϑε᾽ διὸ οὐ παρελευσόμεϑα, καὶ τὸν τούτου
τόπον μὴ ὑποδειχνύντες, ἐν ἀμφιλέχτῳ μέν (ei δεῖ τὰ ἀληϑῆ λέγει»),
ὅμως τὴν εἰς ἡμᾶς ἐλϑοῦσαν φάσιν οὐ σιωπήσομεν. ἔφασαν γὰρ
αὐτόν τινες γεγενῆσϑαι Φρεβωνίτην, τῆς Αἰγύπτου Παραλιώτην, ἐν
᾿Αλεξανδρείᾳ δὲ πεπαιδεῦσϑαι τὴν τῶν Ἑλλήνων παιδείαν. ὅϑεν
κατὰ μίμημα τῆς κατὰ τὸν Ἡσίοδον Θεογονίας τῶν (te) παρ᾽ αὐτῷ
τῷ Ἡσιόδῳ τριάκοντα ϑεῶν λεγομένων καὶ αὐτὸς τὴν ἐϑνόμυϑον
ποίησιν εἰς τὸν ἑαυτοῦ νοῦν λαβὼν καὶ ἀπὸ τῶν σὺν αὐτῷ καὶ πρὸ
αὐτοῦ | τῆς ἀληϑείας ἐχπεπτωχότων τὴν ὑπόνοιαν κτησάμενος, καὶ
αὐτὸς τὰ ἴσα τῷ Ἡσιόδῳ ἀπὸ ἑτέρων ὀνομάτων εἰς ἕτερα μετα-
ποιήσας ἠϑέλησε φαντάσαι τὸν χόσμον. τριάχοντα γὰρ καὶ οὗτος
ϑεοὺς καὶ αἰῶνας καὶ οὐρανοὺς βούλεται παρεισάγειν" ὧν ὁ μὲν
πρῶτός ἐστι Βυϑός, ὡς χαὶ αὐτὸς ἔφη ἀφραίνων τῇ διανοίᾳ ὁποῖα
ἀμέλει καὶ ὃ αὐτοῦ προβολεὺς τῆς ἐννοίας Ἡσίοδος »Χάος πρώτιστα
ϑεῶνε ἔφη" Χάος δὲ καὶ Βυϑὸς τίνι οὐκ ἂν σαφῆ εἴη τὸ ὁμώνυμον
χεχτημένα; ὅρα δὲ τὴν τοῦ ἀγύρτου τετραγῳδημένην μυϑοποιίαν
χαὶ μοχϑηρὰν διδασκαλίαν. τριάκοντα γὰρ οὗτος, ὡς ἔφην, αἰῶνας
βούλεται παριστᾶν, οὖς καὶ ϑεοὺς ὀνομάζει, δεχαπέντε ἄρρενας καὶ
ϑηλείας τοσαύτας εἶναι λέγων. ἕκαστον δὲ αἰῶνα ἀρρενόϑηλυν καὶ
ζεῦγός φησιν αὐτὸς καὶ οἱ αὐτοῦ" δεχαπέντε δὲ δυάδας φασὶν εἶναι,
ἃς συζυγίας καλοῦσι. τὸν ἀριϑμὸν δὲ εἶναι τριάκοντα αἰῶνας, ἕχά-
στην δὲ ϑήλειαν γεννᾶν ἀπὸ τοῦ ἄρρενος τοὺς καϑεξῆς αἰῶνας")
εἶναι δὲ τούτους ὡς ὑποτέτακται, κατὰ ἀντιπαράϑεσιν ἑἕχάστου ἀρ'-

20 Hesiod Theogonie 116 (vgl. Theophilus ad Aut. II 6; 5. 60 Otto clement.
Hom. VI 3; S. 74, 15f Lagarde)

M

1 hinter Κήρινϑον von späterer Hand τὸ» hinzugesetzt V χαὶ ἥήρινϑον
<M 5 οὗτος αὐτὸς M | ῥᾷδιον getilgt Veorr 6 μεμελέτηται M 7 vor ἐνη-
χήσει + ἐν Μ | [zei]? ἢ 8 εἰ δεῖ] ἤδη V | τὴν ἀλήϑειαν V 9. σιωπήσαιμεν V

11 59ev] ὅμως M 12 xaraı *] xai zö-VM . |. «re):* 13 Ἡσιώδω M
20 Ἡσίοδος, o ausw V 21l[Eypn]?* | σαφὲς ein Υ σαφῆ ἢ Μ | os vor τὸ ὁμώνυ-
μὸν oben drüber Veorr < M 99 χέχτηται aus χεχτημένα Veorr χεχτημένα M |

uv$o)oylav M 23 μοχϑηρὰν aus μοχϑηρίαν V eorr

Ö 308

«ι΄

D138
P165

[bit

10

Al

Panarion haer. 31, 2, 1—10 (Valentinianer) 385

=, > BR. = SAL 2 S
ρενικοῦ ὀνόματος τεταγμένου ἄντικρυς τοῦ ϑηλυχοῦ ὀνόματος, καὶ
ἔστιν" ᾿Αμψίου Αὐραὰν Βουχοῦα. Θαρδουοῦ Οὐβουχοῦα Θαρδεδδεὶν
Μερεξὰ ᾿Ατὰρ Βαρβὰ Οὐδουὰκ ᾿Εστὴν [Οὐδουουὰκ ᾿Εσλὴν] [Αμφαὶν Ἔσ-
σουμὲν] Οὐανανὶν Λαμερτάρδε ᾿Αϑαμὲς Σουμὲὶν ᾿Αλλωρὰ Κουβιαϑὰ
Δαναδαρία Δαμμὼ ᾿ὡρὴν Λαναφὲχ Οὐδινφὲχ, ᾿᾿μφιβοχὲ Βάρρα ᾿Ασ-
r 2 \ \ / γι \ \ \ ’ «
σίου ᾿Αχὲ Βελὶν Δεξαριχὲ Μασεμών. xal οὕὑτῶς μὲν σύγκεινται ος

\ ’ > ’ > \ - 2 ’ x \
κατὰ συζυγίαν ἀρρενοϑήλεος, Ev δὲ τῇ ἀκολουϑίᾳ κατὰ διαδοχὴν
[4 » ᾽ - \ κω - be) “ δ ΟΝ \
οὕτως ᾿Αμψίου ᾿Αὐραὰν Βουχκοῦα Θαρδουοῦ Οὐβουκοῦα Θαρδεδδεὶν
Μερεξὰ ᾿Ατὰρ Βαρβὰ Οὐδουὰκ στὴν [Οὐδουουὰχ ᾿Βσλὴν] [Αμφαὶν ’Eo-
σουμὲν] Οὐανανὶν Λαμερτάρδε ᾿Αϑαμὲς Σουμὶν ᾿Αλλωρὰ Κουβιαϑὰ
Δαναδαρία Δαμμὼ Ωρὴν Λαναφὲχκ Οὐδ Sven Eppipoxe Βάρρα Ao-

ς -

σίου ᾿Αχὲ Βελὶμ Δεξαριχὲ Μασεμών᾽ ὧν ὀνομάτων ἑἕρμηνεῖαί εἰσιν

2 vgl. dieselbe Formel Ζ. 88 u. S. 395, 9ff = V!M! u. V2M?). Die Sprache des
Stücks ist ein (jüdisch gefärbtes) Aramäisch. Die einzelnen Wortformen sind
jedoch so stark verderbt, daß eine vollständige Wiederherstellung als unmöglich
erscheint. Immerhin glauben J. Marquart u. H. Greßmann mit annähernder Sicher-
heit zu erkennen, daß Ἀτὰρ (lies Ay&o) Βαρβὰ —= NaAn2 "an (er gürtete mit dem
Schwert), Ἐσλὴν (lies ᾿Εσδὴν) Οὐανανὶν --- "ὩΣ "70m (Gnade u. Erbarmen), “αν αφὲχ
Οὐδινφὲκ — ῬΒ5πῚ P2:> (für den, der ausgeht u. der ausgegangen ist) aufzufassen
ist. Daraus erhellt bereits, daß die Formel jedenfalls keine Äonennamen, sondern
einen zusammenhängenden Satz (Sätze?) enthält. Die »Übersetzung« des Epiph.
ist daher genau so wertlos, wie die haer. 19, 4, 3; S. 221, 13ff vorgetragene

M

2 ἔστιν + (οὕτως) 5 * | Αὐρὰν V2 Οὐρὰν ΜΖ | Θαρδόου M? | Ouoded-
div M? Θαρδεαδὶν M Θαρδεαδείη VV! Θαρδεαδίη M! 3 OVdova! getilgt Veorr
Οὐδουχᾶ V? Οὐδουουα2 V1M! Οὐδουὰχ V?; [Ovdovovax Ἐσλὴν] Marquart, Rand-
verbesserung zu Οὐδουὰκ ᾿Εστὴν | ᾿Εσλὴν] Σελὴν M? 31 {Ἀμφαὶν ᾿Βσσουμὲν] Mar-
quart, Randverbesserung zu Adauss Σουμὶν] ἀμφεναισι! ΠΠουμὲν V? dupawsoyovusvM?
4 Οὐανανὶ M? | ee o drüber Veorr Aausordds MM!M? | Yovuiv] Σου-
oiv V Zoveiv M Zovuiv, u aus v V! Σουμὴν M! V2 | ΑλώραΥ | Βουχιάϑαν Μ
> Aavasagie Δαμμὼ] Δαναδδαρία ᾿Αλλώρα Δαμμὼ V Δαναδαλρία ᾿Αλλώρα Δαδμὼ
M Δαμὼ Δανναδαρίαν V! Δαμὼ Aavuadsapiv M! Ναδδαρία Δαμμὼ V? Δαναδαρία
δΔδαμμὼ M? | Μαναφὲχ ΥΜ | Αὐδαμφὲχ V Οὐδαμφὲχ M V!M! Οὐδανφὲχ ΥΣ |
Νεφιβοχὲ M ᾿Ενφιϑιβοχὲ V? ᾿Ενφειβοχὲ M?; lies ᾿Ενϑιβοχὲ Marquart | Bavd VM
Βαρὰ V!M! δ Aciov V!M! 6 ᾿4χὲ] Xe M Xaße V! | Beisiu M
Δεξαριχὲμ WM? | Meaosu V? Μασεὶν M Maosv VM? Sff nach der
Einleitungsformel wäre eine im Vergleich mit der ersten anders angeordnete
Liste zu erwarten. Die Wiederholung geht wohl auf den Schreiber zurück, der

es bequemer fand, die schon einmal nachgemalte Liste noch einmal herzusetzen
Epiphaniusl. 25

10

a

10

20

V

388 Epiphanius

᾿ x 22 . m κι 3) ’ ’
αἵδε" Βυϑὸς (καὶ Fıyn, Νοῦς καὶ 4λήϑεια, Aoyos καὶ Zwn, Avdoo-
x ?yr ᾿ 2
πὸς χαὶ Exxinole, Παράκλητος καὶ Πίστις, Πατρικὸς καὶ 'Einiz,
x > ᾿ > \ x ς = S
Μητριχὸς καὶ Ayann, Asivovs καὶ Σύνεσις, Θελητὸς (0 καὶ Φῶς) καὶ
τ > x x ᾿ x Κω
Mezagıo' ns, Ἐχκλησιαστιχὸς καὶ Σοφία, Βύϑιος καὶ ῆῖξις, ᾿4γήρατος
su > x x
χαὶ Ἕνωσις. Αὐτοφυὴς καὶ Σύγχρασις, Μονογενὴς καὶ Evorng, Axt-
τ τ ᾿ x αἷς 3 \ - Ἄς," ’ χὰ ΨΆ
vntos καὶ Hodovn. zara δὲ ἀριϑμὸν διαδοχῆς καὶ ἀχολουϑίας ἀπὸ
- >» ’ > ’ x x - > > =
τοῦ ἀνωτάτου axarovouaorov Πατρὸς καὶ Βυϑοῦ παρ᾽ αὐτοῖς ὀνο-
f} , ’ - > c - > - c -
μαζομένου ἕως τούτου τοῦ χκαϑ᾽ ἡμᾶς οὐρανοῦ ὁ τῶν τριάκοντα
> u BY} x - > a ’
ἀριϑμὸς οὕτως ἔχει: Βυϑὸς Σιγὴ Νοῦς ᾿4λήϑεια Aoyos Ζωὴ "Av-
᾿ ’ 2 x
ϑρῶπος Ἐχχλησία Παράχλητος Πίστις Πατρικὸς ᾿Ελπὶς Μητρικὸς
> ’ > z \ ς x - ᾿ >
Ayarn Asivovg Σύνεσις Θελητὸς (ὁ καὶ Φῶς) Μακαριότης Ἐχκλη-
x 2 > ’ cr Ὕ
σιαστικχὸς Σοφία Βύϑιος Μῖξις Aynoaros Ἕνωσις Αὐτοφυὴς Σὺγ-
\ c ΄ ) 5 ς ’
χρασις ονογενῆς Evorns Azivntos Hdovn.
x a \ ς A ΄ D > > τ
3. Καὶ αὐτὴ μὲν ἢ τῶν τριάχοντα Αϊώνῶν παρ | αὐτοῖς μυϑο-
’ ’ x c x ’ - -
ποιουμένη τραγῳδία καὶ ἡ κατὰ συζυγίαν πνευματικοῦ δῆϑεν Πληρώ-
jr «a ᾿ = ve ’ ᾧ
μᾶτος χενοφωνία" ἢν ἐὰν τις συγκρίνων τῇ παρὰ Ποιόδῳ καὶ Στησι-
᾽΄ \ ᾿ξ m εἶ - ς , “- “ \
2000 καὶ τοῖς ἄλλοις ποιηταῖς τῶν Ελλήνων παραϑῆται, εὕροι ἂν
\ x ” x 2. on \
ἐκ παραλλήλου Ta αὐτὰ ὄντα καὶ οὐδὲν ἕτερον, καὶ ἐκ τούτου γνώ-
« > ει x - ’ ’
σεται ὡς οὐδὲν ϑαυμαστὸν οἱ τῶν δογμάτων αἱρεσιάρχαι μυστηριο-
νῷ > Di > ie x ie € ΄, ) ,
dos ἐπαγγέλλονται λέγειν. | οὐδὲν γὰρ ἃλλο ἡ Eiinvov ἀπεμάξαντο
x ‚ x - ». 7 ,
τὴν ἐπίπλαστον ποιητικὴν ἕξιν τῆς ἐϑνομύϑου πλάνης καὶ διδασκαλίας,

1ff die Namen der 30 Äonen entsprechen der Aufzählung bei Irenaeus adv. haer.
118; ISff Harvey (doch sind an unserer Stelle, wie in dem S.390,5 X mitgeteilten Stück,
die Dekas u. die Dodekas vertauscht). Bei Irenaeus heißt es nach der Vorführung der
Ogdoas (Bv$ös καὶ Σιγή, Νοῦς καὶ ᾿λήϑεια, Abyos καὶ Ζωή, ἄνϑρωπος καὶ Ἐχχλησία):
τὸν μὲν Aöyov καὶ τὴν Ζωὴν μετὰ τὸ προβαλέσϑαι τὸν Avdownov χαὶ τὴν Ἐχκλη-
σίαν (sc. προβαλεῖν) ἄλλους δέκα αἰῶνας, ὧν τὰ ὀνόματα λέγουσι ταῦτα" Βύϑιος
καὶ Mi£ıc, Ayhoaros καὶ Ἕνωσις, Αὐτοφυὴς καὶ Ἡδονή, ᾿Αχίνητος καὶ Σύγκρασις,
Μονογενὴς καὶ Maxaoia .... τὸν δὲ Ἄνϑρωπον χαὶ αὐτὸν προβαλεῖν μετὰ τῆς
Ἐχχλησίας αἰῶνας δώδεκα, οἷς ταῦτα τὰ ὀνόματα χαρίζονται" Παρόκλητος zai
Πίστις, Πατριχὸς χαὶ Ἐλπίς, Mntoızös καὶ ᾿4γάπη, ᾿Αείνους καὶ Σύνεσις, Ἐχκλησια-
στιχὸς καὶ αχαριότης, Θελητὸς zei Σοφία (ebenso Tertullian adv. Valent. 8
Hippolyt refut. VI 80, 4; 5. 157, 15ff Wendland) — 15 vg]. Irenaeus adv. haer.
I1, 3; 111 Harvey τοῦτο τὸ ἀόρατον καὶ πγευματιχὸν χατ᾽ αὐτοὺς πλήρωμα —
16 vgl. clement. Hom. VI 8; 5. 14, 19ff Lagarde clement. Recogn. X 30
M a

1 (zai) Ausgg. 4 ἀγηράρατος M ἢ ἀχατωνομάστου M ΘΙ auch hier
müßte eigentlich eine von der Z. 1ff gegebenen in der Reihenfolge abweichende Liste
stehen. Die Wiederholung ist Folge des bei S. 385, Sff eingeschlagenen Verfahrens
15 ov///&vylav, v ausradiert Veorr 19 δογμάτων) ϑαυμάτων V 20 ἀπεδέξαντο M

Ö310

11

3 P166

10

v

Panarion haer. 31, 2, 10—4, 1 (Valentinianer) 387

οὐδὲν ἀλλοιώσαντες πλὴν τῆς παρ᾽ αὐτοῖς μεταπεποιημένης Baoße-
ρικῆς ὀνοματοποιίας. οὕτω γάρ φασι καὶ οἱ περὶ Ἡσίοδον" πρῶτον
πάντων γίνεται Χάος, ἵνα εἴπωσι Βυϑόν, εἶτα Νὺξ Ἔρεβος Γῆ Αἰϑὴρ
Ἡμέρα Ἔρως διῆτις Μόρος Ὀϊζὺς Πότμος Νέμεσις Mouos Φιλότης
Θάνατος Δυσνομία Γήρως "Arn Ἵμερος .1ήϑη Ὕπνος Ὑσμίνη Πυσιμελὴς

Ὕβρις Πυφρόνιος Aiyın Παυσιμέριμνος Azarı Hövueang Ἔρις. καὶ

οὗτος μὲν ὁ ἀριϑμὸς κατὰ ἀκολουϑίαν ἀρρενοϑήλεος οὕτως ἔχει τὴν
τριακοντάδα. εἰ δέ τις ϑελήσειεν ἰδεῖν πῶς πλαττόμενοι οὗτοι συνάπ-
τουσιν ἕν πρὸς τὸ ἕν, εὕροε ἂν οὕτως συναπτόμενα καὶ συζευγ»ῦύ-
2 ’, a ἧς ek) ς \ \ a‘ ’
μενα ἀλλήλοις ἃ τοῖς ποιηταῖς ἑδοξεν, og τον μὲν Βυϑον υχτί τε
x - ’ - - Ξ „ a x >
zer Σιγῇ συνάψαντες ἐποίησαν Γῆν γεννᾶσθαι" ἄλλοι dt Οὐρανόν,
a u. Sec ’ ’ \ \ DR - - ‚
ον δῇ καὶ Υπερίονα κεκλήχασι, τον [δὲ] αὐτὸν τῇ In συναφϑέντα
’ 1 ’ \ \ \ - «ς
φασὶ γεγεννηκέναι ἄρσενᾶς τε καὶ ϑηλείας, καὶ τοὺς χκαϑεξῆς ὁμοίως
- ’ > - (4 « « > - ἄ
ἕως τῆς πασῆς αὐτῶν ποιήσεως, ος ἔχει N ἀπέραντος τοῦ μυϑου
[) ιν ὅς [7 ’ , -
ληρώδης φλυαρία. EVOOL ὃ ἂν οὕτως συναπτομενὰ τε καὶ συζευ-
’ o ; γ -
γνύμενα χαὶ δυνάμενα οὕτως συντίϑεσθαι" Χάος Νύξ, Ἔρεβος Γῆ,

Αἰϑὴρ Ἡμέρα, Ἔρως Μῆτις, Μόρος ὈΟϊζύς, Πότμος Νέμεσις, Μῶϊμος ὃ:
Φιλότης, Θάνατος Δυσνομία, Γήρως "Arn, Ἵμερος An9n, Ὕπνος

Youivn, “υσιμελὴς Ὕβρις, Εὐϊφρόνιος Alyın, Παυσιμέριμνος ᾿Απάτη,
“μδυμελὴς Ἔρις. εἰ δὲ προσέχοι τις τῷ αὐτῶν πλάσματι καὶ βου-
ληϑείη γνῶναι ος ἀπὸ τῶν κοσμικῶν καὶ Ἑλληνικῶν ποιητῶν, ἐξ
ὧν οὗτοι ἐνεβροντήϑησαν, μάτην ἐνθουσιῶντες (εἰς) ἃ μὴ δεῖ, εἰς
ματαιοπονίαν τε καὶ κάματον ἀνωφελῆ, *, εὕροι ἂν αὐτοὺς τοσούτῳ
μᾶλλον πεπλανημένους.

4. Ὅϑεν καὶ ἔτι ὑφψηλοτέρως δῆϑεν ἐξερευνῶντες φήϑησαν καὶ
Ὑστέρημα τῷ ἰδίῳ αὐτῶν δαιμονισϑέντι διανοήματι ἐξευρεῖν, ὅπερ

2ff vgl. Hesiod, Theogonie 116ff — 25—S. 388, 2 etwas anders, mit Unter-
scheidung zwischen der Achamoth u. dem Demiurgen, Irenaeus adv. haer. 15,1; 142
Harvey πάντα γὰρ τὰ μετ᾽ αὐτὸν φάσχουσι (αὐτὸν) μεμορφωχέναι, λεληθότως κινού-
μενον ὑπὸ τῆς Μητρός" ὅϑεν χαὶ Μητροπάτορα χαὶ ᾿Απάτορα χαὶ Δημιουργὸν
αὐτὸν χαὶ Πατέρα καλοῦσιν; ebenso Tertuilian adv. Valent. 18, vgl. auch Exec. ex
Theod. 33, 3; II 117, 26f Stählin — zu “Yor&onu« vgl. Irenaeus adv. haer. 116, 3;
1163 Harvey οἱ τὸν ποιητὴν οὐρανοῦ zul γῆς μόνον ϑεὸν παντοχράτορα.... ἐξ ὑστερή-
ματος χαὶ αὐτοῦ ἐξ ἄλλου ὑστερήματος γεγονότος προβεβλῆσϑαι λέγοντες Exc. ex
Theod. 22, 7; III 114, 14 Stählin ἨἩΠρρο]γὺ refut. VI 80, 6f; 5. 159, 13 Wendland
M

1 naoanenoımuevns V ὦ δύσνομα ΝΜ BSniarrwusvoı M HE συνεζευγμένα
aus συνζευγνύμενα V eorr συνεζευγμένα M 12 [de] ἢ 14 ὡς <M | κμύϑου)
βυϑοῦν 151 συ ζευγνύμενα, v ausradiert V 17 Iloruog) ποταμὸς V 22 (εἰς) ἢ

23 χα etwa (οὗτοι τὴν αὐτῶν πλάνην μετεποίησανΣ *
23°

Qu

6

4,1

10

388 Epiphanius

Ὑστέρημα καὶ “Παντοχράτορα καὶ δημιουργὸν καλοῦσι καὶ χτιστὴν
οὐσιῶν" ἀφ᾽ οὗπερ πάλιν καὶ ὑστέραν Ὀγδοάδα μετὰ ἑπτὰ οὐρανῶν,
κατὰ τὴν πρώτην Ὀγδοάδα ἀφομοιωϑεῖσαν. ἐκτίσϑαι λέγουσιν, | αὐτοῦ
ὃν τος ἐν τῇ Ὀγδοάδι χαὶ ἑπτὰ οὐρανοὺς μετ᾽ αὐτὴν πεποιηκότος.

περ Ὑοτερήματι βούλονται συνάπτειν μὲν ἀμιγῆ τινα «αἰῶνα
καὶ ἀϑήλον τον. ἀπὸ Πληρώματος δὲ ἐνταῦϑα ἐλϑόντα κατ᾽ ἀναζή-
znow τῆς ψυχῆς τῆς ἄνωϑεν ἀπὸ τῆς μητρὸς “Σοφίας ἐλϑούσης, ὴς
δὴ καὶ ᾿χαμὼϑ' βούλονται τὸ ὄνομα ἀνατυποῦν τε καὶ πλάττειν, ὃ»
δὴ χαὶ Σωτῆρα καλεῖν * καὶ Ὅρον καὶ Σταυρὸν καὶ Ὁροϑέτην
χαὶ Μεταγωγέα καὶ Ἰησοῦν τὸν διὰ Μαρίας ὡς διὰ σωλῆνος παρελ-
ϑόντα. εἶναι δὲ αὐτὸν φῶς ἀπὸ τοῦ ἄνω Χριστοῦ χαὶ διὰ τοῦτο

2—4 vgl. Irenaeus adv. haer. II praef.; I 249 Harvey conditionem secundum
imaginem invisibilis apud eos pleromatis factam dieunt ebenda 15, 2; 1 44 Harvey
ἑπτὰ γὰρ οὐρανοὺς χατεσχευαχέναι ὧν ἐπάνω τὸν Δημιουργὸν εἶναι λέγουσι" zal
διὰ τοῦτο Ἑβδομάδα χαλοῦσιν αὐτόν, τὴν δὲ μητέρα τὴν Ἀχαμὼϑ' Ὀγδοάδα, ἀπο-
σῴζουσαν τὸν ἀριϑμὸν τῆς ἀρχεγόνου χαὶ πρώτης τοῦ Πληρώματος Ὀγδοάδος 15,4;
145 Tert. adv. Valent. 20 Hippolyt refut. VI 32, Sf; 8. 161, 138 Wendland
36, 1; S. 165, 205 | Exc. .ex Theod. 46, 28, III 121, 17ff Stähliin — 5—8 vgl.
Irenaeus adv. haer. I 2, 4; I 17f Harvey ὁ δὲ Πατὴρ τὸν προειρημένον Ὅρον...
προβάλλεται. . . ἀσύζυγον ἀϑήλυντον u. I 8,4; 1 18 ἐπλανήϑη ἡ ᾿Αχαμὼϑ ἐκτὸς
τοῦ Πληρώματος.. χαὶ ἀνεζητήϑη ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος Tertullian adv. Valent. 10;
etwas anders Hippolyt refut. VI 32, 4, S. 160, 11 8: Wendland — 9--11 vg].
Irenaeus adv. haer. I 2, 4; 1 18 Harvey τὸν δὲ Ὅρον τοῦτον καὶ Σταυρὸν καὶ
“υτρωτὴν καὶ Καρπιστὴν καὶ Ὁροϑέτην καὶ Μεταγωγέα χαλοῦσιν 1 8, 1; I 24
Tertullian adv. Valent. 10 Hippolyt refut. 80, 5f: S. 159, 7ff Wendland; davon
unterschieden der Ἰησοῦς Irenaeus adv. haer. I 2, 6; I 23 Harvey τέλειον χαρπὸν
τὸν Ἰησοῦν ὃν χαὶ Σωτῆρα προσαγορευϑῆναι, vgl. dazul11,1;1101 Tertullian adv.
Valent. 12 Hippolyt refut. VI 82, 6; S. 160, 8 Wendland Exc. ex Theod. 35, 1
u. 42, 1ff; III 118, 10ff Stählin u. 120, 1ff — zu διὰ σωλῆνος vgl. Irenaeus adv.
haer. 17,2; 160 Harvey Ps. Tertullian adv. omn. haer. 4 — 11—S. 389, 3 vgl.
Irenaeus adv. haer. 12,6; 128 Harvey τὸν Ἰησοῦν ὃν χαὶ Σωτῆρα προσαγορευϑῆναι
χαὶ Χριστὸν χαὶ Aöyov πατρωνυμικῶς 17, 2; 162 Harvey ὁ ψυχικὸς Χριστὸς zai

«- ’ - > ᾿ A > - ,
ὁ ἐχ τῆς οἰχονομίας χατεσχευασμένος μυστηριωδῶς, ἵν ἐπιδείξῃ (δι) αὐτοῦ ἡ Η΄-
Μ

2 οὐρανῶν ἢ οὐρανοὺς VM 3 ἀφομοιωϑεῖσαν aus ἀφομοιώσας V eorr
ἀφομοιώσας M 4 αὐτὴν *) αὐτὸ VM 5 o///neo aus ὥσπερ Veorr ὥσπερ M
6 ϑηλυντὸν M 1 ἀπὸ πληρώματος Pet.) εἰς πλήρωμα VM | χατ᾽ Pet.) zai VM
τῇ ἧς δὴ] ἤδη V 8 agauo$ V 9 καλεῖ | « etwa {ζϑέλουσιν * 11 Xor-
στοῦ) κυρίου M

P167

10

Panarion haer. 31, 4, 1—10 (Valentinianer) 389

= x - \ ar - x ER \ \
πατρωνυμικῶς καλεῖσθαι Φῶς διὰ τὸ ἄνω Φῶς καὶ Χριστὸν διὰ τὸν
’ x x ’ x \ ” ’ x AT “Ὁ ς ’; ᾿
ἄνω Χριστὸν χαὶ Aoyov διὰ τὸν av Aoyov καὶ Νοῦν ὡσαύτως (zei)

a) ον ‚ > x \ ς ’, \ > - \
Σωτῆρα λέγεσϑαι. ἀεὶ δὲ ὑπερβαίνειν τὸν αὐτοῦ πατέρα τον An- :

᾿ x x > - N u b) a x
μιουργόν, συναναφέρειν δὲ τοὺς αὐτῷ πειϑομένους ἀμα αὐτῷ πρὸς
x , - \ 3 - ΄ » ,
τὰς ἄνω συζυγίας τοῦ Πληρώματος. χαὶ ὁ). τῆς τούυτῶν ληρφῳδίας
\ a ’ 4 \ « ὩΣ \ «
καὶ τοσαύτης ματαιολογίας. παραϑήσομαι δὲ (ὡς προεῖπον) καὶ ὡς
> \ Ἂν ἐδ ἊΨ \ ΄ ΓΝ \ Hr
αὐτοὶ συνέζευξαν τοῖς ποιητικοῖς καὶ ἔϑνομυϑοις πλασμασι τὴν αὐτῶν
- - \ ’ x \ ” N x
ληρολογίαν. μετα τὴν τριακονταδα γ #-TO ἕν ονομα μέσον καὶ!
> \ > MR \ \ τ ; ‚ > , ς
ἀϑήλυντον καὶ μὲτ αὑτὸ τὴν κατὰ συζυγίαν παλιν Ογδοαδα ευρε-
EN - - \ Ω“ , \
ϑεῖσαν ano τοῦ “΄ημιουργοῦ, δυναμένην καὶ οὑτῶς συντίϑεσϑαι, καὶ
b)] x > ’ ’ - > ,ὕ ’ \
Eotıv τὰ ovoucra tade πρῶτος βξέπαφος, Πορφυρίων λωϑω
er , > , 7] ς , > ’ - “
Pvaxogs Λαχεσις Erıpyamv Atoonos Υπερίων Aoteoonn. καὶ αὐτὴ
\ ς -»" - ΄, ’, |, = )
μὲν ἡ τῶν ποιητῶν τούτων σχηγνή, ἔχουσα καὶ ἄλλας πολλὰς ονο-
- ) 2 er > ’ 2 x n - Mer
μασίας ϑεῶν παρ αὑτοῖς ὀνομαζομένων, ἀρρένων τε καὶ ϑηλειῶν, ἄλλως
\ ’ [4 - \ ‚
zal ἄλλως παρὰ τισι λεγομένων, δυναμένων ποιῆσαι καὶ τριακοσίων».
= 2 x \ [4 -" In ὁ =
E£nxovra πέντε ἀριϑμὸν καὶ ἔτι εἰς πρόφασιν τῶν ἄλλων αἱρέσεων τῶν
Fi x c ΄ r > ͵
ταύτην πάλιν τὴν τραγικὴν ὑπόϑεσιν ἐνστησαμένων ὀνειρωττομένοων.
x x \ ᾿ > [4 ’ x ς \
μετὰ γὰρ τὰ προειρημένα ὀνοματὰ φασιν οἱ περὶ Holodov καὶ
),- Ὕ ’ - > ’ \ γ ’
Ορφέα καὶ Στησίχορον γεγενῆσϑαι Ούὐρανοὸν τε χαὶ Τάρταρον, Koovov
« ἴχυ ST, > ’ NET, 4
τε χαὶ Peav, Δία τε καὶ Πραν καὶ Απολλωνα, Ποσειδῶνα τε καὶ
\ x N > > u > ’
Πλούτωνα, καὶ μυρίους λοιπὸν τοὺς παρ αὐτοῖς ὀνομαζομένους
/ ’ x x ’ ς > \ 2 ὦ c ’ ’ a
{(ϑεους). πολλὴ γὰρ τούυτῶν ἡ ἀπατηλος ἐξ vaovolag πλανη, ἢτις
5 ΄ x " ’
χενοφωνίαν ἐγκισσήσασα καὶ ἐξευραμένη πολλοὺς μύϑους ἐποιη-
τεύσατο.
\ Ο ς - ’ N - >
Καὶ avrn ἐστὶν ἡ δοχοῦσα φαντάζειν τὴν τῶν ἁπατωμένον
’ ΄ a x 2 x - «ς - = \
τουτῶν διανοιαν. γελοῖα δὲ εὐϑυς πᾶσιν ευρίσχεται ταῦτα τοῖς χατὰ

τὴρ τὸν τύπον τοῦ ἄνω Χριστοῦ ἐχείνου τοῦ ἐπεκταϑέντος τῷ σταυρῷ, vgl. dazu
I 11, 1; 1100 Tertullian adv. Valent. 12 Hippolyt refut. VI 36, 3; S. 166, 51Ὲ
Wendland Exec. ex Theod. 35, 1; III 118, 10 ὁ Ἰησοῦς τὸ φῶς ἡμῶν 40, 2;
ΠῚ 119, 19# 47, 3; IV 121,22 τὸν ψυχικὸν Χριστὸν υἱοῦ εἰκόνα 59, 2; III 126, 19 ff

11f aus einem mythologischen Handbuch — 18 vgl. element. Hom. VI3f;
S. 74, 15ff Lagarde clement. Recögn. X 30ff

M

6 nach προεῖπον vielleicht etwas ausgefallen, etwa {εἰς σύγκρισιν τὰ
τοῦ Ἡσιόδου, ἐλέγχων αὐτοὺς [zal]) * 7 συνέζευξαν + (Emöuevo)? ἢ
αὐτὴν M 8 yao*] δὲ VM | « etwa (χαὶ οἱ περὶ Ἡσίοδον παρεισφέρουσιν) *
| τὸ <M 9 μετ᾽ αὐτὸνδὀδψψνψρΝ 10 vor δυναμένην + πάλιν V 16 ἀριϑμὸν,
o aus ὦ Veorr 17 ὀνειρωττομένων *) ὀνειρωττόντων VM 20 Jiev M
99 (ϑεοὺς) * | ἀπατηλὴ aus ἀπατηλὸς V eorr 26 γελοῖον V

Sr

6

7 Dial
9

0514

9

10 P168

390 Epiphanius

ϑεὸν τὸν νοῦν πεφοωτισμένοις. παρελϑὼν δὲ ταῦτα αὖϑις ταῖς 11
ἀπὸ τῶν βιβλίων αὐτῶν ἀκολουϑίαις * πρὸς ἔπος καὶ χατὰ λέξιν
τὴν παράϑεσιν τῆς παρ᾽ αὐτοῖς ἀναγνώσεως, λέγω δὴ τῆς αὐτῶν
βίβλου, ἐνταῦϑα ποιήσομαι, καὶ ἔστιν τάδε"
5. Παρὰ φρονίμοις, παρὰ δὲ Ψυχιχοῖς, παρὰ δὲ σαρχικοῖς, παρὰ δὲ χοσ- ὅ,1
αἰχοῖς, παρὰ δὲ τῷ Μεγέϑει * νοῦς ἀχατάργητος τοῖς ἀχαταργήχοις χαίρειν.
᾿Ανονομάστων ἐγὼ χαὶ ἀρρήτων χαὶ ὑπερουρανίων μνείαν ποιοῦμαι 3
μυστηρίων πρὸς ὑμᾶς, οὔτε ἀρχαῖς οὔτε ἐξουσίαις | οὔτε ὑποταγαῖς οὔτε 2) 142
πάσῃ συγχύσει περινοηϑῆναι δυναμένων, μόνῃ δὲ τῇ τοῦ ᾿Ατρέπτου ’Evvoiz
φανερωμένων. ὅτε γὰρ (ἐπ᾿) ἀρχῆς ὃ Αὐτοπάτωρ αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ 3
περιεῖχε τὰ πάντα, ὄντα ἐν ἑαυτῷ ἐν ἀγνωσίᾳ, ὃν χαλοῦσί τινες Αἰῶνα
ἀγήρατον, ἀεὶ νεάζοντα, ἀρρενόϑηλυν, ὃς πάντοτε περιέχει τὰ πάντα χαὶ
οὐχ ἐνπεριέχεται, τότε ἡ ἐν αὐτῷ Ἔννοια ἠϑέλησεν --- ἐχείνη, ἦν τινες Ἔν- 1

ff vgl. O. Dibelius, Z. neutest. Wiss. 9 (1908) S. 8529 Κ᾽ — Im Unterschied von
Dibelius halte ich das Stück für eine der ältesten Urkunden des Valentinianismus.
Der monistische Grundzug des ursprünglichen Valentinianismus tritt darin so
deutlich hervor wie in dem Gedicht bei Hippolyt refut. VI 36,7; S. 167, 17 ff
Wendland. Am bezeichnendsten ist die Rolle, die die Σιγὴ (u. der Βυϑὸς selbst)
spielt; sie deckt sich z. T. mit derjenigen, die sonst der Achamoth zugewiesen
wird. Damit hängt es zusammen, daß die Σοφία hier nicht am Schluß der Äonen-
reihe steht. — Zur Form vgl. das Gesicht Valentins Hippolyt refut. VI 42, 2; °
S. 173, 22 Wendland, die Offenbarungen der Σιγὴ an Marcus Irenaeus I 14, 1ff;
I 1258 Harvey, insbesondere auch I 14, 6; I 140 (= Hippolyt refut. VI 47, 4
S. 179, 12 Wendland) τὸν γὰρ τέλειον νοῦν, ἐπιστάμενον τὸν τῶν ἕξ ἀριϑμόν,
. φανερῶσαι τοῖς υἱοῖς τοῦ φωτὸς τὴν . -. δι᾽ αὐτοῦ ἐπιγενομένην ἀναγέννησιν
u. Tertullian adv. Valent. 4 εὲ aligwid nori adstruxerint, revelationem statim
appellant praesumptionem et charisma ingenium — 6 M&ys&og als valentinianischer
Ausdruck (jedoch nicht überall im selben Sinn gebraucht), vgl. außer S. 391, 2.4.5
Irenaeus ady. haer. (11,1; 19 Harvey I, 2,1;11312, 28; 115) 113, 3; 1118 I13, 6;
1124 114,7; 1141] 121,4; 1186 Herakleon bei Origenes in Joh. VI1198; S. 148, 10
Preuschen — 12 zu ἀρρενόϑηλυν vgl. Irenaeus adv. haer. I 11, 5; 1 107f Harvey
χαὶ γὰρ περὶ αὐτοῦ τοῦ Βυϑοῦ πολλαὶ καὶ διάφοροι γνῶμαι παρ᾽ αὐτοῖς... ἄλλοι
δὲ ἀρρενόϑηλυν αὐτὸν λέγουσιν εἶναι, ξρμαφροδίτου φύσιν αὐτῷ περιάπτοντες

M

2 βίβλων M | * (ἑπόμενος) "5 ὃ παρ᾽ αὐτοῖς] κατ᾽ αὐτῶν M δ παρὰ δὲ
σαρκιχοῖς — κοσμικοῖς < M 6 » etwa (ἀνεξιχνίαστος) * | ἀχατάργητος τοῖς }
<M | τοῖς] νοῖς Reitzenstein, Die hell. Mysterienrell. S.134 7 avo//vyoudorwr,
o aus ΟὟ ἀνωνομάστων M 9 τρεπτοῦ Μ 10 ὅτι Μ | (ἐπ᾿) ἢ (ἐξ) Pet 18 Eu-

11

|
περιέχεται, u aus ν Veorr ἐγπεριέχεται M | 2xeivn * Dibelius] ἐχείνην VM ᾿
\

10

Y

Panarion haer. 31, 4, 10—5, 6 (Valentinianer) 391

yoray ἔφασαν, ἕτεροι Χάριν" οἰχείως, διὰ τὸ ἐπιχκεχορηγηγέ γαι αὐτὴν
BIT τοῦ N ς τοῖς &x τοῦ Μεγέϑους, ol δὲ ἀληϑεύσαντες
u ben ei ὅτι δι᾿ ἐνθυμήσεως χωρὶς λόγου τὰ ἅπαντα τὸ
ὖν ἣ ς (Ἔννοια) αἰώνια βου-
᾿ ρέξει ἀναπαύσεως αὐτοῦ.
χαὶ αὕτη αὐτῷ u Me ἀνέδειξ τὸν Ἰ]ατέρα τῆς ἀληϑείας, ὃν οἰχείως οἵ
τέλειοι Ἄνθρωπον ὠνόμασαν ,) ὅτι ἦν ἀντίτυπος τοῦ προόντος ᾿Αγεννήτου.
μετὰ τοῦτο δὲ Y Σιγή, φυσικὴν ἑνότητα Φωτὸς προενεγχαμένη σὺν
ἢ

- (Ὁ

τῷ ᾿Ανιϑρώπῳ (ἦν δὲ αὐτῶν ἡἣ συνέλευσις τὸ ϑέλειν), [χαὶ] ἀναδείχνυσι Ö:

τὴν ᾿Αλήϑειαν. ᾿Αλήϑεια δὲ ὑπὸ τῶν τελείων οἰχείως ὠνομάσϑη, ὅτι
ἀληϑῶς ὁμοία ἦν τῇ ἑαυτῆς μητρὶ al τῆς Σιγῆς τοῦτο βουληϑείσης;
ἀπομερισμὸν φώτων τοῦ τε ἄρρενος χαὶ τῆς θηλείας ἴσον εἶναι, ὅπως δι᾿
ἑαυτῶν χαὶ ἣ ἐν αὐτοῖς * φανερωϑῇ τοῖς ἐξ αὐτῶν [ἐν αὐτῷ] εἰς αἰσϑη-

1ff vgl. Irenaeus adv. haer. 1 1, 1; 1 Sf Harvey συνυπάρχειν δ᾽ αὐτῷ καὶ

Ἔννοιαν, ἣν δὴ χαὶ Χάριν χαὶ Σιγὴν ὀνομάζουσιν u. dazu 113,2; 1116 u. 117

113, 8; 1118 μεταδοῦναϊί σοι ϑέλω τῆς ἐμῆς Χάριτος . . .. ὃ δὲ τόπος τοῦ Μεγέ-
ϑους ἐν ἡμῖν ἐστι... ἰδοὺ ἡ Χάρις χατῆλϑεν ἐπί σε -- 3 πὰ ἐνϑύμησις vgl.
Εἶχο. ex Theod. 7, 18; III 108, 1ff Stählin ἄγνωστος οὖν ὃ πατὴρ ὧν ἠϑέλησεν
γνωσϑῆναι τοῖς αἰῶσι καὶ διὰ τῆς ἐνθυμήσεως τῆς ξαυτοῦ, ὡς ἂν ξαυτὸν ἐγνωχώς,
πνεῦμα γνώσεως οὔσης προέβαλε τὸν ονογενῆ᾽ γέγονεν οὖν χαὶ ὃ ἀπὸ γνώσεως,
τουτέστι τῆς πατρικῆς ἐνθυμήσεως, προελϑὼν γνῶσις — 6f Πατὴρ u. ᾿4λήϑεια als
Namen des zweiten Paars bei Valentin (Irenaeus I 11,1; Τ 100 Harvey) u. Marcus
(1 15, 1; 1145); zu Ἄνθρωπος vgl. Irenaeus adv. haer. 1 12, 4; I 113 Harvey
ἄλλοι δὲ... τὸν Προπάτορα τῶν ὕλων καὶ Προάρχην καὶ Προανεννόητον ᾿άνϑρω-
πον λέγουσι καλεῖσϑαι u. 1 14, 3; 1184 Harvey χαὶ χαλεῖ τὸ στοιχεῖον τοῦτο ᾿Αν-
ϑοωπον" εἶναί τε πηγήν φησιν αὐτὸ παντὸς λόγου καὶ ἀρχὴν πάσης φωνῆς καὶ
παντὸς ἀρρήτου ῥῆσιν χαὶ τῆς σιωπωμένης Σιγῆς στόμα --- 9 zu ϑέλειν vgl. unten
S. 392, 13 u. die etwas anders angelegte Ableitung bei Ptolemaeus Irenaeus I 12,1;
1110 Harvey τοῦ μὲν Θελήματος (se. εἰχόνα εἶναι) τὴν ᾿λήϑειαν, τῆς δὲ Evvolas τὸν
Νοῦν, καὶ διὰ τούτου τοῦ Θελήματος ὁ μὲν ἄρρην εἰχὼν τῆς ἀγεννήτου ᾿Εννοίας
γέγονεν, ὁ δὲ ϑῆλυς τοῦ Θελήματος" τὸ Θέλημα τοίνυν δύναμις ἐγένετο τῆς ᾿Εννοίας

Μ

1 Χάριν" οἰχείως) χαριοικῶς M | ἐπιχεχωρηγηχέναι Μ 2 ϑησαύρισμα M
| τοῖς ἐκ τοῦ Μεγέϑους «-:Ν 3 ἅπαντα, & getilgt Veorr 4 (Ἔννοια) *,

"Evvowe st. ἄφϑαρτος Dibelius | αἰώνια * αἰωνία V<M 5 ἐπ᾽ ὄρεξιν M

7 ᾿4γενιήτου, ν ausradiert Veorr Aysvvjivov M δ. προσενεγχαμένη M 9 [zei]
Dind.. 10 övoudosn M 12 ἀπὸ μερισαμῶνω V 13 * etwa ζξἕνωσις) * | ἐξ

αὐτῶν Ἢ ἐξ αὐτοῦ VM | [ἐν αὐτῷ] *

10

392 Epiphanius

τιχὰ φῶτα μερισϑεῖσι. μετὰ τοῦτο ἢ Αλήϑεια μητριχὴν προενεγχαμένη
4 > | > [4 . © x Ἁ 2 e -
τρουνιχίαν ἐθήλυνε τὸν Πατέρα ἑαυτῆς εἰς | ἑαυτὴν. καὶ συνήεσαν ἑαυτοῖς, P169

ἀφϑάρτῳ μίξει χαὶ ἀγηράτῳ συγχράσει χαὶ ἀναδειχνύζου)σι τετράδα πνευ-
ματικὴν ἀρρενόϑηλυν, ἀντίτυπον τῆς προούσης τετράδος (ἥτις ἦν Βυϑὸς
Σιγὴ Πατὴρ ᾿Αλήϑεια). αὕτη δὲ N) ἐχ τοῦ Πατρὸς χαὶ τῆς ᾿Αληϑείας
τετράς Ἄνϑρωπος ᾿Εχχλησία Λόγος Ζωῆ. τότε τοῦ πάντα περιέχοντος
Βυϑοῦ ϑελήματι 6 Ἄνθρωπος χαὶ ἡ Εχχλησία πατρικῶν μνη σϑέντες
λόγων συνήεσαν ἑαυτοῖς χαὶ ἀναδειχνύουσι δωδεχάδα προυνίχων ἄρρενο-
ϑηλύνζτων). οἱ οὖν ἄρρενές εἰσι᾿ Παράχλητος Πατριχὸς Μητριχὸς ᾿Δείνους
Θελητός, 5 ἐστι Φῶς. ᾿Εχχλησιαστιχός, αἱ δὲ ϑήλειαι". Πίστις ᾿Ελπὶς
᾿Αγάπη Σύνεσις Μαχαρία Σοφία. μετέπειτα δὲ Λόγος χαὶ Zw, καὶ
αὐτοὶ τὸ τῆς ἑνώσεως μεταπλάσαντες δώρημα, ἑαυτοῖς ἐχοινώνησαν (ἦν δὲ
ἣ χοινωνία αὐτῶν τὸ ϑέλημα) χαὶ συνελϑόντες ἀνεδείξαντο δεκάδα πρου-
γίχων χαὶ αὐτῶν ἀρρενοϑηλύντων. οἱ μὲν ἄρρενές εἰσι Βύϑιος ᾿Αγήρατος
Αὐτοφυὴς Μονογενὴς ᾿Αχίνητος (οὗτοι τὴν προσωνυμίαν (eig) τὴν δόξαν
τοῦ πάντα περιέχοντος {περιλεποιήσαντο), αἱ δὲ ϑήλειαι. Μίξις "Evwars
Σύγχρασις Ἑ νότης Ἡδονή, καὶ αὗται τὴν προσωνυμίαν εἰς δόξαν τῆς Σιγῆς
περιεποιήσαντο.

6. Τετελειωμένης οὖν τῆς χατὰ Πατέρα ᾿Αληϑείας τριαχάδος, ἣν ol
ἐπίγειοι μὴ ἐπιστάμενοι ἀριϑμοῦσι χαὶ ὁπόταν ἔλθωσιν ἐπ᾽ αὐτήν, μηχέτι
ἀριϑμὸν εὑρίσχοντες ἀναχυχλοῦσι, πάλιν ἀριϑιμοῦντες αὐτήν --- ἔστι δὲ Βυϑὸς
Σιγὴ Πατὴρ ᾿Αλήϑεια Ἄνϑρωπος ᾿Εχχλησία Λόγος Ζωὴ Παράχκλητος [1ατρι-
χὸς Μητριχὸς ᾿Αείνους Θελητὸς ᾿Εἰχχλησιαστιχὸς Πίστις Ἐλπὶς ᾿Αγάπη

1 zu μερισϑεῖσι vgl. Exc. ex Theod. 36, 2; ΠΙ|118, 21} Stählin ἡμεῖς .. οἱ με-
μερισμένοι --- 1ff die Ableitung der zweiten Tetras aus dem Βυϑὸς u. der ᾿4λή-
ϑειὰ nur hier — 4 vgl. Irenaeus adv. haer. I 1, 1; 1 9 Harvey χαὲ εἶναι ταύτην
πρώτην καὶ ἀρχέγονον Πυϑαγοριχὴν τετραχτύν. ἣν καὶ ῥίζαν τῶν πάντων καλοῦσιν"
ἔστι γὰρ Βυϑὸς καὶ Σιγή, ἔπειτα Νοῦς καὶ Ἀλήϑεια --- Καὶ δ᾽ vgl. zu 8. 386, 1ff

Μ

1 μερισϑεῖσι * Dibelius] μερισϑεῖσα VM 3 dvadsızvilov)cı Com. 5 AAr-
ϑείας * Dibelius] Σιγῆς VM 8 ἀναδείκνυσι V | προυνείκῳων εἰ aus ı, ὦ aus ὁ
Veorr $f ἀρρενοϑηλύνζτων) *, vgl. Z. 14 u. 8. 395, 6] ἀρρενόϑηλυν VM 106
ἐστι] ὁ χαὶ S. 356, 7 u. 15 11 Ἠγάπη Σύνεσις am Rande nachgetragen V corr

Mexaoia] Μαχαριότης S. 386, 8 u. 15 12 ἑνώσεως Ἢ αἰνέσεως VM |
ἀναπλάσαντες V 13f προυνείχων V 14 ἀρρενοϑηλύντων * vgl. S. 395, 6]
ἀρρενοϑηλει Πῶν aus ἀρρενοθηλύνων Veorr ἀρρενοϑηλύνων M 15 (εἰς) Pet.
16 (neo)enoınoavro * 22f Παράκλητος hinter ἥητριχὸς (2.23) VM

6,1

10

Panarion haer. 31, 5, 6—6,4 (Valentinianer) 393

Σύνεσις Μαχαρία Σοφία Βύϑιος ᾿Αγήρατος Δὐτοφυὴς Μονογενὴς ᾿Αχίνητος
Μῖξις “Ἕνωσις Σύγχρασις Evörng Ἣδονή ---, τότε 6 τὰ πάντα περιέχων
συνέσει τῇ ἀνυπερβλήτῳ δογματίσας τε χληϑῆναι ἑτέραν ᾿Ογδοάδα ἀντὶ
τῆς προούσης αὐϑεντικῆς ᾿Ογδοάδος, ἥτις ἐν τῷ ἀριϑμῷ τῆς Τρια | κάδος

μείνῃ (οὐ γὰρ ἦν Μεγέϑους φρόνημα εἰς ἀριϑμὸν πίπτειν), ἀντέστησεν
ἀντὲ τῶν ἀρρένων τοὺς ἄρρενας Μόνον Τρίτον Πέμπτον "Eßöonov χαὲὶ
τὰς ϑηλείας᾽ Δυάδα Τετράδα ξάδα ᾿Ογδοάδα. | αὕτη οὖν ἢ ᾿Ογδοάς
[ἐστιν], ἡ ἀντικληϑεῖσα ἀντὶ τῆς προούσης Ογδοάδος (Βυϑοῦ Πατρὸς
᾿Ανϑρώπου Λόγου χαὶ Σιγῆς ᾿᾿ληϑείας Ἔ κχλησίας | Ζωῆς), ἡνώϑη
τοῖς φωσὶ χαὶ ἐγένετο Τριαχὰς ἀπηρτισμένη. χαὶ (ἦν) ἣ προοῦσα Ογ-
δοὰς ἀναπαυομένη. ὃ δὲ Βυϑὸς ἐξῆλθεν Μεγέϑους στηρίγματι ἑνωϑῆναι τῇ
Τριαχάδι" συνήει γὰρ τῇ Ἀληϑείᾳ nal ὁ Πατὴρ τῆς Αληϑείας συνήρχετο

τῇ Ἐχκχλησίᾳ χαὶ 6 Μητρικὸς εἶχε τὴν Ζωὴν καὶ 6 ΠΠαράχλητος τὴν “Ενάδα

3 \ - - τ r u - \ ΕῚ - ‚re
Ὧν μετὰ τῆς Σιγῆς, ὃ Λόγος δὲ ὃ πνευματικὸς Exorvwver πνευματιχῇ μιίξε

3 eine obere u. untere Ὀγδοὰς nach Epiph,. auch bei Herakleon u. Marcus
vgl. haer. 36, 2,1; dazu auch (trotz der andern Grundauffassung) Irenaeus adv.
haer. 13,4; 128 Harvey ἣν (sc. die Achamoth) δὴ καὶ δευτέραν Ὀγδοάδα καλοῦσιν
15,2; 144 τὴν δὲ μητέρα τὴν Ἀχαμὼϑ' Oydodda (sc. καλοῦσιν), ἀποσῴζουσαν τὸν
ἀριϑμὸν τῆς ἀρχεγόνου χαὶ πρώτης τοῦ πληρώματος Ὀγδοάδος 15, 8; 1 401
Hippolyt refut. VI 31, 7; S. 159, 17 Wendland ἡ χαλουμένη κατ᾽ αὐτοὺς Ὀγδοάς,
ἥτις Eotiv ἣ ἐχτὸς πληρώματος Σοφία — 6 vgl. Irenaeus adv. haer. 15, 2; 1 44
Harvey ἑπτὰ γὰρ οὐρανοὺς κατεσχευακέναι, ὧν ἐπάνω τὸν Δημιουργὸν εἶναι λέ-
γουσι καὶ διὰ τοῦτο “Εβδομάδα καλοῦσιν αὐτόν, τὴν δὲ μητέρα τὴν ἀχαμὼϑ
Oydodda ... τοὺς δὲ ἑπτὰ οὐρανοὺς εἶναι νοητοὺς φασιν, ἀγγέλους δὲ αὐτοὺς
ὑποτίϑενται .., ὡς χαὶ τὸν παράδεισον ὑπὲρ τρίτον οὐρανὸν ὄντα τέταρτον ἄγγε:

λον λέγουσι δυνάμει ὑπάρχειν

Μ

1 Μακαρία] Μακαριότης S. 880; 8 u. 15 | Πονογενής Οοτπ.] ὁλογενὴς VM
2 “Ἕνωσις vgl. 8. 392,16] Tvocıs VM 3 δογματίσασϑαι aus δογματίσας τε V eorr
8 [ἐστιν] * 10 ἀπηρτισμένη wohl aus ἀπελπισμένη Veor ἀπελπισμένη M |
(mw)* 11 ὁ δὲ ἢ 0 re VM 12 ovyyeı γὰρ τῇ Αληϑείᾳ *) ἡ αὐτὴ ἦν τῇ γὰρ
᾿Ἀληϑεία VM 194 die von Dibelius 5. 331 A. 4 versuchte Ergänzung des Textes
geht von. der Annahme aus, daß ein strenges Schema durchgeführt sein müsse.
Das trifft jedoch weder hier noch ὃ. 395, 1ff zu 14 ἡνοῦτο aus ἦν οὕτω V eorr
ἣν οὕτω M 15 * irgend ein Name ausgefallen * | πνευματικῇ ἢ πνεύματι

za VM

Ὁ 818

3 P1X0

D 144
4

10

394 Epiphanius

- ᾿]

χαὶ ἀφϑάρτῳ συγχράσει, ποιοῦντος τὸ τέλος τοῦ Αὐτοπάτορος ἀδιχοτόμητον
τὴν ἑαυτοῦ ἀνάπαυσιν.

ἡ οὖν Τριαχὰς ἀπαρτίσασα βύϑια μυστήρια, τελειώσασα γάμον ἐν ὅ
ἀφϑάρτοις ἀνέδειξε φῶτα ἄφϑαρτα, ἅτινα Μεσότητος ὠνομάσϑησαν τέχνα
χαὶ ἀχαραχτήριστα ἦσαν, τοῦ νοϊχοῦ μὴ παραχειμένου, ἐχτὸς φρονήσεως
ἀναπαυόμενα χωρὶς Evvolas. περὶ γὰρ οὗ τις πράσσει, ἐὰν μὴ νοῇ καϑο-
λικῶς, οὐ πράσσει. τότε γενομένων τῶν φώτων. ὧν τὴν πολυπληϑίαν

ἐξειπεῖν οὐχ ἀναγχαῖον, περινοεῖν δέ (ἕχαστον γὰρ τὸ

ἴον PR χεχλήρωται δι᾿ ἐπίγνωσιν ἀρρήτων μυστηρίων). ἣ οὖν Σιγὴ

α εἰς ἐχλογὴν γνώσεως ἅπαντα σῶσα: συνῆγε τῇ δευτέρᾳ ἀντιτε-

ϑείσῃ Ὄ δοάξι ἀφϑάρτῳ μίξει. νοϊχῇ δὲ βουλήσει" ἦν δὲ αὐτῆς ἡ νοϊχὴ

βούλησι ς Πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὸ ἐν μέσῳ τῶν ἁγίων ἐχχλησιῶν. τοῦτο οὖν
εἰς τὴν δευτέραν ᾿Ογδοάδα πέμψασα ἔπεισε καὶ αὐτὴν ἑνωϑῆναι αὐτῇ.

3ff vgl. Hippolyt refut. VI 84, 28; S. 162, 16ff Wendland τοὺς ἐντὸς πληρώ-
ματὸς αἰῶνας τριάκοντα πάλιν ἐπιπροβεβληχέναι αὑτοῖς κατὰ ἀναλογίαν αἰῶνας
ἄλλους, ἵν᾽ ἢ τὸ πλήρωμα ἐν ἀριϑμῷ τελείῳ συνηθροισμένον .. . ὑποδιήρηται δὲ
zei τὰ ἐν τῇ Ὀγδοάδι zal προβεβλήκασιν ἡ Σοφία, ἥτις ἐστὲ μήτηρ πάντων τῶν
ζώντων zart’ αὐτούς, καὶ ὃ κοινὸς τοῦ πληρώματος χαρπὸς Ὁ λόγους, οἵτινές εἶσιν
ἄγγελοι ἐπουράνιοι, πολιτευόμενοι ἐν Ἱερουσαλὴμ τῇ ἄνω, τῇ ἐν οὐρανοῖς u. Irenaeus
adv. haer. 12,6; 123 Harvey δορυφόρους τε αὐτῷ εἰς τιμὴν [τὴν] αὐτοῦ ἀγγέλους
συμπροβεβλῆσθαι 14,5; 141 τήν τε ᾿χαμὼϑ ἐχτὸς πάϑους γενομένην καὶ συλλα-
βοῦσαν τῇ χαρᾷ τῶν ἐν αὐτῷ φώτων τὴν ϑεωρίαν, τουτέστι τῶν ἀγγέλων τῶν μετ᾽
αὐτοῦ, zul ἐγκισσήσασαν αὐτοὺς χεχυηχέναι χαρποὺς χατὰ τὴν εἰχόνα διδάσκουσιν,
χύημα πνευματιχὸν γεγονὸς τῶν͵ δορυφόρων τοῦ σωτῆρος --- 4 zu Meoörng als
stehendem valentinianischen Ausdruck für das Gebiet der untern Ogdoas vgl. Ire-
naeus adv. haer. 15, 3; I46 Harvey 16,4; I5$S Hippolyt refut. VI 32, 7; S.161, 6
Wendland — 12 zu Πνεῦμα ἅγιον vgl. Irenaeus adv. haer. 1 2, 5; I 21 Harvey
1 2, 6; 122f τὸ δὲ ἕν Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐξισωϑέντας αὐτοὺς πάντας εὐχαριστεῖν
ἐδίδαξε καὶ τὴν ἀληϑινὴν ἀνάπαυσιν εἰσηγήσατο 1 11, 1;1 101 χαὲὶ τὸ Πνεῦμα δὲ

Μ

1 ποιοῦντος ἢ ποιῶν VM | τοῦ Αὐτοπάτορος * Dibelius] τοῦ (ἢ) αὐτομήτορος
VM 8 ἡ οὗ») ἣν Μ | 5τριαχαὰς M | τελειώσασα γάμον] τελείως ἄγαμον V
4 ἀνέδειξε *, vgl. 8. 395, 6] ἀπέδειϊξε VM | Μεσότητος Dibelius vgl. 8. 395, 81

“νότητοςω VM 5 ἀχαραχτήρι στα, α ausradiert V χαραχτηριαστὰ M | τοῦ

voizoö *, vgl.Z.6 ἃ. 11] οὖν μικροῦ VM 6 νοεῖ M 8 περινοεῖν δὲ -ἰ- (χρὴ) *
9 ἡ οὖν Σιγὴ] νοῦν ἡ γῆμ 18 πέμψασα ἔπεισε) πέμψας ἔπεισε V πέμψασαί σε Μ

10

Υ

Panarion haer. 31, 6, 4—7, 1 (Valentinianer) 395

γάμος οὖν ἐτελειοῦτο Ey τοῖς τῆς ᾿Ογδοάδος μέρεσιν, ἑνουμένου τοῦ ἁγίου
Πνεύματος τῷ Μόνῳ χαὶ τῆς Δυάδος τῷ Τρίτῳ χαὶ τοῦ Τρίτου τῇ ᾿Εἰξάδι

-᾿

- ῃ :

“

καὶ τῆς Ὀγδοάδος τῷ ἙἭ. βδόμῳ καὶ τοῦ Ἑ βδόμου τῇ Δυάδι καὶ τῆς Εξά-
δος τῷ Πέμπτῳ. ὅλη δὲ N ᾿Ογδοὰς συνῆλθε μετὰ ἡδονῆς ἀγηράτου
χαὶ ἀφϑάρτου μίξεως (οὐ γὰρ ἦν χωρισμὸς ἀλλήλων: ἦν δὲ σύγχρασις
ver ἡδονῆς ἀμώμου) | καὶ ἀνέδειξε πεντάδα προυνίκων ἀϑηλύντων, ὧν |
τὰν | ὀνόματά ἐστι ταῦτα᾽ Καρπιστὴς ὋὉροϑέτης Χαριστήριος ἼἌφετος
Μεταγωγεύς. οὗτοι τῆς Μεσότητος ὠνομάσϑησαν υἱοί.

βούλομαι δὲ ὑμᾶς a) ᾿Αμψίου Αὐραὰν Βουχοῦα Θαρδουοῦ
Οὐβουχοῦα Θαρδεδδεὶν Μερεξὰ ᾿Ατὰρ Βαρβὰ Οὐδουὰχκ ᾿Εστὴν [Οὐδουουὰχ
Enrv)[Aupatv ken; Οὐανανὶν Λαμερτάρδε ᾿Αϑαμὲς Σουμὶν ᾿Αλλωρὰ
Κουβιαϑὰ Δαναδαρία Δαμμὼ ᾿ὡρὴν Aavapen Οὐδινφὲχκ ᾿Εμφιβοχὲ Βάρρα
᾿Ασσίου ᾿Αχὲ Βελὶμ. Δεξαρ ιχὲ Μασεμών.

Καὶ ταῦτα μὲν ἀπὸ μέρους (Ex) τῶν βιβλίων αὐτῶν. παρατε-
ϑέντα ἕως ὧδέ μοι εἰρήσϑοω.

> ’ \ τ. \ ΄ Sa 3/17 © \ Ἢ
ποιήσατο δὲ οὗτος To χήηρυγμαὰ καὶ ἐν Αἰγύπτῳ, οϑεν δὴ καὶ
< > ’ ς
ὡς λείψανα ἐχίδνης ὀστέων ἔτι ἐν Αἰγύπτῳ περιλείπεται τούτου ἡ
[ - ) 2 4
σπορα, Ev te τῷ Adoıßirn καὶ Προσωπίτῃ καὶ Αρσινοΐτῃ καὶ Θη-
fe \ - ’ ‚ 4 Ξ , ὧν 9 : ’ F
Beidı χαὶ τοῖς κάτω μέρεσι τῆς Παραλίας καὶ ArsSavdosıonoiitn

[4

τὸ ἅγιον ὑπὸ τῆς ᾿ληϑείας φησὶ προβεβλῆσϑαι εἰς ἀνάχρισιν καὶ καρποφορίαν
τῶν αἰώνων ἀοράτως εἰς αὐτοὺς εἰσιόν" δι᾿ οὗ τοὺς αἰῶνας χαρποφορεῖν τὰ
φυτὰ τῆς ᾿Αληϑείας; etwas anders bei Hippolyt refut. VI 81, 4; S. 169, 2ff, vgl. dazu
Irenaeus adv. haer. 1 4, 1; 133 Harvey διὸ χαὶ αὐτὴν τοῖς ἀμφοτέροις ὀνόμασι
καλεῖσθαι, Σοφίαν τε πατρωνυμιχῶς . .. καὶ Πνεῦμα ἅγιον ἀπὸ τοῦ περὶ τὸν
Χριστὸν πνεύματος u. 14,5; 138 Harvey τὸν Παράχλητον δὲ ἐξέπεμψεν εἰς αὐτὴν
τουτέστι τὸν Σωτῆρα... ἐχπέμπεται δὲ πρὸς αὐτὴν μετὰ τῶν ἡλικιωτῶν αὐτοῦ
τῶν ἀγγέλων

7 vgl. die zu S. 388, 9 angeführten Stellen — 9—13 vgl. zu S. 385, 21

1 οὖν ἐτελειοῦτο] συνετελειοῦτο M 4 ὀγδοάδος, do? getilgt Veorr ὅ ἦν
δὲ] ἡ δὲ M 6 προυνείχων V 13 Unterschrift πεπλήρωται τὰ ἀπὸ Οὐαλεν-
τίνων V χατὰ Οὐαλεντίνων τῶν γνωστιχκῶν, dann nach einer Leiste πεπλήρωται
τὰ ἀπὸ Οὐαλεντίνων M 14 (&x) * 15 εἰρήσϑω] ἡγείσϑω M 107 ὅϑεν
δὴ ---ῶἶνἤν Αἰγύπτῳ <M 17 vor ὡς ein ro getilst V 18 ἀβροιϑίτη M | ἀρσε-
voitn, τή auf Rasur Veorr 19 vor AAskavdosıonorin + (ἐν ro)? Jül. | AAe-
ξανδρεισπολίτη M

on

396 Epiphanius

ἀλλὰ zei ἐν Ῥώμῃ ἀνελϑὼν κεχήρυχεν. εἰς Κύπρον δὲ ἐληλυϑώς,
ἠὼς ναυάγιον ὑποστὰς φύσει σωματικῶς, τῆς πίστεως ἐξέστη καὶ
τὸν γοῦν ἐξετράπη. ἐνομίζετο γὰρ πρὸ τούτου μέρος ἔχειν εὐσεβείας
καὶ ὀρϑῆς πίστεως ἐν τοῖς προειρημένοις τόποις. ἐν δὲ τῇ Κύπρῳ
λοιπὸν εἰς ἔσχατον ἀσεβείας ἐλήλακχεν καὶ ἐβάϑυνεν ἑαυτὸν ἐν ταύτῃ
τῇ καταγγελλομένῃ ὑπ᾽ αὐτοῦ μοχϑηρίᾳ.

λέγει δὲ αὐτός τε καὶ οἱ αὐτοῦ τὸν κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν,
ὡς ἔφην, καὶ Σωτῆρα καὶ Χριστὸν καὶ Aodyov καὶ Σταυρὸν καὶ Mere-
γωγέα καὶ Ὁροϑέτην καὶ Ὅρον. φασὶ δὲ ἄνωϑεν χατενηνοχέναι
τὸ σῶμα καὶ ὡς διὰ σωλῆνος ὕδωρ διὰ Μαρίας τῆς παρϑένου διε-
ληλυϑέναι, μηδὲν δὲ ἀπὸ τῆς παρϑενικῆς μήτρας εἰληφέναι, ἀλλὰ
ἄνωϑεν τὸ σῶμα ἔχειν, og προεῖπον. μὴ εἶναι δὲ αὐτὸν τὸν πρῶτον
loyov μηδὲ τὸν μετὰ τὸν Aoyov Χριστὸν τὸν ἄνω ovra ἐν τοῖς
ἄνω «ἰῶσι, ἀλλὰ τοῦτον φάσκουσι προβεβλῆσϑαι di οὐδὲν ἕτερον ἢ

> ’ > ἣν νον 2 Ἀν Ὁ - \ , ws. Ι ,
uovov εἰς TO ἐλϑεῖν χαὶ ἀνασῶσαι τὸ γένος TO ἀνῶϑεν πνεῦ ματικον.

x x - - > ’ > - ’
τὴν ὁὲ τῶν νεχρῶν ἀνάστασιν ἁπαρνγνοῦνται, φασκχοντές τι μυ-

1 vgl. Irenaeus adv. haer. III 4, 3; 1|11 Harvey Οὐαλεντῖνος μὲν γὰρ ἦλϑεν
eis Ῥώμην ἐπὶ Ὑγίνου, ἤχμασε δὲ ἐπὶ Πίου καὶ παρέμεινεν ἕως Ἀνιχήτου Tertullian
de praescr.30 adv. Valent.4 — 1ff die Nachricht des Epiph. (Filastrius ἢ. 88,2; S.21,4
schöpft aus ihm) von einer Wirksamkeit des Valentin in Cypern nach seinem
römischen Aufenthalt steht im Widerspruch mit Irenaeus; denn dessen παρέμεινεν
(vgl. das παρέμεινε 11 22,5; 1331 Harvey III 3, 4; II 12) setzt voraus, daß Valentin
in Rom gestorben ist. Ausgleichungsversuche bei Lipsius, Quellen der ältesten
Ketzergesch. S. 256ff Hilgenfeld, Ketzergesch. S.255 Harnack, Lit.-Gesch. 111,
292ff. Immerhin beachte, daß die vita des Epiph. c. 59 u. 64 Valentinianer in Cypern
erwähnt — 8 vgl. S. 388, 88 — 9ff vgl. Ps. Tertullian adv. omn. haer. 4 hune (sc.
Christum) autem in substantia corporis nostri non fwisse, sed spiritale nescio quod
corpus de caelo deferentem quası aquam per fistulam, sie per Mariam virginem
transmeasse nihil inde vel accipientem vel mutuantem Irenaeus adv. haer. 17,2;
1 60 Harvey Hippolyt refut. VI 35, 7; S. 165, 15 Wendland — 13ff vgl. Hip-
polyt refut. VI 36, 3; S. 166, 68: τούτου χάριν ἐγεννήϑη Ἰησοῦς ὁ σωτὴρ διὰ τῆς
λίαρίας, ἵνα διορϑώσηται (τὰ) ἐνθάδε, ὥσπερ ὁ Χριστὸς ὃ ἄνωϑεν ἐπιπροβληϑεὶς
ὑπὸ τοῦ Νοὸς καὶ τῆς ᾿Αληϑείας διωρϑώσατο τὰ πάϑη τῆς ἔξω Σοφίας Irenaeus
adv. haer. 1 3, 1; 1 24 Harvey — 16 vgl. Ps. Tert. adv. omn. haer. 4 resurrec-
tionem hwius carnis negat, sed alterius Irenaeus adv. haer. I 6, 1; 151 Harvey
M |

2 + ὡς] '"σξ σ oben drüber Veorr ὦ M; entweder ganz zu streichen u. (re)
hinter γαυάγιον einzuschieben oder etwa (ἐσώϑη, οὕτως) hinter σωματιχῶς zu er-
gänzen * 13 unteM | Tov2<M 14 ἀλλὰ getilgt Veor | toözrov+dEVM |

a

δι᾿ οὐδὲν ἕτερον ἢ am Rande nachgetragen Veorr <M

iv

D146
6

(bit

10

20

Panarion haer. 31, 7, 1—11 (Valentinianer) 397

ϑῶδες καὶ Anomdes, | un τὸ σῶμα τοῦτο ἀνίστασϑαι, ἀλλ᾽ ἕτερον
μὲν ἐξ αὐτοῦ, 0 δὴ πνευματικὸν καλοῦσι" μόνων δὲ ἐκείνων τῶν
παρ᾽ αὐτοῖς πνευματικῶν καὶ τῶν ἄλλων {τῶν) ψυχικῶν καλου-
μένων *, ἐάν γε οἱ ψυχικοὶ δικαιοπραγήσειαν, τοὺς δὲ ὑλικοὺς καὶ σαρ-
κιχκοὺς χαὶ γηΐνους καλουμένους παντάπασιν | ἀπόλλυσϑαι καὶ μηδ᾽
ὅλως σῴζεσϑαι. χωρεῖν δὲ ἑκάστην οὐσίαν πρὸς τοὺς ἰδίους αὐτῆς
προβολέας, τὴν μὲν ὑλικὴν τῇ ὕλῃ ἐχδιδομένην καὶ τὸ σαρκικὸν καὶ
γήϊνον τῇ γῇ. τρία γὰρ τάγματα βούλονται εἶναι ἀνϑρώποων, πνευ-
ματικῶν ψυχικῶν σαρκικῶν, τὸ δὲ τάγμα τὸ πνευματικὸν ἑαυτοὺς λέ-
γουσιν, ὥσπερ καὶ γνωστικούς, καὶ μήτε χαμάτου ἐπιδεομένους ἢ
μόνον τῆς γνώσεως καὶ τῶν ἐπιρρημάτωον τῶν αὐτῶν μυστηρίων.
πᾶν δὲ ὁτιοῦν ποιεῖν ἀδεῶς ἕχαστον αὐτῶν καὶ μηδὲν πεφροντικέναι"
ἐξ ἅπαντος γάρ φασι σωϑήσεσϑαι πνευματικὸν ὃν τὸ αὐτῶν τάγμα.
τὸ δὲ ἕτερον τάγμα τῶν ἀνϑρώπων ἐν κόσμῳ, ὅπερ ψυχικὸν χκαλοῦ-
σιν, ἐφ᾽ ἑαυτοῦ σῴζεσϑαι μὴ δυνάμενον, εἰ μή τι ἂν καμάτῳ zal
δικαιοπραγίᾳ ἑαυτὸ ἀνασώσειξ. τὸ δὲ ὑλικὸν τάγμα tov ὃν “τῷ
κόσμῳ ἀνϑρώπων μήτε δύνασϑαι χωρεῖν τὴν γνῶσίν» φασι μήτε δέχε-
σϑαι ταύτην, κὰν ϑέλοι ὁ ἐκ τούτου τοῦ τάγματος ὁρμώμενος, ἀπόλ-
λυσϑαι δὲ ἅμα [σὺν] ψυχῇ καὶ σώματι. τὸ δὲ ἑαυτῶν τάγμα πνευματι-
κὸν ὃν σῴζεσϑαι σὺν σώματι ἄλλῳ, ἐνδοτέρῳ τινὶ ὄντι, ὅπερ αὐτοὶ
σῶμα πνευματικὸν καλοῦσι φανταζόμενοι. τοὺς δὲ ψυχικοὺς χεχμη-

9 {Ὁ vgl. Irenaeus adv. haer. 1 0, 18} 1 581 Harvey πᾶν τὸ πνευματιχόν, τουτ-
, > \ \
ἔστιν οἱ πνευματικοὶ ἄνϑρωποι.. . . ἐπαιδεύϑησαν γὰρ τὰ ψυχικὰ οἱ ψυχικοὶ ἂν-
Yoonoı οἱ δι᾿ ἔργων καὶ πίστεως ψιλῆς βεβαιούμενοι . .. .. διὸ καὶ ἡμῖν μὲν
> - 5 > \ - ᾽ ’ SE ar \ > ’ =
ἀναγχαῖον εἶναι τὴν ἀγαϑὴν πρᾶξιν ἀποφαίνονται" ἄλλως γὰρ ἀδύνατον σωϑῆναι.
> \ \ \ ‚ > N \ \ , \ 1 ’ \
αὑτοὺς δὲ μὴ διὰ πράξεως, ἀλλὰ διὰ TO φύσει πνευματιχοὺς εἶναι πάντῃ TE χαὶ
πάντως σωϑήσεσϑαι δογματίζουσιν. ὡς γὰρ τὸ χοϊχὸν ἀδύνατον σωτηρίας μετα-
ἘΞ; a [4 \ \ [4 c > \ =: > ’ \
σχεῖν. ., οὕτως πᾶλιν TO πνευματιχὸν ϑελουσιν οἱ αὐτοὶ εἰναι ἀδύνατον φϑορὰν
- 7” « , , ‚ x \ \ >
καταδέξασθαι χαν οὁποίαις συγκαταγένωνται πράξεσιν... διὸ δὴ χαὶ τὰ ἀπειρη-
μένα πάντα ἀδεῶς οἱ τελειότατοι πράττουσιν αὐτῶν 17,5; 1 θ4 ἀνθρώπων δὲ
τρία γένη ὑφίστανται, πνευματικὸν χοϊκὸν ψυχιχόν.. καὶ τὸ μὲν χοϊχὸν εἰς φρϑορὰν
χωρεῖν zal τὸ ψυχιχόν, ἐὰν τὰ βελτίονα ἕληται, ἐν τῷ τῆς Πεσότητος τόπω ἀνα-
παύεσϑαι --- 91 Πἰ Mißverständnis von Irenaeus adv. haer. 1 τ, δ; 165ff Harvey τὰ de
a ’ , - - r -
nwevuatırd, ἃ ἂν κατασπείρῃ ἡ ᾿Αχαμώϑ, ἔχτοτε ἕως τοῦ νῦν δικαίαις ψυχαῖς παι-

δευϑέντα ἐνθάδε zal ἐχτραφέντα διὰ τὸ νήπια ἐχπεπέμφϑαι, ὕστερον τελειότητος
Μ

4 x etwa (εἶναι σωτηρίαν» * | vor οἱ ψυχικοὶ + καὶ Μ| ὑλικούς --͵͵ἼΕΜ 1 ἀφ᾽
aus &p Veorr 16 ἑαυτὸ Π] ξαυῶ VM 17 χωρεῖν angeflickt Veorr 19 [σὺν] *

PiT2

0322

10

11

398 Epiphanius

χότα ς πολὺ καὶ ὑπεραναβεβηκότας τὸν Δημιουργὸν ἄνω δοϑήσεσϑαι
τοῖς ἃ :γγέλοις τοῖς ἅμα Χριστῷ οὖσιν. οὐδέν τι τῶν σωμάτων ava-
χομιζομένους, ἀλλὰ μόνον τὰς ψυχὰς ἐν πληρώματι εὐρεϑείσας τῆς

> - ᾿ x x x c
αὐτῶν γνώσεως καὶ τὸν δημιουργὸν vreoßeßnxvias δίδοσθαι τοῖς

x - - > ’

5 μετὰ τοῦ Χριστοῦ ἀγγέλοις εἰς νύμφας. | D147
ἅ . > \ c > 2 Y , ” \ \ ’

8. Τοιαι τῇ ἐστὶν ἢ κατ αὐτους τραγφόία, EXOVOR μὲν καὶ πλείο 8,1
τουτῶν" ἐγὼ δὲ μόνον ἅτινα φύσει ἀναγκαῖον εἶναι ἡγησάμην εἰς
τοὐμφανὲς ἐλϑεῖν, ταῦϑ᾽ ὑπηγόρευσα, οἰς ἡ εἰς ἡμᾶς T γνῶσις η:ϑεν"
τὸ πόϑεν TE ὡρμᾶτο ἐν ποίοις δὲ καιροῖς ὑπῆρχεν καὶ ἀπὸ ποίων 9

10 \ se » \ 7 > a IE 2 , a , > ’
τὰς προφάσεις εἴληφεν καὶ τίς αὐτοῦ ἡ διδασκαλία, ἀμὰ τε τίσιν ἐβλα-
- ’ ’ > x " «ς ᾿ -
στησε τῷ βίῳ κακὸν, | ἀπὸ μέρους τε, ὡς ἔφην, τῆς τούτου διδα- P173
᾿ ΄ x x - x - > - r‚
σχαλίας ἐμνημονεῦυσα. τὰ δὲ λοιπὰ τῆς αὐτοῦ λεπτολογίας οὐχ 8
’ > > - ’ « x - c ’
ἐβουλήϑην ar ἐμαυτοῦ συντάξαι, εὐρὼν παρὰ τῷ αγιωτάτῳ Eion-

᾿ - >» N > > - ’ \
ναίῳ τῷ ἀρχαίῳ τὴν κατ΄ αὐτοῦ πραγματείαν γεγενημένην. ἕως de
- - x > ᾿ - \ - > x - πὶ

15 ἐνταῦϑα τὰ ὀλίγα ταῦτα διεξελϑών, Ta ENG ἀπὸ τῶν τοῦ προειρη-

'vov ἀνδρός, δούλου ϑεοῦ, Εἰρηναίου δέ p ) 1ϑ' )

μένου avdoos, δούλου ϑεοῦ, Εἰρηναίου δέ φημι, τὴν παραϑεσιν 040-
- ’ x u
σχερῶς ποιήσομαι. ἔχει δὲ οὐτῶς"

(EK) ΤΩΝ TOY ATIOY EIPHNAIOY

Erel τὴν ἀλήϑειαν παραπεμιπόμενοί τινες en λόγους ψευδεῖς 9,1
20 χ νεαλογίας ἀπεράντους, αἵτινες ζητήσει \ υσιε, χαϑὼς ὁ
20 xal »γενεαλογίας ἀπεράντους, αἵτινες ζητήσεις μᾶλλον παρ]έχο DIR

ἀξιωϑέντα νύμφας ἀποδοθήσεσϑαι τοῖς τοῦ σωτῆρος ἀγγέλοις δογματίζουσι, τῶν
- - > x - -
ψυχῶν αὐτῶν ἐν Μεσότητι zur ἀνάγχην μετὰ τοῦ δημιουργοῦ ἀναπαυσαμένων

,

Fi x x \ x nn “ \ x
ἰς τὸ παντελές. χαὶ αὐτὰς μὲν τὰς ψυχὰς πάλιν ὑπομερίζοντες λέγουσι ἃς μὲν

en

φύσει ὠγαϑὰς ἃς δὲ φύσει πονηράς. καὶ τὰς μὲν ἀγαϑὰς ταύτας εἶναι τὰς δεχτι-
χὰς τοῦ σπέρματος γινομένας, τὰς δὲ φύσει πονηρὰς μηδέποτε ἂν ἐπιδέξασϑαι ἐχεῖνο
τὸ σπέρμα

30 I Tim. 1, 4

vM von 19 ff an Irenaeus ady. haer. I; I 1ff Harvey (= lat.); als Nebenzeugen
Tertullian adv. Valent. u. Hippolyt refut. VI 29#f. — Die lateinische Übersetzung
des Irenaeus geht auf eine griechische Handschrift zurück, die mit der von Epiph.
benutzten eine Anzahl von Verderbnissen teilt, also zur selben Familie gehört

1 ineoavaßeßnzöres angeflickt Veorr δίδοσθαι V 21 ἀναχκομιζομένους,
ἀνα getilgt u. ovg zu οἷς verändert V eorr ὅ τοῦ <M 87 γνῶσις ἦλϑεν)
lies wohl ἐλθοῦσα γνῶσις (megıeiyev) * 9 To] τοῦ V | re] de V 13 vor

παρὰ + τὰ M 14 zer’ hineingeflickt Veorr 15 ἐνταῦϑα getilgt, τούτου
drüber geschrieben Veorr | τὰ <M 17 ἔχει δὲ οὕτως angesetzt Veorr <M
18 (Ex) Ausgg. 19 & mM 950 χαὶ <M

10

DD
or

Panarion haer. 31, 7, 11—9, 7 (Valentinianer) 399

r

6 ἀπόστολός φησιν »ἢ οἰχοδομὴν ϑεοῦ τὴν ἐν μὰ τὰ τὸ rar. "διὰ τῆς
πανούργως συγχεχροτημένης πιϑανότητος παράγουσι τὸν νοῦν τῶν ἀπειρο-
τέρων χαὶ αἰχυαλωτίζουσιν αὐτούς, ῥᾳδι ουργοῦντες τὰ λόγια τοῦ χυρίο
ἐξηγηταὶ χαχοὶ τῶν χαλῶς εἰρημένων γινόμενοι, χαὶ πολλοὺς ἃ ἀνατρέπουσιν
ἀπάγοντες αὐτοὺς προφάσει γνώσεως. ἀπὸ τοῦ τόδε τὸ πᾶν συστησαμένου
χαὶ χεχοσμηχότος, ὡς ὀψηλότερόν τι καὶ μεῖζον ἔχοντες ἐπιδεῖξαι τοῦ τὸν
οὐρανὸν χαὶ τὴν γῆν χαὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς πεποιηχότος ϑεοῦ, πιϑ'ανῶς
μὲν ἐπαγόμενοι διὰ λόγων τέχνης τοὺς ἀχεραίους εἰς τὸν τοῦ ζητεῖν τρόπον;
ἀπιϑάνως δὲ ἀπολλύντες αὐτοὺς ἐν τῷ βλάσφημον χαὶ ἀσεβῆ τὴν γνώμην
αὐτῶν χατασχευάζειν εἰς τὸν δημιουργόν, μηδὲ ἔν τῳ διαχρίνειν δυναμένων
τὸ ψεῦδος ἀπὸ τοῦ ἀληϑοῦς | --- ἡ γὰρ πλάνη nad” ἑαυτὴν μὲν οὐχ ἐπιδείχ-
γυται, ἵνα μὴ γυμνωϑεῖσα γένηται χατάφωρος, πιϑανῷ δὲ περι ὕλήματ:
πανούργως χοσμουμένη καὶ αὐτῆς τῆς ἀληϑείας κα ἀληϑεστέραν ἑαυτὴν
παρέχει -palveodar διὰ τῆς ἔξωϑεν φαντασίας τοῖς ἀπειροτέροις χαϑὼς
ὑπὸ τοῦ χρείττονος ἡμῶν εἴρηται Ent τῶν τοιούτων, ὅτι λίϑον τ
σμάραγδον ὄντα χαὶ πολυτίμιητόν τισιν ὕαλος ἐνυβρίζει διὰ τέχνη Ὡς πάρος
μοιουμένη, ὁπόταν μὴ παρῇ ὃ σϑένων δοχιμάσαι nal τέχνην διελέγξαι τὴν
πανούργως γενομένην" € ὅταν δὲ ἐπιμιγῇ χαλχὸς εἰς τὸν ἄργυρον, τίς εὐχόλως
δυνήσεται τοῦτον ἀχέραιος (ὧν) ὃ δοκιμάσαι: --- ἵνα οὖν μὴ (καὶ παρὰ τὴν
ἡμετέραν αἰτίαν συναρπάζωνταί τινες ὡς πρόβατα ὑπὸ λύχων, | ἀγνοοῦντες
αὐτοὺς διὰ τὴν ἔξωϑεν τῆς προβατίου δορᾶς ἐπιβολήν, οὺὃς φυλάσσειν παρΐήγ-
γελχεν ἡμῖν 6 χύριος, ὅμοια μὲν (ἡμῖν) λαλοῦντας, ἀνόμοια δὲ φρονοῦντας.
ἀναγκαῖον ἡγησάμην, ἐντυχὼν τοῖς ὑπομνήμασι τῶν ὡς αὐτοὶ λέγουσιν
Οὐαλεντίνου μαϑ'ητῶν, ἐνίοις δ᾽ αὐτῶν χαὶ συμβαλὼν καὶ χαταλαβόμιενος
τὴν γνώμην αὐτῶν, μηνῦσαί σοι, ἀγαπητέ, τὰ τερατώδη χαὶ βαϑέα μυστή-

20ff vgl. Matth. 7, 15

M 8}.

2 παρεισάγουσιν V εἰσ getilgt V eorr 3 τοῦ —:V 4 ne ) oben
drüber V eorr 5 ἀπάγοντες] attrahentes (= ἐπάγοντες) lat. | τοῦ τόδε) τούτου
ds M 6 χεχοσμηχότος) ordinarit lat. 9 ἀπιϑάνως]) male lat. 10 unde]
non lat. | ἔν τῳ Ἢ ἐν ro VM< lat. 11 πλάνη aus ἡδονὴ Veor | za’ av-
ziv(!) V 13 # ridiculum est et dicere (= γελοῖον τὸ χαὶ εἰπεῖν) lat. 14 φαί-
νεσϑαι]) ut decipiat lat. 16 χαὶ < lat. 16f παρωμοιωμένη 2 nach assimilatum
lat. Jül. 17 σϑένων] ἰσχύων M | τέχνη M 18 δὲ] enim lat. | vor χαλχὸς

--οῦ 19 ἀχέραιος (ὧν) Ausgg.] < VM, ἀχεραίως() < ὧν am Rande an-
gefliekt Veorr rudis cum sit lat. | iv’ M | (zal) Ausgg.] et lat. 21 nooßa-
τείου, ξι aus ı Veorr | δορᾶς, a ω V | ἐπιβουλὴνῖῷῦ 22% (ἡμῖν) *] nobis
lat. 24 συμβάλλων M

4 D14S

6
P174

ΕΝ

«κα,

10

20

-

25

400 Epiphanius

ια. ἅ »0) πάντες χωροῦσινε, ἐπεὲ μὴ πάντες τὸν ἐγχέφαλον ἐξεπτύχασιν,
πὼς χαὶ σὺ μαϑὼν αὐτὰ πᾶσι τοῖς μετὰ σοῦ φανερὰ ποιήσῃς καὶ παραι-
γέσῃς αὐτοῖς φυλάξασϑαι τὸν βυϑὸν τῆς ἀνοίας χαὶ τῆς εἰς τὸν ϑεὸν
ϑλασφημίας χαὶ χαϑὼς δύναμις ἡμῖν, τὴν τε γνώμην αὐτῶν τῶν νῦν

᾿
r

παραδιδασχόντων (λέγω δὴ τῶν περὶ Πτολεμαῖον), ἀπάνϑισμα οὖσαν τῆς
Οὐαλεντίνου σχολῆς, συντόμως χαὶ σαφῶς ἀπαγγελοῦμεν χαὶ ἀφορμὰς (ἄλλοις)
δώσομεν χατὰ τὴν ἡμετέραν μετριότητα πρὸς τὸ ἀνατρέπειν αὐτήν, ἀλλό-
χοτα χαὶ ἀσύστατα xal ᾿ἀγάρμοστα τ τῇ ἃ ἀληϑείᾳ ἐπιδεικνύντες τὰ ὕπ᾽ αὐτῶν
λεγόμενα. μῆτε συγγράϊφειν εἰϑισμένοι μήτε λόγων τέχνην ἠσχηκχότες,
ἀγάπης δὲ ἡμᾶς προτρεπομένης σοί τε xal πᾶσι τοῖς μετὰ σοῦ μηνῦσαι,

r

τὰ μέχρι μὲν νῦν χεχρυμμένα, ἤδη δὲ χατὰ τὴν χάριν τοῦ ϑεοῦ εἰς pave-
ρὸν ἐληλυϑότα ᾿διδάγματα. »οὐδὲν γάρ ἐστι Eh δῶ ὃ οὖχ ἄπο-
EEE εται, Aal χρυπτόν, ὃ οὐ γνωσϑήσεταιε.

10. Οὐχ ἐπιζητήσεις δὲ παρ᾽ ἡμῶν, τῶν ἐν Κελτοῖς διατριβόντων χαὶ
τερὶ βάρβαρον διάλεχτον τὸ πλεῖστον ἀσχολουμένων; λόγων τέχνην ἣν 00%
ἄϑομεν οὔτε δύναμιν συγγραφέως ἣν οὐκ ἠσχήσαμεν οὔτε χαλλωπισμὸν
εων οὔτε πιϑανότητα ἣν οὖχ οἴδαμεν, ἀλλὰ ἁπλῶς χαὶ ἀληϑῶς καὶ
τικῶς τὰ μετὰ ἀγάπης σοὶ γραφέντα μετὰ ἀγάπης σὺ προσδέξῃ χαὶ
- αὐξήσεις αὐτὰ παρὰ σεαυτῷ (ἅτε ἱκαγώτερος ἡμῶν τυγχάνων), olovel
ματα χαὶ ἀρχὰς λαβὼν παρ᾽ ἡμῶν, χαὶ ἐν τῷ πλάτει σοῦ τοῦ νοῦ

οφορΥ τὰ δι᾿ ὀλίγων ὃφ᾽ ἡμῶν εἰρημένα χαὶ δυνατῶς
παραστίσεις τοῖς μετὰ σοῦ τὰ ἀσϑενῶς dp’ ἡμῶν ἀπηγγελ μένα. χαὶ ὡς
ἡμεῖς ἐφιλοτιμήϑημεν, πάλαι ζητοῦντός σου μαϑεῖν τὴν γνώμην αὐτῶν,
αι φαγεράν, | ἀλλὰ χαὶ ἐφόδια δοῦναι πρὸς τὸ ἐπι-
ἢ οὕτως δὲ χαὶ σὺ φιλοτίμως τοῖς λοιποῖς διακογήσεις,
οἷν τὴν ὑπὸ τοῦ χυρίου σοὶ διδομένην, εἰς τὸ μηχέτι παρα-
σύρεσϑαι τοὺς ἀνθρώπους ὑπὸ τῆς ἐχείνων πιϑανολογίας, οὔσης τοιαύτης.

ὃ

I Ds
ὅ-

>
(0%
“ὺ

.-.
[Ὁ]

1 vgl. Matth. 19, 11 — 12 Matth. 10, 26

M lat.

1 ἐξεπτύχασιν)] habent lat. 3 ztov2<V | ϑεὸν Ausgg.) deum lat. Χριστὸν
VM 5 vor ἀπάνϑισμα + velut lat. 6 (ἄλλοις) *] alis lat. Τῇ ἀλλόχοτα χαὶ
< lat. 8 χαὶ ἀσύστατα <V 9 εἰϑισμένοι aus ἠϑισμένοι Veorr ἡϑισμένοι M
10 σύ τε Μ 12 διδάγματα + ipsorum lat. 13 vor χρυπτὸν + nihil lat.
14 Κελτοῖς Ausgg.] Oeltis lat. δελφοῖς V ἀδελφοῖς M 16 ἠσχήσαμεν, ἠκούσα-
μὲν M 18 σοι γραφέντα) συγγραφέντα Μ |. ovaus co V<M 19 αὐξή-
σης M 22 παραστήσης M 94 μὴ ἢ M | φανερὰ 35 οὕτω V | δὲ
< lat. | διακονήσης M 26 δεδομένην aus διδομένην Veorr διδομένην M

9 6326
D149

10, 1

19

10

20

Panarion haer. 31, 9, 7—10, 10 (Valentinianer) 401

‚

Λέγουσιν γάρ τινα εἶναι ἐν ἀοράτοις καὶ ἀχατονομιάστοις ὑψώμασι
τέλειον Αἰῶνα προύντα᾽ τοῦτον δὲ nal Προαρχὴν χαὶ ἸΙροπάτοροι καὶ
Βυϑὸν χαλοῦσιν. ὑπάρχοντα δ᾽ αὐτὸν ἀχώρητον χαὶ ἀόρατον, ἀί(διόν τε

χαὶ ἀγέννητον, ἐν ἡσυχίᾳ καὶ ei, πολλῇ γέγονέ var ἐν ἀπείροις αἰῶσι

χρόνων" συνυπάρχειν δ᾽ αὐτῷ χαὶ "ἔννοιαν, ἣν δὴ καὶ Χάριν καὶ Σιγὴν
ὀνομάζουσι. Aal ποτὲ ἐννοηϑῆναι ap’ ἑαυτοῦ προβαλέσϑαι τὸν Βυϑὸν
τοῦτον ἀρχὴν τῶν πάντων, χαὶ χκαϑάπερ σπέρμα τὴν προβολὴν | ταύτην,
ἣν προβαλέσϑαι Evevondn, [καὶ] καταϑέσϑαι ὡς ἐν μιῆτρᾳ (ἐν) τῇ συνυπ-
αρχούσῃ ἑαυτῷ Σιγῇ. ταύτην δὲ ὑποϑεξαμένην τὸ σπέρμα τοῦτο xal
ἐγχύμονα γενομένην ἀποχυῆσαι Νοῦν, ὅμοιόν τε χαὶ ἴσον τῷ προβαλόντι
χαὶ μόνον χωροῦντα τὸ μέγεϑος τοῦ πατρός᾽ τὸν δὲ Νοῦν τοῦτον καὶ
Μονογενῆ καλοῦσι χαὲὶ ]ατέρα χαὶ ἀρχὴν τῶν πάντων. συμπροβεβλῆσϑ'αι
δὲ αὐτῷ Αλήϑειαν χαὶ εἶναι ταύτην πρώτην χαὶ ἀρχέγονον [ἰυϑαγορικὴν

ετραχτύν, ἣν καὶ ῥίζαν τῶν | πάντων καλοῦσιν. ἔστιν γὰρ Βυϑὸς χαὶ
Set, ἔπειτα Νοῦς καὶ ᾿Αλήϑεια. αἰσϑόμενον δὲ τὸν Μονογενῆ τοῦτον
ep οἷς πρ BEL προβαλεῖν καὶ αὐτὸν Λόγον καὶ Zwiv, πατέρα πάντων
᾿ αὐτὸν ἐσομένων καὶ ἀρχὴν χαὶ μόρφωσιν παντὸς τοῦ IDnpw-
ματος" τ € τοῦ Λόγου Hai τῆς Ζωῆς προβεβλῆσθαι χατὰ συζυγίαν
λνϑρωπον χαὶ ᾿Εχχλησίαν. καὶ εἶναι ταύτην ἀρχέγονον ᾿Ογδοάδα, ὑῥἰζαν
χαὶ ὑπόστασιν τῶν πάντων, τέτρασιν ὀνόμασι παρ᾽ αὐτοῖς καλουμένην,
Βυϑῷ χαὶ No καὶ Λόγῳ xal ᾿Ανϑρώπῳ. εἶναι γὰρ αὐτῶν ἕκαστον ἄρρε-
γόϑηλυν, οὕτως᾽ πρῶτον τὸν ΤΙροπάτορα ἡνῶσϑαι κατὰ συζυγίαν τῇ
ἑαυτοῦ ννοίᾳ, τὸν δὲ Μονογενῇῆ τουτέστιν τὸν Νοῦν τῇ ᾿Αληϑείᾳ, τὸν
δὲ Λόγον τῇ Ζωῇ χαὶ τὸν Ἄνϑρωπον τῇ Εκχλησίᾳ.

M lat. (dazu von Z. 1ff δὴ Tertullian u. Hippolyt)

1 γὰρ <lat. | ἀκατονομάστοις, o aus w Veorr ἀχατωνομάστοις M ἃ noo-
doynv V 3 ὑπάρχοντα δ᾽ αὐτὸν ἀχώρητον καὶ ἀόρατον] esse autem vllum in-
visibilem et quem mulla res capere possit. Cum autem a nullo caperetur et esset
invisibilis lat. (wohl Doppelschreibung) 4 ἀγέννητον Ἶ] ingenitus lat. innatum Tert.
5 χρόνοις M < lat.; [χρόνων] 11. 6 προβαλλέσθαι, erstes A getilgt Veorr 7 τοῦ-
τον Ausgg.] τούτων VM hunce lat. 8 ἣν <lat. | [zei] *; das et in lat. ist keine
Bestätigung dieses zei, sondern hängt mit der ee von ἣ» zusammen
Sf (ἐν *) τῇ συνυπαρχούσῃ ξαυτῷ Zıyn) eius quae cum eo erat Sige lat. in Siyae
suae velut in genitalibus vulvae locıs Tert. 10 προβάλλοντι erstes A getilgt V corr
qui emiserot lat. 13 πρῶτον 15 δὲ Ἢ τε VM autem lat. 17 τῶν]
τὸν V | zei? hineingeflickt Veorr 18 de] 64 V | vor προβεβλῆσϑαι ein τοῦ
getilgt Veorr 20 χαλουμένων V 21 Bython et Nun et Logon et Anthropon lat.
22 τὸν Προπάτορα] Propatorem illum lat. 23 ᾿Εννοίᾳ + id est cogitationi,

quam et Gratiam et Stulentium vocant lat.
Epiphanius l. 26

D 150

Ö323

10

10

402 Epiphanius

Τούτους δὲ τοὺς Αἰῶνας εἰς δόξαν τοῦ Πατρὸς προβεβλημένους,
ϑουληϑέντας χαὲ αὐτοὺς διὰ τοῦ ἰδίου δοξάσαι τὸν Πατέρα, προβαλεῖν
ς ἐν συζυγίᾳ" τὸν μὲν Λόγον καὶ | τὴ

ϑολὰ ͵ν Zwijv μετὰ τὸ προβαλέσϑαι
τὸν Ἄνϑρωπον χαὶ τὴν ᾿Εχχλησίαν. ἄλλους exe Αἰῶνας, ὧν τὰ ὀνόματα
λέγουσι ταῦτα᾽ Βύϑιος χαὶ Μῖξις, ᾿Αγήρατος καὶ “ἕνωσις, Αὐτοφυὴς καὶ

'
Ἡδονή. ᾿Αχίνητος καὶ Σύγχρασις, Μονογενὴς καὶ Μακαρία. οὗτοι (of)
δέχα Αἰῶνες, οὃς φάσχουσιν Ex Λόγου καὶ Ζωῆς προβεβλῆσϑαι. τὸν
δὲ Ἄνϑρωπον χαὶ αὐτὸν προβαλεῖν μετὰ τῆς Εχχλησίας Αἰῶνας δώδεχα,
οἷς ταῦτα τὰ ὀνόματα | χαρίζονται. Παράκλητος καὶ Πίστις, Πατρικὸς καὶ
᾿Ελπίς. Μητρικὸς καὶ ᾿Αγάπη, ᾿Αείνους χαὲ Σύνεσις, Ἔκχκχλησιαστιχὸς χαὶ
Μαχαριότης, Θελητὸς καὶ Σοφία.

Οὗτοί εἰσιν οἱ τριάχοντα Αἰῶνες τῆς πλάνης αὐτῶν, ol σεσιγημένοι
χαὶ μὴ γινωσχόμενοι. τοῦτο τὸ ἀόρατον καὶ πνευματικὸν χατ᾽ αὐτοὺς
Πλήρωμα. τριχῆ διεσταμένον εἰς ὀγδοάδα χαὶ δεκάδα χαὶ δωδεχάδα. χαὶ
διὰ τοῦτο τὸν σωτῆρα λέγουσιν (οὐδὲ γὰρ κύριον ὀνομάζειν αὐτὸν ϑέλουσι)
τριάχοντα ἔτεσι χατὰ τὸ φανερὸν μηδὲ nerom (έναι, ἐπιδεικνύντα TO
μυστήριον τούτων τῶν Αἰώνων. ἀλλὰ χαὶ ἐπὶ τῆς παραβολῆς τῶν εἰς
τὸν ἀμπελῶνα πεμπομένων ἐργατῶν φασι φανερώτατα τοὺς τριάκοντα
τούτους Αἰῶνας μεμηνῦσϑαι. πέμπονται γὰρ οἱ μὲν περὶ πρώτην ὥραν,
;

“

οἱ δὲ περὶ τρίτην, οἱ δὲ περὶ ἕχτην, ol δὲ περὶ ἐνάτην, ἄλλοι δὲ περὶ
ἐνδεχάτην᾽ συντιϑέμεναι οὖν αἱ προειρημέναι ὧραι εἰς αὑτὰς τὸν τῶν
τριάχοντα ἀριϑμὸν ἀναπληροῦσι. μία γὰρ καὶ τρεῖς χαὶ ἕξ καὶ ἐννέα χαὶ
Evdexa τριάχοντα γίνονται. διὰ δὲ τῶν ὡρῶν τοὺς Αἰῶνας μεμηνῦσϑαι
ϑέλουσι. χαὶ ταῦτ εἶναι τὰ μεγάλα χαὶ ϑαυμαστὰ χαὶ ἀπόρρητα

μυστήρια, ἃ καρποφοροῦσιν αὐτοί, χαὶ εἴ πού τι τῶν ἐν πλήϑει εἰρημένων
ἐν ταῖς γραφαῖς δυνηϑεί προσαρμέσα: χαὶ εἰχάσαι τῷ πλάσματι αὐτῶν. |
11. Τὸν μὲν οὖν Προπάτορα αὐτῶν γινώσχεσθαι μόνῳ λέγουσι τῷ

ἐξ αὐτοῦ γεγονότι Μονογενεῖ τουτέστιν τῷ Νῷ, τοῖς δὲ λοιποῖς πᾶσιν
Be τον χαὶ ἀχατάληπτον ὑπάρχειν. μόνος δὲ ὁ Νοῦς χατ᾽ αὐτοὺς Erip-
nero ϑεωρῶν τὸν Πατέρα καὶ τὸ μέγεϑος τὸ ἀμέτρητον αὐτοῦ χατανοῶν

17ff vel. Matth. 90, 1#

M lat. (Tert., Hipp.)

2 προβάλλειν M 3 προβαλ͵ ἰέσϑαι, λ getilgt Veorr 5 βύϑιος aus βίϑνος

Veorr βίϑνος M 6 (oi) * 10 vor ᾿Εχχλησιαστιχὸς + zei VM < lat.
15 αἰτὸν ὀνομάζειν M 18 φησι M 19f δ uw ...0de... or de M
21 τὸν τῶν] τῶν τὸν M 23 γίνωνται M 25 ἐν πλήϑει < lat. 26 δυνη-

$ein noooaouöceı) poterunt adaptare lat.; nach δυνηϑείη ist wohl eine vor Epiph.

u. lat. entstandene Lücke anzunehmen, auszufüllen etwa nach S. 409, 12f ζξλχεσϑαι

εἰς τοῦτο, βούλονται) *

11

P176

σι

10

20

Panarion haer. 31, 10, 11—12, 1 (Valentinjaner) 403

ἠγάλλετο. καὶ διενοεῖτο χαὶ τοῖς λοιποῖς Αἰῶσιν ἀναχοινώσασϑαι τὸ
ἐγεϑος τοῦ Ilatpös, ἡλίκος τε καὶ ὅσος ὑπῆρχεν, καὶ ὡς ἦν ἄναρχός τε
Kal ἀχώρητος χαὶ οὐ χαταληπτὸς ἰδεῖν. χατέσχεν δὲ αὐτὸν ἡ Σιγὴ βου-
λήσει τοῦ Πατρὸς διὰ τὸ ϑέϊλειν πάντας [αὐτοὺς εἰς ἔννοιαν καὶ πόϑον
ζητήσεως τοῦ προειρημένου Ilponatopos αὐτῶν ἀναγαγεῖν. χαὶ οἱ μὲν
λοιποὶ ὁμοίως Αἰῶνες ἡσυχῆ πως ἐπεπόϑουν τὸν προβολέα τοῦ σπέρματος
αὐτῶν ἰδεῖν καὶ τὴν ἄναρχον ῥίζαν ἱστορῆσαι. προήλατο δὲ ὁ πολὺ τελευ-
ταῖος χαὶ νεώτατος τῆς δωδεχάδος τῆς ὑπὸ τοῦ ᾿Ανϑρώπου καὶ τῆς
᾿Εχχλησίας προβεβλημένης Αἰὼν τουτέστιν N Σοφία χαὶ ἔπαϑε πάϑος
ἄνευ τῆς ἐπιπλοχῆς τοῦ {συζύγου τοῦ Θελητοῦ, ὃ ἐνήρξατο μὲν ἐν τοῖς
περὶ τὸν Νοῦν χαὶ τὴν ᾿Αλήϑειαν ἀπέσχηψε δὲ εἰς τοῦτον τὸν παρατρα-
πέντα, προφάσει μὲν ἀγάπης T τόλμης δέ, διὰ τὸ μὴ χεκχοινωνῆσϑαι τῷ Πατρὶ
τῷ τελείῳ, χαϑὼς χαὶ ὁ Νοῦς. τὸ δὲ πάϑος εἶναι ζήτησιν τοῦ ΙΙατρός"
ἤϑελε γάρ, ὡς λέγουσι, τὸ μέγεϑος αὐτοῦ χαταλαβεῖν. ἔπειτα μὴ
δυνηϑέντα διὰ τὸ ἀδυνάτῳ ἐπιβαλεῖν πράγματι καὶ ἐν πολλῷ πάνυ ἀγῶνι
γενόμενον διά τε τὸ μέγεϑος τοῦ βάϑους χαὶ τὸ ἀνεξιχνίαστον τοῦ Ilatpös
Kal τὴν πρὸς αὐτὸν στοργῆν, ἐχτεινόμενον ἀεὶ ἐπὶ τὸ πρόσϑεν ὑπὸ τῆς
γλυχύτητος αὐτοῦ τελευταῖον ἂν καταπεπόσϑαι χαὶ ἀναλελύσθϑαι εἰς τὴν
ὅλην οὐσίαν, εἰ un τῇ στηριζούσῃ καὶ ἐχτὸς τοῦ ἀρρήτου μεγέϑους φυλασ-
σούσῃ τὰ ὅλα συνέτυχε δυνάμει. ταύτην δὲ τὴν δύναμιν καὶ ὍὍρον χαλοῦσιν,
ὕφ᾽ ἧς ἐπεσχῆσϑαι χαὶ ἐστηρίχϑαι χαὶ μόγις ἐπιστρέψαντα εἰς ἑαυτὸν χαὶ
πεισϑέντα, ὅτι ἀχατάληπτός ἐστιν 6 Ἰ]ατήρ, ἀποθέσθαι τὴν προτέραν
ἐνθύμησιν σὺν τῷ ἐπιγενομένῳ πάϑει Ex τοῦ ἐχπλήχτου ἐχείνου ϑαύματος.

12. "Evo δὲ αὐτῶν οὕτωξ᾽ τὸ πάϑος τῆς “Σοφίας. καὶ τὴν. Ent-
στροφὴν μυϑολογοῦσιν: ἀδυνάτῳ Aal ἀχαταλήπτῳ πράγματι αὐτὴν ἐπι-

«-“»

M lat. (Tert., Hipp.)

4 ϑέλειν + (adrov)? * 5 προειρημένου < lat. | Προπάτορος]) Patris
lat. | ἀγαγεῖν V 6 ὁμοίως αἰῶνες] aeones omnes lat. 7 προήλατο, ἡ auf

*

Rasur Veorr προσήλετο M | ὁ πολὺ *, nach valde ultimus lat.]| πολὺ ὁ ΝΜ
9 προβεβλημένος V 10 <ov)Siyov Ausgg., nach coniuges lat.] ζυγοῦ VM
11f παρατραπέντα, toanev auf Rasur V eorr 12 πρόφασιν V | TröAung] teme-
ritatis lat. τόλμη M (richtige Verbesserung des vor Epiph. u. lat. liegenden Fehlers) |
χεκοινῶσϑαι M communicaverat lat. 15 δυνηθέντα ἢ δυνηϑῆναι VM gquum
non posset lat. | τὸ] τῶ M | zai < lat. | vor πολλῷ + τῶν 16 e<M
19 ὕλην] unirersam lat. religuam Tert. (nicht vorzuziehen, vgl. S. 407, 23; der
Sinn ist: sie wäre aufgelöst worden in die gesamte d. h. in die allgemeine Substanz)
21 zei? < lat. | ἐπιστρέψαν M 22 πεισϑέντα + iam lat. 23 ἐπιγινομένω V
| ἐχπλήττου Μ 24 οὕτως Dind., nach huiusmodi 16. πῶς VM 25 μυϑολο-

yovoıw] velut fabulam narrant lat. | ἀχαταλήϊϊπτω, u getilgt V eorr
26*

9
-

φι

10

20

τ

404 Epiphanius

χειρή σασαν τεχεῖν οὐσίαν ἄμορφον, οἵαν φύσιν εἶχεν ϑήλεια τεχεῖν᾽ ἣν
χαὶ χατανοήσασαν πρῶτον μὲν λυπηϑῆναι διὰ τὸ ἀτελὲς τῆς γενέσεως,
ἔπειτα φτοβηϑῆναι μῆτι χαὶ αὐτὸ τὸ εἶναι τέλος | ἔχῃ" εἶτα ἐχστῆναι χαὶ
σαι, ζητοῦσαν τὴν αἰτίαν χαὶ ὅντινα τρόπον ἀποχρύψῃ τὸ γεγο-
γός. ἐγχαταγενομένην δὲ τοῖς πάϑεσι λαβεῖν ἐπιστροφὴν χαὶ ἐπὶ τὸν

ἸΠατέρα ἀναδραμεῖν πειραϑῆναι χαὶ

2 Ὁ 88
D153

3

μέχρι τ ινὸς τολμήσασαν ἐξασϑενῆσα: P178

χαὶ ἱχέτιν τοῦ Πατρὸς γενέσϑαι. συνδὲε var δὲ αὑτῇ χαὶ τοὺς λοιποὺς 4

Αἰῶνας, μάλιστα δὲ τὸν Νοῦν. ἐντεῦϑεν λέγουσι πρώτην ἀρχὴν ἐσχηχέναι
τὴν οὐσίαν τῆς ὕλης, ἐχ τῆς ἀγνοίας xal τῆς λύπης χαὶ τοῦ φόβου χαὶ

τῆς ἐχπλήξεως.

Ὁ δὲ Πατὴρ τὸν προειρημένον Ὅρον ἐπὶ τούτοις διὰ τοῦ Μονογενοῦς
προβάλλεται ἐν εἴχόνι ἰδίᾳ, ἀσύζυγον ὲ

ἅ ον ἀϑήλυντον᾽ τὸν γὰρ Ἰ]Πατέρα ποτ
ἐν μετὰ συζυγίας τῆς Σιγῆς, ποτὲ δὲ χαὶ ὑπὲρ ἄρρεν χαὶ ὑπὲρ ϑῆλυ
υσι. ν τοῦτον χαὶ Σταυρὸν καὶ Λυτρωτὴν καὶ
Καρπιστὴν χαὶ Opodermv καὶ Μεταγωγέα χαλοῦσι. διὰ δὲ τοῦ “Ὅρου
ύτου φασὶ χεχαϑάρϑαι χαὶ ἐστηρίχϑαι τὴν Σοφίαν καὶ ἀποχατασταϑῆναι

.-

(ἢ =
>
-ς
N
.«-
{η-
»»
[Ὁ]
Aa
Ὗ
4
Ων
(ῃ
Ὁ
ἜΝ
O

To
τῇ συζυγίᾳ. χωρισϑείσης γὰρ τῆς SR θεοῖς ἀπ αὐτῆς σὺν τῷ ἐπι-
γενομένῳ πάϑει, αὐτὴν μὲν ἐντὸς Πληρώματος μεῖναι, τὴν δὲ ἐνθύμησιν
αὐτῆς σὺν τῷ πάϑει ὑπὸ τοῦ “Ὅρου ἀφορισϑῆναι χαὶ ἀποσταυρωϑῆναι

6)

6

7

χαὶ ἐχτὸς αὐτοῦ γενομένην εἶναι μὲν πνευματικὴν οὐσίαν, (WC) - φυσικήν τινα

un
Αἰῶνος δρμὴν τυγχάνουσαν, ἄμορφον δὲ χαὶ ἀνείδεον διὰ τὸ μηδὲν κατα-

λαβεῖν. χαὶ διὰ τοῦτο χαρπὸν ἀσϑενῆ καὶ ϑῆλυν αὐτὴν λέγουσι.
ὰ τὸ ἀφορισϑῆναι ταύτην ἐχτὸς τοῦ Πληρώματος τῶν

Σ
u, 4 λ ᾿ . - >) m 2 - ar .- r ι
Αἰώνων τήν τε Μητέρα αὐτῆς ἀποχατασταϑῆναι τῇ ἰδίᾳ συζυγίᾳ, τὸν

M lat. (Tert., Hipp.)

1 ἔσχεν M | ϑήλεια Dind., nach foemina lat.] ϑήλειαν VM 2 καὶ < lat.
3 μήτι Ἢ μηδὲ aus unte Veorr μήτε Μ ne lat. [αὐτὸ τὸ εἶναι] hoc ipsum lat.;
nach αὐτὸ τὸ εἶναι vielleicht einzusetzen ζαὐτῇ *, vgl.8.410,13f | τέλος Dind., nach
finem lat. u. ne finis quoque insisteret Tert.] τελείως VM | ἔχῃ Pet.] ἔχεν VM
4 ἀπορῆσαι) aporiatam id est confusam lat. | ἀποχρύψει aus ἀποχρύψῃ V ecorr
4 {τὸ γεγονὸς] id quod erat natum lat. 5 τοῖς] eis lat. 6 vor ἐξασϑενῆσαι +
tandem lat. 7 ἱκέτιν aus ἱχέτην Veorr ixermvM 8 lies noörov?* 12 σύζυγον, &
drüber gesetzt Veorr σύζυγον M ἀϑήλυντον) masculo-foemina lat. feminam marem
Tert.; trotzdem ist wohl nicht ἀρρενόϑηλυν einzusetzen 13 ὑπὲρ] beidemale
pro lat. 14 zai Σταυρὸν zei Avtootijv Ausgg.] zei συλλυτρωτὴν VM et Stauron
et Lytrotenlat. 17 τῇ συζυγίᾳ] eoniugi lat. coniugio Tert. 17f Emıyevousvo ἢ
ἐπιγινομένω V M appendice lat. Tert. 19 ἀποσταυρωϑῆναι Ausgg.] ἀποστερη-
ϑῆναι VM cerueificam lat. Tert. 20 (ὡς) ἢ «t lat. Tert. 22 διὰ τοῦτο)
διὰ τὸ M | αὐτὴν ἢ αὐτὸν VM eius lat. 98 αὐτὴν Μ

15;:3.5

10

Panarion haer. 31, 12, 1—13, 6 (Valentinianer) 405

Μονογενῆ πάλιν ἑτέραν προβαλέσϑαι συζυγίαν χατὰ προμήϑειαν τοῦ
I N - l

Πατρός, ἵνα μὴ ὁμοίως ταύτῃ πάϑῃ τις τῶν Αἰώνων, Χριστὸν χαὶ Πνεῦμα
ἅγιον, εἰς πῆξιν χαὶ στηριγμὸν τοῦ ΠΙληρώματος, bp’ ὧν χαταρτισϑῆναί

μ».

(paoıy) τοὺς Αἰῶνας. τὸν μὲν γὰρ Χριστὸν διδάξαι αὐτοὺς συζυγίας 2

φύσιν, ἀγεννήτου | κατάληψιν γινώσκοντας ἱχανοὺς εἶναι ἄνα γορεῦσαί τε
ἐν αὐτοῖς τὴν τοῦ ΠΙατρὸς ἐπίγνωσιν, ὅτι τε ἀχώρὴτός ἐστι καὶ ἀχατά- ἡ
ληπτος χαὶ οὖκ ἔστιν οὔτε ἰδεῖν οὔτε ἀχοῦσαι αὐτὸν ἢ διὰ μόνου τοῦ
Μονογενοῦς γινώσχέται᾽" χαὶ τὸ μὲν αἴτιον τῆς αἰωνίου διαμονῆς τοῖς
λοιποῖς τὸ ἀκατάληπτον ὑπάρχειν τοῦ ΠΙατρός, τῆς δὲ γενέσεως αὐτῶν
Kal μορφώσεως τὸ καταληπτὸν αὐτοῦ, ὃ δὴ υἱός ἐστιν. καὶ ταῦτα μὲν ὁ
ροβληϑεὶς Χριστὸς ἐν αὐτοῖς ἐδημιούργησε.
ὁ δὲ [Ev] Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐξισωϑέντας αὐτοὺς πάντας εὐχαριστεῖν
ἐδίδαξεν καὶ τὴν ἀληϑι)χνὴν ἀνάπαυσιν Δ Σ ΜΕΥ ΕἾΔΕ. τε μορφῇ καὶ
γνώμῃ ἴσους χκατασταϑ'ῆναι τοὺς Αἰῶνας λέγουσι, πάντας γενομένους Νέα:
χαὶ πάντας Λόγους χαὶ πάντας Avdpwrous χαὶ πάντας Χριστούς, χαὶ
τὰς ϑηλείας ὁμοίως πάσας ᾿Αληϑείας χαὶ πάσας Ζωὰς καὶ ΠΠ᾿νεύματα χα:
᾿Εχχλησίας. στηριχϑέντα δὲ ἐπὶ τούτῳ τὰ ὅλα χαὶ ἀναπαυσάμενα τελέως
μετὰ μεγάλης χαρᾶς φησὶν ὑμνῆσαι τὸν Προπάτορα, πολλῆς εὐφρασίας
μετασχόντα. καὶ ὕπὲρ τῆς εὐποιίας ταύτης βουλῇ μιᾷ χαὶ γνώμῃ τὸ

,

πᾶν ἸΙλήρωμα τῶν Αἰώνων, συνευδοχοῦντος τοῦ Χριστοῦ χαὶ τοῦ Ilveo-
ματος, τοῦ δὲ [Ιατρὸς αὐτῶν συνεπισφραγιζομένου, ἕνα ἕχαστον τῶν

M lat. (Tert., Hipp.)
2 va μὴ — Αἰώνων < lat. ne qua eiusmodi rursus concussio ineuteret Tert.
πάϑῃ τις] παϑητὴς Μ ὃ εἰς πῆξιν — Πληρώματος < lat. pleromati muniendo
iamque figendo Tert. 4 (φασιν) *) dieunt lat. | διάξαι M 5 T ἀγεννή-
του κατάληψιν γινώσχοντας ἱκανοὺς εἶναι] innati comprehensionem cognoscentes
sufficientes sive idoneos esse lat. et innati coniectationem et idoneos efficere Tert.;
altes Verderbnis, lies etwa (noösg) ἀγεννήτου χατάληψιν γεννητοὺς (um) ἱκανοὺς εἶναι
oder (τοὺς) ἀγεννήτου κατάληψιν γινώσχοντας (μόνον πρὸς συζυγίαν MET’ αὐτοῦ» ἵκα-
νοὺς εἶναι * | ἀναγορεῦσαί τε ἐν αὐτοῖς) generandi in se Tert. 6f ἀχατάλη'πτος,
u getilgt V eorr 7 μόνου <M 8 γινώσκεται < lat. 81 τοῖς λοιποῖς) vs
ommibus lat. 9. ἀχατάληπτον Ausgg.] πρῶτον καταληπτὸν VM incomprehensibile
lat. | αὐτῶν Ἢ αὐτοῦ VM < lat. ilorum Tert. 12 [ev] *) < lat. 13 (eio)nynoaro
Ausgg.] induxit lat. 14 τοὺς <M 15 zei πάντας Aöyovs < Tert. | πάν-
tes!<llat. | Χοιστοὺς] 1heletos Tert. 15f hinter zeit Rasur von 6 Buchstaben
Veorr zei πάντας ἢ M 16 Ἀληϑείας] Sigas Tert. | πάσας < lat. 16f zei
Πνεύματα καὶ ᾿Εχκλησίας) in Eeclesias in Fortunatas Tert. 17 δὲ] quoque lat.
| ἀναπαυσάμενα] requiescentia lat. | τελείας Μ 18 φησὶν] dieunt lat. 19 ue-
τασχόντα] participantem (sc. Propatorem) lat. 1 βουλῇ μιᾷ] βούλημα Μ 21 τοῦ
δὲ --- συνεπισφραγιζομένου < lat. Tert.

9
D 154

0334

P179

Su

6

10

20

V

406 Epiphanius

Αἰώνων ὅπερ εἶχεν ἐν ἑαυτῷ χάλλιστον Kal ἀνϑηρότατον συνενεγχαμένους
AR! συνερανισαμένους Aa ταῦτα ἁρμοδίως πλέξαντας χαὶ ἐμμελῶς ἑνώ-
σαντας, προβαλέσϑαι: πρόβλημα εἰς τιμὴν nal δόξαν τοῦ Βυϑοῦ, τελειό-
τατον χάλλος τι χαὶ ἄστρον τοῦ Πληρώματος, τέλειον Καρπὸν τὸν Ἰησοῦν,
ὃν χαὶ Σωτῆρα προσαγορευϑῆναι χαὶ Χριστὸν χαὶ Λόγον πατρωνυμιχῶς
χαὶ τὰ Πάντα, διὰ τὸ ἀπὸ πάντων εἶναι᾽ δορυφόρους τε αὐτῷ εἰς τιμὴν
T τὴν αὐτῶν ὁμογενεῖς ἀγγέλους συμπροβεβλῆσϑαι.

14. Αὕτη μὲν οὖν ἐστιν ἡ ἐντὸς Πληρώματος ὑπ᾽ | αὐτῶν λεγομένη
πραγματεία, χαὶ ἣ τοῦ πεπονθότος Αἰῶνος χαὶ μετὰ μιχρὸν ἀπολωλότος,
ὡς ἐν πολλῇ T ὕλῃ διὰ ζήτησιν τοῦ Πατρὸς *, συμφορὰ χαὶ ἣ τοῦ "Opou χα:
Σταυροῦ χαὶ Λυτρωτοῦ χαὶ Καρπιστοῦ χαὶ Οροϑέτου χαὶ Μεταγωγέως
ἐξ ἀγῶνος σύμπηξις χαὶ ἣ τοῦ πρώτου Χριστοῦ σὺν τῷ Πνεύματι τῷ ἁγίῳ
ἐχ μετανοίας ὑπὸ τοῦ Πατρὸς αὐτῶν μεταγενεστέρα τῶν Αἰώνων γένεσις
χαὶ ἣ τοῦ δευτέρου Χριστοῦ, ὃν χαὶ Σωτῆρα λέγουσιν, ἐξ ἐράνου σύνϑετος
χατασχευή. ταῦτα δὲ φανερῶς μὲν μὴ εἰρῆσϑαι διὰ τὸ μὴ πάντας
χωρεῖν τὴν γνῶσιν αὐτῶν, μυστηριωδῶς δὲ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος διὰ παρα-
βολῶν μεμηνῦσϑαι τοῖς συνιεῖν δυναμένοις οὕτως᾽ τοὺς μὲν γὰρ τριάχοντα
Αἰῶνας μεμηνῦσϑα: διὰ τῶν τριάχοντα ἐτῶν, ὡς προέφαμεν, ἐν οἷς οὐδὲν
ἐν φανερῷ φάσχουσι πεποιηκέναι τὸν σωτῆρα, χαὶ διὰ τῆς παραβολῆς τῶν
ἐργατῶν τοῦ ἀμπελῶνος. χαὶ τὸν Παῦλον φανερώτατα λέγουσι | τούσδε
Αἰῶνας ὀνομάζειν πολλάχις, ἔτι δὲ χαὶ τὴν τάξιν αὐτῶν τετηρηχέναι οὕτως
εἰπόντα »εἰς πάσας τὰς γενεὰς τῶν αἰώνων τοῦ αἰῶνοςς. ἀλλὰ al ἡμᾶς
ἐπὶ τῆς εὐχαριστίας λέγοντας »εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνωνε ἐχείνους τοὺς
Αἰῶνας σημαίνειν. χαὶ ὅπου ἂν αἰὼν 7) αἰῶνες ὀνομάζωνται, τὴν ἀναφορὰν

15f vgl. Matth. 19, 11 — 22 Ephes. 8, 21

M lat. (Tert., Hipp.)

2 χαὶ συνερανισαμένους] καὶ ἐρανισαμένους V eollationem fecisse lat. | @ouo-
vivs M 3 προβλήματα V problema-+ et lat. 4 κάλλος τι] κάλλος ve V ἀλλ᾽ ὅς
τι Μ | τὸν hineingeflickt Veorr <M 6 τὰ Πάντα Ausgg.] χατὰ Πάντα VM omnia
lat. Tert. | αὐτῷ] αὐτῶν V τὴν] τῶν M | τὴν αὐτῶν] ipsorum lat.; alter
Fehler für [τὴν] αὐτοῦ * 8 λεγομένη aus γενομένη Veorr 10 vor ὡς -τ etlat. |
ἡ ὕλῃ, materia lat.; alter Fehler für λύπῃ * 10 » (ἐγένετο) Ὁ) ἡ <M 11 Σταυροῦ
Ausgg.] στύλου VM erueis lat. | Σταυροῦ + ipsorum lat. μεταγωγέος M
12 ἐξάγωνος V ex agonia lat. 13 τῶν αἰωνίων M 14 ἐράνου aus οὐρανοῦ
Veorr οὐρανοῦ M 16 Σωτῆρος] auroosM 17 μὲν γὰρ < lat. 20 τοὐσδε)
τούς τε M 91 πολλάκις] saepissine lat. 22 εἰπόντα] εἶπεν τ Μ΄ τῶν
αἰώνων τοῦ αἰῶνος] saeculi saeculorum lat. 98 ἐπὶ τῆς εὐχαριστίας) in gratia-

rum actionibus lat. | εἰς < lat.

4 P180

ὧι

Panarion haer. 31, 13, 6—14, 11 (Valentinianer) 407

eis ἐχείνους εἶναι ϑέλουσιν. τὴν δὲ τῆς δωδεχάδος τῶν Αἰώνων προ-

< τω

n

βολὴν μηνύεσϑαι διὰ τοῦ δωδεχαετῆ ὄντα τὸν χύριον διαλεχϑ'ῆναι τοῖς
νομοξιδασχάλοις χαὶ διὰ τῆς τῶν ἀποστόλων ἐχλογῆς᾽ δώδεκα γὰρ ἀπό-
στολοι. χαὶ τοὺς λοιποὺς δεχαοχτὼ Αἰῶνας φανεροῦσϑαι διὰ τοῦ μετὰ
ὅ τὴν (ER) νεχρῶν ἀνάστασιν δεχαοχτὼ μησὶν λέγειν διατετριφέναι αὐτὸν
σὺν τοῖς μαϑηταῖς᾽ ἀλλὰ χαὶ διὰ τῶν προηγουμένων τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ
δύο γραμμάτων, τοῦ τε ἰῶτα χαὶ τοῦ ἦτα, τοὺς δεχαοχτὼ Αἰῶνας εὐσήμως
μηνύεσϑαι. χαὶ τοὺς δέχα Αἰῶνας ὡσαύτως διὰ τοῦ ἰῶτα γράμματος,
ὃ πρ ροηγεῖται τοῦ | ὀνόματος αὐτοῦ, σημαίνεσθαι λέγουσιν. Aal διὰ τοῦτο
10 εἰρηκέναι τὸν σωτῆρα »ἰῶτα ἕν N) μία χεραία. οὐ μὴ παρέλϑη, ἕως ἂν
πάντα γένηται.
περὶ τὸν δωδέχατον Αἰῶνα γεγονὸς πάϑος ὑποσημαίνεσθαι
τῆς ἀποστασίας ᾿Ιούδα, ὃς δωδέχατος ἦν τῶν ἀποστόλων, καὶ
χάτῳ μηνὶ ἔπαϑεν᾽ ἐνιαυτῷ γὰρ Evi βούλονται αὐτὸν μετὰ τὸ
15 βάπτισμα αὐτοῦ χεχηρυχέναι. ἔτι τε ἐπὶ τῆς αἱμορροούσης σαφέστατα
τοῦτο δηλοῦσθαι" δώδεκα γὰρ ἔτη παϑοῦσαν αὐτὴν ὑπὸ τῆς τοῦ σωτῆρος
παρουσίας τεϑεραπεῦσϑαι, ἁψαμένην τοῦ χρασπέδου αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο
εἰρηκέναι τὸν σωτῆρα »τίς μου ἥψατο!;«ε διδάσχοντα τοὺς μαϑ'ητὰς τὸ
γεγονὲ ς ἐν τοῖς Αἰῶσι μυστήριον χαὶ τὴν ἴασιν τοῦ πεπονθότος Αἰῶνος.
20 ἡ γὰρ παϑοῦσα δώδεχα ἔτη ἐκείνη ἡ δύναμις, ἐχτεινομένης αὐτῆς καὶ εἰς
ἄπειρον ῥεούσης τῆς οὐσίας, ὡς λέγουσιν; εἰ μὴ ἔψαυσε τοῦ φορήματος
τοῦ υἱοῦ τουτέστιν τῆς ᾿Αληϑείας τῆς πρώτης τετράδος ἥτις διὰ τοῦ χρα-
σπέδου | μεινῆνυται, ἀνελύϑη ἂν εἰς τὴν (ÖAnv) οὐσίαν αὐτῆς. ἀλλὰ ἔστη
χαὶ ἐπαύσατο τοῦ πάϑους᾽ ἡἣ γὰρ ἐξελθοῦσα δύναμις τοῦ υἱοῦ (εἶναι δὲ

10 Matth. 5, 18 — 18 Mark. 5, 30

Υ M lat. (Tert., Hipp.)

3 ἀπόστολοι] apostolos elegit lat. > (EX) vezo@v Ausgg.| a mortuis lat.
9 αὐτῶν M | σημαίνεσϑαι λέγουσιν Ausgg.] σημαίνουσι λέγεσϑαι VM significari
dieunt lat. 13 διὰ τῆς ἀποστασίας Ἰούδα Ausgg.] τῆς ἀποστασίας διὰ Ἰούδαν
(Ἰούδα Μὴ VM per apostasiam Judae lat. | ὃς aus ὡς Veorr ὡς M | Ἂἀποστό-
λων + γενομένης προδοσίας δείκνυσϑαι λέγουσιν VM 15 αἱμορρούσης M
17 ἁψαμένην Ausgg.| ἁψαμένης VM cum tetigisset lat. 20 7... . δύναμις]
per vllam ... . significatur lat.; lies wohl ἐχείνη ἦν δύναμις (Ars) * | ἐχτεινο-
μένης] eo quod extenderetur lat. 21 τῆς οὐσίας + eiuslat. | vor εἰ μὴ + et lat. |
φρονήματος M 22 τοῦ υἱοῦ *] αὐτοῦ VM vllus fıliü lat. 23 ἀνελύϑη)
advenisse lat. | εἰς aus πρὸς Veorr πρὸς M | (δλην) *] in omnem substantiam
lat., vgl. S. 403, 19 αὐτῆς] suam lat.; [αὐτῆς] Jül. 24 ἡ γὰρ ἐξελϑοῦσα] per
egressam (zum vorhergehenden Satz gezogen) lat. | τοῦ υἱοῦ ἢ τούτου VM filiü lat.

6

u |

8
D156

10

11

ὃ 338

-

10

V

-16 χαὶ διορίζει < lat. | τὸν] τὸ Μ | de ἢ μὲν VM autem lat. | σωτῆρα Ausgg.]

408 Epiphanius

ταύτην τὸν Ὅρον ϑέλουσιν) ἐθεράπευσεν αὐτὴν καὶ τὸ πάϑος ἐχώρισεν
ἀπ᾿ αὐτῆς. ;

Τὸ δὲ {τὸν») Σωτῆρα, τὸν ἐκ πάντων ὄντα, τὸ ἂν εἶναι διὰ τοῦ | λόγου 12 Ρ181
οὔ »πᾶν ἄρρεν διανοῖγον μήτρανε δηλοῦσϑαι λέγουσιν: ὃς N Πὰν ὧν
ιήνοιξε τὴν μῆτραν τῆς Ενϑυμήσεως τοῦ πεπονθότος a: ἡ χαὶ ἐξορι-
σϑείσης ἐχτὸς τοῦ ΠῚ᾿ληρώματος, ἣν δὴ χαὶ δευτέραν ᾿Ογδοάδα χαλοῦσι,
περὶ ἧς μιχρὸν ὕστερον ἐροῦμεν. χαὶ ὑπὸ τοῦ Παύλου δὲ φανερῶς διὰ 18
τοῦτο εἰρῆσϑαι λέγουσι »καὶ αὐτός ἐστι τὰ πάντας, χαὶ πάλιν »πάντα

\

ls αὐτὸν χαὶ ἐξ αὐτοῦ τὰ πάντας, χαὶ πάλιν »ἐν αὐτῷ χατοιχεῖ πᾶν τὸ

πλήρωμα τῆς ϑεότητοςε" χαὶ τό »ἀναχεφαλαιώσασϑαι δὲ τὰ πάντα ἐν τῷ
Χριστῷ διὰ τοῦ | Yeode, ζοὕτως) ἑρμηνεύουσιν εἰρῆσϑαι χαὶ εἴ τινα ἄλλα Ὁ 151

τοιαῦτα.

15. Ἔπειτα περὶ τοῦ “Ὅρου αὐτῶν, ὃν δὴ καὶ πλείοσιν ὀνόμασιν 1ὅ,1
χαλοῦσι, δύο ἐνεργείας ἔχειν αὐτὸν ἀποφαίνονται; τὴν τε ἑδραστικὴν χαὶ
τὴν μεριστιχήῆν᾽ χαὶ χαϑὰ μὲν ἑδράζει χαὶ στηρίζει, Σιταυρὸν εἶναι, χαϑὸ
€ μερίζει καὶ διορίζει, "Opov. τὸν ωὠτῆρα οὕτως λέγουσι μεμηνυχέναι
τὰς ἐνεργείας α αὐτοῦ: χαὶ πρῶτον μὲν IR ἑδραστικὴν Ev τῷ εἰπεῖν »ὃς οὐ
βαστάζει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ χαὶ ἀχολουϑεῖ μοι, μαϑ'ητὴς ἐμὸς οὗ δύναται
εἶναιε χαὶ (πάλιν) »ἄρας τὸν σταυρὸν ἀχολούϑει μοιε" τὴν δὲ διορίστι- 8
χὴν αὐτοῦ ἐν τῷ εἰπεῖν »οὐκ ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην, ἀλλὰ ἢ ἄχαιρανε. al
τὸν ᾿Ιωάννην δὲ λέγουσιν αὐτὸ τοῦτο μεμηνυχέναι, εἰπόντα »τὸ πτύον ἐν τῇ
χειρὶ αὐτοῦ᾽ διαχαϑαριεῖ τὴν ἅλωνα χαὶ συνάξει τὸν σῖτον εἰς τὴν ἀποϑύήκην
αὐτοῦ, τὸ δὲ ἄχυρον χατακχαύσει πυρὶ ἀσβέστῳε. χαὶ διὰ τούτου τὴν 4 |
ἐνέργειαν τοῦ Ὅρου μεμηνυχέναι᾽ πτύον γὰρ ἐχεῖνο τὸν σταυρὸν ἑρ"ηνεύ-
ουσιν εἶναι, ὃν δὴ καὶ ἀναλίσχειν τὰ ὑλικὰ πάντα ὡς ἄχυρα πῦρ, χαϑαίρειν ᾿

19

4 Luk. 2,23 (Exod. 13,12) — 8 vgl. Kol. 3,11 — Röm. 11,36 — 9 Kol. 2,9 |
— 10 Ephes. 1,10 — 17 Luk. 14,27 — 19 vgl. Mark. 10,21 — 20 Matth. 10, 34
— 21 Luk. 3, 17 |

M lat. (Tert., Hipp.)

1 ταύτης V | vor ἐϑεράπευσεν + qui lat. | ἐχώρησεν VM 3 (tüv) ἢ
4 ὧν <M 5 { χαὶ] et lat.; alter Fehler, lies τῆς * 10 δὲ < lat. 11 (οὕ-
τως) Ausgg.] 516 lat. 14 ἀποφαίνονται ἢ ἀποφαινόμενοι VM ostendunt lat.

Σταυρὸν VM salvatorem lat. | λέγουσιν <lat. 18 euöos<M 19 (πάλιν) ἢ
iterum lat. σταυρὸν + αὐτοῦ VM 20 αὐτοῦ < lat. 22 διαχαϑαριεῖ)
emundare lat. τὴν ὠποϑήχην aus ἀποθϑήχας Veor ἀποϑήχας M horreum lat.
23 διὰ τούτου] per haee lat.(?) 24 ἐχεῖνον, v angeflickt Veorr ἐχεῖνον M 25 ὃν

δὴ χαὶ ἀναλίσκειν) quae scilicet consumit lat. χαϑαίρειν)] emundat lat.

πα να» een Me. u ee ΜΑΡΕΝ ΤῈ ΟΝ

ll un re

1(

—_

20

DD
oO

Panarion haer. 31, 14, 11—16, ἘΣ ΓΝ 409

δὲ τοὺς σῳζομένους ὡς τὸ πτύον τὸν σῖτον. Ἰ]αῦλον δὲ τὸν ἀπόστολον
Kal αὐτὸν ἐπιμιμνήσχεσθϑιαι τούτου τοῦ > λέγουσιν οὕτως »ὁ λόγος
γὰρ 6 τοῦ σταυροῦ τοῖς μὲν ἀπολλυμένοις μωρία ἐστί, τοῖς δὲ σῳζομένοις

ν

δύναμις ϑεοῦς, χαὶ πάλιν »ἐμοὲ δὲ μὴ ae Ey μηδενὶ καυχᾶσθαι, εἰ
μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ, δι᾿ οὗ ἐμοὶ χόσμος ἐσταύρωται χἀγὼ
χόσμῳς«.

Ποιαῦτα μὲν οὖν περὶ τοῦ ΠΙΠληρώματος αὐτῶν χαὶ τοῦ πλάσματος
πάντων λέγουσιν, ἐφαρμόζειν | βιαζόμενοι τὰ καλῶς εἰρημένα τοῖς χαχῶς
ἐπινενοημένοις ὕπ᾽ αὐτῶν. χαὶ οὐ μόνον ἐκ τῶν εὐαγγελικῶν χαὶ τῶν
ἀποστολικῶν | πειρῶνται τὰς ἀποδείξεις ποιεῖσθαι, παρατρέποντες τὰς
ἑρμηνείας καὶ ῥᾳδιουργοῦντες τὰς ἐξηγήσεις, ἀλλὰ καὶ ἐκ νόμου καὶ προ-
φητῶν, ἅτε πολλῶν παραβολῶν χαὶ ἀλληγοριῶν εἰρημένων χαὶ εἰς πολλὰ
ἕλχεσθαι δυναμένων 7 τὸ Au "φίβολον διὰ τῆς ἐξηγήσεως, » δεινοτέρως τῷ
πλάσματι αὐτῶν χαὶ Shih ἐφαρμόζοντες αἰχμαλωτίζουσιν ἀπὸ τῆς ἀλης-
ϑείας τοὺς μὴ ἑδραίαν τὴν πίστιν εἰς ἕνα ϑεὸν πατέρα παντοχράτορα Kal
εἰς ἕνα χύριον ᾿Ιησοῦν Χριστὸν τὸν υἱὸν τοῦ ϑεοῦ διαφυλάσσοντας.

10. T& δὲ ἐχτὸς τοῦ ΠΠληρώματος λεγόμενα ὕπ᾽ αὐτῶν ἐστιν τοιαῦτα᾽
τὴν ᾿Ενϑύμησιν τῆς ἄνω Σοφίας, ἣν καὶ ᾿Αχαμὼϑ' καλοῦσιν, ἀφορισϑεῖσαν
τοῦ (ἄνω) ΠΙληρώματος σὺν τῷ πάϑει λέγουσιν ἐν σχιᾶς χαὶ χενώματος
τόποις ἐχβεβράσϑαι χατὰ ἀνάγκην: ἔξω γὰρ φωτὸς ἐγένετο χαὶ Πληρώ-
ματος, ἄμορφος. χαὶ ἀνείδεος ὥσπερ ἔχτρωμα, διὰ τὸ μηδὲν χατειλης-

φέναι. οἰχτείραντα δὲ αὐτὴν τὸν (ἄνω) Χριστὸν χαὶ διὰ τοῦ Σταυροῦ 2

ἐπεχταϑέντα τῇ ἰδίᾳ δυνάμει μορφῶσαι μόρφωσιν, τὴν κατ᾽ οὐσίαν μόνον
ἄλλ᾽ οὐ τὴν χατὰ γνῶσιν: καὶ πράξαντα τοῦτο ἀναδραμεῖν, συστείλαντα
αὐτοῦ τὴν δύναμιν, al χαταλιπεῖν (αὐτήν), ὅπως αἰσϑομένη τοῦ περὶ

\

αὐτὴν πάϑους διὰ τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ ΠΠληρώμιατος ὀρεχϑ'ῇ τῶν διαφερόν-
2 IKor. 1, 18 — 4 Gal. 6, 14

M lat. (Tert., Hipp.)'

2 ἐπιμιμνήσκεσϑαι, μὲ hineingeflickt Veorr ἐπιμνήσχεσϑαι M 3 σῳζομέ-
voıs + ἡμῖν V 8. πάντων Ausgg.]| πόντες VM uniWversorum lat. ἐφορμίζειν V
13 ἕλχεσϑαι Dind.] ἕλχειν VM. trahi lat. | ἵ τὸ ἀμφίβολον διὰ τῆς ἐξηγήσεως, 5]
ambiguum per expositionem lat.; altes Verderbnis, lies etwa διὰ τὸ ἀμφίβολον τῆς
ἐξηγήσεως, «(τὰ αὐτοῖς doxoüvte)*, vgl. schon Öh. | δεινοτέρως Ausgg.] ἕτεροι δὲ δεινῶς
VM propensius lat. 14 δολίως) ῥαδίως, aber getilgt u. dafür am Rande δολίως V
15 ἐδρασαίαν Μ 19 (ἄνω *] superiore lat. | ἐν σκιᾶς] in umbra lat. | χκενω-
ματος Ausgg.| σχηνώματος VM vacuitatis lat. 22 δὲ ἢ τε VM autem lat.
(ἄνω Ausgg.] superiorem lat. 23 ἐπεχται ϑέντα, ν ausradiert Veorr ἐπιχταν-

ϑέντα Μ 94 τοῦτο] haee lat. 25 (αὐτὴν) Dind.] llam lat.

16, 1

10

20

τ

ἐπ
5 χαϑάπερ N) μήτηρ αὐτῆς,

"νὰ αν

410 Epiphanius

των. ἔχουσά τινα ὀδμὴν ἀφϑαρσίας ἐγχαταλειφϑεῖσαν αὐτῇ ζὑπὸ) τοῦ
Χριστοῦ χαὲὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος. διὸ χαὶ αὐτὴν τοῖς ἀμφοτέροις ὀνόμασι
χαλεῖσϑαι, Σοφίαν τε πατρωνυμικῶς (ὃ γὰρ πατὴρ αὐτῆς Σοφία χλύήζεται)
χαὶ [Πνεῦμα Re ἀπὸ τοῦ περὶ τὸν Χριστὸν πνεύματος. μορφωϑεῖσαν
δὲ αὐτὴν χαὶ ἔμφρονα γενηϑεῖσαν, παραυτίχα δὲ χενωϑεῖσαν τοῦ ἀοράτως
αὐτῇ συνόντος Λόγου τουτέστιν τοῦ Χριστοῦ, "ἐπὶ ζήτησιν ὁρμῆσαι τοῦ
χαταλιπόντος αὐτὴν φωτὸς χαὶ μὴ δυνηϑῆναι χαταλαβεῖν αὐτὸ διὰ τὸ
χωλυϑῆναι ὑπὸ τοῦ “Ὅρου. χαὶ ἐνταῦϑα τὸν "Opov χωλύοντα αὐτὴν τῆς
εἰς τοὔμπροσθεν ὁρμῆς εἰπεῖν »]Ἱαώς: ὅϑεν τὸ law ὄνομα γεγενῆσθαι |
φάσχουσι. un δυνηϑεῖσαν δὲ διοδεῦσαι τὸν "Opov διὰ τὸ συμπεπλέχϑαι
τῷ πάϑε: | χαὶ μόνην ἀπολειφϑεῖσαν ἔξω, παντὶ μέρει τοῦ πάϑους ὗπο-
πεσεῖν, πολυ "μεροῦς χαὶ πολυποιχίλου ὑπάρχοντος, χαὶ παϑεῖν λύπην
έν, ὅτι οὐ χατέλαβεν, | φόβον δέ, μὴ χαϑάπερ αὐτὴν τὸ φῶς οὕτω χαὶ

τἰλέπῃ, ἀπορίαν τε ἐπὶ τούτοις. ἐν ἀγνοίᾳ δὲ τὰ πάντα χαὶ οὗ
r

ἡ πρώτη Σοφία Alu ἰών, ἑτεροίωσιν ἐν τοῖς πάϑεσιν
En ἀλλὰ ἐναντιότητα, ἐπισυ RE: δ᾽ αὐτῇ nal ἑτέραν διάϑεσιν,
᾿ ω

αν Ss ὕλης γεγενῆσϑαι λέγουσιν, ἐξ ἧς
ὅδε 63 ee συνέστηχεν. Ex μὲν γὰρ τῆς ἐπιστροφῆς τὴν TOD χόσμου
χαὶ τοῦ Δημιουργοῦ πᾶσαν ψυχὴν τὴν γένεσιν εἰληφέναι, Ex δὲ τοῦ φόβου
χαὶ τῆς λύπης τὰ λοιπὰ τὴν ἀρχὴν ἐσχηχέναι. ἀπὸ γὰρ τῶν δαχρύων
αὐτῆς γεγονέναι πᾶσαν Evuypov οὐσίαν, ἀτὲὸ δὲ τοῦ γέλωτος τὴν φωτεινήν,
ἀπὸ δὲ τῆς λύπης χαὶ ἐχπλήξεως τὰ σωματικὰ τοῦ χόσμου στοιχεῖα. ποτὲ
μὲν γὰρ ἔχλαιε al ἐλυπεῖτο, ὡς λέγουσι, διὰ τὸ καταλελεῖφϑαι μόνην ἐν
τῷ σχότε: χαὶ τῷ χενώματι, ποτὲ δὲ εἰς ἔννοιαν ἥκουσα τοῦ καταλιπόντος
αὐτὴν φωτὸς διεχεῖτο χαὶ ἐγέλα, ποτὲ δ᾽ αὖ πάλιν ἐφοβεῖτο, ἄλλοτε δὲ
διηπόρει χαὶ ἐξίστατο.

x

3

4

D159

>
P183

Ὁ 842
6

-1

17. Καὶ τί γάρ; τραγῳδία πολλὴ λοιπὸν ἦν ἐνθάδε χαὶ φαντασία, 17,1

M lat. (Tert., Hipp.)

1 αὐτὴν V (ὑπὸ) Ausgg.] a lat. 5 det Ἢ ve VM autem lat. | χε νω-
ϑεῖσαν aus χαὶ ἑνωϑεῖσαν Veorm | ἀοράτου, ov aus ὡς Veorr 9 ὅϑεν + et
lat. | τὸ] zo M 10 ...de] et lat. 11 μόνον M 11f vor ὑποπεσεῖν
+ za M 12 πολυποικίλου ), ς wegradiert Veorr πολυποιχίλους M | παϑεῖν
+ eam lat. 14 ἐπιλείπη M | τε] autem lat. | & < lat. 15 πρώτη <M
18 σύστασιν V eolleetionem lat. | χαὶ οὐσίαν --- λέγουσιν am Rande nachgetragen
Veor <M 19 öde ὁ] ἤδη 6 M 26 αὖ πάλιν] αὐλεῖν M 98 χαὶ τί γὰρ]
εἰ quidem enim lat. | τραγῳδία!!! πολλὴ}, je ein σ wegradiert Veorr | λοιπὸν
ἦν am Rande nachgetragen Veorr ἦν (< λοιπὸν) M est iam lat. | Yavrasiaf)/, σ
wegradiert Veorr

10

20

v

γένεσιν [μὴ] ἐσχηκέναι ἀπὸ τῶν (löpwrwy) αὐτῆς. ἀπίϑανον γάρ, μιᾶς

Panarion haer. 31, 10, 2—17, 9 (Valentinianer) 411

ἑνὸς ἐχάστου αὐτῶν ἄλλως καὶ ἄλλως σοβαρῶς ἐχδιηγουμένου, ἐκ ποτα-
ποῦ πάϑους Ex ποίου στοιχείου ἣ οὐσία τὴν γένεσιν εἴληφεν: ἃ καὶ
εἰχότως δοχοῦσί μοι μὴ ἅπαντας ϑέλειν ἐν φανερῷ διδάσχειν, ἀλλ᾽ ἢ
μόνους ἐχείνους τοὺς χαὶ μεγάλους μισϑοὺς ὑπὲρ τηλικούτων μυστηρίων
τελεῖν δυναμένους. οὐχέτι γὰρ ταῦτα ὅμοια ἐχείνοις περὶ ὧν ὁ κύριος
ἡμῶν εἴρηχε »δωρεὰν ἐλάβετε, δωρεὰν δότες, | ἀλλὰ ἀνακεχωρηχότα χαὶ
τερατώδη καὶ βαϑέα μυστήρια μετὰ πολλοῦ χαμάτου περιγινόμενα τοῖς
φιλοψευδέσι. τίς γὰρ οὖκ ἂν ἐχδαπανήσειε πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ,
ἵνα μάϑῃ ὅτι ἀπὸ τῶν δαχρύων τῆς ᾿νϑυμήσεως τοῦ πεπονθότος Αἰῶνος
ϑάλασσαι χαὶ πηγαὶ χαὶ ποταμοὶ καὶ πᾶσα ἔνυδρος οὐσία τὴν γένεσιν
εἴληφεν, ἐκ δὲ τοῦ γέλωτος. αὐτῆς τὸ φῶς χαὶ ἐκ τῆς ἐχπλήξεως καὶ
ἀμηχανίας τὰ σωματικὰ τοῦ κόσμου στοιχεῖα: |

Βούλομαι δὲ χαὶ αὐτὸς συνεισενεγκεῖν τι τῇ χαρποφορίᾳ αὐτῶν.
ἐπειδὴ γὰρ δρῶ τὰ μὲν γλυκέα ὕδατα ὄντα, οἷον πηγὰς χαὶ ποταμοὺς χαὶ
ὄμβρους χαὶ τὰ τοιαῦτα, τὰ δὲ ἐν ταῖς ϑαλάσσαις ἁλμυρά, ἐπινοῦ μὴ
πάντα ἀπὸ τῶν δαχρύων αὐτῆς προβεβλῆσϑιχι, διότι τὸ δάχρυον ἁλμυρὸν
τῇ ποιότητι ὑπάρχει. φανερὸν οὖν ὅτι τὰ ἁλμυρὰ ὕδατα ταῦτά ἐστι τὰ
ἀπὸ τῶν δαχρύων. εἰκὸς δὲ αὐτὴν ἐν ἀγωνίᾳ | πολλῇ καὶ ἀμηχανίᾳ γεγο-
υῖαν χαὶ ἱδρωχέναι. ἐντεῦϑεν δὴ χατὰ τὴν ὑπόϑεσιν αὐτῶν ὑπολαμβάνειν
εἴ, πηγὰς nal ποταμοὺς χαὶ εἴ. τινα ἄλλα ὕδατα γλυχέα ὑπάρχει τὴν

42) πὸ

Us

ποιότητος οὔσης τῶν δαχρύων, τὰ μὲν ἅλμυρά, τὰ δὲ γλυχέα ὕδατα ἐξ
αὐτῶν προελϑεῖν. τοῦτο δὲ πιϑανώτερον, τὰ μὲν εἶναι ἀπὸ τῶν δαχρύων,
τὰ δὲ ἀπὸ τῶν ἱδρώτων. ἐπειδὴ (ÖE) χαὶ ϑερμὰ nal δριμέα τινὰ ὕδατά
ἐστιν ἐν τῷ χόσμῳ, νοεῖν ὀφείλεις τί ποιῆσασα χαὶ ἐκ ποίου μορίου προή-
KATO ταῦτα. ἁρμόξουσι γὰρ τοιοῦτοι χαρποὶ τῇ ὑποϑέσει αὐτῶν.

Διοδεύσασαν οὖν πᾶν πάϑος τὴν Μητέρα αὐτῶν xal | or ὑπερχύψασαν
ἐπὶ ἱκεσίαν τραπῆναι τοῦ χαταλιπόντος αὐτὴν φωτὸς τουτέστιν τοῦ Χριστοῦ

6 Matth. 10, 8

M Jat. (Tert., Hipp.)

1 σοβαρῶς, o aus ὦ Veorr σωβαρῶς M 2 νοῦ &x-+etlat. 8 eixörwec]
οὐχ ἀπεικότως M conrenienter lat. 5 ταῦτα] dieunt lat. 6 nach ἀλλὰ
ein χαὲ getilgt Veorr 9 τοῦ πεπονϑότος Αἰῶνος) quae est ex passione Aeonis
lat. 11 ἐκ τῆς angeflickt Veorr 16f τὸ δάχρυον ἁλμυρὸν... ὑπάρχει] la-
erymae salsae sunt lat. 21 [μὴ] *) < lat. | (ido@rwv) Ausgg.] sudoribus lat.
221 ὕδατα EE— πιϑανώτερον am Rande nachgetragen Veor ἐξ αὐτῶν — πιϑα-
voregov <M 23 προελϑεῖν) exisse lat. 24 (de) Dind.] autem lat. | τινὰ
angeflickt Vcorr < M quaedam lat. 25 τῷ <M

! D160

P134

1

--

20 ἃ

v

412 Epiphanius

- π » x 3 "» \ x In) (4 μ᾿ .
ἀνελθὼν εἰς τὸ ΠΠλήρωμα αὐτὸς μὲν εἰκὸς ὅτι ὥχνησεν Ex
δευτέρου χατελϑεῖν, τὸν ΠΙχράχλητον δὲ ἐξέπεμψεν {πρὸς αὐτὴν τουτέστι
πὰ ἢ

ραδόντος χαὶ τῶν Αἰώνων δὲ ὁμοίως, ὅπως »ἐν αὐτῷ τὰ πάντα
δρατὰ χαὶ τὰ ἀόρατα, ϑρόνοι ϑεότητες χυριότητεςε. ἐχπέμ-
πεται δὲ ς αὐτὴν μετὰ τῶν ἡλικιωτῶν αὐτοῦ τῶν ἀγγέλων. τὴν δὲ
᾿Αχαμὼϑ' ἐντραπεῖσαν αὐτὸν λέγουσιν πρῶτον μὲν κάλυμμα ἐπιϑέσϑα: δι᾿
αἰδῶ, μετέπειτα δὲ ἰδοῦσαν αὐτὸν σὺν ὅλῃ τῇ χαρποφορίᾳ αὐτοῦ προσδρα-
μεῖν αὐτῷ, δύναμιν λαβοῦσαν Ex τῆς ἐπιφανείας “αὐτοῦ. χἀχεῖνον μορ-
φῶσαι αὐτὴν μόρφωσιν τὴν χατὰ γνῶσιν Kal ἴασιν τῶν παϑῶν ποιΐσασϑαι
αὐτῆς, χωρίσαντα αὐτὰ αὐτῆς, μὴ ἀμελήσαντα δὲ αὐτῶν (οὐ γὰρ ἦν δυνατὸν
φανισϑῆναι ζαὐτὰ) ὡς τὰ τῆς προτέρας, διὰ τὸ ἑχτικὰ ἤδη καὶ δυνατὰ
εἶναι), [ ἀλλ᾽ ἀποχρίναντα χωρίσει συγχέαι χαὶ πῆξαι χαὶ ἐξ ἀσωμάτου
πάϑους εἰς ἀσώματον [τὴν] ὕλην μεταβαλεῖν αὐτά: ei οὕτως ἐπιτηδειό-
τητὰ χαὶ φύσιν ἐμπεποιηκέναι αὐτοῖς, ὥστε εἰς συγχρίματα χαὶ σώματα
ἐλϑεῖν, πρὸς τὸ γενέσϑαι δύο οὐσίας, τὴν φαύλην (Er) τῶν παϑῶν,: τήν
τε τῆς ἐπιστροφῆς ἐμπαϑῆ: χαὶ διὰ τοῦτο δυνάμει τὸν Σωτῆρα δεδημιουργης-
χέναι φάσχουσι. τὴν δὲ ᾿Αχαμὼϑ' ἐχτὸς τοῦ πάϑους γενομένην, [χαὶ]
συλλαβοῦσαν τῇ χαρᾷ τῶν σὺν αὐτῷ φώτων τὴν ϑεωρίαν (τουτέστιν τῶν
ἀγγέλων τῶν μετ᾽ αὐτοῦ) χαὶ ἐγχισσήσασαν αὐτοὺς χεχυηχέϊναι χαρποὺς
χατὰ τὴν εἰκόνα ζαὐτῶν) διδάσχουσι, κύημα πνευματικὸν χαϑ'᾿ ὁμοίωσιν
γεγονὸς τῶν δορὶ pöpwv τοῦ Σωτῆρος.
18. Τριῶν οὖν ἤδη τούτων ὑποκειμένων Kat’ αὐτούς, τοῦ μὲν Ex τοῦ
πάϑους, ὃ ἦν ὕλη; τοῦ δὲ ἐχ τῆς ἐπιστροφῆς, ὃ ἦν τὸ ψυχικόν᾽ τοῦ δὲ

ουσίαν πα
χτισϑῇ, τὰ
π

4 Kol. 1, 16
M lat. (Tert., Hipp.)

1 ἀνελϑὼν + ulv V 2 ἐχπέμψειν M | {πρὸς Ausgg.] ad lat. 3 πᾶν)
onmia lat. 4 δὲ ὁμοίως] δεόμενος V 11 vor αὐτὰ + δ᾽ Υ | μὴ... δὲ] et
non lat. | δυνατὸν *| δυνατὰ Υ Μ possibile lat. 12 (αὐτὰλ ἢ] ὁα8 Ἰαῦ. 18 χωρίσει *]
χωρήσεις τοῦ aus χωρὶς εἰς V eort χωρήσει τοῦ M separatim lat. 14 εἰς ἀσώματον
[tiv] ὕλην] in ἐποογρογαίοην materiam lat. in materiae corporalem paraturam Tert.
(nicht vorzuziehen vgl. 8. 418, 20) | [τὴ»] * | εἶϑ᾽ οὕτως] et sie lat. 15 elone-
ποιηχέναι M ΤΟΥ͂ τὴν: ... τἡ» te] una quidem ... altera autem lat.
16 (2x) Dind.] ex lat. 17 τῆς ἐπιστροφῆς] conversionis lat.; lies (&x) τῆς
ἐπιστροφῆς *, vgl. Z. 24 18 τὴν de] τήν τε V hane autem lat. | [καὶ] *
< lat. 19 συλλαβοῦσαν) eoncepisse lat. | τῇ χαρᾷ] de gratulatione lat.;
lies ἐν χαρᾷ * | σὺν Ausgg.] ἐν VM cum lat. τὴν ϑεωρίαν] zu ἐγκισσή-
cacav gezogen —= delectatam in conspectu eorum lat, contemplatione ... subfermen-
tata Tert. 20 ἐγκισσῆσαν, σα drüber Υ eorr ἐγχισσησαν Μ 21 (αὐτῶν) *]ellius
lat. ipsam Tert. 22 γεγονὸς τῶν, τῶν angeflickt V corr γεγονότων M 23 ἤδη «:Ἰαῦ.

ι
νδόντος αὐτῷ | πᾶσαν τὴν δύναμιν τοῦ Πατρὸς χαὶ πᾶν ὑπ᾽ 10 D16)
ό

11

12

P185
13

14

Ö 346

a 1

10 π

20

Panarion haer. 31, 17, 9—18, S (Valentinianer) 413

ἀπεχύησεν, τουτέστιν τὸ πνευματικόν, οὕτως ἐτράπη ἐπὶ τὴν μόρφωσιν
αὐτῶν. ἀλλὰ τὸ μὲν a (ὸν μὴ δεδυνῆσϑαι αὐτὴν μορφῶσαι, ἐπειδὴ
ὁμοούσιον ὑπῆρχεν αὐτῇ. τετράφ ΤῊΝ δὲ ἐπὶ τὴν μόρφωσιν τῆς γενομένης
Ex τῆς | ἐπιστροφῆς N ψυχικῆς οὐσίας προ 03% αλεῖν τε τὰ παρὰ τοῦ
Σωτῆρος μαϑήματα. χαὶ πρῶτον (μὲν) μεμορφωχέναι αὐτὴν ἐκ τῆς ψυχικῆς
οὐσίας λέγουσι τὸν Ilatepa χαὶ βασιλέα πάντων, τῶν τε ὁμοουσίων αὐτῷ
τουτέστιν τῶν ψυχικῶν, ἃ δὴ δεξιὰ καλοῦσι, καὶ τῶν ἐκ τοῦ πάϑους χαὶ τῆς
ὕλης, ἃ δὴ ἀριστερὰ λέγουσι. πάντα γὰρ τὰ μετ᾽ αὐτὸν φάσχουσι (αὐτὸν)
με μορφωκέναι; λεληϑότως κινούμενον ὑπὸ τῆς Μητρός᾽ ὅϑεν χαὶ Μητρο-
πάτορα χαὶ ᾿Απάτορα χαὶ Δημιουργὸν αὐτὸν χαὶ Πατέρα καλοῦσι,
δεξιῶν πατέρα λέγοντες αὐτὸν τουτέστιν τῶν ψυχικῶν, τῶν δὲ ἀριστερῶν

τουτέστιν τῶν ὑλικῶν δημιουργόν, συμπάντων δὲ βασιλέα. τὴν γὰρ

᾿Ενϑύμησιν ταύτην βουληϑεῖσαν εἰς τιμὴν τῶν. Αἰώνων τὰ πάντα ποιῆσαι,
εἰχόνας λέγουσι πεποιηχέναι αὐτῶν, μᾶλλον δὲ τὸν Σωτῇρα δι αὐτῆς. χαὶ
αὐτὴν μὲν T ἐν εἰκόνι τοῦ ἀοράτου ἸΙατρὸς τετηρηχέναι, hr) γινωσχομένην
ὑπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, τοῦτον δὲ τοῦ μονογενοῦς υἱοῦ, τῶν δὲ λοιπῶν
Αἰώνων τοὺς ὑπὸ τούτου [γεγονότας ἀρχαγγέλους τε χαὶ ἀγγέλους.
ἸΠατέρα οὖν καὶ ϑεὸν λέγουσιν αὐτὸν γεγονέναι τῶν Extög τοῦ IMN-
ρώματος, ποιητὴν ὄντα πάντων φυχικῶν TE χαὶ ὑλικῶν. διαχρίναντα γὰρ
τὰς δύο οὐσίας συγχεχυμένας χαὶ ἐξ ἀσωμάτων σωματοποιήσαντα, δεδη-
μιουργηχέναι τά τε οὐράνια χαὶ τὰ γήϊνα, χαὶ γεγονέναι ὑλικῶν καὶ ψυχι-
χῶν, δεξιῶν χαὶ ἀριστερῶν δημιουργόν, χούφων χαὶ βαρέων, ἀνωφερῶν
χαὶ χατωφερῶν. ἑπτὰ γὰρ οὐρανοὺς χατεσχευαχέναι, ὧν ἐπάνω τὸν
Δημιουργὸν εἶναι λέγουσιν. χαὶ διὰ τοῦτο “Ἑβδομάδα χαλοῦσιν αὐτόν, τὴν
δὲ Μητέρα τὴν ᾿Αχαμὼϑ' ᾿ὐγδοάδα, ἀποσῴζουσαν τὸν dd ν τῆς dpye-
γόνου χαὶ πρώτης τοῦ Πληρώματος ᾿Ογδοάδος. τοὺς δὲ ἑπτὰ οὐρανοὺς
[οὐχ] εἶναι νοητούς φασιν, ἀγγέλους δὲ αὐτοὺς ὑποτίϑενται, καὶ τὸν Δημι-
ουργὸν δὲ χαὶ αὐτὸν ἄγγελον, ϑεῷ δὲ ἐοιχότα, ὶ τὸν παρᾶδεισον,

M lat. (Tert., Hipp.)

1f οὕτως — πνευματιχὸν «: Ν, vgl.Z2.3 3 nach ὑπῆρχεν folgt inM οὕτως
ἐτράπη ἐπὶ τὴν μόρφωσιν αὐτῶν" ἀλλὰ τὸ μὲν nvevuarızöv μὴ δεδυνῆσϑαι αὐτὴν
μορφῶσαι ἐπειδὴ ὁμοούσιον ὑπῆρχεν αὐτῇ | τῆς γενομένης < Μ ὅ {μὲν *]
quidem lat. 6 τὸν Πατέρα] deum patrem et salvatorem lat. τὸν ϑεὸν χαὶ πατέῤα
Theodoret haeret. fab. comp. 17; darnach lies wohl τὸν (ϑεὸν χαὶΣ Πατέρα *, vgl.
2.18 | re < lat. | αὐτῶ !!, ν weggeschabt Veorr αὐτῶν M 8 λέγουσι] χκαλοῦ-
ow V | μετ] xar’ V | (avröv) *] eum lat. 11 zo»! = M 12 τῷ <M
15 τ ἐν εἰκόνι] in imagine lat.; alter Fehler für τὴν εἰχόνα * 17 τούτου Ausgg.]
τούτων VM (ab) hoc lat. 18 τῶν] τὸν M 19 ὄντα] esse lat. 22 vor ἀρι-
στερῶν ein δι᾿ weggekratzt Veorr 98 γὰρ] quoque lat. 24 λέγουσιν εἶναι M
25 τῆς] τοὺ, V 0 πρώτης] πρὸ ins V 27 [οὐχ] Ausgg.] guos (= οὗς, Doppel-
schreibung; daraus οὐχ verderbt) lat. <Tert. 28 de!<<lat.

P186
6

414 Epiphanius
ὑπὲρ τρίτον οὐρανὸν ὄντα, τέταρτον ἀρχάγγελον λέγουσι δυνάμει ὑπάρχειν
χαὶ ἀπὸ τούτου τι εἰληφέναι τὸν ᾿Αδὰμ διατετριφότα ἐν αὐτῷ.

Ταῦτα δὲ τὸν Δημιουργὸν φάσχουσιν ἀφ᾽ ἑαυτοῦ μὲν ᾧῆσϑαι {χατὰ 9
πάντα) χατασχευάζειν, πεποιηχέναι δ᾽ αὐτὰ τῆς ᾿Αχαμὼϑ' EEE
οὐρανὸν {γὰρ) πεποιηκέναι μὴ εἰδότα οὐρανόν: al ἄνϑρωπον πεπλα-
χέναι. ἀγνοοῦντα [τὸν] ἄνϑρωπον᾽ γῆν τε δεδειχέναι, μιὴ ἐπιστάμενον [τὴν]
iv’ χαὶ ἐπὶ πάντων οὕτως λέγουσιν ἠγνοηχέναι αὐτὸν τὰς ἰδέας ὧν 10
ἐποίει χὰἀὰὶ αὐτὴν τὴν Μητέρα. αὐτὸν δὲ μόνον ᾧῆσϑαι πάντα εἶναι.
αἰτίαν δ᾽ αὐτῷ γεγονέναι τὴν Μητέρα τῆς ποιήσεως ταύτης φάσχουσι, τὴν 11
οὕτω βουληϑεῖσαν προαγαγεῖν αὐτόν, χεφαλὴν μὲν χαὶ ἀρχὴν τῆς ἰδίας
οὐσίας, χύριον δὲ τῆς ὅλης πραγματείας. ταύτην δὲ τὴν Μητέρα χαὶ 12
᾿Ογδοάδα καλοῦσι χαὶ Σοφίαν χαὶ Γῆν χαὶ Ἱερουσαλὴμ καὶ ἅγιον Πνεῦμα
χαὶ Κύριον ἀρσενιχῶς" ἔχειν δὲ τὸν τῆς Μεσότητος τόπον αὐτὴν χαὶ εἶναι:
ὑπεράνω μὲν τοῦ Δημιουργοῦ. ὑποχάτω δὲ ἢ ἔξω τοῦ ae μέχρι
15 συντελείας.

19. ᾿Επεὶ οὖν τὴν ὑλικὴν οὐσίαν ἐκ τριῶν παϑῶν συστῆναι: λέγουσι, 19,1
φόβου τε χαὶ λύπης καὶ ἀπορίας, ἐχ μὲν τοῦ φόβου χαὶ τῆς ἐπιστροφῆς
τὰ ψυχιχὰ τὴν σύστασιν εἰληφέναι" ἐχ μὲν τῆς ἐπιστροφῆς, τὸν Δημιουρ- 3

an

--

1

ν βούλοντα: τὴν γένεσιν ἐσχηκέναι, ἐχ δὲ τοῦ φόβου τὴν | λοιπὴν πᾶσαν P187
20 Ba ‚ ὑπόστασιν ὡς ψυχὰς ἀλόγων ζῴων χαὶ ϑηρίων χαὶ ἀνθρώπων.
aa!) διὰ τοῦτο ἀτονώτερον αὐτὸν ὑπάρχοντα πρὸς τὸ γινώσχειν τὰ πνευ- ὃ
ματιχὰ αὑτὸν νενομιχέναχι μόνον εἶναι ϑεὸν χαὶ διὰ τῶν προφητῶν εἴρη-
χέναι »ἐγὼ ϑεός. πλὴν ἐμοῦ οὐδείςε. ἐχ δὲ τῆς λύπης τὰ πνευματιχὰ 4
τῆς πονηρίας διδάσχουσι γεγονέναι" ὅϑεν (nal) τὸν Διάβολον τὴν γένεσιν

25 ἐσχηκέναι. ὃν καὶ Κοσμοχράτορα χαλοῦσι, χαὶ τὰ δαιμόνια χαὶ τοὺς ἀγ-

Ὁ:

23 765. 45, 5; 46, 9 — 23f vgl. Ephes. 6, 12

V AM at. (Tert., Hipp.)

1 ἄγγελον V ΣὄὅἜδυνάμει]) virtutem lat. 3 μὲν φῆσϑαι] μὴ νενοῆσϑα: M
3f (κατὰ πάνταν *) in totum at. 4 τῆς ᾿χαμὼϑ προβαλλούσης] Achamoth lat.
5 (y&o) Dind.]enim lat. 5f πεπλακέναι--- ἄνϑρωπον am Rande nachgetragen V corr

6 tor] * δεδειχέναι) ostendisse lat.; wohl alter Fehler für (@va)dedeızevau*, τετευχέναι
Jül. | [τὴν] * 7 ἐδέας aus εἰδέας Veorr eidötec M Sf αὐτὸν de— tiv untepa <M

9 ποιήσεως *) οἰήσεως VM operationis lat. 10 προαγαγεῖν Μ᾿ 14 τοῦ] τούτου M
19 λύπην M 20 ὡς ψυχὰς < lat. | zei ϑηρίων < lat. 21 (zat) *] et lat.

| ἀτονώτερον͵ superiorem (ἀνώτερον) lat. | πρὸς τὸ γινώσκειν] praescire lat. |
τὰ *) uva VM 22 vor αὑτὸν — et lat. 22f αὑτὸν νενομιχέναι — τὰ πνευ-
ματιχὰ- Μ 99 εἶναι < lat. 98 λοιπῆς aus λύπης V 24 (zal) ἢ et lat.

351 χαὶ τοὺς ἀγγέλους] < lat. angelorum Tert.

10

15

20

Panarion haer. 31, 18, S—19, 11 (Valentinianer) 415

γέλους χαὶ πᾶσαν τὴν πνευματιχὴν τῆς | πονηρίας ὑπόστασιν. ἀλλὰ τὸν
μὲν Δημιουργὸν υἱὸν ψυχικὸν τῆς Μητρὸς αὐτῶν λέγουσι, τὸν δὲ Κοσμο-
χράτορα χτίσμα τοῦ Δημιουργοῦ. χαὶ τὸν μὲν Κοσμοχράτορα γινώσχειν
τὰ ὑπὲρ αὐτόν, ὅτι πνεῦμα ἐστι ἀρ πονηρίας, τὸν δὲ Δημιουργὸν ἀγνοεῖν,
ἅτε ψυχικὸν ὑπάρχοντα. οἰχεῖν δὲ τὴν Μητέρα αὐτῶν εἰς τὸν ὑπερουράνιον
τόπον τουτέστιν ἐν τῇ Μεσότητι, Ἂν Δημιουργὸν δὲ εἰς τὸν ἐπουράνιον
τόπον τουτέστιν ἐν τῇ ᾿Εβδομάδι, τὸν (δὲ) Κοσμοχράτορα ἐν τῷ καϑ᾽ ἡμᾶς
χόσμῳ. ἐκ | δὲ τῆς ἐχπλήξεως καὶ ἀμηχανίας ὡς ἐκ τοῦ (ἐχ)στασιμω-
τέρου τὰ σωματικὰ χαϑὼς προείπαμεν τοῦ χόσμου στοιχεῖα γεγονέναι"
γῆν μὲν χατὰ τὴν ἐχπλήξεως στάσιν, ὕδωρ δὲ κατὰ τὴν φόβου χίνησιν,
ἀέρα δὲ κατὰ τὴν λύπης πῆξιν᾽ τὸ δὲ πῦρ ἅπασιν αὐτοῖς ἐμπεφυχέναι
ϑάνατον καὶ φϑοράν, ὡς Aal τὴν ἄγνοιαν τοῖς τρισὶ ale ἐγχεχρύφϑαι
διδάσχουσι.

Δημιουργήσαντα δὴ τὸν κόσμον πεποιηκέναι χαὶ τὸν ἄνθρωπον τὸν
χοϊκόν, οὖκ ἀπὸ ταύτης δὲ τῆς ξηρᾶς γῆς, ἀλλὰ ἀπὸ τῆς ἀοράτου οὐσίας,
ἀπὸ τοῦ χεχυμένου χαὶ ῥευστοῦ τῆς ὕλης λαβόντα" χαὶ εἰς τοῦτον ἐμφυ-
σῆσαι τὸν ψυχικὸν διορίζονται. χαὶ τοῦτον εἶναι τὸν κατ᾽ εἰκόνα χαὶ
ὁμοίωσιν γεγονότα, καὶ χατ᾽ εἰκόνα μὲν τὸν ὑλικὸν ὑπάρχειν, παραπλήσιον
μέν, ἄλλ᾽ οὐχ ὁμοούσιον ὄντα τῷ ϑεῷ" Kal ὁμοίωσιν δὲ τὸν Φυχιχόν,
ὅϑεν χαὶ πνεῦμα ζωῆς τὴν οὐσίαν αὐτοῦ εἰρῆσϑαι, ἐκ πνευματικῆς Krrop-
ροίας οὖσαν. ὕστερον δὲ περιτεϑεῖσθαι λέγουσιν αὐτῷ τὸν δερμάτινον
χιτῶνα᾽ τοῦτο δὲ τὸ αἰσϑητὸν σαρχίον εἶναι ϑέλουσι.

Τὸ δὲ κύημα τῆς Μητρὸς αὐτῶν τῆς ᾿Αχαμὼϑ' ὃ κατὰ τὴν ϑεωρίαν
τῶν περὶ τὸν Σωτῆρα ἀγγέλων ἀπεχύησεν, ὁμοούσιον ὑπάρχον τῇ Μητρὶ

M lat. (Tert., Hipp.)

2 ψυχικὸν getilgt Veorr | αὐτῶν] suae lat.; vgl. Z.5 u.23 (mit αὐτῶν sind
die Valentinianer gemeint) 3 χτίσμα τοῦ --- Κοσμοχράτορα <M 4 πνεῦμα ἐστι]

5 D164
6

7 0350
8

9

10

11

πνεύματος Μ᾿ | πνεῦμα... τῆς πονηρίας] spiritalis nequitia lat. 5 de <lat. |°

ὑπερουράνιον] coelestis lat. 6 ἐπουράνιον] ὑπερουράνιον V tonov <N |
(δὲ). Ausgg.] vero lat. | Κοσμοχράτορα)] παντοχράτορα M 3 ἀμηχανίας) aporia
lat. Sf ἐχ τοῦ (ἐχ)στασιμωτέρου ἢ ἐκ τοῦ ἀσημοτέρου V ἔχ στασιμωτέρον M
de vesanvori lat. 10 γῆν Ausgg.] τὴν VM terram lat. μὲν] vero lat. | vor
φόβου + τοῦ V | To» δακρύων hinter φόβου nachgetragen Veorr <M u. lat.
11 de! Ausgg.] te VM vero lat. | λύπης] materiae (ὕλης) lat. 14 δὴ] de M
15 χοιικὸν, οἱ aus ὦ Veorr 16 vor ἀπὸ + etlat. | τοῦ χεχυμένου zai δευστοῦ
τῆς ὕλης} ab effusili (effusibili?) et flurida materia lat. de fluxili et fusili eius (sc.
materiae) Tert. 18 χαὶ «Ια. 19 οὐ Μ | ὄντα] esse lat. 20 ὅϑε»] ὁ

ϑεὸς M 22 ϑέλουσι] λέγουσιν V 24 σωτῆρα] ἀέρα Μ | ὑπάρχοντα M

416 Epiphanius

πυευματιχόν, Aal αὐτὸ ἤγνοη χέναι τὸν Δημιουργὸν λέγουσι καὶ λεληϑότως Ρ188
χατατεϑεῖσθα: εἰς αὐτὸν μὴ εἰδότος αὐτοῦ, ἵνα | δι᾿ αὐτοῦ εἰς τὴν ἀπ᾽ D165
αὐτοῦ ψυχὴν σπαρὲν χαὶ εἰς τὸ ὑλικὸν τοῦτο σῶμα, χυοφορηϑέν - {τε)
ἐν τούτοις χαὶ αὐξηϑὲν ἕτοιμον γένηται πρὸς ὑποδοχὴν τοῦ τελείου
λόγου). ἔλαϑεν οὖν, ὥς φασι, τὸν Δημιουργὸν ὃ συ ROTER 19
τῷ ἐμφυσήματι αὐτοῦ ὑπὸ τῆς Σοφίας πνευματιχὸς ἄνϑρωπος ἀρρίτῳ
{δυνάμει χαὶδ προνοίᾳ. ὡς γὰρ τὴν Μητέρα ἢγνοηχέναι, οὕτω καὶ τὸ
σπέρμα ΕΝ ὃ δὴ χαὶ αὐτὸ ᾿χχλησίαν εἶναι λέγουσιν, ἀντίτυπον τῆς
ἄνω ᾿Εχχλησίας χαὶ τοῦτο εἶναι τὸν ἐν αὐτοῖς ἄνϑρωπον ἀξιοῦσιν 18
10 ὥστε ἔχειν αὐτοὺς τὴν μὲν ψυχὴν ἀπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, τὸ δὲ σῶμα ἀπὸ
τοῦ χοὸς χαὶ τὸ σαρχιχὸν ἀπὸ τῆς ὕλης, τὸν δὲ πνευματικὸν ἄνϑρωπον
ἀπὸ τῆς Μητρὸς τῆς ᾿Αχαμώὕ..
2υ. Τριῶν οὖν ὄντων τὸ μὲν ὑλικόν, ὃ καὶ ἀριστερὸν χαλοῦσι, χατὰ 20,1
ἀνάγχην ἀπόλλυσθαι λέγουσιν, ἅτε μηδεμίαν ἐπιδέξασϑαι πνοὴν ἀφϑαρ-
15 σίας δυνάμενον" τὸ δὲ ψυχικόν, ὃ χαὶ δεξιὸν προσαγορεύουσιν, ἅτε μέσον
ὃν τοῦ τε πνευματικοῦ χαὶ τοῦ ὑλιχοῦ, ἐχεῖσε χωρεῖν, ὅπου ἂν | καὶ τὴν ὃ 855
πρόσχλισιν ποιήσηται" τὸ δὲ πνευματικὸν ἐχπεπέμφϑαι, ὅπως ἐνθάδε τῷ 2
φυχιχῷ. συζυγὲν μορφωϑῇ, συμπαιδευϑὲν αὐτῷ ἐν τῇ ἀναστροφῇ. καὶ
τοῦτ᾽ εἶναι λέγουσι τὸ ἅλας χαὶ τὸ φῶς τοῦ χόσμου. ἔδει γὰρ τῷ Ψψυχιχῷ
20 χαὶ αἰσϑητῶν παιδευμάτων᾽ διὸ καὶ χόσμον χατεσχευάσϑαι λέγουσι. καὶ ὃ
ὃν σωτῆρα δὲ ἐπὶ τοῦτο παραγεγονέναι τὸ ψυχικόν, ἐπεὶ χαὶ αὐτεξούσιόν
ἐστιν, ὅπως αὐτὸ σώσῃ. ὧν γὰρ ἤμελλε σῴζειν, τὰς ἀπαρχὰς αὐτὸν 4
εἰληφέναι φάσχουσιν, ἀπὸ μὲν τῆς ᾿Αχαμὼϑ' τὸ πνευματικόν, ἀπὸ δὲ τοῦ
Δημιουργοῦ ἐνδεδύσϑαι τὸν ψυχικὸν Χριστόν, ἀπὸ δὲ τῆς οἰχονομίας περι-
25 τ εϑεῖσ ϑαι σῶμα. ψυχικὴν ἔχον οὐσίαν, κατεσχευασμένον δὲ ἀρρήτῳ τέχνῃ
τὸ χαὶ δρατὸν χαὶ ψηλαφητὸν χαὶ παϑητὸν γενέσθαι. aa! ὑλιχὸν

οι

19 vgl. Matth. 5, 13. 14

V ΜΝ at. (Tert., Hipp.)

1 αἰτὸ V 3 χυοφορηϑέν]) gestatum .. velut in utero lat. (Tert. umschreibt
noch freier) | re) *] gwoque lat. 5 (Aöyov) Ausgg.] rationis lat. sermoni Tert.
7 {δυνάμει καὶ) Ausgg.] virtute et lat. | ἠγνοηκέναι) ıgnoravit lat. 8 δὴ < lat.
9 τοῦτο Ausgg.] τότε V τὸ M hune lat. 11 σαρκικὸν] σαρκίον M carneum lat.
14 ἐπιδείξασϑαι V 16 zai?<lat. 17 πρόσκλισιν Ausgg.] πρόσκλησιν VM deelina-
verit lat. adnuerit Tert. 19 ϑέλουσι aus λέγουσι Veorr dieunt lat. | τῷ ψυχιχῷ
Ausgg.] τῶν ψυχικῶν VM animali lat. animalem Tert. 20 χαὶ1 < lat. steht bei
Tert. | δι᾿ ὧν aus διὸ Veor 21 χαὶ < lat. 22 ἔμελλε M | vor τὰς ἀπαρχὰς
+ eorum lat. 24 ψυχιχὸν] psychicum id est animalem lat. 25 ἔχων M
26 πρὸς τῷ V | ἀόρατον aus ὁρατὸν Veor γεγενῆσϑαι aus γενέσϑαι V corr

10

20

Panarion haer. 31, 19, 11—21, 2 (Valentinianer) 417

δὲ οὐδ᾽ ὁτιοῦν εἰληφέναι λέγουσιν αὐτόν" μὴ γὰρ εἶναι | τὴν ὕλην δεχτικὴν
σωτηρίας. τὴν δὲ συντέλειαν ἔσεσθαι, ὅταν μορφωϑῇ καὶ τελειωϑῇ
γνώσει πᾶν τὸ πνευματικόν, τουτέστιν οἱ πνευματικοὶ ἄνϑρωποι ol τὴν τε-
λείαν γνῶσιν ἔχοντες περὶ ϑεοῦ καὶ (Ti) τῆς ante μεμυημένοι μυστήρια᾽
εἶναι δὲ τούτους ἑαυτοὺς) ὑποτίϑεν)ται. ἐπαιδεύϑησαν δὲ τὰ ψυχικὰ οἱ
ψυχιχοὶ ἄνθρωποι, οἱ δι ἔργων χαὶ πίστεως lie βεβαιούμενοι χαὶ μὴ
τὴν τελείαν γνῶσιν ἔχοντες "᾿ εἶναι δὲ τούτους ἀπὸ τῆς ἐχκλησίας ἡμᾶς
λέγουσι. διὸ χαὶ ἡμῖν μὲν ἀναγχαῖον εἶναι τὴν ἀγαϑὴν πρᾶξιν ἀποφαί-
γονται (ἄλλως γὰρ ἀδύνατον σωϑῆναι), αὐτοὺς δὲ μὴ διὰ πράξεως ἀλλὰ
διὰ τὸ φύσει πνευματιχκοὺς εἶναι πάντῃ τε καὶ πάντως σωϑήσεσθαι δογ-
ματίζουσιν. ὡς γὰρ τὸ χοϊχὸν ἀδύνατον σωτηρίας μετασχεῖν (οὐ γὰρ εἶναι
δεχτιχὸν αὐτῆς λέγουσιν αὐτό), οὕτως πάλιν τὸ πνευματικόν, ὃ αὐτοὶ εἶναι
ἐλουσιν, ἀδύνατον φϑορὰν καταδέξασθαι, κἂν ὁποίαις συγχαταγένωντα:
πράξεσιν. ὃν γὰρ τρόπον χρυσὸς ἐν βορβόρῳ χατατεϑεὶς οὐκ ἀπβοάλλει
τὴν καλλονὴν αὐτοῦ, ἀλλὰ τὴν ἰδίαν φύσιν διαφυλάττει, τοῦ βορβόρου
μηδὲν ἀδικῆσαι δυναμένου τὸν χρυσόν; οὕτω δὲ καὶ αὑτοὺς λέγουσι, χἂν
ἐν ὁποίαις ὑλικαῖς πράξεσι χαταγένωνται; μηδὲν αὐτοὺς παραβλάπτεσθαι
μηδὲ ἀποβάλλειν τὴν πνευματικὴν ὑπόστασιν.
21. Διὸ δὴ χαὶ τὰ ἀπειρημένα πάντα ἀδεῶς οἱ τελειότατοι πράτ-
τουσιν αὐτῶν, περὶ ὧν al γραφαὶ διαβεβαιοῦνται τοὺς ποιοῦντας αὐτὰ βασι-
λείαν ϑεοῦ μὴ χληρονομήσειν. χαὶ γὰρ εἰδωλόϑυτα ἀδιαφόρως ἐσϑέ-

8.

ουσι, μηδὲν μολύνεσθαι ὕπ᾽ αὐτῶν ἡγούμενοι, χαὶ ἐπὶ πᾶσαν ἑἕορτάσιμον Ö

20 vgl. Gal. 5, 21
M Jat. (Tert., Hipp.)

1 δὲ oben drüber Veorr | εἰληφέναι λέγουσιν] suscepitlat. 4 (ta) Jül. | vor τῆς
Ayauws + ab lat. (vgl. 8.420,14) 4 μεμυημένοι---ὑποτίϑενται Ausgg.] μεμυημένοι
μυστήρια εἶναι τούτους ὑποτίϑενται V hinter Axaun9 Punkt; dann μεμυημένους δὲ
μυστήρια εἶναι τούτους ὑποτίϑενται VeorrM initiati sunt mysteria. esse autem hos
semetipsos dieunt lat. ὅ ἐπαιδεύϑησαν]) erudiuntur lat. | de? Dind.] γὰρ nach-
getragen V corr <M autem lat. Hf τὰ ψυχιχὰ οἱ ψυχεκοὶ] psychica (id est animalia)
psychiei (id est animales) lat. 7 τούτους -ἰ- (τοὺς) ὃ 5 10 φύσει πνευματιχοὺς, εἰ
auf Rasur, πρνευματιχοὺς nachgetragen Veorr | πάντῃ δὲ χαὶ πάντως] omni-
modo lat. 12 αὐτῆς] salutis lat. | αὐτό Ἢ αὐτοὶ VM ilum lat. 19:1 ϑέλουσιν
zweimal geschrieben, hinter πνευματικὸν u. hinter εἶναι, das zweite getilgt V corr
12 ὃ Ausgg.] οἱ VM quod lat. | avroi2] semetipsos lat. 16 δὲ <lat.; δὴ Jül.
16f za» Ev ὁποίαις Ausgg.] χἂν ἐν ποίαις V χαὶ ἐν ποίαις ἂν M 19 ἀπειρημένα,
ἀπ angeflickt Veorr προειρημένα M | τελειώτατοι M 21 χληρονομῆσαι M |

ἀδιαφόρως Ausgg.]| διαφόρως VM indifferenter lat. 22 unde V
Epiphaniusl. 27

D 166

6 P189

10

418 Epiphanius

τῶν ἐϑνῶν τέρψιν εἰς τιμὴν τῶν εἰδώλων γινομένην πρῶτοι συνίασιν, ὡς
μηδὲ τῆς παρὰ ϑεῷ χαὶ ἀνθρώποις μεμισημένης [τῆς] τῷν ϑηριομάχων

r:

χαὶ μονομαχίας ἀνδροφόνου ϑέας ἀπέχεσϑαι ἐνίους αὐτῶν᾽ οἱ δὲ χαὶ 8
ταῖς τῆς σαρχὸς ἡδοναῖς χαταχόρως | δουλεύοντες, τὰ σαρχικὰ τοῖς σαρ- D167
χιχοῖς τὰ πνευματικὰ τοῖς πνευματιχοῖς ἀποδίδοσθαι λέγουσιν. χαὶ οἱ 4

μὲν αὐτῶν λάϑρα τὰς διδασχομένας ὕπ᾽ αὐτῶν τὴν διδαχὴν Bi
γυναῖχας διαφϑείρουσιν, ὡς πολλάχις ὕπ᾽ ἐνίων αὐτῶν ἐξαπατηϑεῖσαι,
ἔπειτα ἐπιστρέψασαι γυναῖχες εἰς τὴν ἐχχλησίαν τοῦ ϑεοῦ σὺν τῇ λοιπῇ
πλάνῃ καὶ τοῦτο ἐξωμολογήσαντο᾽ ol δὲ χαὶ κατὰ τὸ φανερὸν ἀπερυϑριά-
σαντες. ὧν ἂν ἐρασϑῶσι γυναιχῶν, ταύτας ἀπ᾿ ἀνδρῶν ἀποσπάσαντες
ἰδίας γαμετὰς ἡγήσαντο. ἄλλοι δ᾽ αὖ πάλιν σεμνῶς χατ᾽ ἀρχάς, ὡς μετὰ |
ἀδελφῶν προσποιούμενοι συνοιχεῖν, προϊόντος τοῦ χρόνου ἠλέγχϑησαν,
ἐγχύμονος τῆς ἀδελφῆς ὑπὸ τοῦ ἀδελφοῦ γενηϑείσης.

Καὶ ἄλλα δὲ πολλὰ μυσαρὰ χαὶ ἄϑεα πράσσοντες ἡμῶν μέν, διὰ τὸν
φόβον τοῦ ϑεοῦ φυλασσομένων χαὶ μέχρις ἐννοίας χαὶ λόγου ἁμαρτεῖν,
χατατρέχουσιν ὡς ἰδιωτῶν χαὶ μηδὲν ἐπισταμένων, ἑαυτοὺς δὲ ὑπερυψοῦσις
τελείους ἀποκαλοῦντες χαὶ σπέρματα ἐχλογῆς. ἡμᾶς μὲν γὰρ ἐν χρήσει
τὴν χάριν λαμβάνειν λέγουσι, διὸ καὶ ἀφαιρεϑήσεσθαι αὐτῆς᾽ αὐτοὺς δὲ
ἰδιόχτητον En ἀπὸ τῆς ἀρρῆτου χαὶ ἀνονομάστου συζυγίας χατελης-
᾿
Ay

ϑυῖαν ἔχειν τὴν χάριν, χαὶ διὰ τοῦτο προστεϑήσεσϑθϑαι αὐτοῖς διὸ Kai
ἐχ παντὸς de δεῖν αὐτοὺς ἀεὶ τὸ τῆς συζυγίας μελετᾶν μυστήριον.
χαὶ τοῦτο πείϑουσι τοὺς ἀνοήτους, αὐταῖς λέξεσι λέγοντες οὕτως" ὃς ἂν
ἐν χόσμῳ γενόμενος γυναῖχα οὖχ ἐφ εἴλησεν, ὥστε αὐτὴν χρατηϑῆναι, οὐχ.
ἔστιν ἐξ ἀληϑείας καὶ οὐ χωρήσει εἰς ἀλήϑειαν᾽ ὁ δὲ ἀπὸ χόσμου ὧν [μὴ]
χρατηϑεὶς γυναικὶ οὐ χωρήσει εἰς ἀλήϑειαν διὰ τὸ ἐν ἐπιϑυμίᾳ χρατη-

M lat. (Tert., Hipp.)

1 τέρψιν] pro roluntate (voluptate?)lat. 2 μηδὲ] in nihilo quidem lat. | [τῆς] ἢ
2f τῶν ϑηριομάχων χαὶ μονομαχίας < lat. 3 ἐνίους αὐτῶν < lat. 4 τοῖς
nachgetragen Veorr <M ὅ vor τὰ πνευματικὰ + zai V 7 vor πολλάκις
+ maultae lat. (wohl Zusatz, vgl. die Weglassung von ἐνίους u. ὑπ᾽ ἐνίων Z. 3
u.7 in lat.) | ὑπ᾽ ἐνίων αὐτῶν] ab üs lat. 9 ἐξομολογήσαντο VM, in V ver-
bessert von späterer Hand 91 ἀπερυϑριάσαντες) ne qguidem erubescentes lat.
10 γιναιχῶν <M | anoonövresM 11 ἰδίας <M | ἡγήσαντο] fecerunt lat. |
αὖ πέλιν] < lat. | vor σεμνῶς + valde lat. 14 μυσαρὰ, α auf Rasur Veorr
μυσερὰ M | μὲν] d6EM 15 ἐννοίας) mentibus nostris lat. | λόγου] sermonibus lat.
17 μὲν angeflickt Veorr <M 19 dro//voudorov, ο aus ὦ Veorr ἀνωνομάστου Μ |
ou///&vyieg, v ausradiert Veorr 19f συγχαταλεληϑυῖαν δ 20 zai?<lat. 21 ov///Sv-
γίας, v ausradiert Veorr 23 αὐτὴν χρατηϑῆναι] ei coniungatur lat.; lies wohl αὐτῆς
χρατηϑῆναι" 24 [un] Ausgg.]<lat. 25 χρατηϑεὶς γυναιχὶ) miztus mulieri lat. (Ver-
schlechterung; der Sinn ist: von einem Weibe überwältigt) 25f χρατηϑῆναι)
miztus est lat.

σι

10

20

Panarion haer. 31, 21, 2—22, 2 (Valentinianer) 419

ϑῆναι γυναιχός. διὰ τοῦτο οὖν ἡμῖν, οὺὃς Wu) (ἱκοὺς ὀνομάζουσι: χαὶ ἐχ
χόσμου εἶναι λέγουσι, [καὶ] ἀναγκαίαν εἶναι τὴν ἐγχράτειαν nal ἀγαϑὴν πρᾶξιν,
ἵνα δι᾿ αὐτῆς ἔλθωμεν εἰς τὸν τῆς Masdrhoe τόπον, αὐτοῖς δέ, πνευματι-

χοῖς τε χαὶ τελείοις χαλουμένοις. μηδαμῶς. οὗ γὰρ πρᾶξις εἰς Πλήρωμα
- - Ξ οὶ > r > S ud

΄

τὸ σπέρμα τὸ ἐκεῖϑεν νήπιον μὲν ἐχπεμπόμενον, ἐνθάδε

Ὅταν δὲ πᾶν τὸ σπέρμα τελειωϑῇ, τὴν μὲν ᾿Αχαμὼϑ' τὴν Μητ
αὐτῶν μεταστῆναι τοῦ τῆς Μεσότητος τόπου λέγουσι χαὶ ἐντὸ An
| ıS ἴτος
ματος εἰσελϑεῖν καὶ ἀπολαβεῖν τὸν νυμφίον αὐτῆς τὸν Be; br
πάντων γεγονότα, ἵνα συζυγία γένηται τοῦ | Σωτῆρος καὶ τῆς Σοφίας τῆ
᾿Αχαμώϑ'. al τοῦτο εἶναι νυμφίον χαὶ νύμφην, νυμφῶνα δὲ
Πλήρωμα. τοὺς δὲ πνευματικοὺς ἀποδυσαμένους τὰς ψυχὰς καὶ πνεύ-
ματα νοερὰ γενομένους, ἀχρατήτως καὶ ἀοράτως ἐντὸς ΠΠληρώματος εἰσελ-

\

ϑόντας, νύμφας ἀποδοϑ'ἤσεσϑαι τοῖς περὶ τὸν Σωτῆρα ἀγγέχδις, τὸν δὲ
Δημιουργὸ y μεταβῆναι χαὶ αὐτὸν εἰς τὸν τῆς Μητρὸς Σοφίας τόπον, του-
τέστιν ἐν τῇ Μεσότητι. τάς τε τῶν δικαίων ψυχὰς ἀναπαύϊσεσϑαι χαὶ
αὐτὰς ἐν τῷ τῆς Μεσότητος τόπῳ᾽ μηδὲν γὰρ ψυχικὸν ἐντὸς Πληρώματος
χωρεῖν. τούτων δὲ γενομένων οὕτως τὸ ἐμφωλεῦον τῷ χόσμῳ πῦρ ἐχ-
λάμψαν χαὶ ἐξαφϑὲν χαὶ χατεργασάμενον πᾶσαν ὕλην συναναλωϑήσεσθα:
αὐτῇ καὶ εἰς τὸ μηκέτ᾽ εἶναι. χωρήσειν διδάσχουσι.. τὸν δὲ Δημιουργὸν
μηδὲν τούτων ἐγνωχέ γαι ἀποφαίνονται πρὸ τῆς τοῦ Σωτῆρος παρουσίας.
22. Εἰσὶ δὲ οἵ λέγοντες προβαλέσϑαι αὐτὸν καὶ Χριστόν, υἱὸν ἴδιον,
ἀλλὰ χαὶ χα ψυχικόν, (nal) περὲ τούτου διὰ τῶν προφητῶν λελαλη-
ὃ

χέναι. εἶναι δὲ τοῦτον τὸν διὰ Μαρίας διοδεύσαντα, χαϑάπερ ὕδωρ διὰ
σωλῆνος δὸῪὝεύ

“ εὶ
ὌΝ
a
N
a“

S2

r

et, al εἰς τοῦτον ἐπὶ Tod βαπτίσματος χατελϑεῖν Exeivov
τὸν ἀπὸ τοῦ ΠΙΠληρώματος ἐκ πάντων Σωτῆρα ἐν εἴδει περιστερᾶς γεγο-
γέναι δὲ ἐν αὐτῷ nal τὸ ἀπὸ τῆς ᾿Αχαμὼϑ' σπέρμα πνευματιχόν. τ

νὴ

r

οὖν χύριον ἡμῶν Ex τεσσάρων τούτων σύνϑετον γεγονέναι φάσχουσιν, ἀπο-
M lat. (Tert., Hipp) '

1 οὖν] guwidem lat. | ἡμῖν Ausgg.] ἡμᾶς VM nobislat. | οὖς Ausgg.] χαλοὺς VM
quos lat. 1 ἐκ χόσμου] ἐγχόσμους M de saeculo lat. 2 [zeit] ἢ <Iat. | εἶναι ἢ ἡμῖν
VM<clat. 4f οὐ πράξεις γὰρ εἰς πληρώσεις ἄγει Μ 5 μὲν <V 6 (de) Ausgg.]
autem lat. 10 συ ζυγία, v ausradiert V 1Π τοῦτο͵ τὸ angeflickt Veorr τοῦ M
16 ἀναπαύεσϑαι M 18 ἐμφολεῦον M 181 ἐχλάμψαν, λαμῳ auf Rasur Veorr

ἐχάλυψεν M exardescens lat. 19 zei zareoyaoauevov]) consumat et lat. 20 δι-
δάσκουσι <lat. 22 zei <lat.(?) 23 » alte Lücke; ergänze (αὐτὸν) ἘΞ | (καὶ
Ausgg.] et lat. 26 &x πάντων + (övra)? * | ἐν oben drüber Veorr 28f ἀπο-

σῴζοντα Ausgg.] αὐτὸ σώζοντα VM servantem lat.
97%

10

D 168

> 1:

P191

14

22,1

420 Epiphanius

σῴζοντα τὸν τύπον τῆς ἀρχεγόνου χαὶ πρώτης τετραχτύος, | ἔχ τε τοῦ D169
T

as
πνευματιχοῦ ἧς ᾿Αχαμὼϑ' χαὶ ἐχ τοῦ ψυχικοῦ ὃ ἦν ἀπὸ τοῦ
Δημιουργοῦ χαὶ ἐχ τῆς οἰχογομίας ὃ ἦν χατεσχευασμένον ἀρρήτῳ τέχνῃ
χαὶ ἐχ τοῦ Σωτῆρος ὃ ἦν (ἢ) χατελϑοῦσα εἰς αὐτὸν περιστερά. χαὶ
5 τοῦτον μὲν ἀπαϑῆ ξιαμεμενηχέναι (οὐ γὰρ ἐνεδέχετο παϑεῖν αὐτόν, ἀχρά-
τῆτον χαὶ ἀόρατον ὑπάρχοντα) χαὶ διὰ τοῦτο ἦρϑαι, προσαγομένου αὐτοῦ
τῷ Πιλάτῳ, τὸ εἰς αὐτὸν χατατεϑὲν πνεῦμα Χριστοῦ. ἀλλ᾽ οὐδὲ τὸ ἀπὸ
τῆς Μητρὸς σπέρμα πεπονϑέναι λέγουσιν: ἀπαϑὲς γὰρ καὶ αὐτό, ὑ τὸ πνευ-
ματιχὸν χαὶ ἀόρατον χαὶ αὐτῷ τῷ Δημιουργῷ. ἔπαϑεν δὲ λοιπὸν ὃ χατ᾽
10 αὐτοὺς ψυχιχὸς Χριστὸς καὶ ὃ ἐχ τῆς οἰχονομίας χατεσχευασμένος μυστης-
ριωδῶς, ἵν᾽ ἐπιδείξῃ (δι) αὐτοῦ ἣ Μήτηρ τὸν τύπον τοῦ ἄνω Χριστοῦ,
ἐχείνου τοῦ ἐπεχταϑέντος τῷ σταυρῷ χαὶ μορφώσαντος τὴν ᾿Αχαμὼϑ' μόρ-
ν

s
Ἁ

φωσιν τὴν Kar οὐσίαν᾽ πάντα γὰρ ταῦτα τύπους ἐχείνων εἶναι λέγουσι.
Τὰς δὲ ἐσχηχυίας τὸ σπέρμα τῆς ᾿Αχαμὼϑ' ψυχὰς ἀμείνους λέγουσι
15 γεγονέναι τῶν λοιπῶν διὸ χαὶ πλέον τῶν ἄλλων ἠγαπῆσϑαι ὑπὸ τοῦ
Δημιουργοῦ, | μὴ εἰδότος τὴν αἰτίαν, ἀλλὰ παρ᾽ αὐτοῦ λογιζομένου εἶναι
τοιαύτας. διὸ xal εἰς προφήτας, φασίν, ἔτασσεν αὐτὰς χαὶ ἱερεῖς | καὶ
βασιλεῖς. χαὶ πολλὰ ὑπὸ τοῦ σπέρματος τούτου εἰρῆσϑαι διὰ τῶν προφη-
τῶν ἐξηγοῦνται, ἅτε ὑψηλοτέρας φύσεως ὑπάρχοντος. πολλὰ δὲ χαὶ τὴν
20 Μητέρα περὶ τῶν ἀνωτέρω εἰρηχέναι λέγουσιν, ἀλλὰ χαὶ ξιὰ τούτου χαὶ
τῶν ὑπὸ τούτου γενομένων ψυχῶν x. χαὶ λοιπὸν τέμνουσι τὰς προφη-
τείας, τὸ μέν τι ἀπὸ τῆς Μητρὸς εἰρῆσϑαι ϑέλοντες, τὸ δέ τι ἀπὸ τοῦ
σπέρματος, τὸ δέ τι ἀπὸ τοῦ Δημιουργοῦ. ἀλλὰ χαὶ τὸν ᾿Ιησοῦν ὡσαύτως
τὸ μέν τι ἀπὸ τοῦ Σωτῆρος εἰρηκέναι, τὸ δέ τι ἀπὸ τῆς Μητρός, τὸ δέ τι
ἀπὸ τοῦ Δημιουργοῦ, rating: ἐπιδείξομεν προϊόντος ἡμῖν τοῦ λόγου. |
Τὸν δὲ Δημιουργόν, ἅτε ἀγνοοῦντα τὰ ὑπὲρ αὐτόν, χινεῖσϑαι μὲν ἐπὶ
τοῖς λεγομένοις, χαταπεφρονηχέναι δὲ αὐτῶν, ἄλλοτε ἄλλην αἰτίαν νομί-

ID
σι

Υ͂ Μ lat. (Tert., Hipp.)

4 (ἡ) Ὦ τα lat. 6 προσαγο μένου, 0 aus ὦ Veorr 7 rot] τὸν M
S 1 τὸ] quwippe lat., lies (ἅτε oder) ὃν * 9 αὐτῷ τῷ δημιουργῷ) τὸ τοῦ δη-

μιουργοῦ M If zur’ αὐτοὺς ὁ V 10 zei hineingeflickt Veorr 11 {δ
Ausgg.] per lat. 14 τῆς Ayauws) ab Achamoth lat. | ἀμείνους + εἶναι V
15 πλεῖον V 17 φησὶν M | ἔτασεν M 18 ὑπὸ) de lat. | εἰρῆσϑαι]) dieta
lat. 19 ἐξηγοῦνται aus ἐξηγεῖσθαι Veorr | ὑψηλωτέρας V | ὑπαρχούσας aus
ὑπάρχοντας Veorr 20 διὰ τούτου VM per hune lat.; wohl alter Fehler für διὰ τοῦ
Anuwvoyoö * 21 ψυχῶν, wv vorn angeflickt V corr χῶν Μ | *]alte Lücke; ergänze
wohl (πολλὰ εἰρῆσϑαι φάσχουσιν) * 22 ϑέλοντες) docentes lat. | ἀπὸ τοῦ] ab ipso
lat. 23 ἀλλὰ <lat. | ὡσαύτως] tantundem lat. 24 ἀπὸ τοῦ Σωτῆρος] Sal-
vatorem lat. 25 ἐπιδείξωμεν M | vor προϊόντος + ZrıM

>

Ὁ 868
6 P192

“ι

or

10

20

Panarion haer. 31, 22, 2—23, 4 (Valentinianer) 491

\ ar

σαντα, N τὸ πνεῦμα τὸ προφητεῦον, ἔχον καὶ αὐτὸ ἰδίαν τινὰ κίνησιν, ἡ
τὸν ἄνθρωπον ἢ τὴν προσπλοχὴν τῶν χειρόνων. Aal οὕτως ἀγνοοῦντα
διατετελεχέναι ἄχρι τῆς παρουσίας τοῦ Σωτῆρος᾽ ἐλϑόντος δὲ τοῦ Σωτῆς-
pos μαϑεῖν αὐτὸν παρ᾽ αὐτοῦ πάντα λέγουσιν χαὶ ἄσμενον αὐτῷ προσ-
χωρῆσαι “- πάσης τῆς δυνάμεως αὐτοῦ, χαὶ αὐτὸν εἶναι τὸν ἐν τῷ
εὐαγγελίῳ ἑκατόνταρχον, λέγοντα τῷ σωτῆρι »χαὶ γὰρ ἐγὼ ὑπὸ τὴν ἐμαυ-

τοῦ ἐξουσίαν ἔχω στρατιώτας καὶ δούλους, χαὶ ὃ ἐὰν προστάξω, ποιοῦσιε.

τελέσειν δὲ αὐτὸν τὴν κατὰ τὸν χόσμον οἰχονομίαν μέχρι τοῦ δέοντος
χαιροῦ, μάλιστα δὲ διὰ τὴν τῆς ἐχχλησίας ἐπιμέλειαν χαὶ διὰ τὴν ἐπί-
γνωσιν τοῦ ἑτοιμασϑέντος αὐτῷ ἐπάϑλου, ὅτι εἰς τὸν τῆς Μητρὸς τόπον
χωρήσει.

59: ᾿Ανϑρώπων δὲ τρία γένη ὑφίστανται, πνευματικὸν χοϊκὸν ψυχιχόν,
KIDS ἐγένοντο Καϊν ἼΑβελ 39%, (να δείξωσι) καὶ ἐκ τούτων τὰς τρεῖς
φύσεις, οὐκέτι χαϑ' ἕνα ἀλλὰ κατὰ γένος. καὶ τὸ μὲν χοϊκὸν εἰς φϑορὰν
χωρεῖν καὶ τὸ ψυχικόν, ἐὰν τὰ βελτίονα ἕληται ἐν τῷ τῆς Μεσότητος
τόπῳ ἀναπαύσεσϑαι" ἐὰν δὲ τὰ χείρω, χωρήσειν χαὶ αὐτὸ πρὸς τὰ ὅμοια.
τὰ δὲ πνευματικά, ἃ ἐγκατασπείρει ἡ ᾿Αχαμώϑ', ἔκτοτε ἕως τοῦ νῦν δι-

χαίαις ψυχαῖς παιδευϑέντα ἐνθάδε καὶ ἐκτραφέντα, διὰ τὸ νήπια ἐχπέμ-

πεσϑαι, ὕστερον τελειότητος ἀξιωϑέντα νύμφας ἀποδοϑἤσεσνιαι τοῖς τοῦ
Σωτῆρος ἀγγέλοις δογματίζουσι, τῶν ψυχῶν αὐτῶν χατ᾽ ἀνάγκην ἐν
Μεσότητι μετὰ τοῦ Δημιουργοῦ ἄνα παυσαμένων εἰς τὸ παντελές. χαὶ
αὐτὰς μὲν τὰς ψυχὰς πάλιν ὑπομερίζοντες λέγουσιν ἃς μὲν φύσει ἀγαϑάς, ἃς
δὲ φύσει πογηράς. χαὶ τὰς μὲν ἀγαϑὰς ταύτας εἶναι τὰς δεχτιχὰς τοῦ | σπέρ-
ματος γινομένας, τὰς δὲ φύσει πονηρὰς μηδέποτε ἂν ἐπιδέξασϑιαι ἐκεῖνο τὸ
σπέρμα.

6 Matth. 8, 9 Luk. 7, 8
M lat. (Tert., Hipp.)

2 χειρόνων Ausgg.) χειρῶν VM peiorum lat. 3 διατετελεχέναι] conservasse
(διατετηρηχέναι) lat. | xvoiov(!)‘ ἐλϑόντος δὲ τοῦ am Rande nachgetragen V corr
< M salvatorıs. cum venisset autem lat. 4 xai hineingeflickt Veorr <M et
lat. 4 προσχωρῆσαι ἢ προσχωρήσαντα VM cessisse lat. 8 αὐτὸν, ο aus ὦ
Veorr | τὴν χατὰ τὸν χόσμον οἰχονομίαν) eam quae secundum ipsum est mundi
creationem (= τὴν zart’ αὐτὸν κόσμου oix.) lat. 9 ἐπιμέλειαν) diligentiam atque
curamlat. | vorzai + ἀλλὰ 10 αὐτῷ < lat. 13 (να δείξωσι) *] ut
ostendant lat. 14 ἕν aus ἕνα Veorr 15 καὶ] vero lat. | td] reM 16 ἀνα-
παύεσϑαι, σ ausradiert Venr 17 ἃ ἐγχατασπείρει Dind.] ἃ ἂν χατασπείρη, ἃ
ἂν auf Rasur Vor ἐγχατασπείρει (ohne ἃ) M inseminat (gleichfalls kein quae) lat.
17f δικαίαις) propter quod et (διὸ καὶ «i) lat. 18 ἐνθάδε + quwidem lat. | vor
ἐχτραφέντα + semina lat. τραφέντα M 18f ἐχπεπέμφϑαι V emittantur lat.
20 δογματίζουσι) respondent lat. 22 μὲν] autem lat.

10

11

10

tv
οι

τ

422 Epiphanius

24. Τοιαύτης δὲ τῆς ὑποϑέσεως αὐτῶν οὔσης, ἣν οὔτε προφῆτα: ἐχή-
ρυξαν, οὔτε ὁ χύριος ἐδίδαξεν οὔτε ἀπόστολοι παρέδωχαν, ἣν περισσοτέρως

-

πλεῖον τῶν ἄλλων ἐγνωχέναι, ἐξ ἀγράφων ἀγαγινώσχοντες

χαὶ τὸ δὴ λεγόμενον ἐξ ἄμμου σχοινία πλέχειν ἐπιτηδεύοντες, ἀξιοπίστως 9

προσαρμόζειν πειρῶνται τοῖς εἰρημένοις ἥτοι παραβολὰς χυριαχὰς N) ῥήσεις
προφητιχὰς ἢ λόγους ἀποστολιχούς, ἵνα τὸ πλάσμα αὐτῶν μὴ ἀμάρτυρον
εἶναι δοχῇ, τὴν μὲν τάξιν χαὶ τὸν εἰρμὸν τῶν γραφῶν ὑπερβαίνοντες χαὶ
ὅσον ἐφ᾽ ἑαυτοῖς λύοντες τὰ μέλη τῆς ἀληϑείας. μεταφέρουσι δὲ χαὶ
μεταπλάττουσι χαὶ ἄλλο ἐξ ἄλλου ποιοῦντες ἐξαπατῶσι πολλοὺς τῇ τῶν
ἑφαρμοζομένων χυριαχῶν λογίων χαχοσυνϑέτῳ φαντασίᾳ. ὅνπερ τρόπον
εἴ τις βασιλέως εἰχόνος χαλῆς κατεσχευασμένης ἐπιμελῶς ἐχ Ψηφίδων ἐπι-
σήμων ὑπὸ σοφοῦ τεχνίτου, λύσας τὴν ὑποχειμένην τοῦ ἀγϑρώπου ἰδέαν
μετενέγχοι τὰς ψηφῖδας ἐχείνας χαὶ μεϑαρμόσοι χαὶ ποιήσοι μορφὴν χυνὸς
ἢ ἀλῴπεχος χαὶ ταύτην φαύλως χατεσχευασμένην, ἔπειτα διορίζοιτο χαὶ
λέγοι ταύτην εἶναι τὴν τοῦ βασιλέως ἐχείνην εἰχόνα τὴν καλήν, ἣν ὃ σοφὸς
τεχνίτης χατεσχεύασεν, δεικνὺς τὰς ψηφῖδας τὰς χαλῶς ὑπὸ τοῦ τεχνίτου
τοῦ πρώτου εἰς τὴν τοῦ βασιλέως εἰχόνα συντεϑείσας, χαχῶς δὲ ὑπὸ τοῦ
ὑστέρου εἰς χυνὸς μορφὴν μετενεχϑείσας, χαὶ διὰ τῆς τῶν ψηφίδων φαν-
τασίας μεϑοδεύοι τοὺς ἀπειροτέρους τοὺς κατάληψιν βασιλικῆς μορφῆς οὐχ
ἔχοντας καὶ πείϑοι ὅτι αὕτη N σαπρὰ τῆς ἀλῴπεχος ἰδέα ἐχείνη ἐστὶν ἡ
χαλὴ τοῦ βασιλέως εἰχῴν: τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ οὗτοι γραῶν μύϑους
συγχαττύσαντες, ἔπειτα ῥήματα χαὶ λέξεις χαὶ παραβολὰς ὅϑεν χαὶ ποϑὲν
ἀποσπῶντες, ἐφαρμόζειν βούλονται τοῖς μύϑοις αὐτῶν τὰ | λόγια τοῦ ϑεοῦ.
ἐντὸς τοῦ Π]ληρώματος ἐφαρμόζουσιν, εἰρήκαμεν.
τοῦ Πληρώματος αὐτῶν προσοιχειοῦν πειρῶνται ἐχ
τῶν γραφῶν, ἔστιν τοιαῦτα" τὸν χύριον ἐν τοῖς ἐσχάτοις τοῦ χόσμου

Er

Os

M lat. 1-23 bei Ephrem Syrus περὲ τῆς ἀρετῆς c. 8; 1224f Assemani

1 δὲ] sgitur lat. 2 lies (δι᾽) ἣν" 96 περισσοτέρως ἢ περὶ τῶν ὅλων VM
abundantius lat. ὃ πλείων M 4 σχοινίον Ephr. | ἀξιοπίστως) fide digna lat.
ἀξιόπιστα Ephr. 8 ὅσον] οἷον M If τῇ τῶν --- λογίων) ex üis quae aptant
6Σ dominieis eloqwüis lat. 10 χαχοσυνϑέτων M | φαντασία getilgt, dafür σοφία
am Rand gesetzt Veorr 11 eizöva . . . κατεσχευασμένην Ephr. 12 εἰδέαν
Ephr. 13 μεϑαρμόσοι καὶ] reformans lat. | αὶ ποιήσοι] ποιήσας Ephr. |
ποιήσοι + ex üs lat. 14 ταύτης . . κατεσχευασμένης Ephr. 15 τοῦ <M |
εἰκόνα ἐχείνην Ephr. 16 χαλὰς Ephr. 17 συντελεσϑείσας Ephr. 18 δευτέρου
Ephr. 19 μορφῆς βασιλικῆς Ephr. 20 αὕτη] αὐτῇ M | εἰδέα Ephr. | ἐστιν
ἐχείνη Ephr. 22 συγχαττύσαντες] assulm]entes lat. συγχαττίύουσι Ephr. | ἔπειτα
— παραβολὰς] διά τε ῥημάτων χαὶ λέξεων καὶ παραβολῶν Ephr. 23 μεϑαρμόζειν
Ephr.,| ἑαυτῶν Ephr. 94 τοῖς --Ἡ | τοῖς ἐντὸς) ἐν τοῖς V 25 προσοιχειοῦν]
ad suos(?) insinuare lat. 26 χύριον]) χριστὸν M

24,1

©

[921

Panarion haer. 31, 24, 1—25, 7 (Valentinianer) 493

χρόνοις διὰ τοῦτο ἐληλυϑέναι ἐπὶ τὸ le λέγουσιν, ἵν᾽ ἐπιδείξῃ τὸ περὶ
τὸν ἔσχατον τῶν Αἰώνων γεγονὸς πάϑος χαὶ διὰ τούτου τοῦ τέλους ἐμφήνῃ
τὸ τέλος τῆς περὶ τοὺς Αἰῶνας πραγματείας. τὴν δὲ ἀέρι παρ- 3 Ὁ 362
ϑένον ἐχείνην, τὴν τοῦ ἄρχι συναγώγου ϑυγατέρα, ἣν ἐπιστὰς ὁ χύριος EX
ὅ νεχρῶν ἤγειρεν, τύπον εἶναι διηγοῦνται τῆς ᾿Αχαμώϑ', ἣν Elektr 5
Χριστὸς αὐτῶν ἐμόρφωσεν Aal εἰς αἴσϑησιν ἤγαγε τοῦ καταλιπόντος αὐτὴν
ἢ ἐπέφανεν ζξαυτὸν) 6 σωτήρ, ἐχτὸς Yon τοῦ Πλη- 4
ρώματος ἐν ἐχτρώματος μοίρᾳ, τὸν Παῦλον λέγουσιν εἰρηκέναι ἐν τῇ πρώτῃ
πρὸς Κορινϑίους »ἔσχατον δὲ πάντων ὡσπερεὶ τῷ ἐχτρώματι ὥφϑη χάμοίς.
10 τήν τε μετὰ τῶν ἡλικιωτῶν τοῦ Σωτῆρος παρουσίαν πρὸς τὴν ᾿Αχαμὼϑ'
ὁμοίως πεφανερωχέναι αὐτὸν ἐν τῇ αὐτῇ ἐπιστολῇ εἰπόντα »δεῖ τὴν γυ-
γαῖχα δε μὰ ἔχειν ἐπὶ τῆς χεφαλῆς διὰ τοὺς ἀγγέλους«" καὶ ὅτι ἧχον-
os τοῦ Σωτῆρος πρὸς αὐτὴν δι᾿ αἰδῶ κάλυμμα ἐπέϑετο ἡ ᾿Αχαμώϑ' (ἐπὶ
τὸ πρόσωπον αὐτῆς), Μωσέα πεποιηχέναι φανερόν, κάλυμμα ϑέμενον ἐπὶ
16 τὸ πρόσωπον αὐτοῦ. χαὶ τὰ πάϑη δὲ αὐτῆς ἃ ἔπαϑεν x, ἐπισεσημειῶ- 6
ϑαι τὸν χύριον φάσχουσιν, χαὶ ἐν μὲν τῷ εἰπεῖν ἐν τῷ σταυρῷ »ὁ ϑεός
μου, εἰς τί ἐγκατέλιπές μες μεμηνυχέναι αὐτὸν ὅτι ἀπελείφϑη ἀπὸ τοῦ
φωτὸς N Σοφία χαὶ ἐκωλύϑη ὑπὸ τοῦ “Ὅρου τῆς εἰς τοὔμπροσϑεν ὁρμῆς,
τὴν δὲ λύπην αὐτῆς ἐν τῷ εἰπεῖν »περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μους, τὸν ὃ
20 φόβον ἐν τῷ εἰπεῖν »πάτερ, εἰ δυνατόν, παρελϑέτω ἀπ᾽ ἐμοῦ τὸ ποτήριον
χαὶ τὴν ἀπορίαν δὲ ὡσαύτως ἐν τῷ εἰρηχέναι »χαὶ τί εἴπω οὐκ οἶδας. | D173
Τρία δὲ γένη ἀνθρώπων οὕτως δεδειχέναι διδάσκουσιν αὐτόν τὸ μὲν
ὑλικὸν ἐν τῷ ἀποχριϑῆναι τῷ λέγοντι" ἀκολουϑήσω σοι »οὐὖκ ἔχει ὃ
υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ποῦ τὴν κεφαλὴν χλίνῃ«" τὸ δὲ ψυχικὸν ἐν τῷ εἰρη-

ὧι

[2] +

9 1 Kor. 15, 8 — 111Kor. 11,10 — 14 vgl. IL Kor. 3, 13 — 16 Matth. 27, 46
Mark. 15, 34 — 19 Matth. 26, 33 — 20 Matth. 26, 39 — 21 Joh. 12, 7 —
23 Matth. 8, 19 Luk. 9, 57 — Matth. 8, 20 Luk. 9, 58

VM dat.

2 αἰώνων) ἀγώνων M | διὰ τούτου Ἢ δι᾿ αὐτοῦ VM per hunelat. 3 dE <M
ὅ ἤγειρεν] liberavit lat. | ἐπεχτανϑεὶς M 6 αὐτῶν) αὐτὸν, am Rande nach-
getragen Veorr 7 (£avröv) Dind.] semetipsum lat. 8 μύρα aus μοίρα Veorr partu
(parte?) lat. 9 ὡς περὶ Μ 12f ἥχοντος) ἦχον τοὺς Μ 18 (ἐπὶ τὸ πρόσωπον αὐ-
τῆς» *] in faciem suam lat.; die Ergänzung ist notwendig, um den folgenden Ausfall
in lat. zu erklären (Gleichendung) 14f Mwoda — ἐπὶ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ < lat.
15 » (ἐν τῷ μὲν ἀπολειφϑῆναι αὐτὴν ἀπὸ τοῦ φωτός» Ἢ in hoc quidem quod
derelicta est a lumine lat.; die Worte folgen in lat. erst hinter dieunt (φάσκου-
σι») 2. 16, gehören jedoch an diese Stelle 16 zul ἐν μὲν τῷ εἰπεῖν -ἐν τῷ
σταυρῷ ἢ) ἐν τῷ σταυρῷ καὶ ἐν μὲν τῷ εἰπεῖν VM (< zai) in eo cum dieit in eruce
lat. 101 ὁ ϑεός μου zweimal lat. 19 vor περίλυπος + quam lat. 32 68
oben drüber Veorr | οὕτως < lat.

1

20

424 Epiphanius

χέναι: τῷ εἰπόντι" ἀχολουϑήσω σοι, ἐπίτρεψον δέ μοι πρῶτον ἀποτάξασϑαι
τοῖς οἰχείοις »οὐδεὶς ἐπ᾽ ἄροτρον τὴν χεῖρα ἐπιβαλὼν χαὶ εἰς τὰ ὀπίσω
βλέπων εὔϑετός ἐστιν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶνε (τοῦτον γὰρ λέγουσι
τῶν μέσων εἶναι" | χἀχεῖνον δὲ ὡσαύτως τὸν τὰ πλεῖστα μέρη τῆς ξικαιο-
σύνης ὁμολογήσαντα πεποιηκέναι, ἔπειτα μὴ ϑελήσαντα ἀχολουϑ'ῆσαι,
ἀλλὰ ὑπὸ πλούτου ἡττηϑέντα πρὸς τὸ μὴ τέλειον γενέσϑαι, καὶ τοῦτον τοῦ
ψυχικοῦ γένους γεγονέναι ϑέλουσι)" τὸ δὲ πνευματικὸν ἐν τῷ εἰπεῖν γἄφες
τοὺς νεχροὺς ϑάψαι τοὺς ἑαυτῶν νεχρούς᾽ σὺ δὲ πορευϑεὶς διάγγελλε τὴν
βασιλείαν τοῦ ϑεοῦς, χαὶ ἐπὶ Ζαχχαίου τοῦ τελῴώνου εἰπῴν »σπεύσας
χατάβηϑι, ὅτι σήμερον ἐν τῷ οἴχῳ σου δεῖ με μεῖναις" τούτους γὰρ πνευ-
ματικοῦ γένους χαταγγέλλουσι γεγονέναι. χαὶ τὴν τῆς ζύμης παρα-
βολήν. ἣν ἣ γυνὴ ἐγχεχρυφέναι λέγεται εἰς ἀλεύρου σάτα τρία, τὰ τρία
γένη δηλοῦν λέγουσι. γυναῖχα μὲν γὰρ τὴν Σοφίαν λέγεσϑαι διδάσχουσιν,
ἀλεύρου δὲ σάτα τρία τὰ τρία γένη τῶν ἀνϑρῴώπων, πνευμα τικὸν Ψυχικὸν

5 χοῖϊχόν᾽ ζύμην δὲ αὐτὸν τὸν σωτῆρα εἰρῆσϑαι διδάσχουσι. χαὶ τὸν

Παῦλον (82) διαρρήδην εἰρηκέναι χοϊχοὺς ψυχιχοὺς πνευματιχούς᾽ ὅπου
μέν »οἷος ὃ χοϊχός, τοιοῦτοι χαὶ ol χοϊχοίε, ὅπου δέ » Ψψυχιχὸς δὲ ἄνϑρω-

τέστιν τὴν ψυχιχὴν ἐχχλησίαν, ἧς τὸ φύραμα ἀνειληφέναι λέγουσιν αὐτὸν
χαὶ ἐν αὑτῷ συνανεσταχέναι, ἐπειδὴ ἦν αὐτὸς ζύμη.

1 Luk. 9, 61 --- 2 Luk. 9, 62 — 4 vg]. Matth. 19, 16ff — 7 Matth. 8, 22
Luk. 9, 60 — 9 Luk. 19,5 — 11 vgl. Matth. 13, 33 — 17 IKor. 15, 48 — I Kor.
2,14 — 18 1 Kor. 2, 15 — 19 IKor. ὃ, 14 — 23 Röm. 14.416

M lat.

1 ἀποτάξασϑαι) ire et renunciare lat. 3 ἐν <lat. | κχγὰρ] autem lat.
4 τῶν μέσων Dind.) τὸν μέσον VM de medüis lat. > μὴ Yelncavra] nolwisse
lat. 6f vor τοῦ ψυχικοῦ + de lat. 9 ἐπὶ Ζαχχαίου τοῦ τελώνου] Zacchaeo
publicano lat. | σπεύσας < lat. 10f τούτους --- γεγονέναι < lat. 10 τού-
τους. σ angeflickt Veorr τούτου M 127 <M 13 γὰρ < lat. 14 δὲ oben
drüber Veorr | zeie! <V | τὰ τρία <M 16 (de) *] autem lat. 17 de
<M [19 τὸ δὲ «- αὐ. | #2<M 21ro<M 22 δὲ ὧν Ausgg.] δὼν VM
eorum quoslat. 23mwv<M | εἴ ἦνῦ͵ 88 ἧς] ecM 26 ἐν αὑτῷ] cum
semetipso lat. | συνανεσταλχέναι V erexisse lat.

10

12 D174

10

Ἢ

Panarion haer. 31, 25, 7—26, 7 (Valentinianer) 425

26. Kai ὅτι ἐπλανήϑη ἣ Αχαμὼϑ' ἐκτὸς τοῦ Πληρώματος καὶ ἐμορ- 20,1

φώϑη ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ χαὶ ἀνεζητήϑη ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος, μηνύειν αὐτὸν
λέγουσιν ἐν τῷ εἰπεῖν αὐτὸν ἐληλυϑέναι ἐπὶ τὸ πεπλανημένον {πρόβατον).
πρόβατον μὲν γὰρ πεπλανημένον τὴν Μητέρα αὐτῶν ἐξηγοῦνται λέγεσϑαι,
ἐξ ἧς τὴν ὧδε ϑέλουσιν ἐσπάρϑαι ἐχχλησίαν᾽ πλάνην δὲ τὴν ἐχτὸς Πλη-
ρώματος ἐν {πᾶσι τοῖς πάϑεσι διατριβήν, ἐξ ὧν γεγονέναι τὴν ὕλην ὗπο-
τίϑενται. τὴν δὲ γυναῖχα | τὴν σαροῦσαν τὴν οἰχίαν χαὶ εὑρίσχουσαν
τὴν δραχμὴν τὴν ἄνω Σοφίαν διηγοῦνται λέγεσθαι, ἥτις ἀπολέσασα τὴν
᾿Ενϑύμησιν αὐτῆς, ὕστερον χαϑαρισϑέντων πάντων διὰ τῆς τοῦ Σωτῆρος
παρουσίας εὑρίσχει αὐτήν. διὸ χαὶ ταύτην ἀποχαϑίστασϑαι Kat’ αὐτοὺς
ἐντὸς ΠΠληρώματος. Συμεῶνα {δὲν τὸν εἰς τὰς ἀγχάλας λαβόντα τὸν
Χριστὸν χαὶ εὐχαριστήσαντα τῷ ϑεῷ χαὶ εἰπόντα »νῦν ἀπολύεις τὸν
δοῦλόν σου, δέσποτα, χατὰ τὸ ῥῆμά σου ἐν εἰρήνῃς τύπον εἶναι τοῦ Δημι-
ουργοῦ λέγουσιν, ὃς ἐλϑόντος τοῦ Σωτῆρος ἔμαϑε τὴν μετάϑεσιν αὐτοῦ

χαὶ ηὐχαρίστησε τῷ Βυϑῷ. χαὶ διὰ τῆς Avvac τῆς ἐν τῷ εὐαγγελίῳ !

χηρυσσομένης προφήτιδος, ἑπτὰ ἔτη μετὰ ἀνδρὸς ἐζηχυίας, τὸν δὲ λοιπὸν
ἅπαντα χρόνον χήρας μεμενηχυίας, ἄχρις οὗ τὸν σωτῆρα ἰδοῦσα ἐπέγνω
αὐτὸν χαὶ ἐλάλει περὶ αὐτοῦ πᾶσι, φανερώτατα τὴν Αχαμὼϑ' μηνύεσθϑαι
διορίζονται, ἥτις πρὲς ὀλίγον ἰδοῦσα (τότε) τὸν Σωτῆρα μετὰ τῶν ἡλικιωτῶν
αὐτοῦ, τῷ λοιπῷ χρόνῳ παντὶ μένουσα ἐν τῇ Μεσότητι προσεδέχετο αὐτόν,
πότε πάλιν ἐλεύσεται χαὶ ἀποχαταστήσει αὐτὴν τῇ αὐτῆς συζυγίᾳ.

χαὶ τὸ ὄνομα δὲ αὐτῆς μεμηνῦσϑαι ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ἐν τῷ εἰρηκέναι »καὶ

10)

3 P196

ὧι

D175
6

ἐδικαιώϑη | N σοφία ἀπὸ τῶν τέχνων αὐτῆς«, καὶ ὑπὸ Ἰ]αύλου δὲ οὕτως Ö366

»σοτίαν δὲ λαλοῦμεν ἐν τοῖς τελείοιςς. χιαὶ τὰς auluylac δε τὸς. ἐντὸς
Πληρώματος τὸν Παῦλον εἰρηχέναι φάσχουσιν ἐπὶ ἑνὸς δείξαντα᾽ περὶ γὰρ
τῆς περὶ τὸν βίον συζυγίας γράφων ἔφη »τὸ μυστήριον τοῦτο μέγα ἐστίν,
ἐγὼ δὲ λέγω εἰς Χριστὸν καὶ τὴν ἐχχλησίανε.

3 vgl. (Luk. 19, 10) Matth. 18, 191 Luk. 15, 3ff — 7 vgl. Luk. 15, Sf —
12 Luk. 2, 28 — 15 vgl. Luk. 2, 861 — 22 Luk. 7, 35 — 24 IKor. 3,6 —
26 Ephes. 5, 32

M Jat.

3 (noößerov) Ausgg.) ovem lat. 6 {πᾶσι» Ausgg.] omnibus lat. | διατρίβειν
aus διατριβὴν V corr 19 ταύτην anoxasioraodaı) haec restituitur lat. 11 (δὲν
Dind.] autem lat. 12 ϑεῷ Ἢ Αριστῷ VM deolat. 14 ὃς] ὡς V 15. x«i?<M
16 χηρυσσομένης] dieitur lat. | προφήτιδος < lat. 17 ἐπέγνω, ἑ auf Rasur
Veorr ἐπινῶΜμ 18 μηνῦσϑαι M 19 ἥτις] εἴτις V | <röre) *) tune lat.
21 ov///Svyie, v ausradiert V corr 24 ov///Svylag, ν ausradiert Veorr 25 ἐπὶ
ἑνὸς] ἐπιεικῶς M 26 τὸν βίον] hanc vitam lat. | ov///Svyias, ν ausradiert V corr
| τὸ + enim lat. 27 εἰς Χριστὸν χαὶ τὴν Exxinolav] in Christo et ecclesia lat.

7

τ

426 Epiphanius

27. "Er: δὲ Ἰωάννην τὸν μαϑητὴν τοῦ χυρίου διδάσχουσι τὴν πρώτην 27,1
᾿Ογξοάξα μεμηνυχέναι, αὐταῖς λέξεσι λέγοντες οὕτως" Ἰωάννης, ὃ μα- 2

ϑητὴς τοῦ χυρίου, βουλόμενος εἰπεῖν τὴν τῶν ὅλων γένεσιν, χαϑ᾽ ἣν τὰ
λεν ὁ Πατήρ, ἀρχήν τινα ὑποτίϑεται τὸ πρῶτον γεννηϑὲν
, ὃ δὴ χαὶ υἱὸν καὶ μονογενῆ ϑεὸν χέχληκεν, ἐν ᾧ τὰ πάντα
ὃ Πατὴρ προέβαλε σπερματικῶς. ὑπὸ δὲ τούτου φησὶ τὸν Λόγον rpoBe- 8

| T ὥνων οὐσίαν, ἣν αὐτὸς ὕστερον
ἐμόρφωσεν ὃ ir ἐπεὶ οὖν ar ἘΠ ς γενέσεως λέγει, χαλῶς ἀπὸ

Pin
-.
O
>’

a |
<
εἰ
ER
--ς-

ν ὁ Λόγος. οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν ϑεόνε" πρότερον δια-
᾿Αρχὴν καὶ Λόγον, πάλιν αὐτὰ Evol, ἵνα
ολὴν ἑἕἑχατέρων αὐτῶν δείξῃ, τοῦ τε Ἰγίοῦ xal τοῦ
Λόγου, καὶ τὴν πρὸς ἀλλήλους ἅμα χαὶ τὴν πρὸς τὸν Πατέρα ἕνωσιν.
ἐν γὰρ τῷ Πατρὲ χαὶ ἐκ τοῦ Πατρὸς N Ἀρχή, ἐν δὲ τῇ Ἄρχῇ al Ex τῆξ

ς

Ἀρχῆς ὃ Λόγος. χαλῶς οὖν εἶπεν »ἐν ἀρχῇ ἦν ὃ Λόγοςε" ἦν γὰρ ἐν τῷ

Υγἅῷ. »χαὶ ὃ Λόγος ἦν πρὸς τὸν ϑεόνε: χαὶ γὰρ ἧ Ἀρχὴ *. καὶ »ϑεὸς
ἦν ὁ Λόγοςε, ἀκολούϑως᾽ τὸ γὰρ Ex ϑεοῦ γεννηθὲν ϑεός ἐστιν. »οὗτος
ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν ϑεόνε | ἔδειξε τὴν τῆς προβολῆς τάξιν. »πάντα δι᾽

αὐτοῦ ἐγένετο χαὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ Eve πᾶσι γὰρ τοῖς. μετ᾽

αὐτὸν Αἰῶσι μορφῆς. χαὶ γενέσεως αἴτιος ὁ Λόγος ἐγένετο. ἀλλ᾽ »ὃ γέγο-

γεν ἐν αὐτῷ, φησί, ζωή ἐστινε. ἐνθάδε τὰ συζυγίαν ἐμήνυσεν" τὰ μὲν γὰρ

ὅλα ἔφη δι᾿ αὐτοῦ ER τὴν δὲ ζωὴν Ev αὐτῷ. αὕτη οὖν ἡἣ ἐν

αὑτῷ γενομένη, οἰχειοτέρα ἐστὶν [ἐν] ᾧῷ τῶν δι᾿ αὐτοῦ γενομένων" σύν-
δ Ἢ

»

αὖτ
ἐστι γὰρ αὐτῷ χαὶ δι᾽ αὐτοῦ χαρποφορεῖ. ἐπειδὴ γὰρ ἐπιφέρει »χαὶ 7
i r Π Ἷ τ' i ng l

10—19 Joh. 1, 1—2 — 19 Joh. 1, 3 — 21 Joh. 1, 3—4 — 25 Joh. 1, 4

M lat.

1 δὲ Ausgg.) τε VM autem lat. 2 ὁγδοάδα + et omnium generationem lat.
(wohl ein Rest des folgenden Ausfalls) 2—4 λέγοντες ---[ὁ πατὴρ <lat. 4 vor
ἀρχὴν + itaque lat. | γεννηϑὲν]) factum lat. 5 δὴ zai] etiam lat. | υἱὸν] Nun... et
filium lat. (Doppelschreibung in der Vorlage) | μονογενῆ ϑεὸν] unigenitum domini
lat. | vor $eöv ein zei hineingeflickt Veor | ἐν ᾧ] ἐν to M 6 προέβαλε!]

praemisit lat. | gnoi] aiunt lat. 7 οὐσίαν, o auf Rasur Veorr ϑυσίαν Μ'

9 υἱοῦ *, vgl. Z. 13] ϑεοῦ VM filio lat. 11 οὗτος] οὕτως V 12 τὰ τρία] in
trialat. 13 τοῦ τε Yiov) id est filüi lat. 14 [Tv]??* 17 5] alte Lücke, er-
gänze (ἦν πρὸς τὸν Πατέρα, * 18 vor οὗτος wohl ausgefallen {τῷ δέ) *
21 ἀλλὰ 22 χαὶ enim lat. συ! ζυγίαν, ν ausradiert Veorr syzygias lat.
23 αὐτοῦ *] ἑαυτοῦ VM ipsum lat. | γεγενῆσθαι) facta sunt lat. | ζωὴν <M
24 [ἐν Ἢ αὐτῷ < lat. 25 χαρποφορεῖν V | γὰρ <Alat. | 7 <M

Rt τὴν. διδασχαλίαν | ποιεῖται. P197
δὲ da ς »ἐν ἀρχῇ ἦν ὃ αὐ όγος χαὶ ὃ Λόγος ἦν πρὸς τ τὸν ϑεὸν 4

>

7 D176

10

Panarion haer. 31, 27, 1—28, 1 (Valentinianer) 497

ἦν τὸ φῶς τῶν avdpoarnwve, Ἄνϑρωπον εἰπὼν ἄρτι wat τὴν "Exxinolev
ὁμωνύμως τῷ Ανϑρώπῳ ἐμήνυσεν, ὅπως διὰ τοῦ ἑνὸς ὀνόματος δηλώσῃ
τὴν τῆς ΚΡΉΝΗΝ χοινωνίαν᾽ ἐκ γὰρ τοῦ Λόγου χαὶ τῆς Ζωῆς Ἄνϑρωπος
γίνεται καὶ ᾿χχλησία. φῶς δὲ εἶπεν τῶν ἀνθρώπων τὴν Ζωὴν διὰ τὸ
πεφωτίσϑαι αὐτοὺς ὕπ᾽ αὐτῆς, ὃ δὴ ἐστι μεμορφῶσϑαι χαὶ πεφανε[ρῶσϑαι.
τοῦτο δὲ nal ὃ Παῦλος λέγει »πᾶν γὰρ τὸ φανερούμενον φῶς ἐστίνε. ἐπεὶ
τοίνυν ἣ Ζωὴ ἐφανέρωσε χαὶ ἐγέννησε τόν τε Ἄνϑρωπον χαὶ τὴν Ἔχκλη-
σίαν, φῶς εἴρηται αὐτῶν. σαφῶς οὖν δεδήλωχεν ὁ ἽΕΤΟ διὰ τῶν
λόγων τούτων τά τε ἄλλα χαὶ τὴν τετράδα τὴν δευτέραν᾽ Λόγον χαὶ Zwnv,
Ἄνϑρωπον χαὶ ᾿χχλησίαν. ἀλλὰ μὴν καὶ τὴν πρώτην ἐμήνυσε τετράδα.
διηγούμενος γὰρ περὶ τοῦ σωτῆρος al λέγων πᾶντα τὰ ἐχτὸς τοῦ Τ]λη-
ρώματος δι᾿ αὐτοῦ μεμορφῶσϑαι, χαρπὸν εἶναί φησιν αὐτὸν παντὸς τοῦ
ΠΠληρώματος. χαὶ γὰρ φῶς εἴρηκεν αὐτὸν τὸ ἐν τῇ σχοτίᾳ φαινόμενον
χαὶ μὴ χαταληφϑὲν ὑπ᾽ αὐτῆς, ἐπειδὴ πάντα τὰ γενόμενα ἐκ τοῦ πάϑους
ἁρμόσας ἢγνοήηϑη ὑπ᾽ αὐτῶν. | καὶ υἱὸν δὲ καὶ ἀλήϑειαν nal ζωὴν λέγει
ἀὐτὸν χαί »λόγον σάρκα γενόμενον᾽ οὗ τὴν δόξαν ἐϑεασάμεϑα, φησί, χαὶ
ἣν ἡ δόξα αὐτοῦ οἵα ἦν ἣ τοῦ μονογενοῦς, ἡ ὑπὸ τοῦ Ilatpös δοθεῖσα
αὐτῷ, πλήρης χάριτος χαὶ ἀληϑείαςςε.. λέγει δὲ οὕτως »χαὶ ὁ Λόγος;
σὰρξ ἐγένετο Kal ἐσχήνωσεν ἐν ἡμῖν χαὶ ἐϑεασάμεϑα τὴν δόξαν αὐτοῦ,
δόξαν ὡς usa παρὰ Πατρός, πλήρης χάριτος nal ἁληϑείαςς" ἄχρι-
βῶς οὖν καὶ τὴν πρώτην ἐμήνυσε τετράδα, Ilatepx εἰπὼν χαὶ Χάριν χαὶ
[τὸν] Μονογενῆ χαὶ ᾿Αλήϑειαν. οὕτως ὃ ᾿Ιωάννης περὶ τῆς πρώτης χαὶ
μητρὸς τῶν ὅλων Αἰώνων ᾿Ογδοάδος εἴρηκε. ἸΙατέρα γὰρ εἴρηκε χαὶ Χάριν
χαὶ Μονογενῆ χαὶ ᾿Αλήϑειαν χαὶ Λόγον χαὶ Δωὴν χαὶ Ἄνθρωπον χαὶ
ΩΝ
8, Opäs, ἀγαπητέ, τὴν μέϑιοδον, ἣ χρώμενοι φρεναπατῶσιν ξ
2 ὑτῶν συνιστάνειν

En pe ἄζοντες ταῖς γραφαῖς, τὸ πλάσμα αὐτῶν ἐξ αἱ

>
ἢ E
εἰ
Ὁ (ΟΣ
ξ- u

6 Ephes. 5, 13 — 11f vgl. Joh. 1,5 — 16 Joh. 1, 14 — 18 Joh. 1,14
M at.

1 ἄνϑρωπον + autem lat. 2 τῷ ᾿Ανϑρώπῳ <lat. | ὀνόματος) νοήματος M
3 ov///Svyiag, ν ausradiert Veorr | xowwviav aus ὀνομασίαν Veorr ὀνομασίαν M
communionem lat. 4 γίνεται) generatur lat. 5 dy<lat. ἡ Ζωὴ am Rande
nachgetragen Vcorr < M 8 εἴρηται αὐτῶν Ausgg.] εἰρῆσϑαι αὐτὸν VM dieta
est eorum lat. 10 vor Avdownov + zai V 11 λέγων] docens lat. 12 χαρ-
πὸν + quoque lat. | gynow) dicens lat. . 12f παντὸς τοῦ πληρώματος) intra
pleroma lat. 14 χαταλειφϑὲν V | ὑπ᾽ αὐτῆς] ab eis lat. 15 ἁρμόσας, o
aus ὦ Veor | ταὐτῆο V 91 Χαὶϊ <ilat: 99. [τὸν] * 90 ὁρᾷς + igitur
lat. | ἡ] οἱ, oben drüber 7, aber οἱ nicht gestrichen Veorr | φρεναπατοῦσιν, οὔ

aus ὦ Veorr 27 ἐπερεάζοντες M | τὰς γραφὰς aus ταῖς γραφαῖς V corr

13

14 P198

15 D177

16

10

LO]

428 Epiphanius

μενοι. διὰ τοῦτο γὰρ χαὶ αὐτὰς παρεϑέμην αὐτῶν τὰς λέξεις, ἵνα ἐξ
αὐτῶν χατανοήσῃς τὴν πανουργίαν τῆς μεϑοδείας χαὶ τὴν πονηρίαν τῆς

πλάνης. πρῶτον μὲν γὰρ εἰ προέχειτο Ἰωάννῃ τὴν ἄνω Ὀγδοάδα μηνῦσαι, 3

τὴν τάξιν ἂν τετηρήχει τῆς προβολῆς χαὶ τὴν πρώτην τετράδα σεβασμιω-

"

τάτην οὖσαν, χαϑὼς λέγουσιν, ἐν πρώτοις ἂν τεϑείκει τοῖς ὀνόμασι χαὶ

οὕτως ἐπεζεύχει τὴν δευτέραν, ἵνα διὰ τῆς τάξεως τῶν ὀνομάτων ἡ τάξις
δειχϑῇ τῆς Ογδοάδος, καὶ οὐκ ἂν μετὰ τοσοῦτον διάστημα ὡς ἐχλελησμένος,
ἔπειτα ἀναμνησϑεὶς ἐπ᾿ ἐσχάτῳ τῆς πρώτης ἐμέμνητο τετράδος. ἔπειτα
δὲ: χαὶ τὰς συζυγίας σημᾶναι ϑέλων χαὶ τὸ τῆς Ἐκχκχλησίας οὐκ ἂν

παρέλιπεν ὄνομα, ἀλλ᾽ ἢ καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν συζυγιῶν ἠρκέσϑη τῇ τῶν
ἀρρένων προσηγορίᾳ, ὁμοίως δυναμένων χἀχείνων συνυπαχούεσϑαι, ἵνα τὴν
ἑνότητα διὰ | πάντων 7, “πεφυλαχώς, (N) εἰ τῶν λοιπῶν τὰς συζύγους
χατέλεγε, χαὶ τὴν τοῦ ᾿Ανϑρώπου ἂν μεμηνύκει σύζυγον χαὶ οὐχ ἂν
ἀφῆκεν ἔχ μαντείας ἡμᾶς λαμβάνειν τοὔνομα αὐτῆς.

ἐξηγήσεως (αὐτῶν) παραποίησις. τοῦ γὰρ Ἰωάννου ἕνα
ϑεὸν παντοχράτορα χαὶ ἕνα μονογενῆ | Ἢ ιστὸν Ἰησοῦν χηρύσσοντος δι᾿ οὗ
ὰ Y τον υἱὸν ϑεοῦ x, τοῦτον μονογενῆ, τοῦτον πάν-
τῶν ποιητήν, τοῦτον φῶς ἀληϑινὸν en πάντα ἄνθρωπον, τοῦτον
χόσμου ποιητήν, τοῦτον εἰς τὰ ἴδια ἐληλυϑότα, τοῦτον αὐτὸν σάρχα
γεγονότα χαὶ ἐσχηνωχότα ἐν ἡμῖν, — οὗτοι παρατρέποντες χατὰ τὸ πιϑανὸν
m ησι) ἄλλον μὲν τὸν Μονογενῆ ϑέλουσιν εἶναι κατὰ τὴν προβολὴν

ie) «.
ἊΣ

Y
x =
Ω7

ὃν δὴ ᾿Αρχὴν καλοῦσιν, ἄλλον δὲ τὸν Σωτῆρα γεγονέναι ϑέλουσι χαὶ
ἄλλον τὸν x Adyov υἱὸν τοῦ Μονογενοῦς χαὶ ἄλλον τὸν Χριστὸν εἰς ἐπανόρ-

ϑωσιν τοῦ Πληρώματος προβεβλημένον. χαὶ ἕν ἕχαστον τῶν εἰρημένων
ἄραντες ἀπὸ τῆς ἀληϑείας (καὶ χαταχρησάμενοι τοῖς ὀνόμασιν εἰς τὴν
ἰδίαν ὑπόϑεσιν μετήνεγχαν, ὥστε Kat’ αὐτοὺς ἐν τοῖς τοσούτοις τὸν
Ἰωάννην τοῦ χυρίου Χριστοῦ Ἰησοῦ μνείαν μὴ ποιεῖσθαι, “εἰ γὰρ Πατέρα

M lat.

1 αὐτὸς M | τὰς λέξεις) astutias et dictiones lat. 2 uedodias V ἃ μὲν
< lat. | Ἰωάννην V | ummioe”, v angeflickt Veorr 4f σεβασμιωτάτην)
venerabilior lat. > τεϑήχει V 7 deıy$5oetaı M | wc oben drüber Veorr

8 ἐν ἐσχάτω M 9 συζυγίας, v ausradiert Veorr 10 ἀλλ᾽ ἢ aus ἀλλὰ Veorr ἀλλὰ M
| ov///Cvyıor, v ausradiert Veorr 12 nepviayws? Jül. | (ἢ) Ausgg.] autlat. | συζύ-
yovs] eoniunetioneslat. 13 σύ ἰζυγον, ν ausradiert Veorr 15 (αὐτῶν) *] eorum
lat. 16 παντοχράτορα) erponente lat. | Ἰησοῦν Χριστὸν M 17 5] alte Lücke,
ergänze etwa (A£ywr) * 18 φωτίζον Dind.) φωτίζοντα VM iluminans lat.
191 ἐληλυϑότα . . γεγονότα... ἐσχηνωχότα) venisse... factum .. inhabitasse lat.
20 χαὶ ἐσχηνωχότα am Rande nachgetragen Veorr <M 90} zara τὸ πιϑανὸν τὴν
ἐξήγησιν) secundum verisimilem expositionem lat. 25 (zai) *] et lat. 26 za’
αὐτοὺ V 27 Χριστοῦ Ἰησοῦ *) Ἰησοῦ Χριστοῦ VM Christi Jesu lat. | μὴ <V

Ö 370

“ιι

10

20

Panarion haer. 31, 28, 1—29, 4 (Valentinianer) 429

εἴρηκε χαὶ Χάρι") καὶ Μονογενῆ καὶ ᾿Αλήϑειαν χαὶ Λόγον χαὶ Ζωὴν καὶ
"Aydpwrov χαὶ ᾿᾿χχλησίαν, κατὰ τὴν ἐκείνων ὑπόϑεσιν περὶ τῆς πρώτης
᾿Ογδοάδος εἴρηχεν, ἐν 7) οὐδέπω ᾿Ιησοῦς οὐδέπω Χριστός, 6 τοῦ Ἰωάννου
διδάσχαλος. ὅτι δὲ οὐ περὶ τῶν συζυγιῶν αὐτῶν 6 ἀπόστολος εἴρηκεν,
ἀλλὰ π ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὃν χαὶ Λόγον οἶδεν τοῦ ϑεοῦ,
ΞΞΗΣ φανερόν. τ πλιλιαήμενος γὰρ περὶ τοῖ hr
αὐτῷ ἄνω ἐν ἀρχῇ Λόγου ἐπεξηγεῖται »χαὶ ὃ Λόγος
ἐσχήνωσεν ἐν ἡμῖνε. χατὰ δὲ er ἐχείνων ὑπόϑεσιν ο
ἐγένετο, ὅς γε οὐδὲ ἦλϑέν ποτε ἐχτὸς Πληρώματος, ἀλλὰ 6 ἐκ πάντων γε-
γονὼς χαὶ μεταγενέσ ῦ ἐν ται Σωτήρ.

29. Μάϑετε οὖν, ἀνόητοι, ὅτι Ἰησοῦς ὁ παϑὼν τὰν ἡμῶν, ὃ χατα-
σχηνώσας ἐν ἡμῖν, οὐδὲ τος αὗτός ἐστιν ὁ Λόγος τοῦ ϑεοῦ. εἰ μὲν γὰρ ἄλλος
τις τῶν Αἰώνων ὑπὲρ τῆς ἡμῶν αὐτῶν σωτηρίας σὰρξ ἐ ἐγένετο, εἰχὸς ἦν

|

(0)
oo
εῬ
oO
σι
N
ς
D
«ν
oO
ς

Ω
ὡ
ΓΝ
Or UN
"ὡς
ΟΣ
[0]
a
oO
S
N

εὶ
(0)
o
[Ὁ]
u
a
Θ᾽

΄

—'

περὶ ἄλλου εἰρηκέναι τὸν ἀπόστολον᾽ εἰ δὲ ὃ Λόγος [öl | τοῦ I ὃ
χαταβὰς αὐτός ἐστιν ἡ καὶ ὃ ἀναβάς, ὁ τοῦ μόνου ϑεοῦ μονογενὴς υἱός,
χατὰ τὴν τοῦ ]]ατρὸς εὖδο ὲ ἄλλου

Ἃ \

τ
τινὸς οὐδὲ περὶ ᾿Ογδοάδος (ὁ ΠΡΆΣΕΙ τ λόγον π ποίηται, ἀλλ᾽ N περὶ
τοῦ χυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ. οὐδὲ Tapyp 6 Aöyos nat’ abrobc en
μένως σὰρξ γέγονεν. λέγουσι γὰρ τὸν Σωτῆρα ἐνδύσασθαι σῶμα ψυχικὸν
Er τῆς οἴχονομίας χατεσχευασμένον ἀρρήτῳ προνοίᾳ πρὸς | τὸ ὁρατὸν
γενέσϑαι χαὶ ψηλαφητό). σὰρξ δέ ἐστιν ἣ ἀρχαία ἔκ τοῦ χοῦ χατὰ τὸν
᾿Αδὰμ [ἡ] γεγονυῖα πλάσις ὑπὸ τοῦ ϑεοῦ, ἣν ἀληϑῶς γεγονέναι τὸν Λόγον
τοῦ ϑεοῦ u ὃ Ἰωάννης. χαὶ λέλυται αὐτῶν ἡ πρώτη χαὶ ἀρχέ-

ονος Oydods. ἑνὸς γὰρ καὶ τοῦ αὐτοῦ δεικνυμένου Λόγου χαὶ Μονογενοῦς
= Ζωῆς xal ὁ Doris χαὶ Σωτῆρος καὶ Χριστοῦ καὶ υἱοῦ ϑεοῦ, Aal τούτου
αὐτοῦ σαρχωϑέντος ὑπὲρ ἡμῶν, λέλυται ἣ τῆς ᾿Ογδοάδος (αὐτῶν) σχηνοπγηγία.

7 Joh. 1, 14 --- 14 vgl. Ephes. 4, 10

M lat.

4 δὲ οὐ] οὐδὲ M | συψζυγιῶν, v ausradiert V 5 lies wohl Χριστοῦ Ἰη-
σοῦ * | oidev + esse lat. 7 ἄνω < lat. | ἐν oben drüber Veorr<M 9 ὅς

γε] ὥστε Μ 9 ὁ ἐκ πάντων γεγονὼς καὶ *, vgl. 5. 419, 9] ὁ &x τῆς olxovouiag

VM qui ex ommibus factus est et lat. 13 ἡμῶν αὐτῶν) nostra lat. 14 [ὁ] ἢ
15 1 χαὶ ὁ VM et qui latt; alter Fehler für ὁ χαὶ * | ὁ τοῦ μόνου] ab uno lat.

17 (ὁ Ἰωάννης) *) Johannes lat. (auch durch die syr. Übersetzung bestätigt) |
ἐμπέποιηται V 18 lies wohl Χριστοῦ Ἰησοῦ * 19 γὰρ Ἢ δὲ VM enim lat.
22 [n] * 23 ö oben drüber Veorr < M 25 za < lat. 26 (αὐτῶν) ἢ
ülorum lat. | σχηνοπηγία (auch durch die syr. Übersetzung bestätigt)] compago lat.

D179

9
“

0372

3

10

V

430 Epiphanius

ταύτης δὲ λελυμένης διαπέπτωχεν αὐτῶν πᾶσα ἡ ὑπόϑεσις, ἣν. ψευδῶς
ὀνειρώττοντες χατατρέχουσι τῶν γραφῶν, ἰδίαν ὑπόϑεσιν ἀναπλασάμενοι.
Ἔπειτα λέξεις χαὶ ὀνόματα σποράδην χείμενα συλλέγοντες μετα-
υσι χαϑὼς προειρήχαμεν ἐχ τοῦ χατὰ φύσιν εἰς τὸ παρὰ φύσιν, ὅμοια
ποιοῦντες τοῖς ὑποθέσεις τὰς τυχούσας αὑτοῖς προβαλλομένοις, ἔπειτα
πειρωμένοις ἐχ τῶν Ομήρου ποιημάτων μελετᾶν αὐτάς, ὥστε τοὺς ἀπειρο-
τέρους δοχεῖν En ἐχείνης τῆς ἐξ ὑπογύου μεμελετημένης ὑποϑέσεως
Ὅμηρον τὰ Sn πειτοιηχεγαι. χαὶ DIET ze. rg διὰ τῆς τῶν

1-6
(N

"o

[Ὁ

3

ws ὃ τὸν ρακλέα ὑπὸ ξὐρυσϑέως ἐπὶ τὸν ἐν τῷ Ay: χύνα πεμ-
πόμενον διὰ τῶν ᾿Ομηρικχῶν στίχων γράφων οὕτως (οὐδὲν γὰρ χωλύει
παραδείγματος χάριν ἐπιμνησθῆναι χαὶ τούτων, ὁμοίας χαὶ τῆς αὐτῆς
οὔσης (τῆς) ἐπιχειρήσεως τοῖς ἀμφοτέροις)" |
ς εἰπὼν ἀπέπεμπε δόμων βαρέα στενάχοντα
φῶϑ᾽ Ἡραχλῆα, μεγάλων ἐπιίστορα ἔργων,
Εὐρυσϑεύς, Σϑενέλοιο πάις Περσηιάδαο
ἐξ ᾿Πρέβευς ἄξοντα χύνα στυγεροῦ ᾿Αίδαο.

ἵμεν, ὥς τε λέων ὀρεσίτροφος ἀλχὶ πεποιϑώς,
χαρπαλίμως ἀνὰ ἄστυ, φίλοι δ᾽ ἅμα πάντες ἕποντο,
νύμφαι τ᾽ ἠίϑεοί τε πολύτλητοί τε γέροντες,
οἴχτρ᾽ ὀλοφυρόμενοι, ὡς εἰ ϑανατόνδε χιόντα.

τίς 00x ἂν τῶν ἀπανούργων συναρπαγείη ἢ ὑπὸ τῶν ἐπῶν τούτων Aal νομί-
σείιεν οὕτως αὐτὰ Ὅμηρον ἐπὶ ταύτης τῆς ὑποϑέσεως πεποιηκέναι: 6 δ᾽
ἔμπειρος τῆς Ὁμηρικῆς ὑποθέσεως (ἐπιγνώσεται μὲν τὰ ἔπη, τὴν δὲ

14—33 χιὸ. 9% T123 0. 8505. 1350 BU AB ἈΚ αν
λ 626 Β 409

M lat.

«

1 7 oben hinein Veorr | ἣν - πᾶς Μ | ψευδῶς) ἀψευδῶς M falso nomine

(ψευδωνύμως) lat. 2 ἀναπλασάμενοι] ad... confingendam lat. 6 ἐχ] et lat.
| ποιημάτων) versibus lat. ΟΥ̓ ἀπειρο! ἱτέρους, o aus & V 7 ἐπ] ex lat. |
ἐξ ὑπογύου μεμελετημένης) temporali deelamata lat. 10 ὡς 6<M | Ἡρακλέα
+ τὸν M 13 (τῆς) * 14 ἀπεμπε. πε oben drüber Veorr 15 gor M
18 λέω M 19 ἅμα] ἀνὰ V 22 δ᾽ ἀπεπέμπεν) διαπέμπεν Μ | ἰδὲ) ἡδὲ V

25 αὐτὰ + εἰπεῖν Μ 356 πεποιηχέναι --- ὑποϑέσεως am Rande nachgetragen
Veorr <M 96} (ἐπιγνώσεται μὲν τὰ --- ὑπόϑεσιν οὐχὺ Ausgg.] cognoscet quidem
versus, argumentum autem non lat.

9

Panarion haer. 31, 29, 4—30, 5 (Valentinianer) 431

ὑπόϑεσιν οὐχ) ἐπι γνώσεται, εἰδ ὃ μέν τι αὐτῶν ἐστι περὶ ᾿Οδυσσέως 10 P201
ἰρημένον, τὸ δὲ περὶ αὐτοῦ τοῦ ἫἩραχλέος, τὸ δὲ περὶ τοῦ Πριάμου, τὸ
& περὶ Μενελάου χαὶ ᾿Αγαμέμνονος: ἄρας δὲ αὐτὰ χαὶ ἕν ἕκαστον ἀπο-
δοὺς τῇ ἰδίᾳ {βίβλῳ) ἐκποδὼν ποιήσει τὴν (παροῦσαν) ὑπόϑεσιν. οὕτω 11
5 δὲ χαὶ ὃ τὸν κανόνα τῆς ἀληϑείας ἀχλινῆ ἐν ἑαυτῷ κατέχων, ὃν διὰ τοῦ ὃ 8374
βαπτίσματος εἴληφεν, τὰ μὲν ἔκ τῶν γραφῶν ὀνόματα χαὶ τὰς λέξεις καὶ
τὰς παραβολὰς ἐπιγνώσεται, τὴν δὲ βλάσφημον ὑπόϑεσιν ταύτην 00% ἐπ’ι-
γνώσεται. χαὶ γὰρ εἰ τὰς ψηφῖδας γνωρίσει, ἀλλὰ τὴν ἀλώπεχα ἀντὶ τῆς 19
βασιλικῆς εἰκόνος οὐ παραδέξεται: ἕν ἕχαστον δὲ τῶν εἰρημένων ἀποδοὺς
10 τῇ ἰδίᾳ τάξει χαὶ προσαρμόσας τῷ τῆς ἀληϑείας σωματίῳ γυμνώσει καὶ
ἀνυπόστατον ἐπιδείξει τὸ πλάσμα αὐτῶν.

80. Ἐπειδὴ {δὲν τῇ σχηνῇ ταύτῃ λείπει ἣ ἀπολύτρωσις, ἵνα τις τὸν 90, 1
μῖμον αὐτῶν περαιώσας τὸν ἀνασχευάζοντα λόγον ἐπενέγχῃ, χαλῶς ἔχειν
ὑπελάβομεν ἐπιδεῖξαι πρότερον ἐν οἷς οἵ πατέρες αὐτοὶ τοῦδε τοῦ μύϑου

15 διαφέρονται πρὸς ἀλλήλους, ὡς ἐκ διαφόρων | πνευμάτων τῆς πλάνης 181
ὄντες. χαὶ ἐκ τούτου γὰρ ἀχριβέστατα συνιδεῖν ἔσται (χαὶ πρὸ τῆς ἀπο- 2
δείξεως) βεβαίαν τὴν ὑπὸ τῆς ἐχχλησίας χηρυσσομένην ἀλήϑειαν καὶ τὴν
ὑπὸ τούτων παραπεποιημένην ψευδηγορίαν.

Ἢ μὲν γὰρ ἐχχλησία, καίπερ χαϑ'΄ ὅλης τῆς οἰχουμένης ἕως περάτων 8

20 τῆς γῆς διεσπαρμένη, παρὰ δὲ τῶν ἀποστόλων χαὶ τῶν ἐχείνων μαϑ'ητῶν
παραλαβοῦσα τὴν εἰς ἕνα ϑεὸν πατέρα παντοχράτορα τὸν πεποιηχότα
τὸν οὐρανὸν χαὶ τὴν γῆν nal τὰς ϑαλάσσας καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς πίστιν
χαὶ εἰς ἕνα Χριστὸν Ἰησοῦν τὸν υἱὸν τοῦ ϑεοῦ τὸν σαρχωϑέντα ὑπὲρ τῆς 4
ἡμετέρας σωτηρίας χαὶ εἰς πνεῦμα ἅγιον τὸ διὰ τῶν πῤοφητῶν χεχηρυχὸς

25 τὰς οἰχονομίας χαὶ τὴν ἔλευσιν καὶ τὴν ἐκ τῆς παρϑένου γέννησιν χαὶ τὸ
πᾶϑος χαὶ τὴν ἔγερσιν ἐκ νεχρῶν χαὶ τὴν ἔνσαρχον εἰς τοὺς οὐρανοὺς
ἀνάληψιν τοῦ ἠγαπημένου x Χριστοῦ Ἰησοῦ τοῦ χυρίου ἡμῶν καὶ τὴν Ex

ı &
N
εἰ
=
A

ar

[0]

ὧι

V M lat. (von 19ff armenische Übersetzung bei Jordan TU XXXVI 8 8. 628;
jedoch weil zu frei nur in einem Fall berücksichtigt)

1 ἐπεὶ γνώσεται M 2 αὐτοῦ <lat. | Ἡρακλέος, o aus ὦ V eorr Ἡραχλέως M
3 ἄρας) ὁρᾶς M 4 (βίβλῳ) Ausgg.) libro lat. | παροῦσαν) *| praesentem lat.
ἢ ταὐτην] illorum lat. 10 προσαρμό σας, o aus ὦ, | σωματείω V 11 ἐπι-
δεῖξαι M 12 (de) Dind.] autem lat. 13 ἐπενεγχεῖν V ἐπενέγχει M 14 w-
ϑου) ϑυμοῦ V 16 ἀχριβέστατα) diligenter lat. | ἔσται] est lat. 16f πρὸ τῆς

ἀποδείξεως ex ostensione lat. 17 vor βεβαίαν + eam lat. 19 μὲν < lat.

χαίπερ < lat. 20 διεσπαρμένη) senvinata lat. | δὲ] et lat. 21 παραλαβοῦσα)
accepit lat. 22 τὰς ϑαλάσσας) mare lat. 24 χεχηρυχὸς] χαὶ κηρυχῶς M
25 οἰκονομίας -ἰ- dei lat. | τὰς ἐλεύσεις V 27 ἀνάληψιν) adscensionem lat.

| *] alte Lücke; ergänze (vLod) *, Sohnes arm, | Jesu Ohristi lat.

432 Epiphanius
τῶν οὐρανῶν ἐν τῇ δόξῃ τοῦ πατρὸς παρουσίαν αὐτοῦ ἐπὶ τὸ ἀναχεφα-
λαιώσασϑαι τὰ πάντα χαὶ ἀναστῆσαι πᾶσαν σάρχα πάσης ἀνθρωπότητος,
ἵνα Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ χυρίῳ ἡμῶν χαὶ ϑεῷ χαὶ σωτῆρι χαὶ βασιλεῖ κατὰ 6
τὴν εὐδοκίαν τοῦ πατρὸς τοῦ ἀοράτου πᾶν | γόνυ χάμψῃ ἐπουρανίων καὶ P202
ἐπιγείων χαὶ χαταχϑονίων χαὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσηται αὐτῷ χαὶ
χρίσιν διχαίαν ἐν τοῖς πᾶσι ποιήσηται, τὰ μὲν πνευματικὰ τῆς πονηρίας 7
χαὶ ἀγγέλους τοὺς παραβεβηχότας χαὶ ἐν ἀποστασίᾳ γεγονότας χαὶ τοὺς
ἀσεβεῖς χαὶ ἀδίχους χαὶ ἀνόμους χαὶ βλασφήμους τῶν ἀνθρώπων εἰς τὸ
αἰώνιον πῦρ πέμψῃ, τοῖς δὲ δικαίοις καὶ ὁσίοις “χαὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ 8
σι χαὶ ἐν τῇ ἀγάπῃ αὐτοῦ διχμεμενηχόσι (τοῖς (Ev) ἀπ᾽ ἀρχῆς,
οἷς δὲ ἐχ μετανοίας) ζωὴν χαρισάμενος ἀφϑαρσίαν δωρήσηται χαὶ δόξαν
αἰωνίαν περιποιήσῃ — | 0376

31. τοῦτο τὸ χήρυγμα παρειληφυῖα χαὶ ταύτην τὴν πίστιν ὡς προ- 81,1
ἔφαμεν ἡ ἐχχλησία, χαίπερ ἐν ὅλῳ | τῷ χόσμῳ διεσπαρμένη, ἐπιμελῶς Ὁ182
φυλάσσει: ὡς ἕνα οἶχον οἰχοῦσα χαὶ ὁμοίως πιστεύει τούτοις ὡς μίαν
ψυχὴν χαὶ τὴν αὐτὴν ἔχουσα χαρδίαν χαὶ συμφώνως ταῦτα χηρύσσει χαὶ
διδάσχει χαὶ παραδίδωσιν ὡς ἕν στόμα χεχτημένη. χἂν γὰρ αἱ χατὰ
τὸν χόσμον διάλεχτοι ἀνόμοιαι, ἀλλ᾽ ἡ δύναμις τῆς παραδόσεως μία χαὶ
ἢ αὐτή, χαὶ οὔτε αἱ ἐν Γερμανίαις ἱδρυμέναι ἐκχλησίαι ἄλλως πεπιστεύ-
χασιν ἢ ἄλλως παραδιδόασιν οὔτε ἐν ταῖς Ἰβηρίαις οὔτε ἐν Κελτοῖς οὔτε
χατὰ τὰς ἀνατολὰς οὔτε ἐν Αἰγύπτῳ οὔτε ἐν Λιβύῃ οὔτε αἱ χατὰ μέσα
τοῦ χόσμου ἱδρυμέναι" ἀλλ᾽ ὥσπερ ὁ ἥλιος, τὸ χτίσμα τοῦ ϑεοῦ, ἐν ὅλῳ 8
τῷ χόσμῳ εἷς χαὶ 6 αὐτός, οὕτω χαὶ τὸ x φῶς, τὸ χήρυγμα τῆς ἀληϑείας,
πανταχῇ φαίνει χαὶ φωτίζει πάντας ἀνθρώπους τοὺς βουλομένους εἰς
ἐπίγνωσιν ἀληϑείας ἐλϑεῖν, χαὶ οὔτε 6 πάνυ δυνατὸς ἐν λόγῳ τῶν ἐν 4
ταῖς ἐχχλησίαις προεστώτων ἕτερα τούτων ἐρεῖ (οὐδεὶς γὰρ ὑπὲρ τὸν
διδάσχαλον) οὔτε 6 ἀσϑενὴς ἐν τῷ λόγῳ ἐλαττώσει τὴν παράδοσιν" μιᾶς
γὰρ χαὶ τῆς αὐτῆς πίστεως οὔσης, οὔτε ὃ πολὺ περὶ αὐτῆς δυνάμενος
εἰπεῖν ἐπλεόνασεν οὔτε ὃ τὸ ὀλίγον ἠλαττόνησεν.

1 vgl. Ephes. 1, 10 — 4 vgl. Phil. 2, 108 — 6 vgl. Ephes. 6, 12 — 24 vgl. 1 Tim.
2,4 — 26 vgl. Matth. 10, 24
M lat.

2 πάσης ἀνϑρωπότητος) humani generis lat. 4 evdo///ziav, o aus ὦ V eorr

A
.
ΞῸ
«ὦ
N
Or

ID

5 ἐξομολογήσηται aus ἐξομολογήσεται Veorr ἐξομολογήσεται M confiteatur lat.
6 ἅπασι, & getilgt Veorr 7 ἐν ἀποστασίᾳ) apostatas lat. 8 τῶν ἀνϑρώπων)
homines lat. 10 {μὲν Ausgg.) guwıdem lat. 11 τοῖς δὲ + zei V 15 ὡς]
ridelicet quasi lat. | μία Μ 16 τὴν αὐτὴν] unum lat. 17 χἂν Ausgg.] zai VM
etsi lat. 18 ἀλλ᾽ sed tamen lat. 19 ἡ hineingeflickt Veorr | ἐν Γερμανίαις]
in Germania lat. 20 παραδιδώασιν M 20f vor den Namen en Hiberis — in
Libya überall hae quae gesetzt lat. 21 avaro///Aac, o aus w V 23 *) alte

Ὡς

Lücke, ergänze etwa (vontov) 26 προεστότων δ

10

20

Panarion haer. 31, 30, 5—31, 11 (Valentinianer) 433

Τὸ δὲ πλεῖον ἢ ἔλαττον χατὰ σύνεσιν εἰδέναι τινὰς οὐκ ἐν τῷ τὴν
ὑπόϑεσιν αὐτὴν ἀλλάσσειν γίνεται χαὶ ἄλλον ϑεὸν παρεπινοεῖν παρὰ τὸν
δημιουργὸν Kal ποιητὴν χαὶ τροφέα τοῦδε τοῦ παντός, ὡς μὴ ἀρχουμένους
τούτῳ, N ἄλλον Χριστὸν ἢ ἄλλον Μονογενῆ, ἀλλὰ ἐν τῷ τὰ ὅσα ἐν παρα-
βολαῖς εἴρηται προσεπεξε ργάζεσθαι καὶ συνοικειοῦν τῇ τῆς πίστεως ὗπο-
ϑέσει καὶ ἐν τῷ τὴν τε πραγματείαν χαὶ τὴν οἰκονομίαν τοῦ ϑεοῦ τὴν
ἐπὶ τῇ τι γενομένην ἐχδιηγεῖσθαι χαὶ ὅτι ἐμαχροθϑύμησεν ὁ
ϑεὸς ἐπί τε τῇ τῶν παραβεβηχότων ἀγγέλων ἀποστασίᾳ καὶ ἐπὶ τῇ παρακοῇ
τῶν ἀνθρώπων σαφηνίζειν: nal διὰ τί τὰ μὲν πρόσχαιρα τὰ δὲ | αἰώνια
χαὶ τὰ μὲν οὐράνια τὰ δὲ ἐπίγεια εἷς καὶ ὃ αὐτὸς ϑεὸς πεποίηκεν ἀπαγ-
γέλλειν᾽ χαὶ διὰ τί ἀόρατος ὧν ἐφάνη τοῖς προς ρήταις 6 ϑεὸς οὐχ ἐν μιᾷ

δι

ἰδέα, ἀλλὰ ἄλλως ἄλλοις συνιεῖν᾽ χαὶ διὰ τί διαϑῆκαι πλείους γεγόνασι
τῇ ἀνθρωπότητι μηνύειν, al τίς ἑκάστης τῶν διαϑηχῶν 6 χαρακτὴρ
διδάσχειν᾽ χαὶ διὰ τί συνέχλεισε πάντα εἰς ἀπείϑειαν 6 ϑεός, ἵνα τοὺς
πᾶντας ἐλεήσῃ, ἐξερευνᾶν᾽ χαὶ διὰ τί ὃ Λόγος τοῦ ϑεοῦ σὰρξ ἐγένετο χαὶ
ἔπαϑεν, εὐχαριστεῖν. χαὶ διὰ τί ἐπ᾿ ἐσχάτων τῶν χαιρῶν ἣ παρουσία
τοῦ υἱοῦ τοῦ ϑεοῦ, τουτέστιν ἐν τῷ τέλει ἐφάνη ἣ ἀρχή, ἀπαγγέλλειν"
χαὶ περὶ τοῦ τέλους καὶ τῶν μελλόντων ὅσα τε χεῖται ἐν ταῖς γραφαῖς,
ἀναπτύσσειν᾽ χαὶ | τί ὅτι τὰ ἀπεγνωσμένα ἔϑνη συγχληρονόμα καὶ σύσ-
σωμα καὶ συμμέτοχα τῶν ἁγίων πεποίηχεν ὃ ϑεός, μὴ σιωπᾶν᾽ καὶ πῶς
τὸ ϑνητὸν τοῦτο σαρχίον ἐνδύσεται ἀϑανασίαν καὶ τὸ φϑαρτὸν ἀφϑαρσίαν,
διαγγέλλειν" πῶς τε ἐρεῖ »ὁ οὐ λαὸς λαὸς χαὶ ἡ οὖκ ἠγαπημένη ἠγαπη-
μένης, καὶ πῶς »πλείονα τῆς ἐρήμου τὰ τέχνα, μᾶλλον N τῆς ἐχούσης
τὸν ἄνδρας χηρύσσειν --- ἐπὶ τούτων γὰρ καὶ ἐπὶ τῶν ὁμοίων αὐτοῖς ἐπε-
βόησεν ὃ ἀπόστολος »ὦ βάϑος πλούτου χαὶ σοφίας χαὶ γνώσεως ϑεοῦ,
ὡς ἀνεξερεύνητα τὰ χρίματα αὐτοῦ καὶ ἀνεξιχνίαστοι αἱ δδοὶ αὐτοῦς, ἀλλὰ
οὐχ ἐν τῷ ὑπὲρ τὸν χτιστὴν χαὶ δημιουργὸν Μητέρα τούτου χαὶ αὐτῶν
᾿Ενθϑύμησιν Αἰῶνος πεπλανημένου παρεπινοεῖν χαὶ εἰς τοσοῦτον ἥχειν

14 vgl. Röm. 11, 32 — 19f vgl. Ephes. 3, 6 — 21 vgl. IKor. 15, 54 --
22 Hos. 2, 23 — 23 Jes.. 54, 1 — 25 Röm. 11, 33

M ]at.

2 αὐτὴν < lat. 3 Toougea(!), τ vorgesetzt ex auf Rasur Veorrr 4 τού-
τους Υ 5 οἰχειοῦ V 6re< lat. | πραγματείαν] instrumentum lat. | τὴν 3
a j 7 ywousvnv V 10 τὰ μὲν οὐράνια < M 11 ὁ ϑεὸς) der lat.
12 ἰδέα aus εἰδέα Veorr εἰδέα M | ovvein M adesse (= συνεῖναι) lat. 16 τῶν
ἘΜ 17 ἡ ἀρχή] et non in inıtio lat, 19 τί] ἔτι M 191 σύνσωμα M
22 ἐρεῖ ὁ) ἐρεῖς M faleltus est lat. 27 τούτου Ausgg.] τούτων VM ezus lat. |

αὐτῶν Ausgg.) αὐτοῦ V αὐτὸν M dllorum lat.
Epiphaniusl. 28

Sr

9

08

10

11

7S

10

20

434 Epiphanius

τριάχοντα, νῦν δὲ T ἀνήριϑμον φῦλον Αἰώνων ἐπιψεύδεσϑαι, χαϑὼς λέγουσιν
οὗτοι οἱ ἀληϑῶς ἔρημοι ϑείας συνέσεως διδάσχαλοι, τῆς οὔσης ἐχχλησίας
πάσης μίαν χαὶ τὴν αὐτὴν πίστιν ἐχούσης εἰς πάντα τὸν χόσμον, χαϑὼς
προέφαμεν.

92. Ἴδωμεν νῦν χαὶ τὴν τούτων ἄστατον γνώμην, δύο ποὺ χαὶ τριῶν
ὄντων πῶς περὶ τῶν αὐτῶν οὐ τὰ [αὐτὰ λέγουσιν, ἀλλὰ τοῖς πράγμασιν
χαὶ τοῖς ὀνόμασιν ἐναντία ἀποφαίνονται. ὃ μὲν γὰρ πρῶτος ἀπὸ τῆς
λεγομένης Γνωστιχῆς αἱρέσεως τὰς | ἀρχὰς εἰς ἴδιον χαραχτῆρα διδασχαλείου
μεϑαρμόσας Οὐαλεντῖνος οὕτως ἐξεφόρησεν, δρισάμενος εἶναι δυάδα (τὶνὰ)
ἀνονόμαστον, ἧς τὸ μέν τι χαλεῖσϑαι ΓΑρρητον, τὸ δὲ Σιγήν᾽ ἔπειτα ἐχ
ταύτης τῆς δυάδος δευτέραν δυάδα προβεβλῆσϑαι, ἧς τὸ μέν τι Πατέρα
ὀνομάζει, τὸ δὲ ᾿Αλήϑειαν᾽ ἐκ δὲ τῆς τετράδος ταύτης χαρποφορεῖσθϑαι
Λόγον καὶ Ζωήν, "Avdpwnov χαὶ Ἐκκλησίαν" εἶναί τε ταύτην ᾿Ογδοάδα
πρώτην. χαὶ ἀπὸ μὲν τοῦ Λόγου χαὶ τῆς Ζωῆς δέχα δυνάμεις λέγει προ-
βεβλῆσϑαι, χαϑὼς προειρήχαμεν᾽ ἀπὸ δὲ τοῦ ᾿Ανϑρώπου χαὶ τῆς Ἔκκχλη-
σίας δώδεχα, ὧν μίαν ἀποστᾶσαν χαὶ ὑστερήσασαν τὴν λοιπὴν πραγματείαν
πεποιῆσϑαι. Ὅρους τε δύο ὑπέϑετο, ἕνα μὲν μεταξὺ τοῦ Βυϑοῦ xal τοῦ
λοιποῦ Πληρώματος, διορίζοντα τοὺς γενζν)ητοὺς Αἰῶνας ἀπὸ τοῦ ἀγεζν)νήτου
Hatpös, ἕτερον δὲ τὸν ἀφορίζοντα αὐτῶν τὴν Μητέρα ἀπὸ τοῦ IMnpwparos.
χαὶ τὸν Χριστὸν δὲ οὖκ ἀπὸ τῶν ἐν τῷ Πληρώματι Αἰώνων προβεβλῆσϑα:
ἀλλὰ ὑπὸ τῆς Μητρὸς ἔξω γενομένης χατὰ τὴν μνήμην τῶν χρειττόνων
ἀποχεχυῆσϑαι μετὰ σχιᾶς τινος. Aal τοῦτον μέν, ἅτε ἄρρενα ὑπάρχοντα,
ἀποχόψαντα ἀφ᾽ ἑἕαυτοῦ τὴν σχιὰν ἀναδραμεῖν eis τὸ Πλήρωμα, τὴν δὲ
Μητέρα ὑπολειφϑεῖσαν μετὰ τῆς σχιᾶς χεχενωμένην τε τῆς πνευματιχῆς
ὑποστάσεως ἕτερον υἱὸν προενέγχασθϑαι, χαὶ τοῦτον εἶναι | τὸν Δημιουργόν,
ὃν χαὶ παντοχράτορα λέγει τῶν ὑποχειμένων. συμπροβεβλῆσϑαι δὲ αὐτῷ

[05

M lat.
1 (ἐν ro) Ausgg.] in eo lat. | τὸ! Veorr τὸ Μ 2 τριάχοντα Ausgg.]
ἕνα VM triginta lat. | T ὠνήριϑμον (ἀνήρυϑμον M) φῦλον] innumerabiles multi-

tudines lat.; alter Fehler für ἀνηρίϑμων φύλων * 4 πάσης hineingeflickt Veorr <M

6 zal?) vel lat. τῷ et nominibus et rebus lat. 8 πρῶτος] primus lat.; wohl alter
Fehler für πρώτως * 9 ἀρχὰς... didaozarsiov] antiquas .. . doctrinas lat.
10 ἐξεφόρησεν Ausgg.) ἐξηροφόρησεν V ἐξηφόρησεν M ἐξεφόρησεν, δὁρισάμενος]
definivit lat. | ra) ἢ quandam lat. 11 avo///vouaorov, o aus ὦ Veorr
ἀνωνόμαστον ΜἩ 14 re] autem lat. 18 re] autem lat. 19 λοιποῦ < lat. |
yelv)vntoös . .. ayev(v)ntov *] natos . . infeeto lat. 22 ἔξω + autem lat. |
μνήμην Ausgg.] γνώμην VM memoriam lat. 25 τε] autem lat. 27 ovunoo-
βεβλῆσϑαι, συμ nachgetragen Veorr προβεβλῆσϑαι M

᾿ασφημίας" οὐδὲ (ἐν τῷ») τὸ ὑπὲρ ταύτην πάλιν Πλήρωμα τότε μὲν 12

3

N |

Ö380

10

15

2

ID

0

Panarion haer. 31, 31, 11—33, 3 (Valentinianer) 435

Ἁ

χαὶ ἀριστερὸν ἄρχοντα ἐδογμάτισεν ὁμοίως τοῖς ῥηϑησομένοις bp ἡμῶν
ψευδωνύμοις νωστιχοῖς. χαὶ τὸν ᾿Ιησοῦν (δὲ) ποτὲ μὲν ἀπὸ τοῦ συστα-
λέντος ἀπὸ τῆς Μητρὸς αὐτῶν συναναχυϑέντος (TE) τοῖς ὅλοις προβεβλῆσϑαί
φησι, τουτέστιν (And) τοῦ Θελητοῦ, ποτὲ δὲ ἀπὸ τοῦ ἀναδραμόντος εἰς
τὸ Πλήρωμα, τουτέστιν τοῦ Χριστοῦ, ποτὲ δὲ ἀπὸ τοῦ ᾿Ανϑρώπου χαὶ
τῆς ᾿κκχλησίας. χαὶ τὸ νεῦμα δὲ τὸ ἅγιον ὑπὸ τῆς ᾿Αληϑείας φησὶ
προβεβλῆσϑαι εἰς ἀνάκρισιν χαὶ ρον τῶν Αἰώνων, ἀοράτως εἰς
αὐτοὺς εἰσιόν᾽ δι᾿ οὗ τοὺς Αἰῶνας καρποφορεῖν τὰ φυτὰ τῆς ἀληϑείας.

Πεπλήρωται τὰ Εἰρηναίου κατὰ τῶν Οὐαλεντίνων.

33. Καὶ ταῦτα μὲν καὶ τὰ τοιαῦτα x ὁ προειρημένος ἀνὴρ πρε-
σβύτης | Εἰρηναῖος, ὁ κατὰ πᾶντα ἐκ πνεύματος ἁγίου κεκοσμημένος,
ὡς γενναῖος ἀϑλητὴς ὑπὸ (Tod) κυρίου προβεβλημένος καὶ ἐπαλειφ-
ϑεὶς τοῖς ἐπουρανίοις χαρίσμασι τοῖς κατὰ τὴν ἀληϑινὴν πίστιν καὶ
γνῶσιν, χαταπαλαίσας τε καὶ χαταγωνισάμενος τὴν πᾶσαν αὐτῶν
ληρώδη ὑπόϑεσιν, διεξῆλϑεν κατὰ λεπτὸν τὰ ὑπ᾽ αὐτῶν κενοφωνού-
μενα. ἀχρότατα δὲ αὐτοὺς ἐν To’ ἑξῆς δευτέρῳ αὐτοῦ λόγῳ καὶ τοῖς
ἄλλοις διήλεγξεν περιττοτέροως, βουλόμενός πως τὸν χαμαὶ διφέντα
καὶ εἰς ἧτταν τραπέντα sogar καὶ ἐνώπιον πάντων ϑριαμβεῦσαί τε
καὶ φωρᾶσαι τὴν ἐν αὐτῷ τῷ ῥιφέντι ἀναίσχυντόν τε χαὶ ἀσϑενῆ
πρόκλησιν ματαιοφροσύνης. ἡμεῖς δὲ ἀρκεσϑέντες τοῖς Te παρ᾽ ἡμῶν
λεχϑεῖσιν ὀλίγοις καὶ τοῖς ὑπὸ τῶν τῆς ἀληϑείας συγγραφέων τούτων
λεχϑεῖσίν τε καὶ συνταχϑεῖσιν, καὶ ὁρῶντες ὅτι ἄλλοι πεπονήκασι,
φημὶ δὲ Κλήμης καὶ Εἰρηναῖος καὶ Ἱππόλυτος χαὶ ἄλλοι πλείους, οἱ
καὶ ϑαυμαστῶς τὴν κατ᾿ αὐτῶν πεποίηνται ἀνατροπήν, οὐ πᾶνυ τι
τῷ καμάτῳ προσϑεῖναι ὡς προεῖπον ἠϑελήσαμεν, ἱκανωϑέντες τοῖς
προειρημένοις ἀνδράσιν χαὶ αὐτὸ τοῦτο διανοηϑέντες, ὅτι παντὶ

16 vgl. lrenaeus adv. haer. II 1ff

M at. (bis 2. 8)

1 ἄριστον V | ἐδογμάτισεν < lat. | ὁμοίως] similem lat. 2 ψευδωνύ-
πῶς V | (δὲν *] autem lat. 2f συνσταλέντος Μ ἃ (te) ἢ etlat. 4 (ano) ἢ
a lat. 6 Ainseias Ausgg.] ἐχχλησίας VM veritatelat. 8 φυτὰ] folia (— φὐλλαὶ
lat. 9 Unterschrift πεπλήρωνται τὰ Πἰρηναίου zara Οὐαλεντίνων V πεπλήρω-
ται τὰ Εἰρηναίου, dann nach einer Leiste χατὰ Ovarsvrivov M 10 = {διηγού-
uevog) ἢ 12 {τοῦδ 15 λεπτὸν ἢ λόγον VM 15f καινοφωνούμενα aus
χενοφωνούμεγα Veor 20 προύχλησι, V 21 ὀλίγοις nachgetragen Veorr < M
22 καὶ συνταχϑεῖσιν am Rande nachgetragen V eorr 23 οἱ nachgetragen

Veorr <M
28*

D185

ΕΦ

3

10

20

436 Epiphanius

συνετῷ καὶ ἀπὸ αὐτῶν τῶν ἐν τοῖς διδάγμασιν αὐτῶν λόγων ἡ ἀνα-
τροπὴ αὐτῶν T zart’ αὐτῶν φανήσεται.

34. Πρῶτον μὲν ὅτι διάφορα παρ᾽ αὐτοῖς τὰ φρονήματα καὶ ἕτερος h
τὰ τοῦ ἑτέρου καταλύειν ἐπαγγέλλεται" | δεύτερον δὲ € ὅτι ἀσύστατα τὰ
παρ᾽ αὐτοῖς μυϑοποιήματα, οὔτε που γραφῆς εἶπο ὕσης οὔτε τοῦ Μωυσέως
νόμου οὔτε τενὸς προφήτου τῶν μετὰ Μωυσέα, ἀλλ᾽ οὔτε τοῦ σωτῆρος
οὔτε τῶν αὐτοῦ εὐαγγελιστῶν, ἀλλ᾽ οὔτε μὴν τῶν ἀποστόλων. |
εἰ γὰρ ταῦτα ἀληϑινὰ ὑπῆρχεν, ὁ ἐλϑὼν φωτίσαι τὴν οἰχουμένην 2
κύριος καὶ πρὸ αὐτοῦ οἱ προφῆται, ἔπειτα δὲ χαὶ οἱ ἀπόστολοι οἱ
ἐλέγξαντες τὴν εἰδωλολατρείαν πᾶσάν TE παράνομον πρᾶξιν καὶ μὴ
δειλιάσαντές γράφειν χατὰ πάσης παρανόμου διδασκαλίας χαὶ ἐναν-
τιότητος σαφῶς ἂν τὰ τοιαῦτα ἡμῖν κατήγγελλον, καὶ μάλιστα αὐτοῦ
τοῦ σωτῆρος λέγοντος ὅτι »τοῖς μὲν ἔξω ἐν παραβολαῖς, ὑμῖν δὲ
Tras παραβολὰς εἰς ἐπίλυσιν βασιλείας οὐρανῶν ῥητέονς. ὅσας γοῦν
ἐν εὐαγγελίοις παραβολὰς εἴρηκεν εὐϑὺς ἐπιλύσας φαίνεται" ἀμέλει
φησὶν καὶ τίς ὁ κόκκος τοῦ σινάπεως καὶ τίς ἡ ζύμη καὶ τίς ἡ γυνὴ
ὴ βαλοῦσα τὴν ζύμην εἰς τὰ τρία δάτα, τίς ὃ ἀμπελών, τίς ἡ συχῆ,
τίς ὁ σπορεύς. τίς 2 καλλίστη γῆ" καὶ μάτην. οὗτοι ἐνθουσιῶνται
ὑπὸ δαιμόνων ἐλαυνόμενοι. περὶ ὧν φησιν ö ἁγιώτατος Παῦλος ὁ
ἀπόστολος »ἐν ὑστέροις καιροῖς ἀποστήσονταί τινες τῆς διδασκαλίας.
προσέχοντες μύϑοις καὶ διδασκαλίαις δαιμόνωνε. καὶ πάλιν ὃ ἅγιος
Ἰάκωβος λέγων περὶ τῆς τοιαύτης διδασχαλίας ὅτι »οὐκ ἔστιν ἄνω-᾿
dev αὕτη ἡ σοφία κατερχομένη. ἀλλὰ ἐπίγειος ψυχικὴ δαιμονιώδης"
ἡ δὲ ἄνωϑεν σοφία πρῶτον μὲν ἀγνή ἐστιν, ἔπειτα εἰρηνικὴ εὐπειϑὴς
ἀδιάκριτος. μεστὴ ἐλέους καὶ καρπῶν ἀγαϑῶνς« καὶ τὰ ἑξῆς, ἧς οὐδὲ
εἷς χαρπὸς ἐν τοῖς προειρημένοις εὑρίσχεται. παρ᾽ αὐτοῖς γάρ »ἀχα-
ταστασία καὶ πᾶν παράνομον πρᾶγμας, δαιμόνων TE κυήματα καὶ

187 vgl. Mark. 4, 11 — 16ff vgl. Matth. 13, 31#. 33 Joh. 15, 1ff Luk. 18, 6
Matth. 13, 37. 23 — 20 ITim. 4,1 — 99} Jak. 3, 15. 17 — 967 Jak. 3, 16

M

1 zei hineingeflickt Veorr < M | ἐξ auf Rasur statt ἀπὸ Veorr | ἐν τοῖς
hineingeflickt Veorr 2 T zart’ αὐτῷν] lies etwa χατάδηλος ἢ 410°? <M
5 παρ᾽ αὐτῶν M 9 οἱ. ΜἩ 10 εἰδωλολατρίαν M 11{ ἐναντητὸς M
12 χατήγγελλον aus χαταγγέλλειν Veorr χαταγγέλλειν M 14 τ τὰς παραβολὰς
— οὐρανῶν) lies wohl τὴν ἐπίλυσιν τῶν παραβολῶν εἰς γνῶσιν τῆς βασιλείας οὐ-
ρανῶν * 16 σινάπεος, o aus ὦ Veorr 17 τὴν ζύμην εἰς nachgetragen

Veorr <M 22 διδασχαλίας + (φησὶν) ὃ * 27 πᾶν aus πάντα Veorr

10

-

25

30

Panarion haer. 31, 33, 3—36, 2 (Valentinianer) 437

ovolyuara δραχόντων, ἄλλοτε ἄλλως χαὶ ἄλλο ἕκάστου αὐτῶν
λαλοῦντος" παρ᾽ οἷς οὐκ ἔλεος οὐχ οἶχτος εὐρίσχεται, ἀλλὰ δια-
κρίσεις καὶ διαφοραί, καὶ οὐδαμοῦ ἀγνεία οὐδαμοῦ εἰρήνη οὐδαμοῦ
ἐπιείχεια. |

35. Βούλομαι δὲ πάλιν ἀναγκαζόμενος ὑπὸ τοῦ λόγου, εἰ χαὶ
παύσασϑαι ὑπεσχόμην, ὀλίγων τῶν παρ᾽ αὐτοῖς εἰρημένων μνημο-
νεύσας ἀνατρέψαι. οὐ γὰρ τοῦ κατὰ τέχνην μοι λόγου μέλει, ἀλλὰ
τῆς τῶν ἐντυγχανόντων ὠφελείας. λέγουσι τοίνυν ὅτι ὁ δωδέ-
κατος αἰὼν ὁ ἐν ὑστερήματι γενόμενος παντελῶς τοῦ ἀριϑμοῦ τῶν
δώδεκα ἐξέπεσεν καὶ ἀπόλλυται ὁ ἀριϑμὸς ὃ δωδέκατος. τοῦτο δέ
φασι γεγενῆσϑαι τῷ τὸν Ἰούδαν, ὄντα δωδέχατον, ἐχπεπτωκέναι καὶ
οὕτω τὸν δωδέκατον ἀριϑμὸν ἠφανίσϑαι" ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τῆς
αἱμορροούσης καὶ τῆς τὴν μίαν δραχμὴν ἀπὸ τῶν δέκα δραχμῶν
ἀπολεσάσης. δείκνυται δὲ ὅτι ovVre ὁ δωδέκατος αἰὼν πρόσωπον
τοῦ Ἰούδα ἔχειν δυνήσεται, ὡς τῷ ἀἁγιωτάτῳ Εἰρηναίῳ προείρηται, —
Ἰούδας μὲν γὰρ παντελῶς ἀπόλωλεν, ὁ δωδέκατος δὲ λεγόμενος αἰὼν
κατὰ τὸ αὐτῶν πλάσμα οὐκ ἐχενώϑη" ἔστη γὰρ ἐνώπιον αὐτοῦ ὃ
Μεταγωγεὺς ἢ ὁ Ὁροϑέτης, φήσας πρὸς αὐτὸν | Tao, ὡς αὐτοί φασι,
καὶ οὕτως ἐστερεώϑη, --- οὔτε ἡ δώδεκα ἔτεσιν αἱμορροοῦσα τῷ αὐτῶν
ὁράματι ὁμοιογϑήσεται" ἐσώϑη γὰρ μετὰ δώδεχα ἔτη, ἐν οἷς τῷ αἷἵ-
ματι τῆς δύσεως ἐφέρετο. | οὐ γὰρ ἐν τοῖς ἕνδεκα ἔτεσιν ἀπαϑὴς
διετέλει καὶ ἐν τῷ δωδεχάτῳ ἔρρευσεν, ἀλλὰ μᾶλλον ἐν τοῖς ἕνδεχα
ἔρρει, τῷ δωδεκάτῳ δὲ σέσωσται, — οὔτε ἡ τὰς δέχα δραχμὰς χε-
κτημένη ἀπώλεσε τὴν μίαν εἰς τέλος, ἵνα ὁ αἰὼν τῆς ὕλης ἀπο-
λωλὼς μυϑεύηται παρ᾽ αὐτοῖς" ἦψεν γὰρ τὸν λύχνον καὶ ηὗρεν τὴν
δραχμήν.

36. Ex τοίνυν τῶν δύο λόγων τούτων ἢ τριῶν τὰ πάντα
αὐτῶν εὐθὺς ἐλεγχϑέντα καταληφϑήσεται δραματουργήματα καὶ
ἀδρανῆ καὶ ἕωλα τοῖς τῆς φρονήσεως υἱοῖς καὶ τέχνοις [τοῖς] τῆς
ἁγίας τοῦ ϑεοῦ καϑολικῆς ἐκκλησίας. ἵνα γὰρ μὴ κατὰ τῶν αὐτῶν

10ff vgl. oben S. 407, 121 — 17ff vgl. oben S. 410, Sff

1 ἄλλο] ἄλλουμ 2 λαλούντων Μ 3 ἁγνεῖαι V 6 τῶν-- Μ 7 μέϊ]λει,
λ ausradiert Veorr μέλλει M 9 ὁ - Μ 11 γεγενῆσϑαι] lies wohl (σημαίνεσϑαι
oder) (ἐν) vor τῷ * 14 ἀποιλεσάσης, o aus ὦ Vor 1ὅ ro <M 16 δὲ
oben hineingeflickt Veorr 18 Ἰαώτ VM | ὡς αὐτοὶ] ὡσαύτωςω V 22 ἔδευσεν,
o oben drüber Veorr ἔρευσεν M 28 χαταλειφϑήσεται aus καταληφϑήσεται Ὑ eorr
καταληφϑήσεται M 29 [τοῖς] ἢ 80 μὴ + (ἀεὶ) *

D 181

39, 1

P 207

6

36, 1

10

2

ΓΘ

0

438 Epiphanius

᾽ > - » "ἃ δ x ’ cr ΄-ὖν >
φερόμενος εἰς μῆχος ἄπειρον ἐλάσω τὴν πραγματείαν, ἕως | τῆς ἐν- DISS

ταῦϑα ὑφηγήσεως ποιησάμενος τὴν ὑπόμνησιν καὶ ἐπιϑεὶς πέρας τῇ

[4 > - ’ x x - - x
τοσαύτῃ αὐτῶν μοχϑηρίᾳ ἐπὶ τὰς ἑξῆς βαδιοῦμαι, ϑεὸν ἐπικαλούμενος ἃ

ὁδηγόν Te χαὶ ἐπίχουρον τῆς ἡμῶν ἀσϑενείας εἰς τὸ σωϑῆναι ἀπὸ
ταύτης καὶ τῶν προειρημένων αἱρέσεων καὶ τῶν μελλουσῶν ἀναδεί-
κνυσϑαι τοῖς TE φιλολύγοις καὶ βουλομένοις τὰ ἀχριβῆ εἰδέναι τῶν ἐν
τῷ κόσμῳ χενοφωνιῶν τὲ χαὶ ἀσυστάτων δεσμῶν. εἰς πολλοὺς
γὰρ οὗτος τὴν ἑαυτοῦ ὀνειροπολίαν ἐπισπείρας, Γνωστιχὸν ἑαυτὸν
καλέσας, πολλοὺς ὡς εἰπεῖν σχορπίους εἰς μίαν ἄλυσιν συνέδησεν, ὡς
ἡ παλαιὰ καὶ ἐναργὴς παραβολὴ ὑπάρχει, ὅτι ἄλυσίν τινα οἱ σχορ-
πίοι ἀπὸ ἑνὸς εἰς τὸν ἕτερον δεσμοῦντες ἕως δέχα ἢ καὶ πλείους
ἀπὸ στέγης ἢ δώματος ἑαυτοὺς χαλῶσι χαὶ οὕτως μετὰ δόλου τὴν
λύμην τοῖς ἀνϑρώποις ἐργάζονται. οὕτως χαὶ οὗτος καὶ οἱ an
αὐτοῦ καλούμενοι Γνωστικοὶ τῆς πλάνης ἀρχηγέται γεγόνασι καὶ παρ᾽
αὐτοῦ τὰς προφάσεις εἰληφότες ἕχαστος ὑφ᾽ ἑτέρου μαϑητευϑεὶς
μετὰ τὸν διδάσχαλον προσϑήκην τῆς πλάνης εἰργάσατο καὶ ἑτέραν
αἵρεσιν εἰσηγήσατο, ἐχομένην τῆς προτέρας. χαὶ οὕτω κατὰ διαδοχὴν
εἰς διαφόρους αἱρέσεις αὐτοὶ οἱ κληϑέντες Γνωστιχοὶ ἐμερίσϑησαν"
παρὰ Οὐαλεντίνου μέντοι ὡς ἔφην καὶ τῶν πρὸ αὐτοῦ τὰς προφάσεις
εἰληφότες. ὅμως αἱ προειρημέναι σὺν τῇ τούτου τοῦ Οὐαλεντίνου
τῇ τῆς ἀληϑείας διδασκαλίᾳ καταπατηϑεῖσαι ὑφ᾽ ἡμῶν παρείσϑωσαν,
ἡμεῖς δὲ τὰς ἑξῆς ἐν τῇ τοῦ ϑεοῦ δυνάμει διασκοπήσωμεν. |

Κατὰ Σεκουνδιανῶν οἷς συνήφϑη Ἐπιφάνης καὶ ᾿Ισίδωρος ιβ,
τῆς δὲ ἀκολουϑίας λβ.

1. Παρελϑόντες δὲ τὴν τοῦ Οὐαλεντίνου αἵρεσιν καὶ πολλὰ μοχ-
ϑήσαντες ἐν τῇ ἀκανϑώδει αὐτοῦ σπορῷ, διὰ πολλοῦ ὡς εἰπεῖν *
καμάτου καὶ γεωργικῆς κακοπαϑείας, ἐπὶ τὰ λείψανα τῆς ἀχανϑώδους
αὐτοῦ σπορᾶς καὶ ἑρπετώδους αὐτοῦ ϑηριομορφίας ἐλευσόμεϑα. τὸ

M

3 τὰς] τὰ M Be 7 zZawogwvıav aus χενοφωνιῶν Veorr |
δεσμῶν) δογμάτων V, aber vgl. Ζ. 9Η: 9 εἰς τὰ ὡς verändert Veorr 18 λύμην, v
auf Rasur Veorr [15᾽΄ὑπειληφότεςω V | ἕχαστος] ἕτεροςω V 11 ἐχομένης, ς
statt » Veorr | χατὰ + τὴν V 20 τοῦ angeflickt Veorr 21 παρίσϑωσανξῦ
παρείτωσαν M 22 Unterschrift zar& Οἰαλεντίνων VM 9586 Überschrift χατὰ
Σεκουνδιανῶν .....ıB ἡ καὶ 18 VM 26 ἀχανϑώϑει aus ἀχανϑώδη V eorr
ἀχανϑώδη M | vor διὰ -ἰ- χαὶ Μ | * etwa (διαβεβηκότες) * 28 napelevoousde V

4

ὧι

1

τῷ

10

20

Υγ

Panarion haer. 31, 36, 2—32, 1, 12 (Valentinianer u. Sekundus), 439

ἅγιον πνεῦμα αἰτησάμενοι παρὰ κυρίου εἰς τὸ δι᾿ αὐτοῦ σκεπάσαι
τὰς ψυχὰς τῇ ἐν ϑεῷ διδασκαλίᾳ καὶ σεμνῷ λόγῳ καὶ τοὺς ἰοὺς ἀνα-
σπάσαι δυνηϑῆναι ἀπὸ τῶν οὕτως προειλημμένων. ἄρξομαι δὲ
περὶ τούτων λέγειν κατὰ διαδοχήν, τίς τίνος διάδοχος γεγένηται τῶν
ἐξ αὐτοῦ ὁρμωμένων xal ἑτέραν παρὰ τὴν ἐχείνου σπορὰν διδα-
σχόντων.

Σεκοῦνδος τοίνυν, ΠΣ ἐξ αὐτῶν ὧν καὶ περισσότερόν τι βουλό-
μενος φρονῆσαι, τὰ μὲν πάντα κατὰ τὸν Οὐαλεντῖνον ἐξηγεῖται,
περισσότερον δὲ ἦχον εἰς ἀκοὰς τῶν ἐμβεβροντημένων ἐξήχησεν.
οὗτος γὰρ κατὰ Οὐαλεντῖνον ὧν ὡς προεῖπον, ὑπὲρ δὲ Οὐαλεντῖνον
φρονῶν, λέγει εἶναι τὴν πρώτην Ὀγδοάδα τετράδα δεξιὰν καὶ τε-
τράδα ἀριστεράν, οὕτως παραδιδοὺς καλεῖσϑαι τὴν μὲν μίαν φῶς, τὴν
δὲ ἄλλην σκότος" τὴν δὲ ἀποστᾶσάν τε χαὶ ὑστερήσασαν δύναμιν μὴ
εἶναι ἀπὸ τῶν τριάκοντα αἰώνων, ἀλλὰ μετὰ τοὺς τριάκοντα αἰῶνας, MG
εἶναι ἀπὸ τῶν (καρπῶν αὐτῶν τῶν) μετὰ τὴν Ὀγδοάδα τὴν ἄλλην κατω-
τέρω γενομένων. τὰ δὲ πάντα περὶ Χριστοῦ καὶ τῶν ἄλλων δογμάτων
ασαύτως τῷ ἰδίῳ χορηγῷ τοῦ ἰοῦ καὶ δοτῆρι τοῦ δηλητηρίου Οὐαλεν-
τίνῳ δογματίζει. μὴ πολλῶν δὲ ὄντων τῶν ὑπὸ τούτου διαφόρως
ξενολεχτουμένων ἀρχεσϑῆναι. μὲν ἡγησάμην δεῖν τοῖς u ἕνοις,
ἔχουσι καὶ ἀφ᾽ ἑαυτῶν τὴν ἀνατροπήν᾽ ὅμως δ᾽ οὖν καὶ Ι περὶ αὐτοῦ
ὀλίγα λέξω, ἵνα μὴ δι ἀπορίαν παρεληλυϑέναι τὰ κατ᾽ αὐτὸν δόξω.
εἰ γὰρ τετράδες δεξιαὶ καὶ εὐώνυμοι παρ᾽ αὐτοῖς τάσσονται, εὑρε-

’ ’ ’ , - - \ - > ad -
ϑησεταί τι ζητουμενον μέσον τοῦ TE δεξιοῦ χαὶ τοῦ ἀριστεροῦ. πᾶν 10

γὰρ ὁτιοῦν δεξιὰς ἔχον καὶ εὐωνύμους τάξεις μέσον ἕστηχε τῶν εὐω-
νύμων αὐτοῦ καὶ δεξιῶν Ι χαὶ οὐδαμοῦ δυνήσεται εἶναι δεξιὰ 2 ἀρι-
στερά, εἰ μή τι ἂν ἐχ μεσολαβοῦντος σώματος ἑκατέρου μέρους ἢ διά-
κρίσις γένοιτο. ἄρα οὖν, ο) ἀνόητε “Σεκοῦνδε καὶ οἱ ἀπὸ σοῦ ἥπατης-
μένοι, τὸ μεσαίτατον, ἀφ᾽ οὗπερ καὶ ἀριστερὰ χαὶ δεξιὰ ὑποπίπ-
τουσιν, ἔσται ἕν τι καὶ οὐ δυνήσεται ἀλλότριον εἶναι τοῦ ἑνός τινος

M 11-15 vgl. Irenaeus adv. haer. 111,2; 1101 Harvey (= lat.) Hippolyt

refut. VI 38,1; S. 168, 7ff Wendland Tert. adv. Valent. c. 38

1 χυρίου] Χριστοῦ V 11 σχεπάσαι τὰς ψυχὰς] ἐπᾶσαι ταῖς ψυχαῖς V
ὧν <M | περισσώτερον V 8 πάντα μὲν τὰ, μὲν τὰ hineingeflickt V corr
10 οὗτος, o aus Veorr | ὧν ὡς-- Οὐαλεντῖνον <M 15 ἀπὸ τῶν (xuo-

πῶν αὐτῶν τῶν) Ἢ α fructibus eorum lat. ἀπὸ τῶν χαρπῶν αὐτῶν Hipp. a
fructibus de substantia venientibus Tert. 16 γενομένην VM 17 idiov V
| τῶ ἰοῦ V | δωτῆρι M 18 ὑπ᾿ αὐτοῦμ 24 ἔχων M 28 μεσαίτατον
aus μεσότατον Veorr ueowrarov M, vgl. 8. 440, 11f

[-2}}

6

D190

9

P209

11

ὦ 388

10

δον Ὁ EA IC Mi

440 Epiphanius

τὸ ἐξ αὐτοῦ ὑποπῖπτον δεξιόν τε καὶ εὐώνυμον. καὶ ἐξ ἀνάγχης avay-
ϑήσεται τὸ πᾶν εἰς τὸ ἕν ὄν, οὗ ἀνώτατον οὐδὲ ἕν ἐστιν οὔτε ὑπο-
βεβηκὸς οὔτε κατώτατον, εἰ μὴ τὰ ὑπ᾽ αὐτοῦ ἐχτισμένα. καὶ ἔσται
τοῦτο φανερὸν τοῖς τὴν ἀλήϑειαν καταμανϑάνουσιν, ὅτι εἷς ϑεός
ἐστιν, πατὴρ καὶ υἱὸς καὶ ἅγιον πνεῦμα. εἰ δὲ εἷς ϑεός ἐστιν, ἐξ οὗ
τὰ πάντα, οὔτε τι ἀριστερόν ἐστιν ἐν αὐτῷ οὔτε ἐλάττωμα ἕτερον
οὔτε τι ὑποβεβηκχός, πλὴν τῶν ὑπ᾽ αὐτοῦ ἐχτισμένων. τὰ δὲ μετὰ
πατέρα καὶ υἱὸν καὶ ἅγιον πνεῦμα πάντα καλῶς ἐχτισμένα καὶ εἰς
σύστασιν ὑπ᾽ αὐτοῦ ἀφϑόνως [εὺ] προεληλυϑότα.

2. Εἰ δὲ καὶ πάλιν ἐρεῖ ὃ τοιοῦτος ἡμῖν προελϑὼν ἕτερος ὄφις,
ὅτι τὰ μὲν δεξιὰ καὶ εὐώνυμα ἐκτὸς τοῦ ἑνὸς ὑπάρχει, αὐτὸς δὲ με-
σαίτατός ἐστιν καὶ ἑαυτῷ μὲν προσάγεται τὰ δεξιὰ καὶ χαίρει τού-
τοις, δεξιὰ δὲ ταῦτα χαλεῖ χαὶ φῶς. τὰ δὲ εὐώνυμα ὡς ἀλλότρια
αὐτοῦ καὶ ἐπὶ ἀριστερῷ κείμενα ἀπωϑεῖται, λεγέτω μοι πόϑεν λαμ-

- [4 ’ r - ᾿ > ’
Pavsı Tavrnv τὴν γεωμετρίαν. ἵνα καλῶς ῥυϑμίσῃ ἀμετάστατον

δεξιάν τε καὶ εὐώνυμον. παρ᾽ ἡμῖν γὰρ δεξιὰ εἰκότως ὀνομάζεται
ἤτοι ἀριστερὰ ἀπὸ τῶν ἐν τῷ σώματι πεπηγμένων μελῶν, ἐν οἷς
οὐδέποτε ἐναλ λαγὴ γίνεται. τὰ δὲ ἐχτὸς ἡμῶν δύναται εἶναι ποτὲ
μὲν δεξιά, ποτὲ δὲ εὐώνυμα. παντὶ μὲν γὰρ τῷ ὁρῶντι κατὰ ἄνα-
τολὴν νότος εἴτ᾽ οὖν μεσημβρία δεξιὰ κληϑήσεται. τὸ κλίμα δὲ τὸ
βόρειον ἤτοι ἀρχτῷον ἀριστερόν. τὸ δὲ ἀνάπαλιν ἐπὶ τὰ δυτικὰ
μέρη ἀναστραφέντος ἀνϑρώπου τινὸς εὑρεϑήσεται ἑτερωνύμος τὰ κλί-
ματα᾽ ὅπερ πρὸ ὥρας δεξιὸν ὑπῆρχεν νότιόν τε καὶ μεσημβρινόν, εἰς
ἀριστερὰ αὖϑις μεταβαλλόμενον. καὶ τὸ εἰς ἀριστερὰν τοῦ τινος κεκχλι-
μένον ἀνθρώπου εἴτ᾽ οὖν ἀρχτῷον εἴτ᾽ οὖν βόρειον κλίμα, εἰς δεξιὰν
αὐτοῦ μεταβαλλόμενον. ποῦ τοίνυν ὁ ἀπατεὼν ἐφηῦρεν ἑαυτῷ τὴν
χατὰ ϑεὸν γεωμετρίαν; καὶ ὦ τῆς τοιαύτης πολλῆς ληρολογίας τῆς τὰ
πάντα συγχεούσης. φάσχει δὲ τὸ Ὑστέρημα μετὰ τοὺς τριάκοντα

δῖ vgl. 1 Κου. 8, 6
Μ 1—9 Joh. Cyparissiota VIII 10; Migne 152, 920

1f ἀναδειχϑήσεται, δει getilgt V eorr 2 nach ἕν: 2 Buchstaben, wohl ov
ausradiert V | ὃν aus ὄντα Veorr ὄντα M quod est Joh. Cyp. 3 ἐχτισμένα aus
χεχτισμένα Veor ἐχτισμένα M 4 perdidicerunt (= καταμαϑοῦσι) Joh. Cyp.
5 δὲ] 44 V 9 [εὖῇ *, (doppelte Lesart)] large ab ipso sunt post bene profecta et
eonstituta Joh. Cyp. 11 ἐχτὸς) ἐκ V, vgl. 2. 18 12 αὐτῶ M | um <M
14 ἐπ M 16 παρ᾽ am Rande nachgetragen Veorr<M 16f bei δεξιὰ u. ἀρι-
στερὰ ein » wegradiert V corr 21 τὸ aus τοῦ Veorr τοῦ M 22 ἀποστρα-
φέντος M 24 doısreoa? V 26 ἐφεῦρεν M 28 τὸ ὑστέρημα μετὰ Pet.) μετὰ
τὸ ὑστέρημα VM

18

2,1

6

10

Panarion haer. 32, 1, 12—3, 2 (Sekundus) 441

αἰῶνας γεγενῆσϑαι. | πόϑεν ἄρα τὴν τοῦ Ὑστερήματος φύσιν χατεί-
ληφας, ῶ οὗτος, ἢ τὴν ἀποστᾶσαν δύναμιν, λέγε; εἰ μὲν γὰρ εὗρες
ταύτην ἀπὸ βλαστήματος τῶν ἄνω *, οὐ κτιστὴν ἀλλὰ γεννητήν,
(ἐπειδὴ σοί τε καὶ τῷ σου ἐπιστάτῃ οὐχ ἐκτισμένα τὰ χτιστὰ ὁρί-
ζεται, ἀλλὰ γεννητὰ καὶ ἀπὸ μετουσίας, ἑκάστης φύσεως παρ᾽ ἕχά-
στης λαβούσης, τὰ αὖϑις γεννώμενα x ἀναφῦναι), ἄρα γε κατὰ τὸν
ἑαυτοῦ λόγον κατὰ σαυτοῦ ὁπλίζῃ. εἰ γὰρ ἀπὸ τῶν ἄνω καὶ ἡ
ὑστέρα δύναμις καὶ ἡ ἀποστασία γεγένηται, ἔφυ δὲ ὡς εἰπεῖν καὶ ἐβλά-
στησεν, μετέχει ἄρα τῶν ἄνω χαρισμάτων, ἐπειδὴ ἐπιχοινωγεῖ τῷ
Πληρώματι ἡ ὑστέρα καὶ τὸ Πλήρωμα τῇ ὑστέρᾳ, καὶ οὐδὲν διενεχ-
ϑήσεται τοῦτο πρὸς ἐχεῖνο οὔτε | ἐκεῖνο πρὸς τοῦτο, ἑκατέρων
κατὰ τὰ τέρματα ἀλλήλοις ἐπιχοινωνούντων. καὶ ἐκ παντὸς λόγου
διελεγχϑήσῃ ἐξ ἐπισπορᾶς δαίμονος ἔχων τὴν τῆς πλάνης σου βό-
σκησιν, πάντων ἐλεεινῶν ἐλεεινότατε.

8. Ἵνα δὲ μὴ παραλείψωμέν τι τῶν παρά τισιν γινομένων TE
καὶ λεγομένων, κἂν τε ἐν ἑχάστῃ- πολλοὶ | εἶεν οἱ ἔξαρχοι καὶ αὐ-
χοῦντες ἕτερα ἀνϑ᾽ ἑτέρων ὑπὲρ τοὺς αὐτῶν διδασχάλους μυϑοποι-
εἴσϑαι, ἔτι ἐπιμενῶ ὑφηγούμενος τοὺς ἐν αὐτῇ τῇ αἱρέσει ὄντας,
ἕτερα δὲ παρὰ τούτους λέγοντας, φημὶ δὲ περὶ Ἐπιφάνους τοῦ Tor-
δώρου, 2% προφάσεως παραινετικῶν ῥημάτων ξαυτὸν ἔτι εἰς περισ-
σότερον βυϑὸν ταλαιπωρίας καταγαγόντος, τἀληϑῆ μὲν εἰπεῖν ἀπὸ
Καρποχράτους τοῦ ἰδίου πατρὸς κατὰ σάρχα εἰληφότος τὰς προφάσεις,

19ff zu Epiphanes vgl. Clemens Al. strom. III ὅ, 1ff; 11 197, 16ff Stählin. —
Die Anknüpfung des Epiphanes an Sekundus ist wohl veranlaßt durch den hinter
Sekundus genannten ἐπιφανὴς διδάσχαλος der Valentinianer bei Irenaeus 111,3;
1 102f Harvey = Hippolyt refut. VI 38,2; S. 168, 11 Wendland, vgl. Tertullian adv.
Valent. 37; die Zusammenstellung des Epiphanes mit Isidor bedeutet keine Ver-
wechslung, sondern ist Schlußfolgerung des Epiph. auf Grund der Ähnlichkeit
ihrer Anschauungen

M
2 n<M | lies wohl τῆς ἀποστάσης δυνάμεως * ἃ κα etwa (dvayploacav) ἢ
v ’
| γενητὴν, v oben drüber Veorr 4 ovx oben drüber Veorr | οὐ χεχτισμένα M
- v \ .. ‚ 3% -
γενητὰ, ν oben drüber V eorr 6 +» etwa ζὑπολαμβάνεται» " 7 αὐτοῦ V
8 ἀποστᾶσα M | γεγέννηται M 9 ἄνω aus ἀνϑρωπίνων Veorr 10 ἡ <M

| χαὶ τὸ ---ὑστέρᾳ «-- Ν 101 προσενεχϑήσεται V 15 To ΜΝ 18 ἐπι-
μενῶ Pet.) ἐπιμένων VM 19 τούτους Dind.] τούτων VM 198 τοῦ Ἰσιδώρου)
χαὶ Ἰσιδώρου Dind. Öh., falsch; Ἐπιφάνης ὁ Ἰσιδώρου soll im Mund des Epiph.
ähnliches bedeuten, wie etwa Εὐσέβιος ὁ Παμφίλου 451 εἰπεῖν ἢ οὐ VM

P210

0390

10

20

τ

442 Epiphanius
συνημμένου δὲ τῇ αἱρέσει τοῦ προειρημένου Σεχούνδου χαὶ αὐτοῦ
τῶν Σεχουνδιανῶν ὑπάρχοντος. πολλὴ γὰρ ἑἕχάστου τῶν πεπλανη-
μένων» πρὸς τὸν ἕτερον διαφορὰ καὶ συρφετώδης ὡς εἰπεῖν πολυ-
μιξία χενοφωνίας. οὗτος γὰρ ὁ ᾿Ἐπιφάνης, ὡς ἔφην, υἱὸς ὧν Καρ-
ποχράτους. μητρὸς δὲ ᾿Αλεξανδρείας οὕτω καλουμένης, τούτοις οὑς
προεῖπον συνάπτεται' ἀπὸ Κεφαλληνίας μὲν τὸ πρὸς πατρὸς γένος
ὧν, ἑπταχαιδεκαετῆ (δὲ βιώσας χρόνον ϑᾶττον τὸν βίον κατέ-
στρεψφεν, τοῦ κυρίου ὥσπερ ἀχάνϑας τοὺς φαύλους ἀπαλλάσσοντος,
κρεῖττόν τι περὶ τῆς οἰχουμένης προνοοῦντος. μετὰ δὲ τὴν αὐτοῦ
τελευτὴν οἱ πρὸς αὐτοῦ πεπλανημένοι τῆς ἀπ᾽ αὐτοῦ πληγῆς 00x
ἀπέσχοντο. ἐν Σάμῳ γὰρ ὡς ϑεὸς ἔτι καὶ εἰς δεῦρο τιμᾶται" τέμε-
vo2 γὰρ αὐτῷ | ἱδρύσαντες οἱ ἐπιχώριοι ϑυσίας καὶ τελετὰς ἐπιτελοῦσι
κατὰ νεομηνίαν, βωμοὺς δὲ αὐτῷ ἔστησαν καὶ μουσεῖον εἰς Ovoua
αὐτοῦ περίπυστον ἀνεστήσαντο, τὸ δὴ Ἐπιφάνους μουσεῖον καλού-
μενον. ϑύουσι γὰρ αὐτῷ οἱ Κεφαλλῆνες εἰς τοσαύτην πλάνην ἐλη-
λαχότες καὶ σπένδουσι καὶ ἐν τῷ ἱδρυμένῳ αὐτοῦ τεμένει εὐωχοῦν-
ται ὕμνους τε αὐτῷ ἄδουσι. di ὑπερβολὴν δὲ τῆς ἐκείνου παιδείας,
ἐγκυχλίου τε καὶ Πλατωνικῆς, ἡ πᾶσα τοῖς προειρημένοις κατά τε
τὴν αἵρεσιν καὶ χατὰ τὴν ἑτέραν πλάνην, λέγω (δὲ) τὴν εἰς εἰδωλο-
μανίαν τοὺς ἐπιχωρίους τρέψασαν, γέγονεν ἀπ᾿ αὐτοῦ ἀπάτη. συνήπ-
τετο | γοῦν οὗτος ὃ Ἐπιφάνης Σεχούνδῳ καὶ τοῖς ἀμφ᾽ αὐτόν. τὴν γὰρ
αὐτοῦ ἰοβολίαν ἀπεμάξατο. λέγω (δὲ) τὴν τῆς ἀδικούσης ἑρπετώδους

4--S Clemens Al. strom. ΠῚ 5, 2; IL 197, 19 Stählin υἱὸς ἦν Καρποχράτους καὶ
μητρὸς ᾿Αλεξανδρείας τοὔνομα, τὰ μὲν πρὸς πατρὸς ᾿Αλεξανδρεύς, ἀπὸ δὲ μητρὸς
Κεφαλληνεύς, ἔζησε δὲ τὰ πάντα ἑπτακαίδεχα ἔτη --- 11—17 Clem. ΑἹ. ἃ. ἃ. Ο. ϑεὸς
ἐν Σάμῃ τῆς Κεφαλληνίας τετίμηται, ἔνϑα αὐτῷ ἱερὸν ῥυτῶν λίϑων, βωμοὶ τεμένη
μουσεῖον ὠχοδόμηταί τε καὶ χαϑιέρωται, καὶ συνιόντες εἰς τὸ ἱερὸν οἵ Κεφαλ-
λῆνες κατὰ νουμηνίαν γενέϑλιον ἀποϑέωσιν ϑύουσιν Ἐπιφάνει, σπένδουσί τε καὶ
εὐωχοῦνται καὶ ὕμνοι ἄδονται; dazu Hilgenfeld Ketzergeschichte S. 402ff Usener
Weihnachtsfest? S. 11410 — 17f Clemens ΑἹ. ἃ. ἃ. O. ἐπαιδεύϑη μὲν οὖν παρὰ τῷ
πατρὶ τήν τε ἐγκύχλιον παιδείαν χαὶ τὰ Πλάτωνος)

Μ

1 συνημμένου aus συνημμένον V eorr 3 συρφετώδη ![, ς wegradiert Veorr
6 Kepalıvias, λ oben drüber V eorr 7 (δὲ) * 11 zei hineingeflickt Veorr
15 Kegyeinves V 17 te Dind.] δὲ VM 19 (δὲ) * 20 συνείπετο aus συνήπετο
Veorr συνείπετο M 22 (de) * | ἀδικούσης durchgestrichen Veorr <M | &opnero-
dor, < drüber Veorr

[1 1

p211

D193

10

15

20

Panarion haer. 32, 8, 2—4, 6 (Sekundus) 443

φϑορᾶς περιττολογίαν. 4. Ἰσίδωρον δὲ φάσκουσιν ἐν παραινέσεσι
τῆς αὐτοῦ μοχϑηρίας αἴτιον γεγενῆσϑαι. εἰ δὲ καὶ αὐτὸς τὰ ἴσα
φρονῶν καὶ ἐξ αὐτῶν ὁρμώμενος ἐτύγχανεν ἢ ἐκ φιλοσόφων μαϑὸὼν
παραινετικός τις καὶ αὐτὸς ὑπῆρχεν, οὐ πάνυ σαφῶς περὶ τοῦ Ἰσιδώ-
ρου γνῶναι ἠδυνήϑημεν. πλὴν | οὗτοι πάντες καττύουσι τὴν ἴσην
πραγματείαν.

Πρῶτον μὲν οὖν ἐνομοϑέτει αὐτὸς 6 Ἐπιφάνης σὺν τῷ αὐτοῦ
πατρί τε καὶ προστάτῃ τῆς αἱρέσεως Καρποχράτει καὶ τοῖς ἀμφ᾽
αὐτὸν κοινὰς εἶναι τὰς τῶν ἀνϑρώπων γυναῖκας, ἔκ τε τῶν Πλά-
τωνος Πολιτειῶν τὴν πρόφασιν λαβὼν καὶ τὴν ἰδίαν ἐπιϑυμίαν ἐκ-
τελῶν. ἐντεῦϑεν δὲ τὴν ἀρχὴν ποιεῖται λέγων, ὡς ἐν τῷ εὐαγγελίῳ
ἐμφέρεται τοῦ σωτῆρος φάσκοντος τρεῖς μὲν εὐνούχους εἶναι, τόν τε
ἐξ ἀνϑρώπων εὐνουχιζόμενον καὶ τὸν ἐκ γεννητῆς χαὶ τὸν διὰ τὴν
βασιλείαν τῶν οὐρανῶν ξαυτὸν ἑχουσίως εὐνουχίσαντα, καί φησιν"
»0L τοίνυν κατὰ ἀνάγκην, οὐ κατὰ λόγον εὐνοῦχοι γίνονται. οἱ δὲ ἕνεχα τῆς
βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἑαυτοὺς εὐνουχίσαντες, διὰ τὰ ἔκ τοῦ γάμου συμ-
βαίνοντα, φασί, τὸν ἐπιλογισμὸν {τοῦτον λαμβάνουσιν, τὴν περὶ τὸν πορι-
σμὸν) τῶν ἐπιτηδείων ἀσχολίαν δεδιότες. (nal τῷ» »βέλτιον γαμῆσαι 7]
πυροῦσϑαι, νὴ εἰς πῦρ ἐμβάλῃς τὴν ψυχήν σους, φησὶ λέγειν τὸν ἀπό-
στολον᾽ ἡμέρας χαὶ νυχτὸς ἀντέχων χαὶ φοβούμενος, μὴ τῆς ἐγκχρα-
τείας ἀποπέσῃς. πρὸς γὰρ τὸ ἀντέχειν γινομένη ψυχὴ μερίζεται τῆς
ἐλπίδος. γἀντέχου τοίνυνς ὡς ἤδη προεῖπον, τῆς παραινέσεως εἰς

1 über Isidor vgl. Clemens Al. strom. Il 113, 3ff; II 174, 21ff Stählin III1,1f;
11195, 38 VI53, 28, 1458,19 — 7—11 vgl. Clemens Al. strom. UI 8, If;
II 199, 4ff Stählin u. Theophilus ad Autol. III 6; S. 200 Otto — 11—14 vgl. Clemens
Al. strom. III 1, 1f; I1 195, 4ff Stählin — Matth. 19, 12 — 15—8. 454, 5 wört-

lich aus Clemens Al. strom. III 1, 4ff; II 195, 14ff Stählin — 18 vgl. IKor. 7, 9

M 15—S. 445, 5 Clemens Al.

4 χαὶ αὐτὸς angeflickt Veorr 7 οὖν ἢ ὅτι VM 8 τε χαὶ πρωτοστάτη,
τε καὶ now auf Rasur Veorr 9 τῶν Dind.] τοῦ VM 13 εὐνουχιζόμενον V |
γενετῆς aus γεννητῆς Veorr γεγνητῆς M 15f τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν] τῆς
αἰωνίου βασιλείας Clemens Al. 16 εὐνουχίσαντες ξαυτοὺς Clemens Al. 16f ovu-
βαίνοντα, vovra« auf Rasur V corr 17 φασί hinter γάμου (ΖΦ. 16) Clemens Al.
171 (τοῦτον — nogıouov) Clemens Al. 18 (zal To) *] zei τὸ Clemens Al. |
βέλτιον] ἄμεινον Clemens Al. 19 φησὶ < Clemens Al. 20 νυχτὸς καὶ ἡμέρας
Clemens Al. 21 τὸ] viell. vorclementinischer Fehler für τῷ * | γενομένη Clemens
Al. 22 ἀντέχου Clemens Al.] &vexovVM 22£ ὡς ἤδη --- τὸν λόγον < Clemens Al.

4 1

%s

©

6 P212

10

20

v

πέσοι VM | στῆς (eis)

444 Epiphanius

me φέρων τὸν λόγον φησὶ χατὰ λέξιν ὃ ᾿Ισίδωρος ἐν τοῖς ᾿Ηϑικοῖς
μαχέμης γυναιχός, ἵνα μὴ ἀποσπασϑῇς τῆς χάριτος τοῦ ϑεοῦ, τό τε πῦρ

ζω

i>
ἀποσπερματίσας εὐσυνειδήτως προσεύχου. ὅταν δέ, φησίν, | ἣ εὐχαριστία D194

σου εἰς αἴτησιν ὑποπέσῃ χαὲ στῇς (eis) τὸ λοιπόν, od κατορϑώσας, [μὴ]
σφαλῆναι, γάμησονε. εἶτα πάλιν φησίν »ἀλλὰ νέος τις ἣ πένης ἐστὶν
ἢ χατωφερὴς (τουτέστιν ἀσϑενὴς) χαὶ οὐ ϑέλει γῆμαι χατὰ τὸν λόγον,
οὗτος τοῦ ἀδελφοῦ μὴ χωριζέσθως. αἰσχρὰς δέ τινας ὑπονοίας ξαυτῷ
προῦπ οριξόμενος δραματουργεῖ ὁ ὁ τάλας »λεγέτως {γάρ) φῆσι» »ὅτι eloe-
λυϑα ἐγὼ εἰς τὰ ἅγια, οὐδὲν δύναμαι παϑεῖνε. ἐὰν δὲ ὑπόνοιαν ἔχῃ,
sie 020 Ba ἐπίϑες μοι χεῖρα, ἵνα μὴ ἁμαρτήσω, al λήψεται Bon-
%

F-

(14
Al
«-

- 5 [4 δ | - \ r‚ r
τεύξεταιε. εἶτα παλεν φησίν »ἐνίοτε τῷ μὲν στόματι λέγομεν: οὐ
age ἁμαρτῆσαι, ἣ δὲ διάνοια ἔγκειται εἰς τὸ ἁμαρτάνειν. ὁ τοιοῦτος
ov οὗ ποιεῖ ὃ ϑέλει, ἵνα μὴ ἡ κόλασις αὐτῷ ἐλλογισϑῇ. ἡ δὲ ἀν-
ἘῸΝ Ὡς ὑμὴν me τινα “καὶ φυσικά, αν, δὲ φυσικὰ er Mes

Ξρ
[Op

DM
pn
nn»
Ϊ Ὁ
Oh
aA

Br (οὐχ) ΔἸ ποι See‘
5. »Ἱαύτας παρεϑέμην τὰς φωνάςς, (pnoiv) ὁ κατὰ τούτων γράψας,
»εἰς ἔλεγχον τῶν μὴ βιούντων ὀρϑῶςς, καὶ Βασιλειδιανῶν καὶ Καρποχρα-
- x - > x > ᾿ x - > ’
τιανῶν καὶ τῶν ἅπο Ovakevrivov χαὶ τῶν Erıpavovs καλουμένων,
b) > ’ x cr
ᾧῷ δὴ συνήφϑη Σεχοῦνδος ὃ προτεταγμένος. ἐξ ἀλληλῶν γαρ ἕκαστος,

\ x >
ἤτοι οὗτος ἐχείνῳ μεταδοὺς ἢ ἐχεῖνος τούτῳ. τὰ δεινὰ ἀπεμπολή-

2 μαχίμης γυναιχὸς nach Prov. 21, 9. 19; von dorther ergibt sich der Sinn
unseres Satzes

M Clemens Al.

3 προσεύχῃ Clemens Al. | φησίν hinter εὐχαριστία σου Clemens. Al. 4 ὑπο-
Ἐν στῇς (εἰς) TO... σφαλῆναι gehört zusammen —= du
im Begrifj bist zu fallen) τῆς M αἰτῇς Hilgenfeld Stählin 4 οὐ χατορϑῶσαι, ἀλλὰ
μὴ σφαλῆναι Ulemens Al. 4 [μὴ] *; viell. noch besser οὐ zu streichen u. μὴ
χατορϑώσας zu schreiben Jül. 5 εἶτα πάλιν φησίν < Clemens Al. [ἐστιν hinter
νέος τις Clemens Al. 6 χατωφερὴς Clemens Al.) χαταφερὴς VM | τουτέστιν ἀσϑε-
vhs < Clemens Al. ΤῈ αἰσχρὰς de — ὃ τάλας < Clemens Al. 8 {γάρ ἢ | φησίν «Ξ
Clemens Al. 10 vor χεῖρα +riv Clemens Al. 12 εἶτα πάλιν φησίν < Clemens Al.
13 εἰς) ἐπὶ Clemens Al. 14 ἡ hineingeflickt Veorr - 15 τινὰ ἀναγκαῖα Clemens
Al. | {τινὰ δὲ φυσικὰ) *) (καὶ φυσικὰ) Schwartz (ἄλλα δὲ φυσικὰ Stählin 16 [τὸ]
< Clemens Al. | za? < Clemens Al. 17 οὐχ ἀναγκαῖον δὲ Clemens Al.]
ἀναγκαίως δὲ, als Anfang zum Folgenden gezogen VM 18 (gynoiv) * | (φησὶν)
ὁ χατὰ τούτων γράψας < Clemens Al. 19 εἰς ἔλεγχον τῶν Clemens Al.] ἐλέγχων
VM | zei! < Clemens Al. 19—S. 445, 2 zai Καρποκρατιανῶν — κατέϑεντο
< Ülemens Al. 20 χαλουμένων Dind.) χαλουμένου VM

51
Ö394

τῷ

Panarion haer. 32, 4, 6—6, 3 (Sekundus) 445

σαντες zul εἴς τι πρὸς ἀλλήλους διαφερόμενοι, ὅμως ἐν μιᾷ: αἱρέσει

ἑαυτοὺς κατέϑεντο, »ὥστε χαὶ ἔχειν ἐξουσίαν ἐδογμάτισαν καὶ τοῦ ἅμαρ-

τάνειν διὰ τὴν Fe ἢ πάντως γε σωϑησομένων φύσει, χἄν τε νυνὶ

ἁμάρτωσι, διὰ τὴν ἔμφυτον ἐχλογήν, ἐπεὶ μηδὲ τὰ αὐτὰ αὐτοῖς πράττειν
5 συγχωροῦσιν οἱ προπάτορες τῶν Be τούτωνε.

»Dao! δὲ χαὶ οὗτοι ὡς ἐπὶ τὸ ὑψηλότερον χαὶ γνωστικώτερον ἐπεχ-
τεινόμενοι τὴν πρώτην τετράδα οὕτως: ἔστι τις πρὸ πάντων προαρχὴ)
προανεννόητος, ἄρρητός τε χαὶ ἀνονόμαστος, ἣν ἐγὼ Μονότητα χαλῶ.
ταύτῃ τῇ Μονότητι συνυπάρχει δύναμις, ἣν καὶ αὐτὴν ὀνομάζω | Ἕνό-

10 τητα. αὕτη ἣ ᾿Ἑνότης ἥ τε Μονότης, τὸ "Ev οὖσαι, προήκαντο, μ᾽ προέ-
μεναί, ἀρχὴν ἐπὶ πάντων νοητῆν, ἀγέννητόν τε nal ἀόρατον, ἣν ἀρχὴν 6
λόγος Μονάδα καλεῖ. ταύτῃ. τῇ Μονάδι συνυπάρχει δύναμις ὁμοούσιος
αὐτῇ, ἣν καὶ αὐτὴν ὀνομάζω τὸ "Ev. αὗται al δυνάμεις, 9 τε Μονότης
χαὶ ᾿Βνότης, Μονάς τε χαὶ τὸ "Ev, προήκαντο τὰς λοιπὰς προβολὰς τῶν
αἰώνων «.

6. Εἶτα οἱ καλῶς συγγραφψάμενοι τὴν ἀλήϑειαν (περὶ) τούτων ἐν
τοῖς σφῶν αὐτῶν συγγράμμασιν ἤλεγξαν (αὐτούς), Κλήμης τε, (ὃν
φασί τινες “Ἱλεξανδρέα, ἕτεροι δὲ ᾿“Αϑηναῖον), ἀλλὰ καὶ ὁ ἱερὸς Εἰρη-
ναῖος καταγελῶν αὐτῶν τὸ τραγικὸν ἐκεῖνο [0] ἐπὶ τοῖς προξιρη-
20 μένοις εἰς μέσον φέρων Nxev (TO) χίοῦ Lod καὶ Φεῦ. Wed. TO

6

μ᾿
σι

von 6ff an ist Irenaeus die Quelle

V M Clemens Al. (bis τούτων 2.5) 6—S. 447,7 Irenaeus adv. haer. 111, 3; 1102ff
Harvey (= lat.) Hippolyt refut. VI 38, 28; S. 168, 11ff Wendland, vgl. Tertullian
adv. Valent. 37 (Hipp. u. Tert. nur bis Z. 15; unwichtige Abweichungen ihres Textes
sind nicht verzeichnet)

1 εἰς τι] ἔστι M 2 ἐχτέϑεντο M | ὥστε καὶ — ἐδογμάτισαν)] ὡς ἤτοι ἐχόν-
τῶν ἐξουσίαν ClemensAl. | χαὲ τοῦ Clemens Al.) χαὶ zo ΜΝ 2f ἁμαρτεῖν
Clemens Al. 3 πάντως Clemens Al.) πάντων VM | φύσει Clemens Al.) φυσικῶν
VM | χᾶἄν τε νυνὶ] χἂν νῦν Clemens Al. 4 τὰ αὐτὰ] ταῦτα Clemens Al. 5 τού-
τῶν < Clemens Al. 6 φασὶ δὲ καὶ οὗτοι] alius vero quidam, qui et clarus est
magister ipsorum lat. 7 Eotu— προαρχὴ] ἦν ἣ πρώτη ἀρχὴ Hipp. [τις] quiden
lat. 8 nooavevvöntog] proanennoetos lat. ἀνεννόητος Hipp. inexcogitabilis Tert.,
vgl. S. 446,4 | ἀνονόμαστος, o aus ὦ Veor | χαλῶ *, vgl. 8. 446,5] ἀριϑμῶ
VM voco lat. χαλεῖ (vorher ἐγὼ <) Hipp. nomino Tert, 10 εἐνό της, o aus ὦ
Veorr | τὸ Ev οὖσαι -- Ἠῖρρ. | μὴ] nihillat. 11 ἀγένητον ν ausradiert V corr
11f ἀρχὴν ὁ λόγος -- Hipp. 13 αὗται + autem lat. | αὗται ai + τέσσαρες, dafür
ἥ τε --- τὸ Ἕν (2.14) <Hipp. 14 τῶν αἰώνων Ὁ: Hipp. 16 (neoi) *
17 ἤλλεγξαν, erstes A getilgt Veor | (αὐτούς) ἢ 19 [ὃ] Dind. Öh. 20 (ro) ἢ

6:1

446 Epiphanius

τραγιχὸν ὡς ἁληϑῶς ἐπειπεῖν ἔστιν ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ συμφορᾷ τῶν τὰ γελοι-
WON ταῦτα γεγραφότων τῆς τοιαύτης ὀνοματοποιίας καὶ τῇ τοσαύτῃ τόλμῃ,
ὡς ἀπερυϑριάσας τῷ ψεύσματι αὐτοῦ ὀνόματα τέϑειχεν. ἐν γὰρ τῷ λέ- 4
γεῖν »ἔστιν τις προαρχὴ πρὸ πάντων προανεννόητος, ἣν ἐγὼ Μονότητα
5 χαλῶςε, χαὲ πάλιν »ταύτῃ τῇ Μονότητι συνυπάρχει δύναμις, ἣν καὶ αὐτὴν
ὀνομάζω ᾿Ἐνότητας, σαφέϊστατα ὅτι τε πλάσμα αὐτοῦ ἐστι τὰ εἰρημένα Ö396

ὡμολόγηχε χαὶ ὅτι αὐτὸς ὀνόματα τέϑειχε τῷ πλάσματι, ὑπὸ μηδενὸς

πρότερον ἄλλου τεϑειμένα. χαὶ σαφές ἐστιν ὅτι αὐτὸς ταῦτα τετόλμηχεν ὕ
ὁνοματοποιῆσαι, καὶ εἰ μὴ παρῆν τῷ βίῳ αὐτός, οὐκ ἂν ἡ ἀλήϑεια εἶχεν

10 ὄνομα. οὐδὲν οὖν χωλύέι χαὶ ἄλλον τινὰ er) τῆς αὐτῆς ὑποϑέσεως 6
οὕτως ὁρίσασϑαι ὀνόματα: εἶτα λοιπὸν εἰς ταῦτα ὁ αὐτὸς μακάριος ?
Εἰρηναῖος, ὥς γε προείπαμεν, γελοιώδη ῥήματα καὶ αὐτὸς Ἱπροεῖπεν,
ἑτερωνυμίαν ἀφ᾽ ξαυτοῦ ὡς ἀντάξια τῆς αὐτῶν ληρφδίας χαριεντιζό-
μενος, πεπόνων γένη καὶ σικύων καὶ κολοκυνϑῶν ος ἐπὶ | ὕποκει- D1%6

15 μένων τινῶν ἐπιπλασάμενος, Τ ὡς τοῖς φιλολόγοις σαφὲς ἂν εἴη ἀφ᾽
ὧν προανέγνωσαν.

1. Ἄλλοι δὲ πάλιν αὐτῶν τὴν πρώτην καὶ ἀρχέγονον ᾿Ογδοάδα τού- ἵ, 1

τοῖς τοῖς ὀνόμασι χεχλήχασι-: πρῶτον Προαρχήν, ἔπειτα ᾿Ανεννόητον, τὴν
δὲ τρίτην Ἄρρητον καὶ τὴν τετάρτην Aöpatov. χαὶ ἐκ μὲν τῆς πρώτης 2

20 Προαρχῆς προβεβλῆσϑαι πρώτῳ xal πέμπτῳ | (τόπῳ) Apynv, ἐκ δὲ τῆς P214
ἧς τῆς] ᾿ΑΙνεννοήτου δευτέρῳ χαὶ ἔχτῳ τόπῳ Ακχατάληπτον, Er δὲ τῆς
ag τρίτῳ χαὶ ἑβδόμῳ τόπῳ ᾿Ἀγνονόμαστον, ἐκ δὲ τῆς ᾿Δοράτου ᾿Αγέν-

r

‚ Πλήρωμα τῆς πρώτης ᾿Ογδοάδος. ταύτας βούλονται τὰς δυνάμεις 8

11—16 vg]. Irenaeus adv. haer. I, 11, 4; I 105f Harvey

Υ M lat. von 2.17 an auch Hipp.

1 τραγικὸν + γὰρ V 11 ἐπὶ τῇ --- ὀνοματοποιίας) super hane nominum
faetionem lat. | γελλοιώδη, erstes A getilgt Veorr 3 ὀνόματα Ausgg., vgl. Z. 7]
ὄνομα V M nomina lat. 4 uc<lat. | μονότητα Ausgg.) μονάδα V M monoteta
lat. 5 μονότητι Ausgg.] μονάδι VM monotete lat. 6 ἑνότητα ὀνομάζω VM
roco Henotetem lat., vgl. 8.445, 9 | πλάσμα] fignienta lat. | αὐτοῦ zu εἰρημένα
gezogen lat. 8 πρότερον < lat. Sf χαὶ σαφὲς — ὀνοματοποιῆσαι < lat.
9. zei εἰ μὴ — αὐτός, qui nisi haee auderet lat. | οὐχ ἂν + hodie lat. | ἀλήϑεια
+ secundum eum lat. 10 ὄνομα) nomina lat. 12 } προεῖπεν] lies wohl
προφέρει * 14 γένη) γένημα M 15 1 ὡς] lies etwa ὧν (τὸ εὔλογον *
18 ἐχάλεσαν Hipp. 188 πρῶτον -- χαὶ τὴν < Hipp. 20 (tönw) Ausgg.] loco
lat. τόπῳ Hipp. | δὲ -- Ια. 21 [ἀρχῆς τῆς] Ausgg.] < lat. Hipp.; immerhin vgl.
8.445,11 | τόπῳ < Hipp. | de)et..autem lat. 22 ἀνωνόμαστον V | ἀοράτου
+ quarto et octavo loco lat. 23 πλήρωμα + hoc lat. (fehlt auch bei Hipp.)

10

v

Panarion haer. 32, 6, 3—7, 9 (Sekundus) 447

προὐπάρχειν τοῦ Βυϑοῦ χαὶ τῆς Σιγῆς, ἵνα τελείων τελειότεροι φανῶσιν
ὄντες χαὶ ᾿[νωστικῶν γνωστικώτεροι᾽ πρὸς οὃς δικαίως ἄν τις ἐπιφωνήσειεν
ὦ ληρολόγοι σοφισταί. καὶ γὰρ περὶ αὐτοῦ τοῦ Βυϑοοῦ διάφοροι γνῶμαιγπαρ᾽
αὐτοῖς. οὗ μὲν γὰρ αὐτὸν ἄζυγον λέγουσι, μήτε ἄρρενα μήτε ϑῆλυν
μῆτε ὅλως ὄντα τι, ἄλλοι δὲ ἀρρενόϑηλυν αὐτὸν λέγουσιν εἶναι, ἑρμαφρο-
δίτου φύσιν αὐτῷ περιάπτοντες. Σιγὴν δὲ πάλιν ἄλλοι συνευνέτιν αὐτῷ
προσάπτουσιν, ἵνα γένηται πρώτη συζυγία καὶ ἐκ τούτου καὶ ἐκ ταύτης
τὰ κατάλοιπα οὕτω δραματουργήσωσι. καὶ πολλὴ τίς ἐστιν ἐν
αὐτοῖς ἡ εἰς ὕπνον βαϑὺν τὸν νοῦν αὐτῶν χαταφέρουσα ληρολόγος
ὀνειροπολία.

Καὶ τί μοι ἐπὶ τὸ πολὺ κατατρίβεσϑαι, φωρατῆς οὔσης τῆς κατ᾽
αὐτοὺς ὑποϑέσεως καὶ τοῦ κατ᾽ αὐτῶν ἐλέγχου καὶ ἀνατροπῆς ἀπὸ
τῶν προειρημένων παντὶ τῷ βουλομένῳ τῆς ζοῆς αὐτοῦ ἔχεσϑαι καὶ
un ἀπατᾶσϑαι κενοῖς μύϑοις; ἀλλὰ ταῦτα μοι περὶ τούτων; εἰρή-
σϑω. παρελϑὼν δὲ ταύτην ἐπὶ τὰς ἑξῆς (βαδιοῦμαι), διασκοπήσωφ»)
ὁδὸν ἐμαυτῷ ἀσφαλῆ | καὶ τρίβον λείαν, ὅπως τὰς τούτων μοχϑη-
οἰας διεξιών τε καὶ ἐλέγχων ἐμαυτόν TE καὶ τοὺς ἀχούοντας ἐν τῇ
τοῦ ϑεοῦ δυνάμει διασώσω διὰ | τῆς τοῦ κυρίου ἡμῶν διδασκαλίας
καὶ ἀληϑινῆς ϑεωρίας. oc μύαγρον (οὐν) ταύτην τὴν ἔχιόναν, τὴν
πολλαῖς ἑτέραις ἐχίδναις ἐοικυῖαν, τῷ ὑποδήματι τοῦ εὐαγγελίου
καταπατήσαντες τὰς ἑξῆς διασκοπήσοωμεν.

M lat. Hipp. (bis Z. 7)

1—3 χα τελείων --- σοφισταὶ < Hipp. 8 ὦ ληρολόγοι σοφισταὶ) ο pe-
pones, sophistae vituperabiles et non veri lat.,;, darnach enthielt der griech. Text
eine Anspielung auf B235; ob Irenaeus sich in einem Vers versucht hat, bleibt
fraglich 3f πολλαὶ de περὶ αὐτοῦ τοῦ Βιϑοῦ xal διάφοροι γνῶμαι Hipp.
4 γὰρ < Hipp. | αήτε ϑήλειαν auf Rasur Veorr μήτε ϑῆλυν Hipp. Sf μήτε
ὅλως — περιάπτοντες < Hipp. 6 φύσιν auf Rasur Vecorr genesin lat.; lies viel-
leicht γένος * | περιάπτοντες) donant lat. 6f Σιγὴν — πρώτη συζυγία)
ἄλλοι δὲ τὴν Σιγὴν ϑήλειαν αὐτῷ συμπαρεῖναι καὶ εἶναι ταύτην πρώτην συζυγίαν
Hipp. 12 zart’ αὐτῶν *] zart’ αὐτοὺ VM 15 (Badıovuaı) διασκοπήσωςν) *
17 τε χαὶ ἐλέγχων ἐμ nachgetragen V corr 19 ὡς auf Rasur Veorr | (οὖν ἢ
| ταύτην auf Rasur, hinter ἔχιδναν ein ταύτην ausradiert V eorr 21 Unter-

schrift κατὰ Σεχουνδιανῶν, οἷς συνάπτεται Ἐπιφανὴς καὶ Ἰσίδωρος VM

I

448 Epiphanius

Κατὰ Πτολεμαϊτῶν 1%, τῆς δὲ ἀκολουϑίας 1γ.

1. Τοὺς περὶ Σεχοῦνδον χαὶ τὸν ὀνομασϑέντα Ἐπιφάνην, ἐξ Ἰσι- 1,1
δώρου τὴν πρόφασιν εἰς ἑαυτοῦ ὑπόνοιαν ἀπεμπολήσαντα, Πτολε!- P215
μαῖος διαδέχεται, τῆς μὲν αὐτῆς τῶν καλουμένων Γνωστιχῶν ὑπάρ-

5 χων αἱρέσεως καὶ τῶν κατὰ Οὐαλεντῖνον (eis or) σὺν ἑτέροις τισίν,
ἕτερα ὁὲ παρὰ τοὺς αὐτοῦ διδασκάλους ὑποτιϑέμενος, οὗ καὶ τὸ
ὄνομα αὐχοῦσιν οἱ αὐτῷ πειϑόμενοι. Πτολεμαῖοι καλούμενοι.

Οὗτος τοίνυν ὃ Πτολεμαῖος χαὶ οἱ σὺν αὐτῷ ἔτι ἐμπειρότερος ἡμῖν
τῶν ἑαυτοῦ διδασχάλων προελήλυϑε, τῇ ἐκείνων ὑφηγήσει προσϑή-

10 χης τερὸς ὑπερβολὰς ἐξευρών. δύο γὰρ οὗτος συζύγους τῷ ϑεῷ τῷ παρ᾽ 8
αὐτοῖς Budo χαλουμένῳ ἐπενόησέν τε χαὶ ἐχαρίσατο" ταύτας δὲ καὶ δια-
ϑέσεις ἐχάλεσεν, "Evvordv τε χαὶ Θέλημα. καὶ τὴν μὲν Ἔνγοιαν ἀεὶ 4
συνυπάρξασαν αὐτῷ. ἐννοουμένην ἀεὶ τό τι προβαλέσϑαι, τὸ δὲ
Θέλημα ἐν αὐτῷ ἐπιγινόμενον. πρῶτον γὰρ ἐνενοήϑη (u) προβαλεῖν,

15 εἶτα, φησίν, ἠϑέλησεν. διὸ χαὶ τῶν δύο διαϑέσεων τούτων ἢ χαὶ δυνά-
μεὼν (δυνάμεις γὰρ αὐτὰς πάλιν καλεῖ), τῆς Ἔννοίας χαὶ τῆς Θελή-
σεως ὥσπερ συγχραϑεισῶν εἰς ἀλλήλας ἣ προβολὴ τοῦ Μονογενοῦς χαὶ
7 a? χατὰ συζυγίαν ἐγένετο. οὕστινας τύπους χαὶ εἴχόνας τῶν 6

δ. διαϑέδει τοῦ Πατρὸς προελϑεῖν τῶν ἀοράτων ὁρατάς, τοῦ μὲν Θελή-

δ ὅτι" S—S. 450, 6 Irenaeus adv. haer. 112, 18. 1 1008 Harvey (= lat.), vgl.

Hippolyt refut. VI 38, 5ff; S. 169, 13ff Wendland

1 Überschrift χατὰ Πτολεμαϊτῶν τρισχαιδεχάτη ἡ. καὶ Ay VM 9 τοὺς

19

φι

δ: Jg

Scaliger) zoo VM 3 πρόφασιν ἢ παραίνεσιν VM | ξαυτοῦ ἢ ἑαυτῶν VM |
ἀπεμπολήσαντα Ἴ ἀπεμπολήσαντας VM 4. αὐτῆς Dind.] αὐτῶν VM ὅ Οὐ-
αλεντίνων VM | (εἷς ὧν) * | τρισὶν M 8--10 οὗτος — ἐξευρών) hi vero qui
sunt eirca Ptolemaeum seientiores lat. 9 τῶν &avrovd διδασχάλων Ἢ τοῦ ξαυτῶν
διδασχάλου VM 10 συ ζύγους, » ausradiert Veorr 108 τῷ ϑεῷ — ἐχαρίσατο)
habere eum Bython dieunt lat. αὐτὸν ἔχειν λέγουσιν Hipp. 11 ταύτας δὲ) quas
lat. ἃς Hipp. 11f διαϑέσεις Ausgg.] διάϑεσιν VM dispositiones lat. 12 ἐχάλε-
σεν) vocant lat. χαλοῦσιν Hipp. | τε < lat. Hipp. | Θέλημα] Thelesin lat. Θέλησιν
Hipp.; aber vgl. Z.14u. 19 12—14 καὶ τὴν μὲν --- Eruyıvöuerov<lat.Hipp. 13 vor
αὐτῷ + ἐν Μ 14 (τῷ Dind.) gwid lat. τε Hipp. 15 εἶτα, φησίν] sieut dieunt,
post deinde lat. ὥς φασιν, ἔπειτα Hipp. | zei! <lat. | τούτων διαϑέσεων Hipp. |
»<lat. Hipp. 16 δυνάμεις --- καλεῖ <lat.Hipp. | vor τῆς; + ed est lat., nach ihm
+ reHipp. | τὰς ἐννοίας Μ 17 ὥσπερ Dind.Öh.] ὥστε VM relut lat. ὥσπερ Hipp. |
ἡ προβολὴ Dind. Öh.] τῇ προβολῆ V M emissio lat. ἡ προβολὴ Hipp. | roö+- re Hipp.
18 συζυγίαν, ν ausradiert Veorr 19 vor τῶν ἀοράτων + ἐκ Hipp. 19f τοῦ
μὲν Θελήματος τὸν Νοῦν, τῆς δὲ ᾿Εννοίας τὴν ᾿λήϑειαν τοῦ μὲν Θελήματος τὴν
᾿Αλήϑειαν, τῆς δὲ ᾿Εννοίας τὸν Νοῦν VM Thelematis quidem Nun, Ennoeas autem

Aletheian lat. τοῦ μὲν Θελήματος τὸν Νοῦν, τῆς δὲ ᾿Εννοίας τὴν ᾿Αλήϑειαν Hipp.

10

Panarion haer. 33, 1, 1—2, 4 (Ptolemaeus) 449

ματος τὸν Νοῦν, τῆς δὲ Evvolas τὴν ᾿Αλήϑειαν: χαὶ διὰ τοῦτο τοῦ (ἐπι-
γενητοῦ Θελήματος ὃ μὲν ἄρρην εἰκὼν | γέγονεν, τῆς {δὲ ἀγεννήτου
᾿Εννοίας “ὃ [δὲ] ϑῆλυς [τοῦ Θελήματος] τὸ Θέλημα τοίνυν δύναμις ἐγέ-
vero τῆς Εννοίας. ἐνενόει μὲν γὰρ ἀεὶ ἡ Ἔννοια τὴν προβολήν, οὐ μέν-
τοι προβαλεῖν αὐτὴ χαϑ' ἑαυτὴν ἠδύνατο ἃ ἐνενόει"
ς δύναμις ἐπεγένετο, τότε ὃ ἐνενόει προέβαλεν.
2: Καὶ φεῦ τῆς τοιαύτης τοῦ ματαιόφρογνος ληρῳδίας" τοῦτο
γὰρ | οὐκ ἂν οὐδὲ ἐπὶ ἀνϑρώπου λαμβάνοιτο παρά τινι τῶν ἐχόντων
ἐρρωμένην τὴν διάνοιαν, μήτι γε ἐπὶ ϑεοῦ. δοχεῖ δέ μοι φρονι-
μώτερος αὐτοῦ ὑπάρχειν “Ὅμηρος ἐν τῷ τὸν Δία φροντίδα παρ᾽ αὐτῷ
ποιούμενον ἀναγράφεσϑαι, μεριμνῶντά τε καὶ χαλεπαίνοντα καὶ
ἄδπνον παννύχως διατετελεχότα, τὸ πῶς τοῖς ᾿ΔΑχαιοῖς ἐπιβουλεύσῃ,
τῆς Θέτιδος αὐτὸν ἀξιωσάσης εἰς τὸ δίκην τῖσαι τοὺς τῶν Ἑλλήνων
ἐξάρχους τε καὶ αὐτοὺς τοὺς “Ελληνας διὰ τὴν πρὸς τὸν ᾿“χιλλέα ὕβριν.

οὐδὲν γὰρ οὗτος ὁ Πτολεμαῖος εἰς δόξαν τοῦ παρ᾽ αὐτοῦ Πατρὸς τῶν
ὅλων [τοῦ] καὶ Βυϑοῦ καλουμένου εὐλογώτερον τῶν παρὰ Ὁμήρου εἰς
τὸν Δία εἰρημένων ἐπενόησεν, ἀλλ᾽ αὐτὸν κατείληφε | μᾶλλον τὸν Δία,
ὡς παρὰ μήρου λαβὺν τὴν ἔννοιαν" μᾶλλον γὰρ τὴν Ὁμηρικὴν χατάλη-
Ψψιν περὶ Διὸς καὶ ᾿Αχαιῶν εἰκότως ἂν φήσειέν {τις αὐτὸν ἐσχηχέναι),

LATO

10 vgl. Β 18

M lat Hipp. (bis Z. 6)

1 διὰ τοῦτο Ἢ διὰ τούτου VM propter hoc lat. διὰ τοῦτο Hipp. 11 (emu-
γενητοῦ» ἢ adventitiae lat. ἐπιγενητοῦ Hipp. μὲν < Hipp. | ἄρρεν VM
2f γέγονεν, τῆς (δὲ) ἀγεννήτου ’Evvoiac ὁ ϑῆλυς [τοῦ Θελήματος] Ἢ τῆς ἀγεννή-
του ᾿Εννοίας γέγονεν, ὁ δὲ ϑῆλυς τοῦ Θελήματος VM est. ., innatae vero En-
noeae foemininus lat. τῆς δὲ ἀγεννήτου ᾿Εννοίας ὁ ϑῆλυς, «Ξ γέγονεν Hipp. 3 τοί-
γυν δύναμις] quoniam ... velut virtus lat. ἐπεὶ... ὥσπερ δύναμις Hipp.; lies
wohl γὰρ ὥσπερ δύναμις * 4 ἐνενοεῖτο Hipp. 4 μέντοι -ἰ- γε Hipp. + et lat.
| προβάλλειν Hipp. | zer’ αὐτὴν Hipp. | ἃ ἐνενόει] ἀλλὰ ἐνενοεῖτο Hipp. 6 ὃ
<Hipp. | ἐνόει Μ ἐνενοεῖτο Hipp. [προβάλλει Hipp. 7—9 χαὶ φεῦ --- ϑεοῦ < lat.
9—18 erweitert aus Irenaeus a. a. Ο. non videntur {ἰδὲ hi, o dileetissime, Homerieci
Jovis propter sollieitudinem non dormientis, sed eurae habentis, quando poterit ho-
norare Achtllem et ınu!tos perdere Graecorum, apprehensionem habwisse Ὁ: φρο-
νημώτερος M 12 διατετελεχῶτα M 14 ἀχε!λέα, A ausradiert Veorr ἀχιλέα M
15 παρ᾽ αὐτοῦ, οὔ auf Rasur Veorr 16 τοῦ xai u. χαλουμένου angeflickt
Veorr | [τοῦ] * 17 ἐπενόησεν auf Rasur Veorr 19 εἰχότος M | {ις αὐτὸν

Eoynxevaı) ἢ) videntur . . . habuisse lat.
Epiphaniusl. 29

D 198

4 P216

pe‘
on

450 Epiphanius

τὴν τοσαύτην αὐτοῦ τόλμαν ἐξεμέσαντα, ἢ (τὴν) περὶ τοῦ τῶν ὅλων
δεσπότου, ὃς ἅμα τῷ ἐννοηθῆναι καὶ ἐπιτετέλεχε τοῦϑ᾽ ὅπερ ἠϑέλησεν,
χαὶ ἅμα τῷ ϑελῆσαι χαὶ ἐννοεῖται τοῦθ᾽ ὅπερ χαὶ ἠϑέλησεν, τότε ἐννοού-
μενος ὅτε ϑέλει χαὶ τότε ϑέλων ὅτε ἐννοεῖται, ὅλος ἔννοια ὦν, ὅλος
ϑέλημα ὥν, ὅλος νοῦς, ὅλος φῶς, ὅλος ὀφϑαλμός, ὅλος Axon, ὅλος πηγὴ
πάντων τῶν ἀγαϑῶν καὶ οὐδενὸς εἴσω πάϑους aeg ϑεὸς γάρ,
χαὶ οὐ φροντίζων καὶ ἀπορῶν ὡς ὁ Βυϑὸς ἤτοι ὁ Ζεύς, περὶ οὗ
λέγοντα Ὅμηρον Πτολεμαῖος περὶ Βυϑοῦ λέγων ἐμιμήσατο.

εἰς δὲ περισσότερον ἔλεγχον τοῦ ἀπατεῶνος καϑεξῆς ὑποτάξας |
παραϑήσομαι τὰ ὑπ᾿ αὐτοῦ φύσει Πτολεμαίου Φλώρᾳ τινὶ γυναικὶ
γραφέντα ἐπαγωγά τε καὶ δηλητήρια ῥήματα, (ἵνα μή τις νομίσειεν
ἡμᾶς ἐξ ἀκοῆς μόνον τὸν ἀπατεῶνα ἐλέγχειν, μὴ πρότερον ἐντυχόντας
τῇ παρ᾽ αὐτοῦ (παρα)πεποιημένῃ διδασχαλίᾳ᾽ πρὸς γὰρ τοῖς εἰρη-
μένοις καὶ τὸν νόμον τοῦ ϑεοῦ τὸν διὰ Μωυσέως βλασφημῶν οὐκ
αἰσχύνεται). ἃ καὶ ἔστι ταῦτα᾽

- ὔ x
Πτολεμαίου πρὸς Φλώραν.
3. »Ἱὸν διὰ Μωσέως N νόμον, ἀδελφή μου χαλὴ Φλώρα, ὅτι
μὴ πολλοὶ προχατελάβοντο, μήτε τὸν ϑέμενον αὐτὸν ἐγνωχότες μῆτε τὰς
προστάξεις αὐτοῦ ἀχριβῶς, ἡγοῦμαι καὶ σοὶ εὐσύνοπτον ἔσεσϑαι μαϑούσῃ

11 ff vgl. Stieren de Ptol. Valent.ad Floram epist. 1843 Hilgenfeld ZwTh 1851
S.214f_ Harnack ΞΒΑ 1902 S.513 ff (mit textkritischen Beiträgen von Wilamowitz)

M lat. (bis Z. 6) 1—5 Joh. Cyparissiota X 9; Migne 152, 985 B

1f qguae potest ab ullo diei tanta ıllius audacia, quam de domino unitersi

eromuit Joh. Cyp. 1 ἐξεμέσαντα *] ἐξεμέσας VM | (rip) ἢ 2 δεσπότου)
deus lat. | τῷ] τὸ Μ | zei<lat. 3f τότε... ὅτε Dind. Öh.] τοῦτο... ὃ καὶ
VM Joh. Cyp. tune...cum lat. 4 ὅλος ϑέλημα ὧν <lat. 5 vor den einzelnen
Gliedern + et lat. | ὅλος φῶς < lat. 6 ἐσοπαϑοῦς aus εἰσω πάϑους Veorr ἐσο-

παϑοῖς M | περιεχόμενος ἢ περιέχεται VM 18 {παρα)πεποιημένῃ U] πεποιη-
μένη VM 11 Μωσέως ", vgl.S. 452, 11.15.16 usw. (eine Ausnahme bildet natür-
lich das Citat S. 452, 21)] Movoeos VM 18 das μὴ, das auch Harnack-Wilamo-
witz nach dem ἡ κῶς der früheren Ausgaben (seit Cornarius) gestrichen haben,
ist fir den Sinn schlechthin unentbehrlich. Ich übersetze die Stelle »daß wahr-
lieh (μή, nicht ov!, vgl. S. 451, 13) nicht viele das durch Mose gegebene Gesetz
vorher (d.h. bisher) verstanden haben (vgl. das προαποστερήσας S. 451, 1θ),...
wird wohl auch dir deutlich werden<«. — Wil., der προχαταλαβέσϑαι im Sinn
von »sich vorher (ἃ. h. vorschnell) ein Urteil bilden< auffaßt, möchte μὴ durch εἰκῆ
ersetzen ϑέμενον αὐτὸν Hilgenfeld, vgl. S. 456, 15] ϑεμέλιον αὐτοῦ VM
19 αὐτοῦ oben drüber Veorr | ἔσεσϑαι] ἔπαισϑαι M

6 D199

3,1

Panarion haer. 33, 2, 4—3, 6 (Ptolemaeus) 451

τὰς διαφωνούσας γνώμας περὶ αὐτοῦ. οἱ μὲν γὰρ ὑπὸ τοῦ ϑεοῦ χαὶ
πατρὸς νενομοϑετῆσϑαι τοῦτον λέγουσι), ἕτεροι δὲ τούτοις τὴν ἐναντίαν
ὁδὸν τραπέντες ὑπὸ τοῦ ἀντιχειμένου φϑοροποιοῦ διαβόλου τεϑεῖσϑ'αι τοῦτον
ἰσχυρίζονται, ὡς χαὶ τὴν τοῦ χόσμου | προσάπτουσιν αὐτῷ δημιουργίαν,
πατέρα καὶ ποιητὴν τοῦτον λέγοντες εἶναι τοῦδε τοῦ παντός. {πάντως
δὲ) διέπταισαν οὗτοι, διάδοντες ἀλλήλοις χαὶ ἑκάτεροι αὐτῶν διαμαρτόντες
παρὰ σφίσιν ᾿αὐτοῖς τῆς τοῦ προχειμένου ἀληϑείας. οὔτε γὰρ ὑπὸ τοῦ

᾿τελείου ϑεοῦ χαὶ πατρὸς φαίνεται τοῦτον τεϑεῖσϑαι (ἑπόμενον γάρ ἐστιν),

1(

m

20

V

5 εἶναι. τά TE πάντα δι᾿ αὐτοῦ γεγονέναι χαὶ

ee

ἀτελῆ τε ὄντα καὶ τοῦ bp’ ἑτέρου πληρωϑῆναι ἐνδεῆ, ἔχοντά τε προστάξεις
ἀνοιχείας τῇ τοῦ τοιούτου ϑεοῦ φύσει τε καὶ γνώμῃ" οὔτ᾽ αὖ πάλιν [τῇ τοῦ
ἀντιχειμένου ἀδικίᾳ. νόμον προσάπτειν κχ (TO) ἀδικεῖν (ἀνγαιροῦντα" κα τῶν τε
ἑξῆς τι μὴ συνορώντων, (κατὰ) τὰ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος εἰρημένα »οἴχία γὰρ

> , r
— \

πεφήνατο. ἔτι TE τὴν τοῦ χόσμου δημιουργίαν (αὐτοῦ) ἰδίαν λέγει
χωρὶς αὐτοῦ γεγονέναι οὐδὲν

ὁ ἀπόστολος, προαποστερήσας τὴν τῶν ψευδηγορούντων ἀνυπόστατον σοφίαν,
χαὶ οὗ φϑοροποιοῦ ϑεοῦ, ἀλλὰ δικαίου καὶ μισοπονήρου ἀπρονοήτων δέ

ὃ
ἐστιν ἀνθρώπων (τοῦτο), τῆς προνοίας τοῦ δημιουργοῦ μὴ αἰτίαν λαμβανο-
Ξ ο

μένων χαὶ μὴ. μόνον τὸ τῆς ψυχῆς ὄμμα, ἀλλὰ χαὶ τὸ τοῦ σώματος
πεπηρωμένων.

12 Matth. 12,25 — 14 Joh. 1. 11. 3; vgl. die Auslegung der Stelle bei
Herakleon Origenes in Joh. tom. II ὃ 100ff; S. 70, 3f Preuschen (anders verwertet
sie der Valentinianer bei Irenaeus adv. haer. 1 8, 5; 1 77f Harvey)

M

2 τοῦτον Oh.] τούτοις VM δὲ τοῦδε τοῦ παντός. {πάντως d8) ἢ

‚vgl.
S. 456, 19] τοῦτο de τοῦ παντὸς VM 6 διαμαρτόντες aus ἁμαρτῶντες V ecorr
8 ἑπόμενον Pet.] ἑπόμενος VM 9 σφετέρου aus ὑφ᾽ ἑτέρου hergestellt Veorr
σφετέρου M 11 +] προσήχει *, χρὴ Pet. | {τὸν ἀδικεῖν (ἀνγαιροῦντα *, ἀδικίαν
(ἀνγαιροῦντα Wil.) ἀδικεῖν αἱροῦντος VM 11f + τῶν — συνορώντων] er-
gänze etwa {τοῦτο γὰρ εἴη τῶν ἀσυνέτων) * u. übersetze das Nächste: τ. solcher,
die keine logische Folge zu erkennen vermögen vgl. 2.17f; Wil. schließt das Glied an
ἀδικίαν ἀναιροῦντα an u. schreibt τῶν τὸ ἑξῆς τε μὴ συνορώντων | (zart) ἢ; Wil.
schreibt {μήτε u. verbindet das Glied mit συνορώντων 14 τε Wil.] yg VM

ἘΠ αὐτοῦ Sc. τοῦ σωτῆρος bildet den Gegensatz zu φϑοροποιοῦ

| (αὐτοῦ) ἰδίαν
ϑεοῦ 2.18] ϑείαν statt ἰδίαν Harnack 15 τά τε Pet.]äte VM | yeyov&vau?
Grabe] γέγονεν VM 18 (τοῦτο) *, sc. der Glaube, daß die Welt von einem
φϑοροποιὸς Yeög herrühre | un αἰτίαν] μάτην Harnack μυωπίᾳ Hilgenfeld; aber

αἰτίαν λαμβάνεσϑαί τινος hat den Sinn von »Äenntnis nehmens

29*

5 P217

452 Epiphanius

οὗτοι μὲν οὖν ὡς διημαρτήκασι τῆς ἀληϑείας δῆλόν σοί ἐστιν ἐκ τῶν
μένων. πεπόνϑασι δὲ τοῦτο ἰδίως ἑχάτεροι αὐτῶν, ol μὲν διὰ τὸ
2 τῆς δικαιοσύνης ϑεόν, ol δὲ διὰ τὸ ἀγνοεῖν τὸν τῶν ὅλων
πατέρα, ὃν μόνος ἐλθὼν ὁ μόνος εἰδὼς ἐφανέρωσε. περιλείπεται δὲ ἡμῖν
{ γε τῆς ἀμφοτέρων τούτων ἀὐνώθε ον ἐκφῆναί σοι χαὶ ἄκχρι-

σαι αὐτόν τε τὸν νόμον, ποταπός τις εἴη, καὶ τὸν Op’ οὗ τέϑειται, τὸν
μοϑέτην, (τῶν) ἑηϑησομένων ἡμῖν τὰς ἀποδείξεις ἐκ τῶν τοῦ σωτῆρος

τῶυ
Φ

[Ὁ

ὄντων ὁδηγεῖσθαι.

4. Ilpörov οὖν μαϑητέον ὅτι ὁ σύμπας ἐχεῖνος νόμος 6 ἐμπεριεχό-

μενος τῇ Μωσέως πεντατεύχῳ οὐ πρὸς ἑνός τινος νενομοϑέτηται, λέγω δὴ

οὖχ ὑπὸ μόνου ϑεοῦ, ἀλλ᾽ εἰσί τινες αὐτοῦ προστάξεις καὶ ὑπ᾽ ἀνθρώπων

τεϑεῖσαι. χαὶ τριχῆ τοῦτον διαιρεῖσθαι οἱ τοῦ σωτῆρος λόγοι διδάσχουσιν

ἡμᾶς. εἴς τε γὰρ αὐτὸν τὸν ϑεὸν καὶ τὴν τούτου νο μοϑεσίαν διαιρεῖται,
ὶ

-
5 (διαιρεῖται!) δὲ χαὶ εἰς τὸν Μωσέα (οὐ χαϑὰ δι᾿ αὐτοῦ νομοϑετεῖ 6 ϑεός,

pnwpevos χαὶ ὃ Μωσῆς ἐνομοϑέτησέ

Or
"Dr

n-
Qu,
A
O-
εὶ

ἀλλὰ χα ἧς ἰδίας ἐννοίας

- 2 - - = La | οἷ ς \
τινα) χαὶ εἰς τοὺς πρεσβυτέρους τοῦ λαοῦ διαιρεῖται, (ol) al αὐτοὶ
εὑρίσκονται ἐντολάς τινας ἐνθέντες ἰδίας. πῶς οὖν τοῦτο οὕτως ἔχον
ἐχ τῶν τοῦ σωτῆρος δείκνυται λόγων, μάϑοις δᾶν ἤδη. διαλεγόμενός
ποὺ 6 σωτὴρ πρὸς τοὺς περὶ τοῦ ἀποστασίου συζητοῦντας αὐτῷ, ὃ δὴ

4

ἀποστάσιον ἐξεῖναι νενομοϑέτητο, ἔφη αὐτοῖς ὅτι »Μωυσῆς πρὸς τὴν ἢ

σχληροχαρδίαν ὑμῶν ἐπέτρεψεν τὸ ἀπολύειν τὴν γυναῖχα αὐτοῦ. ἀπ᾽ ἀρχῆς
γὰρ od γέγονεν οὕτως. | ϑεὸς γάρ, φησί, συνέζευξε ταύτην τὴν συζυγίαν,
χαὶ ὃ σὺ ee a ὁ χύριος, ἄνϑρωπος, € ἔφη, μὴ χωριζέτως. ἐνταῦϑια ἕτερον
(τὸν) τοῦ ϑεοῦ δείχνυσι νόμον, τὸν κωλύοντα χωρίζεσθαι γυναῖκα ἀπὸ
ἀνδρὸς αὐτῆς, Babe δὲ τὸν τοῦ Μωσέως, τὸν διὰ τὴν σχληροχαρδίαν ἐπι-
ζεσϑαι τοῦτο τὸ ζεῦγος. χαὶ δὴ κατὰ τοῦτο ἐναντία τῷ

ϑεῷ νομοϑετεῖ ὁ Μωσῆς ἐναντίον γάρ ἐστι τῷ μὴ

Ω7

x

x διχζευγνύναι. ἐὰν

4 vgl. Matth. 11, 27 (Joh. 1, 18) — 21 Matth. 19, 8. 6

2 ἑχάτεροι Harnack] ἑχάτερος VM > γε Dind.] re VM | (yvwoswg)
Corn. Pet.; zu ἀμφοτέρων τούτων ist selbstverständlich ϑεῶν zu ergänzen |
ἐχνηφῆναι, vn durchgestrichen Veorr 7 {τῶν Dind. 8 παριστῶντες) Änderung
in παριστῶντας nicht nötig | μόνων Hilgenfeld | zardin///wıv, u ausradiert V corr
12 αὐτοῦ Dind. Öh.] αὐτῶν VM 14 τὸν <M 15 (διαιρεῖται) Öh. | καϑὰ) καϑ᾽
αὑτὸ V 17 (οἷ) Cornarius | αὐτοὶ Ἢ πρῶτοι VM 20 συ ζητοῦντας, v weg-
radiertt V 98 συ ,ζυγίαν, v ausradiertt V 25 (töv) Klosterm. 26 Mwvoswc
VM 28 χα (χωρίζειν, to) Jül. (To διαζευγνύνωι) τῷ μὴ διαζευγνύναι Hilgenfeld

-1

ἡμῶν λόγων παριστῶντες, δι΄ ὧν μόνον ἔστιν ἀπταίστως ἐπὶ τὴν κατάληψιν
ξ

4,1

2 ὁ 404

ο

-

01

P218

-

9

σι

10

ΓΦ
σι

90

Panarion haer. 39, 3, 7—5, 1 (Ptolemaeus) 453

μέντοι καὶ τὴν τοῦ Μωσέως γνώμην, καϑ'᾿ ἣν τοῦτο Evonodernoev, ἐξετά-
σωμεν, εὑρεϑήσεται τοῦτο οὐ χατὰ προαίρεσιν ποιῆσας τὴν ἑαυτοῦ, ἀλλὰ
χατὰ ἀνάγχην διὰ τὴν τῶν νενομοϑετημένων ἀσϑένειαν. ἐπεὶ γὰρ τὶ
τοῦ ϑεοῦ γνώμην φυλάττειν οὐκ ἠδύναντο οὗτοι, ἐν τῷ μὴ ἐξεῖναι αὐτοῖς
ἐχβάλλειν τὰς γυναῖχας αὐτῶν, αἷς τινὲς αὐτῶν ἀηδῶς συνῴχουν χαὶ ἔκιν-
δύνευον Ex τούτου ἐχτρέπεσϑιαι πλέον εἰς ἀδικίαν καὶ ἐκ ταύτης εἰς ἀπώ-
λειαν, τὸ ἀηδὲς τοῦτο βουλόμενος ἐκκόψαι αὐτῶν ὁ Μωσῆς, δι᾿ οὗ καὶ
ἀπόλλεσϑαι ἐχινδύνευον, δεύτερόν τινα, ὡς χατὰ περίστασιν ἧττον χαχὸν
ἀντὶ μείζονος ἀντικαταλλασσόμενος, τὸν τοῦ ἀποστασίου νόμον ἀφ᾽ ἑαυτοῦ
ἐνομοϑέτησεν αὐτοῖς, ἵνα, ἐὰν ἐχεῖνον μὴ δύνωνται φυλάσσειν, κἂν τοῦτόν
γε φυλάξωσι χαὶ μὴ εἰς ἀδικίας nal κακίας ἐχτραπῶσι, δι᾿ ὧν ἀπώλεια
αὐτοῖς ἔμελλεν τελειοτάτη ἐπακχολουϑήσειν. αὕτη μὲν ἡ τούτου γνώμη,
χαϑ' ἣν ἀντινομοϑετῶν εὑρίσκεται τῷ ϑεῷ᾽ πλὴν ὅτι γε Μωσέως αὐτοῦ
δείχνυται ἐνταῦϑα ἕτερος ὧν παρὰ τὸν τοῦ ϑεοῦ νόμον, ἀναμφισβήτητόν
ἐστι, κἂν δι΄ ἑνὸς τανῦν ὦμεν δεδειχότες.

ὅτι δὲ χαὶ τῶν πρεσβυτέρων εἰσίν τινες συμπεπλεγμέναι παραδόσεις
ἐν τῷ νόμῳ, δηλοῖ χαὶ τοῦτο ὁ σωτήρ. »ὁ γὰρ ϑεόςς φησίν »εἶπεν, τίμα
τὸν πατέρα | σου χαὶ τὴν μητέρα. δου, ἵνα εὖ σοι γένηται. ὑμεῖς δέ,
φησίν, εἰρήκατε, τοῖς πρεσβυτέροις λέγων᾽ δῶρον τῷ ϑεῷ ὃ ἐὰν ὠὡφεληϑῆς
ἐξ ἐμοῦ, χαὶ ἠκυρώσατε τὸν νόμον τοῦ ϑεοῦ, διὰ τὴν παράδο]σιν ὑμῶν
τῶν πρεσβυτέρων. τοῦτο δὲ ἬἪσαΐας ἐξεφώνησεν εἰπών᾽ 6 λαὸς οὗτος
τοῖς χείλεσί με τιμᾷ, N) δὲ καρδία αὐτῶν πόρρω ἀπέχει ἀπ᾽ ἐμοῦ. μάτην
σέβονταί με, διδάσχοντες διδασχαλίας, ἐντάλματα ἀνθρώπων «. σαφῶς
οὖν ἔκ τούτων εἰς τρία διαιρούμενος ὃ σύμπας ἐκεῖνος δείκνυται νόμος"
Μωσέως τε γὰρ αὐτοῦ χαὶ τῶν πρεσβυτέρων χαὶ αὐτοῦ τοῦ ϑεοῦ εὕρομεν
νομοϑεσίαν ἐν αὐτῷ. | αὕτη μὲν οὖν ἡ διαίρεσις τοῦ σύμπαντος ἐχείνου
νόμου ὧδε ἡμῖν διαιρεϑεῖσα τὸ ἐν αὐτῷ ἀληϑὲς ἀναπέφαγχεν.

5. ἸΙάλιν δὲ δὴ τὸ ἕν μέρος, ὃ αὐτοῦ τοῦ ϑεοῦ νόμος, διαιρεῖται €
τρία τινά: εἴς τε τὴν χκαϑαρὰν νομοϑεσίαν τὴν ἀσύμπλοχον τῷ καχῷ, ὃς
χαὶ χυρίως νόμος λέγεται, ὃν οὖκ ἦλϑε χαταλῦσαι ὁ σωτὴρ ἀλλὰ πληρῶσαι

-ἢ
τον
N ὦ

N

ς

N)
Ο

{02

cn.

17 ff Matth. 15, 4—9 — 30 vg]. Matth. 5, 17

M

1 Μωυσέως. VM 2 εὑρεϑήσεται aus εὑρεϑήσεσθϑαι V corr 3 χατὰ
ἀνάγχην aus ἀνάγχη V eorr 5 αἷς τινὲς Pet.] αἵτινες VM 8 ἀπόλλεσϑαι
ist wohl nicht zu ändern 9 τὸν aus τῶν Veorr 10 τοῦτον, ν oben drüber

Veorr 14 ὧν + (vöuoc)? Harnack; wohl nicht nötig 18 ἡμεῖς V 30 παρά-
δο! σιν, o aus ὦ Veorr παράδωσιν M 21 ovro///s, o aus Veorr 25 Μωυσέως VM

10

11

12 D202

Ö406
13

14

10

20

[D
οι

454 Epiphanius

(οὐ γὰρ ἦν ἀλλότριος αὐτοῦ ὃν ἐπλήρωσεν, (ἔδει δὲ πληρώσεως)" οὐ γὰρ
εἶχεν τὸ τέλ γον χαὶ εἰς τὸν συμπεπλεγμένον τῷ χείρονι χαὶ τῇ ἀδικίᾳ,
λεν ὃ σωτὴρ ἀνοίχειον ὄντα τῇ ἑαυτοῦ φύσει" διαιρεῖται δὲ χαὶὲ εἰς
ὃ τυπικὸν ne συμβολικὸν τὸ κατ᾽ εἰκόνα τῶν πνευματικῶν χαὶ διαφε-
ρόντων νομοϑετηϑέν᾽ ὃ μετέϑηχεν ὁ σωτὴρ ἀπὸ αἰσϑ'ητοῦ καὶ φαινομένου
ἐπὶ τὸ πνευματικὸν χαὶ ἀόρατον. |
χαὶ ἔστι μὲν ὁ τοῦ ϑεοῦ νόμος, 6 χαϑαρὸς al ἀσύμπλοχος τῷ
ΐ αὐτὴ ἣ δεχάλογος, οἱ δέκα λόγοι ἐχεῖνοι ol ἐν ταῖς δυσὶ πλαξὶ

-

μένοι, εἴς τε ἀναίρεσιν τῶν ἀφεχτέων χαὶ εἰς πρόσταξιν τῶν ποιη-

X
0)
-3
6)
x
=

[577

(ἢ
ἣν
Pan
N
Oo

ων, οὗ χαΐίπερ χαϑαρὰν ἔχοντες τὴν νομοϑεσίαν, μὴ ἔχοντες δὲ τὸ τέλειον,
ἔοντο τῆς παρὰ τοῦ σωτῆρος πληρώσεως.
€ [ἐστι] συμπεπλεγμένος τῇ ἀδικίᾳ, οὗτος ὃ χατὰ τὴν ἄμυναν χαὶ
οσιν τῶν προχδιχησάντων χείμενος, ὀφθαλμὸν ἀντὲ ὀφθαλμοῦ Kal
ἀντὶ ὀδόντος ἐχχόπτεσϑαι χελεύων Kal φόνον ἀντὶ φόνου ἀμύνασϑαι"
ὲν γὰρ ἧττον χαὶ 6 δεύτερος ἀδικῶν ἀδιχεῖ, τῇ τάξει μόνον διαλλάσσων
τὸ αὐτὸ ἐργαζόμενος en τοῦτο δὲ τὸ πρόσταγμα δίκαιον μὲν ἄλλως
χαὶ ἦν χαὶ ἔστι, διὰ τὴν ἀσϑένειαν τῶν νομοϑετηϑέντων ἐν παρεχβάσει
τοῦ χαϑαροῦ νόμου τεϑέν, ἀνοίχειον δὲ τῇ τοῦ πατρὸς τῶν ὅλων φύσει
τε χαὶ ἀγαϑότητι. ἴσως δὲ τοῦτο χατάλληλον, ἐπάναγκες δὲ μᾶλλον" 6
γὰρ χαὶ τὸν ἕνα φόνον οὗ βουλόμενος ἔσεσϑαι ἐν τῷ λέγειν »οὐ φονεύσεις,
προστάξας τὸν φονέα ἀντιφονεύεσθαι, δεύτερον νόμον νομοϑετῶν χαὶ δυσὶ
ὧν ὃ τὸν ἕνα ἀπαγορεύσας ἔλαϑεν ἑαυτὸν ὕπ᾽ ἀνάγχης
ὃ

oO ed
MM 0x

>

ὃ ἀπ᾽ Exelvov παραγενόμενος υἱὸς τοῦτο τὸ μέρος τοῦ
νόμου ἀνύρηκεν, ὁμολογήσας χαὶ αὐτὸ εἶναι τοῦ ϑεοῦ, (ὥσπερ) ἔν τε
τοῖς ἄλλοις | T χαταριδιμεῖται τῇ παλαιᾷ αἱρέσει χαὶ ἐν οἷς ἔφη »ὃ ϑεὸς
εἰπών 5 χαχολογῶν πατέρα ἢ μητέρα ϑανάτῳ τελευτάτωςε.

13 vgl. Matth. 5, 88 Lev. 24, 20 — 20 Exod. 20, 18 --- 25 Matth. 15, 4

1 (ἔδει δὲ πληρώσεως *, vgl. Z. 11 2.109] ro V | συμπεπληγμένον, €
oben drüber Veorr | yeioo///vı, o aus ὦ Veorr 2f τῇ ἀδικίᾳ ὃν Pet.) τὴν ἀδικίαν
ΝΥΝ 4 πγνευματιχῶν χαὶ Pet., vgl. 8. 455, 1] κατ᾽ εἰχόνα (wiederholt) VM

> νομοϑετηϑὲν, ϑὲν auf Rasur Veorr | ὃ hineingeflickt Veorr 9 ἀφεχτέων
Corn.] ἀφϑέγχτων VM 12 [2orı] * 18 τῇ] τῆς M 19 τοῦτο] τούτῳ 2

Harnack; aber der Sinn ist," daß dieses (sc. Gebot: Blut um Blut) vielleicht zweck-
mäßig, aber doch nur aus einer Notlage zu begreifen ist 24 αὐτὸ vermutungs-
weise Harnack] αὐτὸς VM; die Erläuterung bringt Z. 25f: indem Jesus das
(gleichfalls eine Todesstrafe ankündigende) alttestamentliche Wort mit der Formel
ὁ ϑεὸς εἰπὼν einführt, bekennt er, daß auch dieser Teil des Gesetzes von Gott

herrührt | (ὥσπερ᾽ "9 7 καταριϑμεῖται] lies wohl συγκατατέϑειται *

ιῷ

0208

or

1

Ö408

Panarion haer. 33, 5, 1—6, 3 (Ptolemaeus) 455

εἰ

ὁ δέ ἐστι μέρος αὐτοῦ τυπιίκόν, τὸ Kat’ εἰκόνα τῶν πνευματικῶν
χαὶ διαφερόντων χείμενον, τὰ ἐν προσφοραῖς. λέγω χαὶ περιτομῇ χαὶ

σαββάτῳ χαὶ νηστείᾳ καὶ πάσχα χαὶ ἀζύμοις χαὶ τοῖς τοιούτοις νομοϑετη-
Ῥέντα. πάντα γὰρ ταῦτα, εἰκόνες nal σύμβολα ὄντα, τῆς ἀληϑείας

5 φανερωϑείσης μετετέϑη᾽ κατὰ μὲν τὸ φαινόμενον χαὶ (τὸ) σωματικῶς ἐχτε-

λεῖσϑιαι ἀνῃρέϑη, κατὰ δὲ τὸ πνευματικὸν ἀνελήφϑη, τῶν μὲν ὀνομάτων τῶν
αὐτῶν μενόντων, ἐνηλλαγμένων δὲ τῶν πραγμάτων. χαὶ γὰρ προσφορὰς

[4 [4 [Er ce - e IE >) 3 ὯΝ ) \ SE: >) [4 r 1
προσφέρειν προσέταξεν ἡμῖν ὁ σωτήρ, ἀλλ᾽ οὐχὶ τὰς δι᾿ ἀλόγων ζῴων ἣ
τούτων τῶν ϑυμιαμάτων, ἀλλὰ διὰ πνευματικῶν αἴνων Aal δοξῶν χαὶ

10 εὐχαριστίας χαὶ διὰ τῆς εἰς τοὺς πλησίον χοινωνίας χαὶ εὐποιίας. χαὶ

σωματικῆς, ἀλλὰ καρδίας τῆς πνευματικῆς. χαὶ τὸ σάββατον (δὲ) φυλάσσειν"
ἀργεῖν γὰρ ϑέλει ἡμᾶς ἀπὸ τῶν ἔργων τῶν πονηρῶν. χαὶ νηστεύειν δέ"
ἀλλὰ οὐχὶ τὴν σωματικὴν βούλεται νηστείαν ἡμᾶς νηστεύειν, ἀλλὰ τὴν

περιτομὴν περιτετμῆσϑαι ἡμᾶς βούλεται, ἀλλ᾽ οὐχὶ τῆς ἀχροβυστίας τῆς
τε ρτομη)ν» περιτετμησυσε. βιᾶς 5. X ING Up Sen

15 πνευματικήν, Ev ἣ ἐστιν ἀποχὴ πάντων τῶν φαύλων. φυλάσσεται μέντοι

γε nal παρὰ τοῖς ἡμετέροις ἣ χατὰ τὸ φαινόμενον νηστεία, ἐπεὶ χαὶ ψυχῇ
τι συμβάλλεσθαι δύναται αὕτη μετὰ λόγου γινομένη, ὁπότε μηδὲ διὰ τὴν
πρός τινας μίμησιν γίνεται μήτε διὰ τὸ ἔϑος μήτε διὰ τὴν ἡμέραν, ὡς
ὡρισμένης (εἰς) τοῦτο ἡμέρας. ἅμα δὲ χαὶ εἰς ἀνάμνησιν τῆς ἀληϑινῆς

20 νηστείας, ἵνα οἱ μηδέπω ἐχείνην δυνάμενοι νηστεύειν ἀπὸ τῆς χατὰ τὸ

25

30

φαινόμενον νηστείας ἔχωσι τὴν ἀνάμνησιν αὐτῆς. χαὶ τὸ πάσχα δὲ ὁμοίω
χαὶ τὰ ἄζυμα, ὅτι εἰκόνες ἦσαν, δηλοῖ nal Παῦλος ὃ ἀπόστολος »τὸ ὃ
πάσχα ἡμῶν, λέγων, ἐτύϑη Χριστόςςε, καί »ἵνα ἦτε, φησίν, ἄζυμοι, μὴ
μετέχοντες ζύμης (ζύμην δὲ νῦν τὴν καχίαν λέγει), ἀλλ᾽ ἦτε νέον φύραμας«.

6. Οὕτως γοῦν καὶ αὐτὸς ὁ τοῦ ϑεοῦ εἶναι νόμος δὁμολογούμενος εἰς
τρία διαιρεῖται, εἴς τε τὸ πληρούμενον ἀπὸ τοῦ «σωτῆρος (τὸ γάρ »οὐ
φογεύσεις, οὐ μοιχεύσεις, οὐκ ἐπιορχήσειςς ἐν τῷ μηδ᾽ ὀργισϑῆναι μηδὲ
ἐπιϑυμῆσαι μηδὲ ὀμόσαι περιείληπται)" διαιρεῖται δὲ καὶ εἰς τὸ ἀναιρού-
μενον τελείως. τὸ γάρ »ὀφϑαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ nal ὀδόντα ἀντὶ ὀδόντος «
συμπεπλεγμένον τῇ ἀδικίᾳ καὶ αὐτὸ ἔργον τῆς ἀδικίας ἔχον, ἀνῃρέϑ'η ὑπὸ
τοῦ σωτῆρος διὰ τῶν ἐναντίων. τὰ δὲ ἐναντία ἀλλήλων ἐστὶν ἀναιρετιχά᾽
γέἐγὼ γὰρ λέγω ὑμῖν μὴ ἀντιστῆϊναι ὅλως τῷ πονηρῷ, ἀλλὰ ἐάν τίς σε

DIN

22 1 Kor. 5,7 — 26 Matth. 5, 21ff — 29 Matth. 5, 88 — 32 Matth. 5, 39

M

2 διαφερόντων Pet.] διαφερόντως VM | τὰ] τὸ M δ᾽. (τὸΣ * 6 We
λή! ]φϑη, u getilgt Veorr 12,087 14 σωματιχὴν + νηστείαν (also das
Wort zweimal) M .19 (eis) Pet. 34 vor ζύμης + τῆς M | δὲ Dind. Öh.]
te VM 25 οὕτως Grabe] οὗτος VM 26 re hineingeflickt Veorr

8 P220

9

10

11

12 δ 204
13

14

15

3 P221
Ö410

456 Epiphanius

fon, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην σιαγόναε. διαιρεῖται δὲ χαὶ εἰς 4
& μετατεϑὲν nal ἐναλλαγὲν ἀπὸ τοῦ σωματικοῦ ἐπὶ τὸ πνευματιχόν, τὸ
συμβολιχὸν τοῦτο {τὸ χατ᾽ εἰχόνα τῶν διαφερόντων νενομοϑετημένον. αἱ ὅ
ὶ τὰ σύμβολα παραστατιχὰ ὄντα ἑτέρων πραγμάτων χαλῶς | D205
To μέχρι μὴ παρῆν ἡ ἀλήϑεια᾽ παρούσης δὲ τῆς ἀληϑείας τὰ τῆς
ν, od τὰ τῆς εἰκόνος. ταῦτα δὲ χαὶ οἱ μαϑηταὶ αὐτοῦ 6
χαὶ ὁ ἀπόστολος Παῦλος ἔδειξε, τὸ μὲν τῶν εἰκόνων, ὡς ἤδη εἴπομεν, διὰ

πάσχα χαὶ τῶν ἀζύμων δείξας δι᾿ ἡμᾶς, τὸ δὲ τοῦ συμπεπλεγμένου
μοὺ τῇ ἀδικίᾳ, εἰπών »τὸν νόμον τῶν ἐντολῶν ἐν δόγμασι κατηργῆσϑαις,
δὲ τοῦ ἀσυμπλόχου τῷ χείρονι, »ὃ μὲν νόμοςε εἰπών »ἅγιος, χαὶ ἡ
ἁγία καὶ δικαία χαὶ ἀγαϑής.

1. Ὡς μὲν οὖν συντόμως ἔστιν εἰπεῖν, αὐτάρκως οἶκαί σοι δεδεῖχϑαι 7,1
χαὶ τὴν ἐξ ἀνθρώπων παρεισδύσασαν νομοϑεσίαν χαὶ αὐτὸν τὸν τοῦ ϑεοῦ
νόμον τριχῆ διαιρούμενον. περιλείπεται δὲ ἡμῖν τίς ποτέ ἐστιν οὗτος ὃ 3
15 ϑεὸς ὁ τὸν νόμον ϑέμενος. ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἡγοῦμαί σοι δεδεῖχϑαι ἐπ
τῶν προειρημένων, εἰ ἐπιμελῶς ἀχήχοας. εἰ γὰρ μήτε ὕπ᾽ αὐτοῦ τοῦ 8

A

Θὰ

"
--

(γ (ὦν. 0

(» εἰ
x
Al
[Ὁ]
>

om...

τελείου ϑεοῦ τέϑειται οὗτος, ὡς ἐδιδάξαμεν, μήτε μὴν ὑπὸ τοῦ διαβόλου,
ὃ μηδὲ ϑεμιτόν ἐστιν εἰπεῖν, ἕτερός τίς ἐστι παρὰ τούτους οὗτος 6 ϑέμενος

τὸν νόμον. οὗτος δὲ δημιουργὸς καὶ ποιητὴς τοῦδε τοῦ παντός ἐστι 4
20 χόσμου χαὶ τῶν ἐν αὐτῷ ἕτερος ὧν παρὰ τὰς τούτων οὐσίας μέσος (TE)
τούτων χαϑεστώς, ἐνδίκως χαὶ τὸ τῆς μεσότητος ὄνομα ἀποφέροιτο ἄν.
χαὶ εἰ 6 τέλειος ϑεὸς ἀγαϑός ἐστι κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν, ὥσπερ χαὶ 5
ἔστιν (ἕνα γὰρ μόνον εἶναι ἀγαϑὸν ϑεὸν τὸν ἑαυτοῦ πατέρα 6 σωτὴρ
ἡμῶν ἀπεφήνατο, ὃν αὐτὸς ἐφανέρωσεν), ἔστι δὲ xal ὁ τῆς τοῦ ἀντιχει-
25 μένου φύσεως χαχός τε χαὶ πονηρὸς ἐν ἀδικίᾳ χαραχτηριζόμενος, τούτων
δὲ οὖν μέσος χαϑεστὼς χαὶ μήτε ἀγαθὸς ὧν μήτε μὴν χκαχὸς μῆτε ἄδικος,
ἰδίως γε λεχϑείη ἂν δίκαιος, τῆς κατ᾽ αὐτὸν δικαιοσύνης ὧν βραβευτής.
! ἔσται μὲν καταδεέστερος τοῦ τελείου ϑεοῦ χαὶ τῆςξέκχείνου δικαιοσύνης 6
ἐλάττων οὗτος 6 ϑεός, ἅτε δὴ καὶ γεννητὸς ὧν καὶ οὖκχ ἀγέννητος | (εἷς Ὁ 206

9 Ephes. 2, 15 — 10 Röm. 7, 12 — 23 vgl. Matth. 19, 17

1 σιαγῶνα M | διαιρεῖται ἢ ἀλληγορεῖται VM 3 (τὸν Harnack >5n
angeflickt Veorr 6 δεῖ aus δὴ Veorr 7 τὸ μὲν Oporinus]) τὸν μὲν VM | ei

no/l/uev, o aus ὦ Veorr 10 ἡ hineingeflickt Veorr 13 παρεισδύσαν V
14 ἡμῖν + (delkaı)? * + {τὸν Jül. ποτέ ἐστιν nachgetragen Veorr | οὗτος,
o aus ὦ Veorr 20 (Te) * 25 φύσεως] δυνάμεως, aber am Rande dafür

φύσεως V eorr 26 de] δὴ Hilgenfeld 27 ye *]j re VM

5

10

Panarion haer. 33, 6, 3—S, 1 (Ptolemaenus) 457

-

γάρ ἐστιν ἀγέννητος 6 πατήρ, | ἐξ οὗ τὰ πάντα, ἰδίως τῶν πάντων ἤρτη- P222

μένων ἀπ᾽ αὐτοῦ), μείζων δὲ χαὶ κυριώτερος τοῦ ἀντικειμένου γενήσεται
χαὶ ἑτέρας οὐσίας TE Aal φύσεως πεφυχὼς παρὰ τὴν ἑκατέρων τούτων
οὐσίαν. τοῦ μὲν γὰρ ἀντιχειμένου ἐστὶν ἡ οὐσία φϑορᾶ τε καὶ σκότος
(ὑλικὸς γὰρ οὗτος καὶ πολυσχιδής), τοῦ δὲ πατρὸς τῶν ὅλων τοῦ ἀγεννήτου

[4

ἣ οὐσία ἐστὶν ἀφϑαρσία τε χαὶ φῶς αὐτοόν, ἁπλοῦν τε χαὶ | μονοειδές᾽

©

οι

ἡ δὲ τούτου οὐσία διττὴν μέν τινα δύναμιν προήγαγεν, αὐτὸς δὲ τοῦ
χρείττονός ἐστιν εἰχών. μηδέ σε τανῦν τοῦτο ϑορυβείτω, ϑέλουσαν
μαϑεῖν πῶς ἀπὸ μιᾶς ἀρχῆς τῶν ὅλων, (ἁπλῆς) οὔσης τε καὶ ὁμολογου-
μένης ἡμῖν καὶ πεπιστευμένης, τῆς ἀγεννήτου καὶ ἀφϑάρτου χαὶ ἀγαϑῆς,
συνέστησαν χαὶ αὗται αἱ φύσεις, ἥ τε τῆς φϑορᾶς καὶ (N) τῆς μεσότητος,
ἀνομοούσιοι αὗται χαϑεστῶσαι, τοῦ ἀγαθοῦ φύσιν ἔχοντος τὰ ὅμοια ἑαυτῷ
χαὶ ὁμοούσια γεννᾶν TE χαὶ προφέρειν. μαϑ'ήσῃ γάρ, ϑεοῦ διδόντος, ἑξῆς
χαὶ τὴν τούτων ἀρχήν τε καὶ γέννησιν, ἀξιουμένη τῆς ἀποστολικῆς παρα-
δόσεως, ἣν ἐκ διαδοχῆς καὶ ἡμεῖς παρειλήφαμεν μετὰ χαὶ τοῦ χανονίσαι
πάντας τοὺς λόγους τῇ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν διδασκαλίᾳ.

ταῦτά σοι, ὦ ἀδελφή μου Φλώρα, δι᾽ ὀλίγων εἰρημένα οὖκ ἠτόνησα
χαὶ τὸ τῆς συντομίας προέγραψα ἅμα τε τὸ προχείμενον ἀποχρώντως
ἐξέφηνα, ἃ χαὶ εἰς τὰ ἑξῆς τὰ μέγιστά σοι συμβαλεῖται, ἐάν γε ὡς χαλὴ
γῆ χαὶ ἀγαϑὴ γονίμων σπερμάτων τυχοῦσα τὸν δι᾿ αὐτῶν καρπὸν ἄνα-

δείξῃς.

—

Πτολεμαίου πρὸς Φλώραν ἐπληρώϑη.

Υ \ kn ’ \ - - ’ Ἢ

8. Τίς δὲ τούτων τῶν ῥημάτων καὶ τῆς τοῦ γόητος τούτου καὶ

- - Α 2 - 2 ’ \
[τῆς] τῶν σὺν αὐτῷ ἀνέξεται φρενοβλαβείας, Πτολεμαίου δέ φημι καὶ

1 vgl. IKor. 8, 6 — 19 vgl. Matth. 13, Sf

1 ἀγέννητος am Rande nachgetragen Veorr 3 πεφυχὼς + (εὑρεϑήσεται ὃ *
> πολυσδὴς Μ 7 hinter προήγαγεν vermuten Stieren u. Harnack eine Lücke, Stieren
ergänzt {τόν τε διάβολον χαὶ τὸν δημιουργόν); aber τούτου muß sich, wie sowohl
das Vorhergehende, als auch das folgende αὐτὸς schlechthin fordert, auf den δη-
μιουργὸς beziehen. Die διττὴ δύναμις, die er hervorbringt, ist die zwischen Licht
u. Finsternis geteilte d. ἢ. die μεσότης; vgl. S. 456, 21 u. 457, 11 8 τοῦτο am
Rande nachgetragen V eorr 9 (ἁπλῆς *, vgl. Z. 6] μιᾶς Harnack 10 τῆς
Pet.] voo ΜΝ 11 (n) Dind. 14 τούτων Stieren] τούτου VM 17 ἠτόνησα])
ἐφθόνησα Pet. (Verschlechterung) 18 re ἢ μὲν VM | «ἀποχούντως M
20 τὸν] τῶν M 24 [τῆς] * | φρενοβλαβίας aus φραινοβλαβείας V eorr φρενο-
βλαβίας M | de *| re VM

Ö412

10

8,1

458 Epiphanius

- > > > ’
τῶν ἀμφ avron, εἰς | τοσοῦτον χυχώντων καὶ καττυόντων πλά- D207
σματα: οὔτε γὰρ τῶν παλαιῶν τραγῳδοποιῶν τις οὔτε οἱ καϑεξῆς 9

μιμηλοὶ τὸν τρύπον, οἱ περὶ Φιλιστίωνα λέγω καὶ Διογένη τὸν τὰ
ἵπιστα γράψαντα ἢ οἱ ἄλλοι πάντες οἱ τοὺς μύϑους ἀναγεγραφότες

5 zei ῥαψῳδήσαντες, τοσοῦτον ψεῦδος ἠδυνήϑησαν ἐχτυπῶσαι, ὡς 8ὃ
οὗτοι | τολμηρῶς φερόμενοι κατὰ τῆς ἑαυτῶν ζωῆς δεινὰ ἑαυτοῖς P223
χατεσχεύίασαν χαὶ τὸν νοῦν τῶν πειϑομένων αὐτοῖς ἀνθρώπων εἰς
μωρὰς ζητήσεις περιέβαλον καὶ γενεαλογίας ἀπεράντους, αὐτοὶ τὰ ἐν 4
χερσὶ μὴ ἐπιστάμενοι καὶ τὰ ἐπουράνια ἐπαγγελλόμενοι μέτροις τισὶν

10 ὁροϑετεῖν zei τινῶν μαιωτικῶν μητρῶν ὡς ἐπουρανίων, τῶν οὐχ
οὐσῶν ὡς ὑπαρχουσῶν ἐπιστήμας ἀναδεχόμενοι. ἀχούσας δέ τις
παρὰ τούτων. εἰ μὲν τῶν ἀφρονεστάτων εἴη, τῷ ψεύδει νομίζων τι
παρ᾽ αὐτοῖς μετάρσιον ἐγνωχέναι ῥᾳδίως ὑπαχϑήσεται (»ὅτι πᾶν
ὄρνεον κατὰ γένος συνάγεται. καὶ τῷ ὁμοίῳ κολληϑήσεται ἀνήρς.

15 φησὶν ἡ γραφή)" εἰ δέ τις περιτύχοι αὐτοῖς τῶν συνετῶν καὶ τὸν 6
εὔλογον λογισμὸν κεκτημένον, καταγελάσει μὲν τῆς | τοσαύτης ληρφ- Ὁ 414
δίας. ἀπ᾿ αὐτῆς δὲ τῆς ὑποϑέσεως τῶν παρ᾽ αὐτοῖς λεγομένων τὴν
ἀνατροπὴν εἴσεται. ἐλέγχονται γὰρ οὗτοι παντάπασι, καϑ' ἑαυτῶν
ὁπλιζόμενοι τὰ ψεύδη τῆς αὐτῶν ματαιοπονίας.

Sr

20 πόϑεν γὰρ ὑμῖν. ὦ οὗτοι Πτολεμαῖοί τε καὶ Πτολεμαῖαι, τοῦ ἴ
- - κ᾿ - c
Βυϑοῦ τὰ μέτρα καὶ ci μαιώσεις τῶν τοχετῶν καὶ γεννητικῶν VNO-
2 c - c x ’ x πὶ ’ x
ϑέσεων ἢ γνῶσις; ος γὰρ παρόντες χαὶ τῶν ἐπουρανίων τας 8

φύσεις ϑεασάμεγοι καὶ ὡς αὐτοῦ προόντες τοῦ παρ᾽ ὑμῖν Βυϑοῦ
καλουμένου, ἐπαγγέλλεσϑε τὴν εἴδησιν ἡμῖν ὑποδεικνύναι, οὐδενὸς 9

25 πώποτε τῶν προφητῶν τοῦτο εἰρηκότος, οὐκ αὐτοῦ Μωυσέως οὐ
τῶν πρὸ αὐτοῦ οὐ τῶν μετ᾽ αὐτὸν οὐ τῶν εὐαγγελιστῶν οὐ τῶν
ἀποστόλων, εἰ μὴ ἄρα τὰ ἐϑνόμυϑα ποιήματα εἴποις τῶν περὶ
Ὀρφέα | τε καὶ Ἡσίοδον καὶ ᾿κέσιον καὶ Στησίχορον, παρ᾽ οἷς αἱ τῶν D208
ἀνθρώπων γενεαὶ μετεποιήϑησαν εἰς ϑεῶν ἐπωνυμίας καὶ τὰ ἐν

30 ἀνϑρώποις τετελεσμένα ποιητικῶς ἐδραματουργήϑη. κἀκεῖνοι γὰρ 10
8 vgl. I Tim. 1, 4 — 13 Sir. 13,16 — 27 vgl. oben haer. 31, 2, 4; S. 384,11 ff
vVM
1 zuz///ortwv, aus χυχλούντων Veorr κατατυόντων, d getilgt Veorr
10 zu μαιωτιχῶν μητρῶν, vgl. Z. 21 ὡς hineingeflickt Veorr 12 νομίζων

τι Pet.) νομίζοντι VM 13 lies παρ᾽ αὐτῶν * 15 τὸν, lies vielleicht τῶν ἢ
20 ὑμῖν ὦ οὗτοι aus οὗτοι ὦ ὑμῖν Veorr ὑμῖν οὗτοι ὦ M 23 αὐτοῦ ἢ αὐτοὶ,
ol auf Rasur Veorr αὐτοὶ M 94 ἡμῖν ἢ ὑμῖν VM 28 Στησίχρονον VM

10

Panarion haer. 33, 8, 1—9, 4 (Ptolemaeus) 459

οὕτως ἐνόμισαν, ἐκϑειάσαντές (Te) τοὺς περὶ Δία καὶ Plav καὶ Ἥραν
καὶ ᾿ϑηνᾶν καὶ ᾿Απόλλωνα καὶ ᾿ἀφροδίτην καὶ τὰς τούτων χακίας
γονὰς τιμήσαντες, εἰς φαντασίαν πολυϑείας καὶ εἰδωλολατρείας τὸν
κόσμον ἐνέβαλον. ἀλλὰ οὐκέτι μοι πολλή τις χρεία γενήσεται εἰς
τὴν σοῦ, ὦ Πτολεμαῖε, ἀνατροπήν τε καὶ ἔλεγχον καὶ τῶν κατὰ σέ.
ἤδη τῶν σῶν προπατόρων τὸν ἔλεγχον ἱχανῶς εἰληφότων. διὰ δὲ
τῶν προειρημένον τὴν κατὰ σοῦ αἰσχύνην συστησάμενος διέξειμι τὴν
τῶν ἑτέρων πλάνην, ϑεὸν ἐπικαλούμενος ἐπίκουρον τῆς ἡμῶν
μετριότητος, ὅπως τὴν παρ’ ἑἕχάστῳ ἔϑνει κακῶς ἐπινενοημένην
ὑπόϑεσιν φωράσω τε καὶ ϑριαμβεύσω, ἐπὶ τῇ ἐπαγγελίᾳ τῆς σπουδῆς
παρὰ ϑεοῦ αἰτούμενος τὴν χάριν.

9. Ἵνα δὲ μὴ ἀβασάνιστα ἢ τὰ τρία σου λεξείδια, ἃ δὴ πρὸς
Φλώραν τὸ γύναιον ἐπιστέλλων ἐκομπάσω, (0) Πτολεμαῖε (ἀεὶ γὰρ
αἱ ὀφιώδεις διδασκαλίαι γυναιχάρια σεσωρευμένα ἁμαρτίαις ἀπατῶσι,
κατὰ τὸν τοῦ ἀποστόλου λόγον), [καὶ] αὐτὰς δὴ τὰς λέξεις καιρίως
ἐνταῦϑα παραϑέμενος, καὶ τὴν αὐτῶν ἀνατροπήν, ἀναγκαίαν οὖσαν
εἰς τὸ μὴ καταλειφϑῆναι ῥίζαν τῆς ζιζανιώδους σου σπορᾶς, ἑξῆς
ἀκολούϑως ποιήσομαι.

Φάσκεις γάρ, ὦ οὗτος, τὸν νόμον τριχῆ dıyojodeı χαὶ τὸ μὲν
ἔχειν τι ἐκ τοῦ ϑεοῦ, τὸ δὲ ἐκ Μωυσέως, τὸ δὲ ἐκ τῶν πρεσβυτέρων.
καὶ ὅτι μὲν (περ) ἐκ τῶν πρεσβυτέρων οἴει γεγραμμένον οὐχ ἔχεις
που ἀποδεῖξαι, τοῦτό ἐστι δῆλον. οὐδαμοῦ γὰρ ἐν νόμῳ ἐμφέρονται
ai τῶν πρεσβυτέρων παραδόσεις. ἀλλὰ | ἀγνοῶν καὶ τὰς βίβλους καὶ
τὴν ἀλήϑειαν φαντάζῃ συκοφαντῶν καὶ τὰς ἀχολουϑίας F ἀγνοῶν
ἑχάστης ἀχριβοῦς εἰδήσεως. ai γὰρ παραδόσεις τῶν πρεσβυτέρων
δευϊτερώσεις παρὰ τοῖς Ἰουδαίοις λέγονται. εἰσὶ δὲ αὗται τέσσαρες"
μία μὲν ἡ εἰς ovoua Μωυσέως φερομένη, δευτέρα δὲ ἡ τοῦ καλου-
μένου Ῥαββὶ "Arißa, τρίτη Adda ἤτοι Ἰούδα, τετάρτη τῶν υἱῶν

5. τῶν ἑτέρων, gemeint sind die nächstfolgenden Häresen — 13f vgl. II Tim.
3, 6 — 25ff vgl. zu haer. 15, 2, 1; S. 209, 204}

M

1 (re) * | Aialli, ν wegradiert Veorr Alav M 2 zaxias ist, als Genitiv
gefaßt, unanstößig ὃ χαὶ τῶν --- ἔλεγχον < M 6 vor ἤδη ein χαὶ getilgt
Veor 18 &zoundow, « auf Rasur Vecorr | (ὦ) ῦ | ἀεὶ] ἃ δεῖ Μ 15 [καὶ] *
16 παραϑέμενος Ἢ παραϑήσομαι VM 18 ποιήσοι μαι, o aus οὖ 19 co]
tö///, ν wegradiert Veorr 21 (önee) * 24 ὁ ἀγνοῶν) vom Abschreiber aus
2.23 wiederholt; lies wohl ἀλλοιῶν ἢ

+1

P224

9,1

D 209

Ö416

„4

μ
σι

20

460 Epiphanius

᾿σαμωναίου. ἐπεὶ ποῦ ἔχεις, φιλόνεικε καὶ ἀκατάστατε τὴν γνώμην.
δεῖξαι ἐν ταῖς πέντε βίβλοις τῆς πεντατεύχου καὶ ϑεοῦ νομοϑεσίας
ὅτε ἐρρήϑη ὁ λόγος ὁ παρὰ τῷ σωτῆρι εἰρημένος »(0g) ἐρεῖ τῷ πατρὶ
αὐτοῦ χορβὰν ὃ ἐστι δῶρον, οὐκ ὠφεληϑήσεταί τι ἐξ αὐτοῦ«; ἀλλὰ
οὐχ ἔχεις δεῖξαι. ἄρα γοῦν ἐξέπεσέ σου ὃ λόγος, τοῦ ῥήματος οὐδαμοῦ
ἐν τῇ πεντατεύχῳ ἐμφερομένου. καὶ μάτην τὴν ὑπὸ σοῦ ἠἡπατημένην
Φλώραν ἐφάντασας τὰ δὲ ὑπὸ Μωυσέως * οὐκ ἐκτὸς τοῦ ϑεοῦ
καὶ αὐτὰ ἐνομοϑετήϑη. ἀλλὰ ἐκ τοῦ ϑεοῦ διὰ Μωυσέως, ὃ καὶ ἐξ
αὐτῆς τῆς τοῦ σωτῆρος ἐπιχρίσεως δείκνυται. αὐτὰς γὰρ ἃς παρή-
γαγες μαρτυρίας κατὰ σαυτοῦ ἐπισυνήγαγες. φάσχει γὰρ ὁ κύριος ἐν
τῷ εὐαγγελίῳ ὅτι »Mowvons ἔγραψεν κατὰ τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν -«
ὃ δὲ ἔγραψε Μωυσῆς οὐκ ἐκτὸς βουλήσεως ϑεοῦ ἔγραψεν, ἀλλ᾽
πνεύματος ἀγίου ἐνομοϑέτησε. λέγει γὰρ ὁ κύριος ἐν τῷ εὐαγγελίῳ"
»0 ὁ ϑεὸς συνέζευξεν, ἄνϑρωπος μὴ χωριζέτως. καὶ πῶς συνέζευξεν,
διεξῆλϑεν * τὸ ῥῆμα ἵνα μάϑωμεν λέγων »ἀντὶ τούτου καταλείψει
ἄνϑρωπος τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ καὶ κολληϑήσεται
τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρχα μίαν«. εἶτα ἐπιφέρει
λέγων »0 οὖν ὁ ϑεὸς συνέζευξεν, ἄνϑρῶπος μὴ χωριζέτωκς«" καίτοι
γε οὐδαμοῦ τοῦ κυρίου τοῦτο εἰρηκότος, ὁπηνίχα τὸν Adau καὶ τὴν
Evav ἔπλασεν ἢ μόνον »ποιήσωμεν αὐτῷ κατ᾽ αὐτὸν βοηϑόν«. ἀλλὰ
τοῦτο ὑπὸ τοῦ Adau εἴρηται, ὅτε ἀνέστη ἐκ τοῦ ὕπνου καὶ εἶπεν
»τοῦτο νῦν ὀστοῦν | ἐκ τῶν ὀστῶν μου καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρχός μου᾿
αὕτη κληϑήσεται γυνὴ ὅτι ἐκ τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς ἐλήφϑη αὕτης«" εἶτά
φησιν »ἀντὶ τούτου καταλείψει ἄνϑρωπος τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν
μητέρα αὐτοῦ, καὶ κολληϑήσεται τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ
δύο εἰς σάρχα μίανε. οὐ τοῦ ϑεοῦ τοίνυν τοῦτο εἰπόντος, τοῦ δὲ
᾿δὰμ εἰρηκότος, τοῦ κυρίου δὲ ἐπιμαρτυροῦντος ἐν τῷ εὐαγγελίῳ
ϑεοῦ εἶναι τὸ ῥῆμα τὸ διὰ τοῦ ᾿Αδὰμ εἰρημένον, ἀπ᾿ αὐτῆς τῆς ὑπο-
ϑέσεως ἔδειξεν, ὅτι ἐκεῖ μὲν ᾿Αδὰμ εἴρηκεν ϑεοῦ δὲ βουλήσει ἐφϑέγ-
γετο καὶ ὧδε ὁ Μωυσῆς ἐνομοϑέτησεν ϑεοῦ αὐτῷ καταγγείλαντος
τὴν νομοϑεσίαν. καὶ αὗται μὲν ἤδη αἱ δύο σου λέξεις διέπεσον, καὶ

3 Mark. 7, 11 — 11 Matth. 19, 8 --- 14 Matth. 19, 6 — 15 Matth. 19,5 —
20 Gen. 2, = — 22 Gen. 2, 23 — 24 Gen. 2, 24

M

3 (ὃς) Ausgg. 7 « (vouosern$ivre) ἢ 15 =» etwa (owıordvor) *
16 aöroö2 <M 18 ὃ οὖν nachgetragen Veorr 29 βουλήσει ἢ βούλησις,
ı aus εἰ Veorr βούλησις M

or

=]

9 P225

10

11

D 210

10

20

30

Panarion haer. 33, 9, 4—10, 7 (Ptolemaeus) 461

2 ’ VENEN δ γὴν - ἝΝ « Ὁ \ ’
οὐ πορρῶϑεν, ἀλλα AN αὕτῆς τῆς χρήσεως. καὶ οτι μὲν νομοϑεσία
ϑεοῦ ἔστιν, τοῦτο δῆλον. πανταχοῦ δὲ ϑεὸς νομοϑετεῖ τὰ μὲν εἰς

\ x ’ \ \ > ‚ “ ,
χρόνους, τὰ δὲ εἰς τύπους, τὰ δὲ εἰς ἀποκάλυψιν τῶν μελλοντῶν
2 > - T > \ ς ’ ς - > - \ 7] & \
ἔσεσϑαι ἀγαϑῶν, ὧν ἐλϑῶὼν ὁ xvoLos ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἔδειξε τὴν

- - 2
πλήρωσιν ἐν τῷ εὐαγγελίῳ.

N N - x € - - ’
10. Ta δὲ τῆς παρὰ σοὶ ἑτέρας ϑεῶν διαιρέσεως τριχῆ παλιν
\ > \ \ N
διαιρεϑείσης ἐπαναλαβῶν καὶ αὐτὰ δείξω παρὰ σοὶ σεσυχοφαντημένα

x > a ὟΝ > x ’ \ = ς
καὶ οὐχ} ἄλλο τι ον ἄλλα γόητος τὸ ἔργον. ποῖος γὰρ ἡμῖν τρίτος 5

\ , ’ c ’ " Ὑ 5
ϑεὸς πάρεστιν, ἐκ δύο συσταϑεὶς ὁμοιωμάτων καὶ 000 ἕτερον ὧν

- 5 u \ Ir ς ' ”
τῶν δύο, οὔτε τὴν κακίαν ἔχων καὶ ἀδικίαν ὡς ἔφης, οὔτε τὴν aya-
’ \ οἱ 2 \ Δ rs \ \
HOTNTa καὶ φωτεινὴν οὐσίαν, μεσαίτατος δὲ ὧν δίκαιος; χαὶ γαρ

ΕῪΞ «Ὁ >» ’ ὟΝ ’ ’ ) ’ > = ’ ’
ἀληϑῶς ἀλλότριος ὧν πάσης δικαιοσυνῆς EIXoTmg ἀγνοεῖς τί ποτέ

> ’ SEN, Ἄς ἂν \ \ > ‚ , \
ἐστι δικαιοσυνη, ἑτέραν αὑτὴν παρὰ τὴν ἀγαϑότητα νομίζων. πολὺ
δὲ In γϑή ; 3 ξ ὃ 5 \ 2 x 120 - An} , Re ὃ 79
ἐ ἐλεγχϑησῃ, ὦ ῥᾳδιουργὲ καὶ ἀλλοτριξε τῆς ἀληϑείας" οὐδαμοϑεν
x ‚ \ ’ > ee) > [4 x Iran» ’
yao γίνεται To δίκαιον ἀλλ ξξ ἀγαϑότητος καὶ οὐδὲ allomg τις γενη-
> ‚ x 5 [dj Ἢ ς , - x
σεται ἀγαϑος, εἰ um ἢ | δίκαιος. οϑεν καὶ ὁ κύριος, ἐπαινῶν τὴν
I “ Fi \ ’
γομοϑεσίαν καὶ τοὺς αὐτῆς δικαίους, ἔλεγεν »κοσμεῖτε τοὺς τάφους
τῶν προϊφητῶν καὶ οἰκοδομεῖτε τὰ μνημεῖα τῶν δικαίων, καὶ οἱ
Mir: > > ‚ ΄ ᾿ ’ Ps N
πατέρες υμῶν ἀπέχτειναν AUTOVSE. ποϑὲν δὲ γεγονασι προφῆται καὶ
, 2) > ὋΝ . \ - - \ 2 ’ Sand ’, Ω
δίχαιοε ἀλλ ἢ ἀπὸ τῆς τοῦ πατρὸς ἀγαϑοτητος; καὶ ἵνα δείξῃ οτι
= = > ’ ΩΣ [d)
ἐν τῷ μέρει τῆς ἀγαϑότητος 0 δίχαιος ἕστηκεν, ἔλεγεν »ομοιοι γένεσϑε
= = = = 2 ἣν ’ 5 > τ \ a
τῷ πατρὶ υμῶν τῷ Ev τοῖς οὐρανοῖς, OTL ἀνατέλλει αὐτοῦ τον NALov
\ \ x x x x >
ἐπὶ ἀγαϑοὺς καὶ πονηροὺς καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους χαὶ ἀδίχουςς, ἵνα
δείξῃ τὸ δίκαιον ἀγαϑὸν καὶ τὸ ἀγαϑὸν δίκαιον καὶ τὸ πονηρὸν
ἄδικον καὶ τὸ ἄδικον πονηρόν.
\ \ a -. ’ 2 ; > Ber
Τὴν δὲ ἐπιπλοκὴν ἣν ἔφης τοῦ vouov οὐ δύνασαι ἀποδεῖξαι.
’ x 27 N [2 ’ - > - ’
EAAOS γὰρ συκοφαντῶν τον VOUOV, ἐπιπλοχήν τινα αὐτῷ προσάπτων,
\ \ \ , > \ > RE) = a8
διὰ τὸ εἰρηχέναι τὸν vouov »ὀφϑαλμὸν ἀντὶ ὀφϑαλμοῦ χαὶ ὀδόντα
5.7 \ ’ ς ’ \ , > #
ἀντὶ ὀδοντοςς καὶ ἐπειδὴ φονεῦξι ὁ νόμος τὸν φονευτήν. ἀλλὰ ἐξ
’
αὐτῆς τῆς τοῦ χυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ πραγματείας δειχϑήσεται
ὅτι οὐχ ἐπιπλοχή τις ἦν, ἀλλ᾽ ἡ αὐτὴ ἦν γομοϑεσία καὶ τὸ αὐτὸ

17 Matth. 23, 290 Luk. 11, 47 — 21 Matth. ὅ, 465 — 28 Lev. 24, 20
— 29 vgl. Lev. 24, 17 ν
M

1 διαιρεϑείσης, eıon auf Rasur V corr 9 ἕτερον *] ἕτερος VM 10 χα-

χίαν ἔχων --- οὔτε tyv <M 15 nach ἀλλ᾽ 4 Buchstaben ausradiertt V 18 μνη-

μεῖα, εἴα auf Rasur Veorr

13

4 P226

1

»--2
oa

ν᾽

402 Epiphanius

ἐνεργεῖ. τῇ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος εἰρημένῃ ἐντολῇ ὅτι »ἐάν τίς σε τυπτήσῃ
εἰς τὴν δεξιὰν σιαγόνα, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλληνε. καὶ {γὰρ καὶ
ὁ νόμος πάλαι τοῦτο κατεσχεύαζε λέγων »ὀφϑαλμὸν ἀντὶ ὀφϑαλμοῦς,
τουτέστι» »στρέφψον αὐτῷ τὴν σιαγόνας. ἵνα γὰρ διαφύγοι ἃ πάϑοι
ἃ» εἰ πλήξει, παρεῖχε τὴν σιαγόνα τῷ τύπτοντι, εἰδὼς ὅτι εἰ ἀφέλοι
ὀφϑαλμόν, τὰ αὐτὰ πείσεται διὰ τὸν νόμον.

11. Ὡς γὰρ ὁ πατὴρ βούλεται παιδεύειν τὰ τέκνα καὶ ἑχάστῃ
ἡλικίᾳ ἁρμοζόμενος προβαίνει τῇ παιδείᾳ, καὶ οὐχ ἴσως τὸ μικρὸν
ϑρέφος παιδεύει τῷ μειρακίῳ οὐδὲ τὸ μειράκιον ὡσαύτως τῷ νεανίσκῳ
οὐδὲ τὸν νεανίαν τῷ τελείῳ ἀνδρί, ἀλλὰ τῷ μὲν ὑποτιτϑίῳ διὰ
δαχτύλου παιδεία γίνεται, παιδίῳ δὲ μείζονι διὰ χειρὸς ῥαπίσματος,
μειρακίῳ δὲ διὰ ἱμάντος, νεανίσκῳ διὰ ῥάβδου, ἀνδρὶ δὲ ἐκδίκησις
τῶν μειζόνων παραπτωμάτων μαχαίρᾳ διὰ νόμου, οὕτως καὶ ὁ κύριος
ἑξῆς ἐνοϊμοϑέτει ἑκάστῃ γενεῷ τὰ ἁρμόζοντα. ἐκείνους μὲν γὰρ φόβῳ
ἐσωφρόνιζεν, ὡς παιδίοις μικροῖς διαλεγόμενος καὶ ἀγνοοῦσι τὴν
δύναμιν τοῦ ἁγίου πνεύματος, τοὺς δὲ τελείους τελείων ἠξίου μυστη-
ρίων. καὶ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ γὰρ οὕτω πως λέγει τοῖς μαϑηταῖς
ἐν πολλοῖς τόποις »οὐχ οἴδατε | τί ποιῶ, ὕστερον δὲ γνούσεσϑες,
τουτέστιν ὅταν τέλειοι γένησϑε" καὶ πάλιν »οὐχ ἡδεισαν, ἕως ἀνέστη
ἐκ τῶν νεχρῶνε. ὁ δὲ Παῦλος νοὔὕπω γὰρ ἠδύνασϑε, ἀλλ᾽ οὐδὲ ἔτι
δύνασϑες, δεικνὺς ὅτι χαιρῶν προϊόντων τελειότεραι ἐντολαί, οὖσαι
μὲν αἱ αὐταί, μεταβαλλόμεναι δὲ εἰς ἑτέραν σχέσιν, ἀλλὰ τοῖς νέοις
μὲν ἄλλως σχηματιζόμεναι, ἑτέρως δὲ τοῖς ἐντελεστέροις. vouo-
ϑετήσας γὰρ ὃ νόμος »ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφϑαλμοῦς οὐχ εἶπεν αὐτοῖς,
ἐχβάλετε ὀφϑαλμὸν ἀντὶ ὀφϑαλμοῦ, ἀλλ᾽ ἐὰν ἐκβάλῃ τις ὀφϑαλμόν,
ἐχβληϑήσεται ὁ ὀφϑαλμὸς τοῦ ἐχβαλόντος" ἕχαστος δὲ φειδόμενος
τοῦ ἰδίου σώματος παρεδίδου τὴν σιαγόνα τύπτεσϑαι καὶ οὐχ ἔτυπτε.
καὶ ἀπὸ τότε ἐφυλάττετο τὰ νῦν ἐν τῷ εὐαγγελίῳ τηλαυγῶς εἰρη-

18 Joh. 13, 7 — 19 vgl. Joh. 2, 22 — 20 IKor. 8, 2f — 24 Lerv. 24, 20
M
1 15/.... εἰρημένη | &vroAn/)//, überall ein Buchstabe wegradiert V corr
ὅτι τὸ VM 2 (γὰρ καὶ * 9 τῷ μειρακίῳ am Rande nachgetragen
Veorr | zo νεανίσχῳ am Rande nachgetragen V eorr 10 τῷ τελείῳ ἀνδρὶ auf
Rasur Veorr 13 μαχαίρᾳ Ἢ μάχαιρα VM 19 γένησϑε aus γενήσεσϑαι
Veorr 21 τελειόϊτεραι, ο aus ὦ Veorr | vor ἐντολαὶ Rasur von 5 Buch-
staben V eorr 911 οὖσαι μὲν auf Rasur Veorr 22 αἱ αὐταὶ nachgetragen

Veorr ἑαυταὰὶ M | [ἀλλὰ] ἢ 25 ἐχβάλλετε M

ee
Ep ἣ ᾿

8

11,1

3 215

=]

10

20

Vz

Panarion haer. 33, 10, 7—12, 3 (Ptolemaeus) 463

μένα, τότε μὲν ἀνάγχῃ os νέων σοφρονιζομένων, νῦν δὲ προαιρέσει
ἅτε δὴ τελείων πειϑομένων. εἰ δὲ φάσχεις περιπλοκὴν εἶναι ταύτην, 8
τὸ λέγειν νὐφϑαλμὸν ἀντὶ ὀφϑαλμοῦς zal τὸ τὸν φονέα φονεύεσϑαι,
ἰδοὺ καὶ περὶ τῆς ἡμέρας τῆς κρίσεως βλέπομεν τὸν σωτῆρα λέγοντα
»ὗτι ἐλεύσεται ὁ αὐτοῦ δεσπότης« (τοῦτο δὲ περὶ ἑαυτοῦ ἔλεγεν,
αὐτὸς πάντων ὧν δεσπότης) καί φησιν »καὶ διχοτομήσει αὐτὸν τὸν
δοῦλον καὶ τὸ μέρος αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀπίστων ϑήσεις. οὐκοῦν καὶ 9
κατὰ τοῦ σωτῆρος ἐξοπλίζῃ συκοφαντῶν πάλιν ῥήματα καὶ εἴποις ἂν
τοῦτον μὴ εἶναι ἀγαϑόὸν (καίτοι γε ἐκ πατρὸς ἀγαϑοῦ γεγεννημένον
καὶ ἀγαϑὸν ὄντα), ἀλλὰ δίκαιον καὶ [οὐϑ'᾽] ἕτερον παρὰ τὸν πατέρα.
δύνασαι ἄρα καὶ αὐτὸν ἀπαλλοτριοῦν τῆς τοῦ πατρὸς οὐσίας, ὦ οὗτος, 10
ὁ προελϑὼν ἡμῖν πάλιν διαι ρέτης καὶ γεωμέτρης τῶν Ze τριχῶς D213
τὰ πάντα διαιρῶν. χαὶ τῷ μὲν εἰπεῖν ὅτι εἰς τύπου s συμβολικῶς 11
τινα ἐν τῷ νόμῳ γέγραπται, ὀλίγα παρήφω τῆς Δ ΩΣ ἵνα διὰ
τῶν ὀλίγων δυνηϑῇς καὶ εἰς τὰ ἄλλα ἀπατῆσαι. καὶ γὰρ τῷ 19
ὄντι »ἐχείνοις τυπικῶς συνέβαινεν, ἐγράφη δὲ ἡμῖν εἰς νουϑεσίαν, εἰς
οὺς τὰ τέλη τῶν αἰώνων κατήντησενε, (ὥς) φησιν ὁ ἁγιώτατος
ἀπόστολος, περί τε περιτομῆς λέγων καὶ σαββάτου καὶ τῶν ἄλλον.
εἴϑε δὲ τὰ πάντα ἠλήϑευες καὶ οὐχέτι τρίτον μέσον ϑεὸν τὸν 18

” c ἐπ - > x - = G \ - >
un ovra ἔφερες ἡμῖν, μᾶλλον δὲ. σαυτῷ καὶ τοῖς ὑπὸ σοῦ ἡπατη-

μένοις. | P228
12. Νομίζω δὲ καὶ ἐν τῷ παρόντι ἱκανῶς πρὸς τὰς σου λέξεις, 12,1

ὦ ἀγύρτα, εἰρῆσϑαι, ὧν ποιήσας τὸν ἔλεγχον ἐπὶ τὰς ἑξῆς αἱρέσεις

βαδιοῦμαι, τὸν αὐτὸν ϑεὸν συνήϑως ἐπικαλούμενος ἐπικουρῆσαι τῇ

ἡμῶν μετριότητι eis TO φωρᾶσαι ἑκάστης αἱρέσεως 9 παραπεποιημένης

τὸν ἔλεγχον. ὅτι μὲν γὰρ συρίγμασιν ἑαυτοῦ, ὡς ἀπὸ ϑαλάσσης 2

ἀνελϑὼν χαρχα ρίας καὶ ἔχιδναν προχαλούμενος, τὴν Φλώραν διὰ ὃ 422

τῶν γραμμάτων αὐτήν τε καὶ ἄλλους σὺν αὐτῇ ἡπάτησεν, δέδεικται

ἐν τοῖς εἰρημένοις" ἐν δὲ τῇ τῆς ἀληϑείας σαγήνῃ ἧς τὸ αἴνιγμα ὁ 3

ὅ Matth. 24, 50f --- 16 IKor. 10, 11 — 29£ vgl. Matth. 18, 51
M

1 ὡς auf Rasur Veorr 2 vor ἅτε zwei Buchstaben ausradiert V eorr
8 χατὰ ἢ neo VM | συχοφαντεῖν aus συχοφαντῶν Veorr συχοφαντεῖν M
10 [009] Ἢ erst nachgetragen Veorr steht inM 18 εἰπεῖν ὅτι am Rande nach-
getragen V corr 16f eis οὖς — κατήντησεν nachgetragen V eorr te (wen
19 ei$e auf Rasur Veorr 2% αἱρέσεις am Rande nachgetragen Veorr 25 ue-
τριό τητε ο aus ὦ Veorr 29 nach ἧς 2—3 Buchstaben ausradiert Υ corr

Vom

464 Epiphanius ΡΤ .
κύριος ἐν τῷ εὐαγγελίῳ βασιλείαν οὐρανῶν ἀπεφήνατο scheinen ν᾽
καὶ τῶν πονηρῶν ἰχϑύων ἕνα ὄντα αὐτὸν ἐλέγξαντες τῷ τὰ μοχϑηρὰ
ῥήματα αὐτοῦ φωρατὰ ποιῆσαι. τῇ τῆς ἀληϑοῦς πίστεως διδασχαλίᾳ ς
ἡττήσαμεν. ἐν τῇ τοῦ ϑεοῦ τοίνυν δυνάμει συντρίψαντες τοῦτον 4“ Ἵν

5 αὐτοὶ μὲν ϑεῷ εὐχαριστήσωμεν, ἐπὶ δὲ τὰς ἑξῆς ὁμοίως ὡς προεῖπον Ῥόοο,
προέρχεσϑαι ἐπιβαλώμεϑα. |

3 ῥήματα, δή auf Rasur Veorr αὐτοῦ am Rande nachgetragen V eorr
Jun :
6 Unterschrift χατὰ Πτολεμαίων VM

πρῶ",

ΧΩ ἐπ

#

Paar \ Wr
IR “Ἀ ς x ΡΣ ΕΔΥΝ
34 Kerr, 5; Is ‚e , AR ah,

ΝΜ Part δ χ γεκὶ

TV ἫΝ ἡ, ἐν Ἢ!

DI REN,
DIE TRUTL TEN ae
Dr NORA ERGT
Meran, Ὁ"

NEL
NINIRSTÄI
AN EILN
RR ᾿
MERATN

wid
PR? inc
NET

un ren
In

ν En οἰ κοι ee Arne σε το
—n.

Aare
SSL

5 rl, tet
Nudrz at En a

A AN;
MRS TE :
3 ne ᾿

eig

Eu

ων

--
BE, EWR
x ch Te ET
Ψ , we,

ELF

x

Dr
DH
SL ET
ae

”
a

den

em)
ON ον
4

5
Wei
nenn

De Dur >

CH
32
δ

ἜΤΟΣ

τὰς

ne

fr) y
RUN

EN
N

7,
RR ἢ
FERN
τς ἰ
x {ξ
ISA '

nz

ne —

Aal

wc wer were
UT en
ΩΝ =.

ne

zur

N

De en =
wer. - .

er
De Le Ρ Φ

j
x

m

“3

TE

Seen

DENT

Du

Br

Ἢ

r

ER

Y

%
AN N RT τὰ ὮΝ»
A .
δα γι δ

ul PN KH KON BASS
DT ) PATER TA

or

IS
RL?
N pl
EI

zu
En
EIS

af

RER

Ru Iper
Sr

en

73 Ba a a a a Se en ὩΣ.»

ἐν:

Δ RER RICH:

Δ ΑΦΝΝ 45 ’
« ἂν!

᾿ ΑΝ ΑΝ !

ἩΔΎΣ ΑΝ “

Hi YN IH τ:

ot
τ“

"5:

”